(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Acta Sanctorum"



(am€r((< ^ccrc ( ^^^ 
• aefCc ccc ccrr^.: r <&% 
'm^cc"- cQCC' ^'^< ',C''cr 

m<CC(" CaCCa^r c C'.'CC_ 



"-^,7 - cc c<c<^«rr ^crr c^T^cc (cmKc cc(sm 

. rc^ ■ <g<:..' cccc^<^ m^<iC'^cj'(k 
P^c" < ' c c ^ cc-^ cccccc tsr c«g^c r^. <:: cc^ c ■ ^c" 

IZC'^ CC^CC^' CCCCCCOC C<C ^ CLCCC C CC' 

^^ ccc<!c: ^cccc^ccccr c 



J<iiMiiM^IIM<( I 



/crccc^ CO- 
'^<ccf< <acL 



.«CC(C C^^cc' c 
C ip.C^ < ^^-c c 

c ^'^' ' G^r \c 

Cccc >l'r<g'.< 
cr q: . ' >.ct. (.■ c<r <5c<". 
C CC ' "-ra'^ <[;n: ' 

C ('< ".(dr C' C ' ' 

I C'«. V ■ C' r . <2 < ■ I 






r c crcc CCC^' < cr<r<ir-C<CC: cccCccr^C 

y: ■ ..c<'(rc c co:^<r "'" (^'<rc cc crcc. rcvoc^ 

-mr^\ -r <jr -^«r' .frr^ '^c ccT' rrtccc^^ 

-■■ • MRWtfc ^ ' «r ' ^''C c<c f^c ccr cc<r^c«rc rar? 

,.■ i. ' <^ ' C® '. Cv <rcrCC'CCCXC<^C<'<ccc^''rccc 

■ ri^^^t"^ r^ " CC CC <g:«- <r r <C <rfC<?r «i<tCCC CC< 

ccrc c '■ %3M^<.J^' « J^ '■ cc '*c ^ cs.c.CC^!^ cw cr Cccr •cccc 

<c.cV «4. ^^^^C^ r,V^ . ' <^ «^ ^I^S:.^«^'^f<CCrv^ €.c<( CC „^, . -C^ 

'aclr^l, ^^^^ ^^ ^C- '^ll^^g^ScSf 'rl 

c'-' <r<f'c;^ra^t«Cr' c r^<'c c -c c ' cccr^gcc^OatcCcccftccc^ 
^ C C( c< ^(idfi'. <«:c c '^'<c c c r'C .c C<f"Cr^c •.■c^-CTCCCfCCCCSE 

crf"Citc<^^'<^ . 'Ccrc cr.-C"C .mccC(((- c rcC^-rcrcrrcr 

■ c<:<r 'Cc r (Z-r . , Tr-c^. 'C <€.'''(X: ( ' C '■ «l(:( C^c':CS--c ■ rcCC'<cC'" rcS 
jg:rr . c. c r<c C'C'CCc<cClf ' C c cccr-.^cc» CC- cc<^rcCO . C<^« 
CCCC C 'c^ <•■ r c Cvi^C <r iC€<Cf(4Cj 'C "CC Ccc C'C<:-'<XC"' C <iS- «CCc CL^^d 



Wr.i 

R-' 

Tc 



V C^CC C csi^ r r c C vi 

CCCC C^Cf c cc 

r cc" C C r r c 

' fc cr <c <r <.' <7 

Hj <C C 'Ccc cf 

' ct.CC CC '.c<?-C< C f(C 

^-.orcccc^crc^ « 
_cccc^<rc' cis^T.c 
cf cccc<cc« ^k:; 

cc , r?r C( r <? ccr r ^ 

'^ C r c cOl c « (C (" ' 

<c C ' r ^ C?C c <f «: c ' c 

CC" CC CCC. ' ' 'C (C"< C «. ' 

'CC cc fC ' '"' r 



c<^« 

r<^'^ 



.cc-c-ccc 

C r - 



cC ' '"' C c «'C 'C . 
> C ' " CccC. -rcc 
(rcCC < «TRCi-C CC 

<:'C:''^ " ^cccc cc- 

c C ' <Cc ' cc C ( 

'cCc c<ci"CCt<: ■ >< 
'C-Cc cC<'CcCcc .Cf 

"■ Cc «Cc'. cc <CV<. .'«:_ 
Cc "C<r<c^ .C^" 
' C '««E^cccdLC^cK' 



VILLANOVA COLLEGE LffiHARY 

■Villcmova. Pennsylvonia 



This book uras donateci 
3-4-49 



Rev. .Ji.. Sulllvaii,....O..S...A... 



C C<5^ t r < 

- ,<c<rc c^^d^^d (" ' « 
.<rcc cccc '-< ' '^ 
c- CC .ciGCcr "c 
CC c«^cc ^ c < 

: cr C(cgtrc cc c 

^ c^ ^S <rc .^«C 
>>-,^J^"^' ■^^■'r,-T,c'Ccr 

A,<SC<8Cr<JE' ' :C-C? ,ar^; „,, ^,^ 



C<tf<?;<fC' 

C'<?r(f' «cr 
T «cc c< <<. . c c- 



Cc'C. 1« C/' (^(^cC 



-A< <C CC: CSSC «^ , o}. ,, 

^!^CCc ccc(^<r?r^-^ 
C^gCCC' r-cc(fO^, ^ 3 
C'53Xc - c cc,«Cc c<t<" 

^j:( '^CCCCCC^-CCa 

r •&lcccccc<cc< c c^m 

<CcC Cc;CC^^C ccrT.r<:^cC <c^.-<rc_cr'cc ,<. 
'<Cc<cC 'Cc-C^"^ CC^'vCc'-:'/,c'c^CC' ■"C€r'-(?rccc 



C<c. CC^Cc.^cc 



<r <cC(jr<:7^c C 'c.crr <r<crcc 



;.<c.'.caic «fTc 'CiCCC C <L'C<C <L<i€M£(': C 



c-cc<c (c 

(C-C-^C "' 

.(C-..'C.C. ' '. 
CC"C C^ c cc 

CoC( C". ^ <c 
Cc c.CCcu ». 
\ ' C cc a '- 



'CCCc a Cc ,c,cC.cC^( «CC 'CC^iC, C"CCCc «'C(^(Cj;.. C 
ccccc < Cc c«c ccsr.CCCCc Cc'-'CC<a^CCc CCcC (" C' (Tr Cc 

"ccc 'C C(( ((.ccdc «t. Cvcc..'<cc^pr'c;vc ^ccc^ ccc3c "C' 

"Ccc 'C ' c.( (:(,i(,(iC '<t' Ccc^"<CJ^rc« <CC<i' ccCC '•cc 



^ ". c C( c 

7^ ^S c<s:;rcccc 

cc <rv ^ 



^ SL CtC< C C5<_ ^LC<C(C(« C 

<r^ ^-^-CCCcCccc' 



ftL>.^. <C« <CiCc ■ CC 'CX ''^ 



c^ 'tj <^c ^'«c< cccTC 'C 



LCa^Hks«9K0( 



<<r .^cc c cc cc ? 
*^^ ccC. c: 

. ^C C c 



■"CCi M 

C<^cc<j| 
^CC< 

^Jc< 



CC 

<cc 

> ^ Cr 



_ «St-cv ' CCCC 

.CCCCCCCC' C<KC 
r <gCC(C xCl^fCC c<^ C 

. <cc^«s;v^,«<^ ccc^^c 

- -.,- crcr- Cca^.cCCCC 
<i< <cc. «<XC<CCC,QC ^ 

'"..Cv_ Cv..^, Cc-Cc^lC^ccc^ ( 

s C ^cc cc <^C'-< CZ.-C 

'( ■ -^^^*^ ^ C cc -<( CC ^C cc 

C< #^V ' ^-'^CC^v^ /^ 

c.< ccc c< ( c . -c CTc.rc -.c 

l'^^.\ <r:C'b/i 



cc ^c ^' c c; 
cccc ^<'c: 
c<£:c ^< c' 



^- c c<j Ccc 
^< OC c < 



rc (OCC C(<. 
i<'' cCCC' C.C ( 

'o (CC<eCcc (C 
fCccsicr c 
«®. ■ CCf';:. ^ 

. (m ccr cc 
'cccc. cd': <r^ 

<«C ^JC ^ 

■C-CC CCC.Cc 

C<i ^<t cc« 

« ^CCCCc^ 

'.iCC <srcc<r4; 



<?: c^ 

C ■(' 



CC; c C C<^ . dc; . CDCC .ci 

«^- cc. C ■ /CC <^C.cCC-.Cf '^ 

cc cc cjc. c cc <fg: cc .c<^^ 

fC c cccr c 'C^ vr c C« 

^^ c<3-.<c c ^ <m 'C c ^ 

•^ CCCC' C^" c c.(!:^ 



' C cx 



I^:^«'::^;'&,^: ^«:i?c^g -g<c^ ^ 





^ ccl 




c<rc< 




'Cc< 


< 


<<rc< 


< 


crr-ci 


c 


'C c 


cc 




•' ( 


c ^^ 


c 


r CT 






'ri^WtSmsSMSMiBi 




^■(L <rcccc<-<fc^-<rcc 



'Cc^C _ _ 

:s;cf'cr <r^^^c«sKr^c ^^ ^^ 

€<|r ^^,iS ^K €«r' '^<c^ cc C'C^^^r(e^^^>^<r«^^^ 

^'CC'^&' 'Cfe ««CC; <«'C^^C[( CiC C<X«C_(fCcCk:--^C-„._. .^^^ 

ICCC «cjm^- C«S..'' C<tcCC<:^ ^fe^-^^Kl^^ <3S^^ CC -. t « CC: Cr cc c c' ( C 
i;-^'<3cC'Cc^c c;:'<<?' c<.«ccc<[C;'C«^<^^< c^- cccc cc jccC c «.C'^C(^ "' 
^''^-cSC^cc^cc- <mCf" (CccCCCCC CC1C^'CC^3 rcC''^CcXc C c. .CCCLc !ul(« «<■ (cCc. . 
r-cccc ccccf ^«^< ccgC^Ci^c^c^ccgso^ccc-cccg' c c ■cc^r®'^ ^ ■ 
: ccsst' ' cccc cccccc- (Tcc cc .<®: c«rc ' ^ccc^ ccc ' cccr ■: c- < c c<c:c(i 

■SCC^. (Tcrc CCCCa rtr.^r .r:',<i^cCC^ ' CC^C cc'^<r . ■ .CC4^ <f ^C c CC^^^TT^lf .(d-iX 
fOC CCc ■ CCS12.CC.C < .«/C^'^(^C(CCc*CCCC'C<C' cC CC<& C'- -^C 



v.'C( ' CC 
cc c ■■ C< 
(- C c ■ ■ C< 



fOC cc 

C <C(C''( 






:CC?.-r-(5o.? .CC^CC 
cc: ■ o'C<c- -rc^ c-c 

:c(.,(^cc§:-e^<c^'C^' 

'CCCCCcC.'CoC 

C( C^C^C CC." 
CccCC cccc < 

cccc c^ c&^a 

R,(j. '' '■ " 



..^H.a2c(C^^^r^c-^x -c'C C(Cc'.c^^^cr i 

_- -' - —^ <rCCf< cCCC tf c CCC ' 
' '^'^ '^''icCCciC^ 



CCc CCcdKCc CCCcr( Ccc 
cccc-c:C(«<i^( (CtrC(C C:( 



^€ • <C:C. €C •CCC^CCS':. 

(C c :c^cc[ '"CC<:^.CCi5;: - 

'~ c c^c: ■ «cc (ccc . cc C€:(C c«_*x c .c .cc 

cc cc' (Ci 'C^ (CCcrccr CCl^cc^cC. 

. C' cc ^ci cc- • ccccc .- c<n:r^ c^c^: ; 
c cc «cr rc •• (ccccccc.<c ccT "«rr c^ 
c (-C 'Cr^j-C' <rcj:.c«(<ccc (T- -^^ >-■ 

r'-<cc.c< f-".' ''ccc^cjccfccc^r ft 

Cv -<£C' C ■ ( C c< (CSc.CsCCmX CjC .^ 
Ccc crC'<'C. ( (. •' c^crf^C CCC"'^ 

^Tcccc: ((cccc ■ 

€ c ccc:' ..ccci: ..cc t^^SL <r ^o'c 

^C CCC--Clg<CCC-:<C' < ' — - - 



:<«cc<n 






SEC c<^ro^ff ^: 
C c<C?[C'Crcrrc;( 

:c ccc-v , .,/ 

/' 'CC< ,^^, 
/ ' ^' '• ^'C 

( ■■ CC . &r , ,„ 

Ci C.CC((C-^ 
^5: "CCC iC-'J 
&c. (CCC'.r;>: 



c^^C -(MM 



c cmi 'C( 

|fr'^ ..CC 

,^ cc (S:.^ c^. 
'^««srfc <cK t^' 
^ ccc cm: ■■( 
' S^ '^^ ' 
' S^ «^ 
c cc <c<cc 



€: «ccccccc 

rr r 



r-. ; 



- cic^ccrccw 
■ cm: ^ccc 

CM^ CCccc c^, 
^^ "«CccC: 

cic>-. c:cc(cc?' 

^C^rCrCCC 

"^" ICC^ o^' 



ICC^C: 



"^nc^iESKtl 



.c<£rcc ccc cr , 
Cccc c;cr , , 

.CCC..C C( cr^ 

^^cccc C c cc 

X CCCCf {% 

C(cc.ec ;«.; 

^CCCCC' .x% 

^C:C_^_C^> ^^' 

^^cr> c^ 



^ ^C Cr cc OM 
^ccn <5^-,rc ic -^ 
CCC V: crf' V ^ 
>C^.C', ; Cr<r, : :<^r 

^C .(C'rc ( ,^ ,c 
CC< ;./' • cc C 



Cccc 
Cccc< 



ACTA 



SANCTORUM 



I!X TYPIS V" GOlPy, VIA (iAllANCIHKK, 5. 




PaRISHS &ROM^.APVD VrCTOREM PALME. M. DCCC.LXV. 



ACTA 

SANCTORUM 

quotquot toto orbe coluntur, vel a cathoiicis scriptoribus celebrantur 

EX LATINIS ET GR^CIS , ALIARUMQUE GENTIUM ANTIQUIS MONUMENTIS 
COLLECTA, DIGESTA, ILLUSTRATA A 

GoDEFRiDo HENSCHENIO et Daniele PAPEBROCHIO, 



E SOCIETATB JESU. 



EDITIO NOVISSIMA CURANTE JOANNE CARNANDET 



APRILIS TOMUS SECUNDUS 



QUO MEDII XI DIES CONTIIVENTUIV 



PRyEPONlTUR ILLIS PROPYLiEUM ANTIQIIARIUM, CIRCA VERI FALSIQUE DISCRIMEN IN VETU3TIS M0NUMENTI3, PR«SCRTIM 
DIPLOMATIS, OBSERVANDUM. SUBJUNGUNTUR ACTA GR/ECA AD E03DEM DIES PERTINENTIA. 




PARISIIS ET ROMtE 
APUD VICTOREM PALME, bibliopolam. 



1866 






REVERENDISSIMO ET CELSISSIMO PRINCIPI 

FERDINANDO 

EPISCOPO PADERBORNENSI, COADJUTORI MONASTERIENSI, 

S. R. I. PRINCIPI, 

COMITI PYRMONTANO, LIBERO BARONI 

Cum huic dc Sanctoruin Actis, ad Aprilcm pcrtincntibus , lomo 
secundo placuissct prsestruere Propylroum antiquai'ium, quale 
^conspicis Princeps Celsissime ; sinuil ca animis scntcntia stctit, nul- 
lius nomini ipsum justius possc inscribi quam Tuo : (|u (juo studio 
-^sacras profanasque antiquitatcs complcctaris, probant Paderbornen- 
'SiA MoNUMENTA , Tuis iusignita titulis , expressa impcndiis , ornata 
versibus, commentariis illustrata. In liis nobis finicbatur prajscntis 
"- 'Mensis Tomus primus, cum mcmoria B. Paterni Padcrborncnsis Re- 
clusi concludens decem primores dies : ab iisdcm ordimur liunc al- 
;terum, ei inter alia prsefigentes spccimen Diplomatis, a Carolo Ma- 
'|gno PatresbronN/E fisco regio subscripti ; etordinamus chronotaxin 
. annorum Regni et Imperii cjus , quam vel ex epistola privalim co- 
-\[ gnitam dignatus es cum approbatione susciperc, ut solidnm lapidem 
in Paderbornensis ihstori^ fundamcntis ponendum. Plui-a utinam 
^_ conferre liceat ad molitionen desidcratissinue lucubrationis, undc 
\ aliis Saxonise Episcopatibus , ab eodem Carolo suam originem repe- 
■ tehtibus, prsebeatur exemplum explicandorum chronicorum pro[)rio- 
\rum ; ceteris vero per Germaniam Ecclesiis excitanda a^mnlatio fa- 
C/ciat sua quamque monumcnta a^stimare carius , et publica; utilitati 
eadcm promptius commodare. Etcnim ea dcmum vcrissinia ccitis- 
■>§imaquc historia cst, qutc coaevorum auctorum scriptis, ct publica- 
■•Tum actionum nititur instrumcntis. Yerum , (juam prosuiit Ikcc, 
Vcum sinccra habcntur ac genuina ; tam turbant adultcrala atque 
•; supposititia. Iniri ergo ratio dcbctseceriicndi ccrta ab inccrtis, falsa 
a vcris. Huic invenicndjc conamur viani stcrncrc : ct digitum in- 
tendendo in pauca, quorum malam fidcni dctcgimus comparatione 
instituta cum melioribus ; alia plura cavcnda moncmus, easdem aut 
similes sequioris fidci notas praifercntia.An scopum attigcrimus, Tui 
esto judicii, Princeps Celsissime ; cui sicut in Padcrboriicnscm dice- 
cesim ingresso nihil fuit antiquius, post impcndcndampublicai saluti 
et quicti curam , quam omnia Ecclcsiai istius tabularia, Coll(!gioium- 

ApriUs T. II. 1 quC 



^ 7-'^/ 



que et Ccenobioruin arcliiva pervesligare ; ita veri falsique discer- 
nendi multo usu accessit facultas promptissima. 

Nunc vcro (|uod ipsa Sanclorum Acta spectat, quorum occasione 
talia Iractantur a nohis ; Tuum ante ea nomen legi pridem postu- 
lant mulla ac magna in nos opusque hoc nostrum collata heneficia; 
ex eo scilicet tcmpore , quo emissus in lucem Fehruarius per ma- 
nus Tuas transiit, ut coram FuRSTENUERcn ainantissimo Pontifice 
Alexamjro VII gratiosior apparcrct. Qucm enim ab ipso , adhuc 
Apostolico ad Pdicni Principcs Numlio Colonise, ac deinde R. S. E. 
Cardinali Iionia;, liauscras erga rcs vitasque Sanctorum affcctum, 
prohc intclligcns qiianlum cai adjumentum conferanl ad civilem ec- 
clesiaslicamque liistoriam ; is novis minimeque vulgarihus ejusdem 
Pontilicis de operis utilitate judiciis auctus , non prius acquicvit , 
quam apiid nos , horlaiido ; apud Sanclissimuin Dominura , nostri 
mcinoriani rcnovando ; efliccrcs, ut hic Bollandum Romam invitan- 
duni c(uiscrct, iios pro eo ailatcm excusantc eundum decerneremus; 
undc qualis ad operis ctt'pti inslructionem relatus sit fructus, lucu- 
lentcr cxtat declaratum in Traclatu ad Martium pra^liminari , de 
vila, opcrihus, ct virtutihus Bollandi. Hic autem fructus, quantum- 
cuni(|U(^ iiiagnus, Tihi iii|)riinis dchct acccptus rcferri. Pcr Te, qui 
consilii auctor fucras, ct adjutor opcris esse volchas, accessus nohis 
ohtigit ad Pedcs Sanctissimi Palris , Per Te facultas plenissima 
impctrata inspicicndi dcscrihcndiquc Vaticanse Bibliothccte pretio- 
sissiinos Codices , quotquot cx usu fore ccnseremus. Postquam 
vcro aniicus nostcr communis, Illustrissimus Lucas Holstenius, in- 
Ira Tuas noslras(|uc iiianus rcligiosissimuin spiritum suo Iradidit 
Crcatori, facluiii pcr Tc cst, ut, aeque ac si vixisset illc, omnes Ro- 
manse Urbis bibliothccffi nobis patcrent ; cuin de Sanctissimi pro- 
peiisa erga opus nostrum voluntatc commoncfaceres eos, penes quos 
scicbas ipsarum cssc custodiam. Dcniquc iiiliil inagnai alicujus rei 
a nohis iii Urbc actum csl , ad quod non usi fuimus promptissimo 
fidissimoque consilio ct auxilio Tuo. Cum vcro disccssurus inde, ab 
JuLio Card. Rospigliosio postea Clemente Papa ix consecralus esses 
Padcrborncnsis Episcopus, quidquid in eo gradu pro nohis posses, 
ohtulisti prolixc bcncvolcque. Quippe per ejusmodi provectioncm 
Tuam iiigiTssus in propinquiorcm spem pcrficicndse Padcrhornensis 
llistoria', quainduduni aninio dcsignatain habcbas, voluisti ut quam 
fidcntissime rccurrcremus ad Te , quotics dc aliquo Saxonicarum 
partium ct Tu;ie imprimis dioeceseos Sancto qusestio incidcrct ; ne- 
quc (luhitarcmus , (|uin lihcnli animo facturus esses nobiscum com- 
munia , (piaicunuiuc dc argumcnto tali collecta haberes in adversa- 
riis, veldeinceps spcrarcs colligcnda. 

Tot 



Tot igitur tantisque obstricti norainibus , non tam exolvimus de- 
biti maximi partem exiguam hunc Tomum offerendo ; quam novo 
nos obligamus nexu , dum petere audemus , ut patiaris splendorera 
FuRSTENBERGici Nominis lucere in fronte libri ; utque ei ornando 
commodare digneris tot illa decora , ob qure Musarum Delicium , 
Saxonicse historiK Promptuarium, cultioris oranis litteraturie Exem- 
plar audis , ad Germanise totius insignem laudem, ipsiusque, quod 
rarum , admirationem Italise. Sunt illa quidem debitorum Tibi elo- 
giorum minima infimaque , Princeps Celsissime ; nescio tamen quo 
modo suavius arctiusque devinciant animos similia studia profiten- 
tium, atque ad Patrocinium Tuum ambiendum alliciant potentius ; 
quam eminentiora illa ac vere raaxima encomia Nobilitalis , Pru- 
dentiae, Justitise, Religionis, quarum virtutura pra^sidio fultus , Epi- 
scopalis gubernationis onus, Angelicis etiara humeris formidandum, 
ita SuAViTER et Fortiter sustines , ut oranes officii tanti numeros 
expleas, Tuis Paderbornensibus carus, pene ad invidiam vicinorum: 
qu3B ut ne esset, sed communione tam grandis boni etiam hi l;eta- 
rentur, providit fortissimus idem ac rcligiosissimus et prudentissinuis 
Heros Bernardus Monasteriensis Episcopus et Princeps , Te viventi 
sibi Coadjutorera, morienti Successorera legendo. At ista, longissi- 
mara factura orationem , si vel delibare liberet singula , commemo- 
rare omittimus : et sola intuentes illa, quse Celsitudinem Tuam ad nos 
nostraque curanda inclinant propius, oraraus et obtestaraur, ut opus 
de Sanctorum Actis, privata pridem obligatione nostra , nunc etiam 
publica professione Tuum , juvare pergas ac promovere ; siniulque 
suscipere humilitatis nostra; s?epius iterata atque iteranda vota, qui- 
bus oraraus Deum, ut bonis litteris, ut Saxonicis Dioecesibus, ut 
Ecclesise Catholicaj diu incoluraera et felicem te servet. Antuerpiae 
MDCLXxv, XIII Ralendas Aprilis. 



CELSITUDINIS TU^E 

Obiigalissimi famuli 

GoDEFRiDus HENSCHENIUS, 

Daniel papebrochius. 

Societatis Jiisu. 



APPROBATIO CENSORIS 

Tnfrascriptus fidem facio, mc legissR Acta SAtiCTORUM Aprii.is, a Reverendis Patribus 
Godefrido Henschfinio el Daniele Papebrochio, Societatis Jesu Prcsbyleris, magno 
hiliorc ncr niinori doclrina, coilcrla, digcsla, el ilhisirala. Opus, olim per Summos 
Ponti(ic(!s dcsiiicraliiin, alipic Aposloli('is Notnriis dcinandiiliini ; traclu lcmporis, per 
hsnreticoruin nccpiitiam et simplicioruni insciliam, varie obscuratum ; nostro hoc nevo, 
ncr (licla- Sociclalis Scriptorcs, cfcpliim nova mclhodo ehiciibrari ; et in antehac viilga- 
tis .laniiarii, Fcbruarii, Marlii incnsihiis, pcr Ai.ewndrum vii cIClementem ix, utrumque 
rccordationis f(^licis Uomaniim Ponlificcm, insii,niitcr laiidaliim; atque per Eminentissi- 
mos Cardinales, Ijluslrissimns ac Ueverendissimos Archiepiscopos el Episcnpos, Rcii- 
giosoruuKpic Ordinum ficncrales, et doclissimos viros quaniplurimos, magnificis judiciis 
approbatum, cominiiniquc Chrisliani Orbis plausii cxccptum ; in quo prudcns Eruditio, 
ANTIQUA Ri-.nuciT ; et simplex Veritas, obscuha revei.at. Igiliir ct hunc Aprilem, tribiis 
tomis comprchcn.sum, pr,Tincmoratis mcnsibus nihilo inferiorem ; quin ctiam, pro 
modo crcsccnlis iisii scicnlia-, ipsis pricslanliorcm ; lucc publica dignissimiim censeo ; 
ut qiii nihil conlincat, qiiod Orlhodoxic Fidei advcr.sclur, miilla aulcm scitu ulilia dete- 
g,it ae manifeslet. In quoriim fidcm hisce subscripsi. AnluerpiK xvi Februarii, anno Do- 
mini mdci.xxv. 

AUDERTUS vanden Eeden 1. V. L. 
Protonotarius Apostnlicus, Canonicus et Archidiaconus , 
Illustrissimi ac Rcverendissimi D. Epixopi Anluerpiensis Vicarius Generalis; 
• Litrrorum Censor. 



:■' 'T fei^KJ 



FACULTAS 

R. P. PROVINCIALIS FLANDRO-BELGIC^ SOCIETATIS JESU, 
ET SUMMA PRIVILEGII CJ^SAREl. 

Cum Acta Sanclorum mensis Aprilis, collecla digesla et illiistrala labore et stiidio 
Godefridi Henschcnii ct Danielis Papebrocliii, c Sociclalc Jesu, tres dicla' Socicla- 
lis Theologi legeriiil, opiisque laboriosuin, crudituin, ac luce publica dignuin 
judicarint ; Ego infrascripliis Sociclalis pnvfata^ per Flandro-Belgicain Pr.Tpositus Pro- 
vincialis, potestale ad id niihi facta a Rcverendissiino Palrc Noslro Joannc Paulo 
Oliva Pra-posito Generali, concedo Michacli Cnobbaerl, Typographo Anlucrpicnsi, fa- 
cultatem eadem Acta excudendi. 

Cumque sacr?e C.Tsare.T Majcslalis decreto caulum sit, nc qui libri a Societale Jesu 
conscripti, in provinciis Romaiio Impcrio subjectis, excudantur aut venales pro|)Oiiantur 
absque ejusdcm Socielalis consensu; hiscc declaro eiimdcm Typographiim isio privilcgio 
legitime frui. In qiiorum fldcni hiscc, officii mei sigillo inunilis, manu mca subscripsi. 
Actum Antuerpise, die vi mensis Dccembris, mdclxxiv. 

LAURENTIUS VAN SCHOONE . 



SUMMA PRIVILEGII 

REGIS CATHOLICI. 

GAROLus, Dei gratia Hispaniarum, Indiarumque, etc. Rex Catholicus, Archidux 
AustriEc, Dux Burgundi;c, Brabantipe, etc. Serenissimus Belgarum Princeps, di- 
plomate suo sanxit, ne quis Acta Sanctorum mensis A|»rilis, auctoribus Gode- 
frido Henschenio, et Daniele Papebrocliio SociclatisjEsu Saccrdolibus edita, pra>ler 
voluntatem Michaelis Knobbari proximis novem annis ullo modo imprimat, aut alibi 
terrarum impressa in has nostric Gcrmanisp Infcrioris dilioncs importct , venaliave 
habcat : qui sccus faxit, confiscationc libroruin et alia gravi piBua mullabitur, uti la- 
lius palet in litteris datis Bruxellse xxiii Junii mdclxxui. 

Signal 

Loyens. 



AD TOMUM II APRILIS 



PROPYL^UM ANTIQUARIUM 

CIRCA VERI AC FALSI DISCRIMEN IN VETUSTIS MEMRRANIS. 



PRJLFATIO. 



Alexandro 
Papa VII 
hortante et 
approbante 



chartarum 
veterum 
studium et 
fabulosarum 
examen. 



Alexandn vri Pontificis Maximiextretnodigna- 
ti alloquio . prinsqnam Roma discederemus in 
Belgium anno mdclxi, ad opns de Sanctornm 
Actis majori indies cim cura profectnque ex- 
poliendum, non tanturn alacrioresex illius approbatione 
revertimus, sed etiam instrtictiores ex admonitionc. No- 
tave?'at vir ille sapientissimus , lecta de tj'ibus Dagobcr- 
tis Francorum Rt'gibns Diatriba, tam novis ac curiosis 
qu,v istic tractnntur quifstionibus definiendis prxsidiiim 
magnum ex veternm ecclesiarum monasteriorumque ar- 
cliiviis peti. Judiverat idem a f^aticanx Bibliutheae 
Cnstode Allatio, non tantum probalas Sanctorum Vi~ 
tas, sed etiam fabulosas aliquas trancribendas per nos 
designari. Hoccur faceremns, voluitcajtssam intelligere; 
istud mirifice commendavit ; Si tamen^ inquiebat^ siip- 
posititia a genuinis , interpolata a sinceris maluro 
secernantur judicio ; in vetustis enim diplomatis 
charlisque recipiendts ad historicam probationem , 
non viinori versandum e&t coutela , quam in numis ; 
quorum multi sub larva antiquitatis inducunt in frau- 
dem, vix a paucis oculatioribus agnoscendam. Ei igiUu\ 
quifalli nolit, curandum censebat, non tantum utcogni 
tas habeat formularum notnrialivm rationes , pro sccu- 
lurum atque locorum varietate diversas, sed ipsos quoque 
litterarum ductus dignoscat curiose , si quando o/fcren- 
tur chaftx, qusc atitographx csse dicantur. Idque con- 
firmaturus Sanclissimus , sublatos de genibus jussit ad 
interius conclave sequi ; ubi habcbat convcnlionem 
quamdam autographam , a Carolo Magno in Iletruria 
confirmatam ; dignatusque est ipse eain prselegere nobis 
atque indicave singula, qux diligcntius merebanlur 
considerari. Quod autem ad fabulosa quiedam Sanclo- 
rum Acla atlinet ; de iis a nobis edoctus vicissim, ipso- 
rum exemplar ideo peti, quod aliter nequcat certo dilu- 
cideque convinci fulsitas, quam relegendo ipsamet frau- 



dis numquam integre se occultantis vestigia ; probavit 
consilium, agnovitque etiam id habere locum in diplo- 
matis ; neque miniLS ad veri falsiqtie discretionem acqui- 
rendam vnlere chartarum suppositarum exetnpla, quam 
autographa verarum. 

2 Exinde, quod anlea faciebamus studiose, ca'pimus 
inulto adhuc diligenlitis facere auctore tanto; et ulro- 
rumque saipius inter se collatorum frequenli usu paula- 
timfacti peritiores, multadeprehendimus manifesto falsa, 
in quibus dubii antea paventesque hairebamus : 7ton- 
numquam eliam nos ipsos correximus, retraclando fidem 
quam talibus autca dederamus. Hujus stiidii ad illus- 
tranda Snnctorum Acta tanluni valentis, fructus aliquos 
e.rhibebtt prxsens Propglxnm , ad hoc comparatum, 
partim ut sopiantur querelai amicorum, argucntium nos 
de importnna morosilate circa antiquilates suas, de qui- 
bus nollent dubitari: partim iit conslitutis semel gcnera- 
libns qnibusdam discriminis invenicndi principiis, expe- 
ditius progrediamur in nostris ante ipsa Acla commen- 
lariis aul observafionibus postea siibjiciendis ; pariim 
etiam ut, cumlector invenerit in hoc atit subsequentibus 
7nensibus quxdamaliter atqua in prsecedentibtis traclari 
a nobis , miiiati judicii caiissas intelligcns , tanfo sequi 
possit securius, quanto projnptiusanobis videt relractari 
ac corrigi, si quid uUbi ininus exploratc videmur rece- 
pisse. Constabit autem Proptjlxum lioc partibus tribus : 
qudriim primn enl de Diplomatis, prxsertiin iis qux ante 
nongetitos autmtUe annos a printis Irancortim Rcgibns 
signala dtcuntiir, in qnibus erratur eo pei'iculosius, 
qiiod ha'C sa-pe unica ratio sit constituendx chronologix, 
Sccunda examinabit monasteriorum quoriimdam Car- 
melittcorum per Etiropam antiqiUlafcs, nuper prxtendi 
Captas. Tg'tia quasdam Brixienses tabulas, multa Mar- 
tgrum nomina continentes, in koc opere neutiqnam liabi- 
tura iocum. 



majorem 
in utroque 
sclrntlam 
pautatim 
aiseeuH, 



Propt/leum 
tripartifum 
exhtbemtis. 



PARS PRIMA 



A supposi- 
tltiarum 
ehartnrum 
convictione 



De veterum fundationuin, donationum, privilcgiorum instrumentis discernendis. 



E'^ 



■ cclesiasticoTum Annalium inlegerrimm alque 
ernditissinjus scriplnr Ca^sar Cardiiiatis Bnro- 
.niiis , ad annum cccxxiv fraudes atque impos- 
1 ■uras relccturus Edicli cjus , quod sub Cons- 
tanlini Magni nomine profertur ab atiijuibus, lamquam 
cvnlincns donationcs a piissimo ilto Imperatorc factas 
Romnnx Ecclesix ; non credidit se, id fnciendo, juri- 
t/us ejus delratiere quidpiam , quibus tuendis satis essct 
annqu3c ac justx pnsscssionis litulus. Anliqux, qnod 
Francorum Christianissimi Principes suis ipsorum 
diplomatis , ea , a Lon{?obardis ablata , se Romnnse 
Ecclesise restituere professi sunt. Juslx, quia siRo- 
mana Ecclesia. anleilla aFranconim Regibus collata 
privilegia, jam potieliatur rerum dominio; unde il- 
lud nisi jure debitum sibi potuit vendicasse 1 cum 
certum sit nulla id factum armorura vi atque vio- 
lenta grassatione ; silentibus praesertim nec mini- 
mum quidquam reclamantibus , qui illis temporibus 
regnabant in Oriente , Imperatoribus, alioquin in 
Komauam Ecclesiam parum lequis. Ifxc itle, occa- 



sione Edicti, seu fictiseudepravati, idcoque iudnjni qito 
Silvestri Ponlificis historia augealur. 

4 Simitia liic quoque videor posse ac debere prsfari, „^ii„^ (inmi- 
de fuiidalionibus , donalionibns , privileijiis variis actu- net discrimen 
Tus ; de quibus , cum scripta inslriimenla vel ab iiiitio /<"■«"'"»' 
nulta fttcrint , vcl abutita aulograplia sint , twdiednm aniiqun:. 
monstranliir cliarlx, vet pror.-ius {ictitix vcl a rescriben- 
tibus audacler inleiyolatx. Scilicet antiqux acjuslx pos- 
sessioni nitiit derogutiim iri putamiis pcr ejiisnwdi ctiar- 
tarum rejectionem , non alio fxiic insiitutam , quam ne 
teniporum vetussimorum tiistoiia , satis per se obscitra, 
per ipsas inextricabiliter eonfundatur. Initium sunw ali 
Horreensis monasterii Trcviris diplomule quodam, fa- 
bricato sub nomine Dagoberti Francorum /icgis primi, 
quasi is ipsum constynasset, roijatu uxoris sus Nanttiit- 
dis, et intuitu filix commnnis Irminx, aiino regni sui 
II. Incarnationis vero Dominicse dcxlvi. Qnam Irmi- 
nain quia Daijoberti , non primi , sed secundi filiani 
fuisse diiimus; Hensclienius in Dialriba tib. i cap. 10, 
itemqiie i Eebruarii in Anatectis de S. Sigeberto § 1 , 

et 



n PROPYL^I ANTIQUARII Pabs i 

ACCTonE D. p. et ego eum secutus in Prxliminaribun ad tom. 3 Mar- a Pippino Majore-domus Treviris permutatione quae- 

sivimu.s. cum defeTiditur ut genuinum (qnale fateor 
miln nulto modo vidcri , ob i^irias ct hic pra^trreundas 
cavssas) m magnos angustias necesseesi conjiciat defen- 
sores sufts. Pippinum enim , suh Dagoberti i imperio 
poteniem , gnem volunt illi, ostcndimus xxi Februarii 
anno allero ab nbifu dicli Rcgis e vivis exccssisse. Cum 



tii ; priusqunm ipsius chartxvitin examinenlur, retrac- 
tnndx sunt paucis raiionrs scntentix noitrn: et cum 
alienis effugiis comparandx. 

CAPCT I. 

S. IrTDinatn (cujus pairi adscrihliur diploma 



IlorrconsC; Da^^Ohcrto, non i. scd n natann autem jam conslet Rcgem obHsse Christi anno, non 



S. Irmina post 
an. 708 



tt Adela post 
an. 720 notic 



si mn fuissp.nl 
Dngoberfi 11 
fitla; 



cssc, lon^^c verosirniliusflicitur. 

T 

X revirensem urbcm ac territorium, seculo ChrUti 
\u excunte ct iueunle \m , illustraverunt djiai egrcgix 
nobililatis femiust, Dagol>erti Francorvm Regis filia", 
Jrminn et Adela ; marilis pnpmortuis ad //gni nuptias 
transgress.T ; ciii cliam sacrarum viriiinum rounthcrnium 
collegcrunt. Irmina in Ilorreo, Adelain Palatiolo, quse 
deinde monusteriis ipsis ha^sere nomina. Prior tit 
Sancta ralitur xxiv DrcvmbriR, in qucm dtcm serfamiis 
inteqre danda inslrumenla illius duo, onini vitii su.^^pi- 
cione cnrenlia , quihus fundulo a sc Eptrrnucensi S. 
H^illtbrordi monuslrrio possrsstoncs qjtasdani \iias do- 
nat, anno iv Domui Childehcrli Regis, qui fuit annus 
Chrisii dccu. Fadcm,pcraliud scquentis anni scriptum, 
donatis prius possrssionibus addidit Mnnfis vilfam in 
jiago Zutpiacn, obstricta insigni beneficio, quo Treviros 
advcnicns sancius Fpisiopus. monasleriitin Ilorrrense a 
gvas-iante peslHentia Uherarot. Eadem drnique, Chil- 
dcbcrli Rcgis prwnotninoli annox, ChrisH ncc.ym. si- 
gnavit donatinnrm aHerius posscssionis , sitx in Villa 
Slanheim sitper fluvio Sura. Hxc conUat fccisse Irmi- 
iiam : quidaulcm soror cjus Adeln? Aposlolnnin viium 
S. Bonifacium excepithospitio, ejusqve disciplinx com- 
misit S. (iregonum ncpolcni .suum, uti cx horum actis 
constal. hl Masenius putiit anno nccxx peri potuisse ; 
quod nolim, propler decmnium forte udjiciendum, dis- 
putarc. 

6 Ilis ita positis, nec a quoquam in controvcrsiam 
revocandis, quivritur utrutn vcro.^^imilius sil, Irniinom 
rt Adelam filins Daqoberti Primi, qui ojj^oncxxii Rex 
/Justrasioriim constitntus , ohiil anno Dcxxxviii, totius 
Frnncici Imprrii nionnrcha .* an Sccundi , qvi anno 
nci.xi rrfp-ess7is ex JJibcrnia, in Adrheuants provinciis 
rcgnum c.rorms, jiost unnos xiv reliqua potitns Auslra- 
sia , occisns est anno dci.xxx , juxta Chronologiam , in 
exegrsi prwliminiiri nd lomum lii liujns mcnsis innova- 
tam ac slnhiliiam ab Jlrnschcnio; qni hiijus Dagnhrrtire- 
gnum prior in lucem extulit, eumque a primo uliimoque 
dislingucrc docuit. Si nohiscum srntias, et Daijnhirti 



DCXT.rv , sed rcxxxviir; dicendus erit mortuus esse 
I'ippinus anno ncxi,, quando Adrla in Mascnii senlen- 
tia solum egisset setatis annujn iv aut v. At si ipsa fue- 
ril filia Daqnbrrti ii , potuil jam ynaturse. setalis vidna, 
a I^ippino flerslatlio, ante annum dccxiv, quo liic obHt, 
acquis:visse Palatiolum , et fundafo ibi a se monasterio 
novam aliquum donalioncm frcisse, xii anno ullimi 
Theodorici, quifuit annus Christi Dccxxxi. In Irnuna, 
ut Primi Dagnhrrti filia dicatur , majores etiam di(}i~ 
cutlaWs occurruut ; hic cnim illamnon vossrt genuisse 
nisi ex fornicnrio vel cliam adulterino concnbitn. Quod 
si niatrrm quoque Nanthildem dcfendas, in novas tricas 
iucurras necesse ert , a quibus te non poleris cxpcdire, 
nisi qrati.t asserendo nliquo , satis incongrua diclu , et 
diffictlia creditu absquc ullius antiqui scriptoris auclo- 
rilate. Scio quod Dngnliertus isle fncrit , Jnrdegario 
teste, luxuriae supra moduni tieditus : nam, ut idcm 
ait, Ires habebat maxime ad instar Rpginus et plu- 
rimas oonfuiiinas. Regina- vero hae fuerunt, Nan- 
thildis, Wnlfgundis, et Bertliildis. Nomina concu- 
bin.irnm, eo qiiod plnres fnissent, increvit chronicae 
inseri. Scio Nanthildem, non ex monasterio raptam, 
uli Frcdegarintn legit et intcllexit Aimoinns ; sed 
unam ex puellis de ministerio dici, in variis Frede- 
gurii MS-S. Sed ut hxc tihi faveant , oportet insiiper 
gralis assumere qvse sequuntur. 

1) Prinio, quodilla Dagoberti iwontinentia, non ha- 
bucrit jirincipium a fastidio lcqitiinx coujugi.s Conia- 
drudis, anno dcxxv duct:v, et dcxxviu propter slerili- 
lutrm rrpudiata: ; sed a prima adolcsceiilia invalurrtl, 
aut saltem annis aliqnot anfc conjugivm cum Gomadru- 
de, ut ante patris obitum poluerit viro despomtert Ir- 
mina. Secundo qnod Gomadrudis Rrginn, mngnx niu- 
lier auc.loritatis , cujus soror nupta erat Clolhario ipsius 
Dagoberli patri, in suo purlluri minislcrio, in qnoil non 
alia' adscisci consueverunt quam primvm florcnlis pu- 
brrlatis virgines , consenscrit habere , pro integrx vitx 
ac fiimx puelltt , mulicrcm jani ab nnnis aliquot rrgiis 
amoribus infamatam, ex eoque malrrm, ac proinde lemu- 
lani, tanto crrfiorem. quanlo ipsa minorem spem dabat 



vel Irmina 
ex Nanthilde 
nasci nisi 
turpiter. 



€t ipsa Nan- 
thildis regio 
conjugio 
inepta fuUset: 



secundi filias fuissc dicas; Irmina annorum fucrit plus proUs. Tcrlio qnod cndem ita pridem deflorata, non ex 



dicend.r easent 
liniHia iid 80, 
Advla ad 100 
(niiws vUtssr : 



iiec tamen 
pottiisset 
Adrla a S. 
Pippino 
eiiiisso Pata- 
tlolum. 



minus quadrugintn, cum pncnotntas donationcssignavil. 
Adela vcro, licrt ante annum nci.xx nata fuisse dice- 
retnr^ nun dr.buU muttum exce.msse sctatis annvm quin- 
qungrsiniuni, quando suuni ncpofem a sc dimisit. 

7 Si velis ex J^rimo Dagoherlo genitas , consequens 
est , ut Innina minimuin nonaijcnnna furrit, anno 
Dcrvni utpote antc obifnm Patris viio nvpla , coquc 
mnrluo fuudatrix facta monaslerii, el quidem ex bonis 
non lanluni pntcruis , sed ctinm a sponso relictis , quo- 
runi propnctns ante consummatum vel plene saltem 
contractnni mafrlninuium ad cnm nnn iicrtinuisset. Adrla 
vcro, quam anno Dcxxxvinfl/rtm vult MascniuSyet ml- 
tcm nllra nccxx vi.iisse conccdit, proxima fui^sct cen- 
tenarin', 

8 Ncutrum inqnics impossibile cst. Non ego id as- 
sero : .Krd hoc quirro, ultra irlas conqrucntius adniiHn- 
lur, si eligenda est allcrutra ; el qutdem posttis aliis ra- 
tinnihus utrimqitc panhus. Atqui nec purc.^ guidcm sunt: 
nnm contra Sccundum Dagohertum nihil objici poiest, 
quod non habeal facillimam solutionem, ut mox appare- 
bit : ct J/orrccnsr diploma. f/tm ma.rimc nititur senleutia 
adver.sa, ttndequaque mino.^ium cst ac prorsus fictiiium; 
Testamcntum vcroAdeln', factum aniw xn Thcotlorici 
Regis, in favorem Palatioli, quod ipsum, mquit Hla, 



libtdinc Regis impolcnler anianlis , sed cum consilio 
Francnrum , in matrimonium accepla , et in Reqinam 
suhlimata fiterit, ubi tanta nobiiium intrgerrimancmque 
juvcnritlarum .supprlcbnt copia. Qunrlo, quod Dugober- 
tus , ob desidcrium qignendi successorem repudians Go- 
madrudcin, quam solitm quatuor anuis cxpcrlns furrat, 
eidem siiperiiulucere voluerit alleram , cnjus consuctn- 
dine longe diutius iisus nihil nisi feminam ex ea nalam 
viderot. 

iO Vide anlem quam gratis a.fsumantur hax omnia: 
cum privio nemo unus vrl minimam turpiludinis alicu- 
jus notum inussrrif Daqoberto anlepnedictinn repudium; 
sed oinncs optimam cjus educationem , sub sanclissimis 
Episcop:s Arnulpho ac Chumberlo , incomparabilem 
justitix severx tmorem, aliasque ipsius laudcs coinmcn- 
dcnt, a quibus landihus non dehet ah.tque probntiauc sc- 
clwli continentiai virtus , in Rege adolrscenle , et qiii 
xtalis anno circilrr xxv juslis nupliis Uligatia , crcili 
posstt non prius luxuri.v frxna la,xnssc, quam prolrni e.t 
conjuge primum ducta desperans , pcrsuaderi sibi stvU 
juslam eam es.^ic divortii caussam ; cx quo temporc totus 
CKpit deficere ab eo qui prius fuerat. Demde non cst 
tant levis, ut volunt aliqni, auctoiilas Aimoini, Naii- 
tliildem puellam de monasterio raptam afferentis ; 

quale 



guin igitur 
parcitur famx 
utilVKjue 
catenus 
integrig? 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



Tanti nobis 
non est ftcti- 
tium diplomat 



cujus vitiosam 
subscriptio- 
nem esse, tpse 
ejus defensor 
agnosctt. 



credtt tnmen 
accipiendnm 
Dtifjobcrtum I, 



quasi ijnprolis 

fuerit 

secundus. 



qualc enim e.xemptar Fredegarii scailiis e.il i;i.<i-, aiiclar 
anliqiiior qunm forlassis sinl omnia e.remplaria in qui- 
bus (le ministerio legilur; ejnsmodi i-xemplaria plura 
invcniunlur alin, unde ctiam facla impressio esl. Xeque 
proplerca conseqncns fueril raonacham fuisse Nanlhil- 
dem , aut Vestalem ( qua voce ulilhr ineplus ille , 1711« 
./iimoini conlcxlui interjccil lilulos Capilum mutlo re- 
centiores) seil pro morc illius xvi, eliam nunc viijenlis , 
caussa castioris cducationis in monastcrio collocatam a 
parenlibus aul luloribus; idco vero raptam , quod eum 
bona eorumdem atquc Abbalissx gralia non sperarciur 
educendaad nuplias, quas licel pro legitimis liabcri Kcx 
volebut, credilnle lamcn non esl a Sanclissimis Galliarum 
Prxsulihus permissiis fuisse. 

II Hxc omnia vel non consideravit vel dissimulavit 
amicus noster Jacobus Masenius; in nupera Trevireii- 
sium Amialium reeiignilionc, totis decerlans viribus pro 
asserenda Horrcensis diplomalis vcrilale: quoil, seculi 
exploratores gnari, stalim ut solos conspexere alis- 
que signis litterar\im iluctus, Gotliico niore form.a- 
tcs uiicialiliusque in principio et tine ch;.racterilius 
insignitum, repente Dagobertinum esse pronuntiu- 
verunt. Ego vero libens cedam omnia, nisi pluribus 
evicero rfilioiiibus, diploma islud iion tantitm non esse 
auloijraiihum iillius omniiio Dagoberli, sed nec ex aulo- 
graplio qiiidem, si nnquam ullum extitit, Iranscriplum 
fide.liler; ast pluribus post omnes Dajobertos seculis 
fiiisse imperitissime consarcinatiim. Sed priusqnam ad 
ista Iransco, quxrere bibel ex Masenio, quomoilo pro 
Dugoberlino prudentcr Imberi, etUliiis a-viccnsericha- 
racleres potuerint, qidbus e.rjralum est Horrcense di- 
ploma si nulla cst characleris iliversitns inlcr ipsius di- 
plomalislcnoretn.quemiiropuijnareniliturelsiibscriptio- 
ncm.qua nolalur annits Daminicsc Incarnalionis ucxLVi; 
rcgnin,Iiidiclio\\,deqnibusfaleliirquod:i\i}ectSLCorruf- 
te fuerint. cuin nec ipsi sibi anni constent ? Quis enim 
sic corruple adjccil? Idcmne qui reliqunm dtploma scrip- 
sifl At concipi ncquit quomodo Notario regio imssit in 
mentem calumumqiie venissc, iit currenlis anni churac- 
leres ipsiusque Regis annos corriipte nolaret. Ejusmodi 
errores conlingerc solenl, cutn ab imperilis Itbrariis ali- 
quid post mullos annos Irunso ibttur, sive per scribendi 
pnecipilantiam, sivc pcranliquorum characleriim igno- 
ranliam : non vero quando scribilur annus aliquis prx- 
sens. Jdjecitne longo post lcmiwre alius ? 7\im vero 
nolnbilis fnrct manm et iilrainenli diversitas qnalis nul- 
la percipilur in dicta charla; et neces.^e forcl prius 
abrasam obolilamquc fuisse .iub.irriptionem antiqnam et 
veram (iieque enim credo ilicet ubsque nlla omnino tem- 
poris nota primilus exijcilitum fnis.se diplomn}lalisautcm 
rasurie nut alalilionis multo magis deberent vcstigia de- 
prehenili : et tum quoque di/liculler ropcrelur, cur pro 
anvo regni primtlus nolalo, qui vel in Masenii senlenlia 
debuit poslrcmorum fuisse aliquis, nolatiis sit anniis Rc- 
■ gni II. Oporlet igilur ut fatcatur, vcl non halieri scrip- 
turnm originariam, vel ipsam quoque subscriplioncm 
originariamesse, et paris utramque fidei, id esl cerlis- 
simie: quodtamen desubscriplione nec audetipse dicere. 
nec nlla ralione dici potest; non dicv secnndum yEram 
annorum in Austrasia usurpatam, in qiia tamen erant 
Treviri ; sed nequidcm sccundum iuilinm regni cjus in 
Neuslria, quod nninino sedectm annorum [uissc coiilen- 
dit Masenins, el liimen in anno dcxlv finil. 

12 Cetcrum non miramiir, quod ad tot difficultates, 
undique se offei cnles, obfirmarit annruin Musenius ; ut- 
jiole non lanlum persuasiis, puluissc ex Dugoberlo i na- 
tas quomodocumquc fuisse Irminam el Adelam: sed 
Dagobcrlo 11 easdem nullalenus Irtbiti posse, nisi sus 
dequc vcrlantur omnia, qux nulli ilubilalioni pulat ob- 
jici debere. Ne.mpe comperlissimum esse eredit, Horrei 
ac Palatioli monasteriu fundata esse sub S. Modouldo 
Episeopo Trcvirensi, Primi Dagoberti synehroao, et 
priiis vita fiiucto quam Secundus Dagoberlus revcrte- 
Aprilis T. 11. 



Pctilium 
namque est 
qiwd iilipcUur 
Argeiitinense 



relur nb cxilin, aul ullam nialrrnx palermevc hcredila- aictobe d. p. 

tis reciperel porlioncm : dcinde cen.<el hiine Daijnbcrlum 

fuisse improlem. Ad Modoalduin quod altinel, mox 

oslendam, non nisi per meras hallueinationes aliquam 

eipartem Iribiii in Horreensi ac Palalinlciui fiinda- 

tione. 

13 Quod aulem Dagobcrlus n improlts fucrit, lam 

longe ahest, ii( inter copiosos illius libcriis eliam aliquos 

Reges numeraudos putemus ; quoriim primus Si^eber- 

tus, rcgni paterni consors, cum palre vel pnulo nnte 

eum obierit, Clotharius aniin dccxvih Monarcbix Fran- 

cicse non tam dntus, quam ostcnsus fiierit ; Theoiloricus 

vero l\(quiab anno viccw iisque ad nccxxxvn irjii f^./pZuH'*' 

nominis unibram sustinuil, transmisilque ad filium mnltiptex 

Childericum, Merovingiorum Rcgum ultimu.<i).ii fuita- />'"; 

licujus Dagobcrli filiiis (ut passim creditur) tanlo fir- 

mius leneri poicsl fuissc Sccunili, qnnulo certius e.st 

Tc.rlium jnvencutum ac pcne impubcrem, aileoque im- 

protem obiis.v, anno nccxv ; Theoiloricum iiero con.stat 

lam proveclxftiissc :vtatis,curnannoiKCweslassuinplus, 

utDagabcrli iii palcr esse potiteril perietalem ; certe ut 

jnm lunc filium viileatur habuis.ie Chililericum, suum 

poslea successarcm, nec non paulo post cx co nepote.m 

Theodoricum, cunt qui anno Dcci.i, ciim Childericus 

abdicarr rcgnum cogere.tur,in Fonlanellw monaslerium 

i'etrusus gt atlonsus est. 

14 jjst silixc itasint; et Secundus iste Daqotierlus, 

qui in morte ,sui patris S. Sigeberli anno DCLviii poluil 

pltts quam xii annorum fuissc, adeiique iustnm matri- 

'^ .' , . Aigciilm 

monio xlalcni nllujisse, quando annoposlea quailo caipit dtidoma 

regnare in Al.*<atin ; et mox ibi qenuissc Irminam, qux 

fliiiifl DCLXXV restilutum in Auslrasixregnumparentcm 

se.cuta Trcviros, alque Hermanno tlespon.ia et Ilorreen- 

sis monasteriifund.alrixfuila,fcrevicenniscsse poltiilcum 

moreretur genitiirsuus : si, iuquam, Dagobcrlus btcadco 

favitndus liberis fuil, ut, prcrlcr atios forte ignotos, 

filius quinque gcnuerit, ut alibi tticlum est itcrumque di- 

ceiur; qiiid judicandum crit de Arqcnlinensi diplomnte 

apud Jacobu.m Ciiccium, qitiid oslentalitr .icripliim iv 

Nonas Aprilis, Luna vu anno ab Inc;irn;itiiine I)o- 

inini dclxii, Imlictione v, Regnanlc Tagebcrlo Re- 

ge anno regni ejus xxxii? Illuil diploina stc incltoa- 

tur, In noiuine sancta! et iniliviiliiie Trinitatis, Ta- 

gebertus ilivina favente clenientia Rex nobilissi- 

mus. Notura sitoiunibus sancl;e l)ei Ecclesije fiileli- 

bus, natis et nasrendis, qualiler egu Tiigebertus, 

exliereilitatus propriis filiis, S. Mariam milii iii he- 

reditariam heredem acquisivi, dans in lionorem iiia- 

tris Dei, ad Argentinensis Ecclesiae luonasterium, 

tres curles meas optimas eteleclas.iVimiiim hxcfa- 

vebant Masenio, ul vel ex lunatica illa pivrsusque 

monstroia .lubscriptionc matam istius cbartx fidemrog- 

nihrcrcl : .wd omnia snlva credidil, si anni regni iidc.m 

qui vil:c noniinarentiir, excmplo novo nec in ullis genui- 

nis diplomalis inveniendo. Non vidit autcm Dagoberttim 

islum, CJijiis pulcrsolum natuserat circa aiiniim ucwtx, 

ut summum fuisse unniirum xvi adolcscentem. eo aniio 

qucm xxxii in regno numi'rosse fingilur. Dico crgo, 

diptoma islud, non solum ex subscriplione, sed ex tolo 

siio contextu ftcttlium apparcrc : neqne in eo nd sanitm 

aliqttcm sensiim adilucendo Inbiirutiirum fuisse llensche- 

nium,cuni anle unnos ctrciler viginli Dtatribam com- 

ponerel, siqitam ficile tunc nolutiat ctironologix vilia, 

tam etiam cnquilos haliuisset slgti diplomatici charac- 

tcres ; prorsiis enim, ut nunc fncil, el ipsum et pltira 

apttd Coccium iliptomala fictilia esse judicasset. 

\ 5 Tandcm miraliir Masenius, quoinodo prxsuma- 

muspro Dagobc.rto i, Treviris naminalissimo, substitite- 

re nomen Dugoberli ii. in Alsatiafere viventis cujus 

nulluni apudTreviros auUe vestigium, nullahenefi- 

ciorum menioria. Miror et cgo ntbnirationem instius- 

moili, post tot alias, certissimas quiilem, sed lamen ea- 

tenus occultissimiis veritatcs, in diatriba dc trtbtis Da- 

II goberlu, 



si Trtvirensea 
ciiiii, qiit antc 
lililii. HIIIIOS 

tn oblivionem 

ncrtptorum 

veiiit. 



ADCTOBE D. P. 



a iJagoberlo 
I itivistenf 
dittingwre, 



(Ui utroque 
pnterant. 

ii^uuliter 
ijfoTinri ; 



IV PROPYL^I ANTIQUARir i'ars i 

gobcTtis magno eruditorum omuium p/ausu ipwisqne Zyitrsius prnpnlavit in defemione ^bbatiai Imperialis 
Maaenii assensu firmatiih. Qux enim ob^ecro xqnitas S. Maximini, qunm merito negat unquam fnisse apprt- 
ent, ejigere ut intluenlurmonslrenturque nunc Tre.viris latam celiaiii S. Hilarii : et a png. 37 usque ad 71 



clarx atque distinctx memorix Dut/oberli Srcuudi, ut 
Serundus fuit ; cum a mille annis in toto Francorum 
Imperio, iittcr tot scriplores Clironinirum, nemo unus 
fuent^qui Dagohertvm iUum seiret a Primo /listinguere, 
quomris ille post annos quatunrderim in /Jlsntia acfos, 
quinque intef/ros eqerit cis Rlienum toti imperitans 
yjustrasix'/ Confusis igitur utnusqne memoriis, neque 
inter Primuni et Ultinmm Dagobertum; medinm ali- 
quem cognosfentibuxliistnricis lot seculornjn;qnid mira- 
mur omnrs me.morins Dagtibertinas, qnir ad UUimum 
rrferri ntm poterant, ad Primtim relnlns CKse a Trevi- 
renaibusl Nuucvcro cum tletectus e.\t Hle, cui plures ea- 



liunc Inpidem pulsans, tol validissimis arietibus ipsuni 
evertit cunteritque, ut ejus imi>osterum erigendi spem 
omnem adversariis ademisse videatur. Loquor de ins- 
Irumento scripto; nam de jure jurisque possessione, si~ 
cut ad me non attinet quserere, itn nec volo censuisse 
videri, el nuper bene sopitas controversias irsusci- 
tasse. 

18 Interim cx ScrijHo, cujus autbenliamnemo post 
isfam Zijllesii evictionem pra-sumpsit defendere, ohjicitur 
nobis a Musenio, indicafa superius, de S. Modoaldo dif- 
ficullds, tnmquam prdcipua rntio, obquam sic puijnat 
pro Irmina, Dngnherto Primo asserenda : dum scilicct, 



runi, ac speciaHtcr filix Irtnina titqne Adela, possinl inter aliahcamulta S. Pelro snbjecta , nominafurMo- 
atlscribi, ita ut evitentur lam multa, sinon ff.di>yy-cr., n;tsteriurn S. Mana', (\mt\ praefiitiis Poritifex Mo- 
saltejn o:dr,).ix xai avapuoca, qu.r. Prnnuvi Dagohertum (loalflus in lerriforio S. Pelri nupera fundaniento 



Et hoc itlud 
esl ex qno 
asserUiir S. 
Moffoaldus 
fundoise 
vwnasteria 



ctmitanlur, cnr non iltum ambabus, xd dicilur uhiis, 
tamquam alferum beneftictorcm suum , amplectantur 
Trevirenres 1 

1(1 Si Treviris, primapost Melas /luslrnsiie civitate 
regium aliquod palnlium fiiit, uti crelo fuisse; nibil du- 
bilu qnin uterque Rez e.o fuerit ipquc. usus, cum ufer- 
quc pari fere annorum numero in Anstrasia liabitarit ; 
Primiis quidem .tex primis regni sui annis, Secundm 



consiruxit, et voc;itur Horrea. Ex boc enim funda^ 
mento Ordulphus, Balduini Arcbiepiscopi Trevirensis 
ante annos Irecentos Sccretariiis, ita tle S. Modoaldo 
scripsit; In palatio Dagoberti Regis, quod vocatur 
Ilorreuin, (quasi publirum florreum ncquivcrit sacris 
virijiiiibus rccipieudis aptnm esse, nisi idemregium Pa- 
lalium fneril) ecclesiam in honorem B. Marise Vir- 
ginis Gonstruxit, ubi et con^ref^ationem Vir^inura 



quinque ullimis. Nam, sicnt Secundum scmns fere in instituit, quihus prsefecit Matres, primo dilectara 



Alsaiia vi.risse, qnamdiu a reliquo Austrasi.v regno ex~ 
cludebalur; ila diam sriinns e.r Fretlvgano, r/uod Pri- 
mus, Neustriiv regnnm adeptns, //uslruswm deseruit, 
et J*arisios seilem patris sui d(;ligens, assidue habi- 
tare disposuit. Quo autcm minns dtd/itesu/uin Sccun~ 
dus, dimis.m. Oermania, stftlim acpoluit, elegerit Gal- 
Imm et /mtris .sui Scdem similitcr hubilare; occurrit 



DeoVirf^ineriilnninamJpsiusDagoberliliegisfilicim ; 
deinde Modestaiu, vita et nomine.quamdam sacraLis- 
simam virginem, alumnam ccenobii S. Romarici, 
qu!6 fuit tilia sororis B. Modoaldi , comtempora- 
nea B. Gei*lrudis. Simili puslea modo de Adela ejus- 
que mnnastc.rio loquitiir idcm auctor. A.st Adcla in tcs- 
tamento suo sic crai(7itr 5cr/y;.s"/6-.se.-Cuin pei'vulgaturn 



Viia S. Wilfriiii Kpistopi Eboracen.tis, extjua einauavit notumque omuibussit, queiiiadmn(hunnosmonasfe- 



prima Secundi Dagnberli notitia, narrtins num.^^^^quo- 
mmio sanctus iste Epicoyus, Romam proficisccns . ex 
Irisia, ubi honestuin cviHnm fructuose egcrat, et Gal- 
liain ptirvenieirs, not.i sibi Regis Dagoberti moeuia 
subiit; qrujirr ipse Rex visuiu iirox recognovit, (/ra- 
iantcrque prufcf^sus comm homiuibus suis est, quod pcr 
ipsiim scrvalus csset ad/nln.squc ad redtlum. Urbemqui- 
dejn Mcltis ibi ilesigutiri, potins quam Treviros, pcr- 
suadet ipsivs S. Sigisberli Vitu, ubi c.rpres.^ic diiitur 
uiim. 17 (/««(/sepeliri elegitin ui"be Mells.qua^ regni 
sui sedes fuerat : scd quis ciedet liuic Sedi sic tilfuum 
fuis.tc ajit ipsum aut filnnn, nl Treviros, solis xii lcucis 



rium in villa qu;R dicitur Palatiolum jam du- 

dum adproprii monasleriiusum extruximus, in ea- 

que raonacharura coetum adunaviraus. /rm/jiffm 

fundutricem suam similitcr credunt ct appellnnt Horre- 
enscs, talcmque in Fita fiicit Thenfridus Abba^ Epier- 
nacensis; qui veroS. Modualdi Vilam conscripsit Ste~ 
phanus Abbas S. Jacobi Leodii, Thenfrido selate su))~ 
par, quascumquc suo tempore supersliies isiiiis snncti 
Prxsulis menwrias scrutalus, nntlam ejusalinmfunda- 
tioiiemiiivenil,quam monacharumS.Sijmphoriani, apud 
qiias et .<;cpnllus est. AHe.gat quidcm Bro.vcrm ad an- 
num C45 Epilaphium, in S. Puulini ecclcsia positum. 



Horreense et 
Palatiolense, 



distnntes ulque ad eumdem Mo.sellam sitos, nim sxpe hisverhis: IIuc est sanctuariirm Dso dilecti Treviro- 



H ynagts fortr 
de netundo : 



quio ijuod a 
>V iitoaeduiit 
habere j»rifi- 
/fjrlum flcd 
Hum est. 



tle.wntleriiWt eodem plnne modo, quv pnor Diiijoherlus 
Treviris aliiinautlo fuil licet nlias verosimilius .sit, eum 
Metis prxcipue habUti.sse,cl ideoeodem dii'e.visse filium 
snum trienncm, cum eim suo loco constiluit Auslr/i.'-:iie 
Pegem. 

17 Qnod igilur spectat ad prxsentiam, Trevirensi- 
bns subintle e.r.hibi[am,iiarcs ct^useri debenl uterque Da- 
gobcrtus, avusacncpos: quod ad beneficia tstic posita 
atnnet, etiam pares, acforte etiam suikirior nepos^cui 
Ilorreensein fundationein trihuimns; cnm de avo aliud 
nihil sciamus, qiitnn quod Mogunlix exislens re-t/ni sui 
tinno XII, cum jam priiem Pari.siis setlem statuis.sctf 
funttos aliqnos tlonnveril vetnstissimo S. Ma.iimiui mo- 
naslerio. Scio magnilicc jactart a Trevirensibus privile- 
gium quoddam, .sub tllius nomine, ab.squc nota anni, 
dici, aut toci ; quo idcmRc.rconllrmas.set eccle.six S. Pe* 
tri cuncta pra'dia monastenaque, eidrm S. Petro jum 
oiiin subjecta dnuatuque, ef ante otnnia CeUain S. Hi- 
I:irii,quje nuirc appelUtur S. Maximini, quai est 
in piwdio S. Petri constr-ucta. Sed hujus privilegii 



rurn Ar'c!riei)iscopi Modoaldi. ciijus Rex Daiiobertus 
sanctitalem, sicut in ejiis pr.Ecepto de Trevir'is 
contirretur, inter Ligerira et Rhenum. 'mafriiifice ex- 
tulit et dilalavit: seilea ntiam nobis cogitationem non 
ingernnt, qunm qnod istiusmodi lapis occusionem prx- 
bueril pihtcris, ipsius Prxce/iti exem/Anm uon habcnti- 
bus, islud lingciidi quotl mndo inynauibus est, et confu- 
talur n Zgllcsio, uti duiinus. 

19 Broiuerus^ad annuml^% Abbatissarum Ilorreen- 
sium ser.iem describens ex^Trifliemio-, Ordulfiim se- 
cut.0, c(7rmijja?.Modestara, soToi'is S. Modoaldi fiU- 
aim, ccenoliii Romarici aluninam. sul/Uituente ; mo~ 
nuerat in murgtne primx sux impressionis, quod Ordi- 
nis illius successio non esset certa. Huic accedens 
Ilenschcnius lib. 2 cap. 12 Diatribae, et rursum 17 
Martii ad.Vitam S. Gertrudis(qux Modeslie, sibi dum 
viveret familiari, dicitiir post mortem apparuisse in 
raonasterio Ti'evirensi) notavcrat videri legendum A- 
vendensi. Uirumqne frustra hic ha!:si[asse Masenius 
censet; et instij)er servare nititur verba cujnsdam Pri- 



ct Horreensi 
Abbadssani 
dedisse 
Mudest am, 



iiistrnmentuin , qnod aulogiaphum esse nec ijisi crcdo vilcgii, sub no^nine 7ie.scio cujus Leonis Papx scripli, 
Trenrenscs prohaluros sc spcranl, cadetn fcrc stue sup- ubi dicilur, Coinobium Horreense a Modwaldo Trevi- 
pusiliunis exhihet argumentn qu:r privilcgium ilorreense ror-um Ar-cliiepiscopo, subiiiinistranleB. Modesta, fi- 
cnjus pcccata Capitibus sequenttbus peryo denudare; et lia sororis ejus.... ad divim cultus officium restau- 
qumdam alia etiam absurtiiora continet, qux Nicolaus ratum post decessum B. Irminee, quae prima Imnc 

locum 



neptem iuam 
cx Avendensi 

CCEHObiO, 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



prrpter Breve 
Leoni Papx 
afpctum. 



Recfius 

crerientur dius 
fuiise 
Modestx : 



guarum juntor 
S. Irminx 
monastcrium , 



S. Sijn pkoria- 
iii rcxerit 
senior eadem 
gjteS. Modoal- 
di neptis. 



locum provehenduni suscepit: Uhi cum raanifesto 
dicatut' ante Modesfam prasfnisise Irmin:\m, et hanc 
constet Modo.ildo fuisse superstitem, ne qnis c.r Itor 
capite scriinmn supfmititium arffuat, quasi Mndonldi 
ac Mvile^tx rcginien in unntn confleittwtempus; Cfn- 
set ipsi'. privilrfiii vcrba sic intflUgenda. ut quod ibi di- 
citur frci.sse Modoatdus, id est restanrasae inoi,aslerium 
quod pvidem Iimina comtituerat, id fecerit. non qui- 
dem per se. sed per Modestam a se pie quondam ins- 
titutiim. 

1^0 Rpceptibilisneh.fC sil evn.^io. ut Privi/erjium islud 
credatur sincerum ac geriuiuumLeonis iinuMli diphma 
viilerit Masenius: miiii sane non viflelur: ntque ut hic 
adeo thrpiti auachroui.^imus ahes.^et, ipsutn 7ion modo in- 
trrpofutum cum Urowero^ sed prorsus firlitium essear- 
hiiror, ab initio ad fiuem. Sic enim inripit: Egn Leo 
Yicarius S. Petri Principis Apostolorum, nierltis 
quidem impar. vice tamen ipsius dignitate Uom.ini 
fungens Pra^snlatus. Finit autem: Quod lanta aiicto- 
ritate subnixura ut in ieternum siabile pennaneat 
ac fixum, in noraine Jesu Christi Domini nostri, 
sanctiqiie pra^decessoris Petri et omninm electorum 
Dei : jeterno servetur damnaridus judicio, si quis 
PrajUitus tanto hic commoranfes eKinaniverit privi- 
legio. Fiat, fiat. Amen, amen. Eaistimo qnod figmen- 
ti hujus fabricator Leonem u intelligi voluerit, anno 
Dcr,xxxii vit undecim meusium Papfim, qnnndo jam 
morlunm arhitrnhatur Irminam, fortassi!< ct Modestam. 
Plane etiammihi persuodco,quod idem suo lior figmento 
credulum nimis Scriptorcrn Ordulphum indu.xerit, ad 
Modoaldiim Horrcensi fundaltoui admi.scendum : qui si 
rcvera liabuit in Avendcnsi S Romariric(pnobio neplcm, 
potuil ea per Irminam Treviros adducla fuisse, monas- 
ticx disciplime magisterium novo ca^tni ipnque Trminx 
adhuc juveneuUf pr.rstitiira , et sic velut confundatrlc 
habitii, tilulum /ibbatissie meruisse apud posteros: srd 
non poluit a S. Gertrude, ipsn qua hxc ohiit hora die 
XVII Martii anno dclix vixitata fuisse in mouasterio 
fforrecnsi, nccdnm condi cceplo. 

21 Malim igitnr opinari duas Modestas a posteris 
in nnam personam eonfusns fui.-ise, qnarum una ex A- 
vendensi monnsterio adducla Treviros, sub S. Inmna 
monasterium rexerit Priorissa, et in Horreo sepulta 
nnnc colntur nt Sancta. Quam si quis omnino velit Ab- 
batissnm Horrecnscm dicerc post frminam, ei ego non 
repugnabo; quia niliil invenio quod cogat Anastasiam 
Irmiux immediate suffectam asserere: assentinr autem 
etium facilius, si non etiam sustineatur quod ipsa fuerit 
S. Modoaldi neptis; quia hoc difficHius creditu fnceret 
bujus leliis, quem scitnus Concilio Rcmensi interfuisse 
Episcopum, et hnc conciiiuin celebratum fuisse anno 
Dccxxiv demonstratur in Diatriba pag. 195. Altera 
Modesla, eademque verosimilius S. Modoaldi neptis , 
Prnelaturam gesserit in fundnto per avunculum S. 
Sijmphoriani monasterio (quod quia adhuc unicum erat 
Treviris cum morerctur GertnuHs, bene potuit Trevi- 
rense sinipiiciter nuncnpnri) etS. Gerfnidcm ibi habue- 
rit a morte con^^picuam. Sed tnnc vcl Episcopns civita- 
tis, cui siiam illa narras.u't visionem^non esset S. Clilo- 
dulphus Metcnsis, cujus frutri Ansegiso nupta recenter 
erat S. Begga soror ipsius S. Gertrudis, vel potius nd 
vocem civitat.is ad<lenda rrit ro.r Metensis. Sane quam 
fncile Crodulphus istcpotuit ob sua quivdam negoiia tiinc 
fuisse Trevirts ; tam facile fabi potuit aut scripfor Ni- 
vellensis in Belgio, erisiimando eum qui Episcopuserat, 
et rui bxc Treviris narrabanlur, fuisse ipsius Trevi- 
rensis civitatis Episcopum: out scriptx ab iUo Vites 
transcriptor , omittcndo vocem Metcnsis, de qua dubt- 
tabat an tion esset per errorem scripta pro Treviren- 
sis. 



Vers: ch&tUe 
Dagoberlinm 
genuinum 



nt> AfejMitdro 

WilttietTmo 
accepimus. 



CAPUT II. 

Diploiiia IIoiTconse sup|)ositilium cuin San- 
Maxiiniano iiKiubitatoconfertur : (|uo(l ad 
styluin ct Ibnnulas. 

inemissis stipimsilisque ra'ioKibus, quse nostrnm de 

S. Irmina sentenli/im /ivmanl.ct nliiniam refellunl; iv- 

niendumfst nd tolins fabuhe iirincipinm et caput. ip- 

sum .v.ilicel Huneeuse diploma: iiiiod non salis csl ve- 

rosimili.iri chiimoloijije dLcUse conlrariiim (non enim "^ii^oplumn 

ehrouologi.r monnmenla, sed moiiumcnlis couformanda 

est clironologia, ulsolida sil) ivruin oslendi debet, ipsum 

tale es.ie, ut, quninvis cliarucleres temporum omnes es- 

sent ubsiiue eriore posili, neqniirl lamen linberi pio ve- 

ro Dngoberlini lemporis scriplo, scd del erel posl mulla 

deinde secula et scriplum el eomposiluin crcdi. Hoc ut 

facerem occosionem dedvre Annolcs Sun-Ma.rimiuiaui, 

ab .Jle.randro Willbemio acrurnli.isime elabornti, et ex 

volunUiie ermlitissimi auctoris a mc sludiose perlecti: 

quos licet nunc deinum, cum sopitacsldmturnainlerAr- 

chicpkcopum el Abbalem conlrovcrsia , publicai luci 

dandos sperein ; hic tamcn quiil c.c iis profecenm qra- 

lanler Leclori expoiiendum puto . Hahel Imperiale islud 

ccenobiiim. suiim adhuc arcliiviiim opliine canservalum ; 

in eoquc oriiiinnlia, clqux in sui.picinnem suppnsitwnis 

tnlerpolalionibve vocari ne queunl diplomata lot anli- 

qua, quot forle nlibi exlnnl nu.iqunm.Nam in Saudiomj- 

siano prope Paristos monnslerio, quamvis muitn sint, 

tum Dagoberti fundatoris, tuni sitbseqnenlium piima; 

stirpis Reijmn; nullnmest tameu qtiod originale, paitca 

qua; posstnl sincera credt. In istts aitteni Snn-Mo.ri- 

mininnis primuin el nnliquissimum est Dngobcrtinum, 

qitod Zgilesiu.s verbiiliin c.rhibct. cum siqno el siiiitlo 

Dogolvrti I nd verum e.rpressis. Eo non coutentits Wil- 

themins, ipsnm niembrnnani curnvit Ironsferre in pnris 

mognitndinis chariam, et veleres chnroclerum forman 

in en sic exccpit ad viriim, ttti volebal tolunt lam vene- 

rnndi monumeuti conle.iUtm xri incLsuin expnndere, 

et ocutis sui Lecloris stibjicere. Conte.rtus ipse tatis 

est. 

23 In ninnine Pati'is et Filii et Spifitu.j sancti. 
Omniuin Cliristiannnim noverit industria, qualiter 
ego Digobertti.s Rexpotentissiinus, convenienti con- 
silio Episcopornin nieoruin Coinitumi|Ue, legjtos de 
mea parte ad Abbatem Meniiliannm direxi, inan- 
dans ei ut diligenter inquireret. niiliique per seip- 
sum indicaret, quibusauctoribus illud monasterinra 
S. Maximini constructum, vol ctijus iniperio a pris- 
tinis teraporibus esset subjectum. llanc leg.ttioncm ^^ ^^^ 
Abbas cum Fratribus solicite percipiens, porlectis- aaim; 
que iii eodein loco quibusdam velustissimis chartis; 
inventum est ipsum monasferiuin Constantini Iin- 
peratoris fuisse ivgale palaliuin, atque jussu ejns 
dedicalum foro in lionore S. Joannis Evangelistce a 
S. Agritio venerabili Arcbiepiscopo. In quo viileli- 
cet templo, ut idein Pater nostrtu Regalitati certa 
relatioue patefecit, Helena sacra fainula petenteet 
favente, supradictus Iniperitor pauperos Cliristi 
congreg.avif, eisquo virum Dei .lo.iniiem pneposuit, 
ut in s?rvitio Dei semper vacarent, et pro se ora- 
tionilius insislerent : et insuper illius loci babita- 
tionem aliae personae noluit subdere, nisi .sujb suc- 
cessorumque Iinperatorum potcstati. His rebus ita 
esse firniiier intellectis, regio more constituo atque 
firmissima jiissione praicipio, ut nullus umiiuara 
proterve illud mon.nsteriuin, in qiio Abbas stipra- 
dictns prieesse viiletnr, audeat inire vel ulkim in- 
hurnanitatem illi violenter inferre. Igitur ut assidue 
recordatio inei meorumque parentum maneret in 
pra!ilicto monaslerio, ipsorum S. Maximini praeben- 
dariorum viclualia, sub pr;eniemorato Imperatore 
constituta, additis mea ex parte prajiliis augere cu- 
ravi: quorum nomina sunt ha>c: Kannis, Cressia- 

cum. 



AnCTORB S, P. 



PROPYL.EI ANTIQUARn pars i. 

islo die obiit : qui cliam eiim essel sliuliosus lemulator 



quod tub 
Mcoiro 
Arc/itcapel. 
teriptum 



Wlfl I hago- 
btrtijiroltaltir 



cum, Luncwich, RegioJola, Vallis-Polich, Bude- 
iiarum , Talevant , Loavia. Ilacc loca ad regiam 
Curtcm, qua; tlicitur Decima, perlinent: qiiam Cur- 
tem cum omniliu.s rehiis ad eaiii pertinentiljus, hoc 
est qiM(lf|uiil praiilii visus .sum hahere, a fluvio qui 
niiiniipatiir Riibeca usque ail silvam qua; (licitur 
Seile^.S.MaximinoPraesuliinperpetuamliereilitatem 
ci.ntradiai. Insuper etiam, cum consilio et rogatu 
meorum Principum, catervis inihi Deo deservienti- 
liuslianc le^'em,finuiterac perpetualiter in posterum 
habciidam, dei-revi ; scilicet iit centenorum ibiilem 
summa Mimachorum seinper intc^'ra in.ineat et in- 
convulsa; exi^epto si Imperatnrum Principumve per 
secula succedentium lienevolenti.i pra^diis ;iu{;men- 
tetur vel thesauris. Et si propler paganorum vel in- 
fldeliuin Christianorum devastati(mem, eisdeuiriiris- 
ti .servitoriliuspenuria ultra moiliim ingruerit, et per 
thesriuri efl^usionem exjielli nequivei-it, Dei omnipo- 
tentis et mei meorumque siiccessorum h.ibeanl li- 
(■eiitiaiii, aloilium et familiam a fidclibus illic ciui- 
traditam daudiet vendeudi, anter|uaml)ei lUistruan- 
tur servitia. Et ut istius chartulas confirmalio fir- 
ma in a'vum permrineat, dc.-ci'ibi eain pra;cepi, et 
noslrosigillii cam inde firmavi. Actum pridie No- 
nas Aprilis. Auno regni nostri xii. Moguntia! feli- 
citer. AiiKMi. 

Signuiii f Dagoberti Regis. 

Heriveus Cancellarius ad viceiu Ricolfi Archi- 
capilaui. 

24 Ileriveus, inqnam, uon Heiiricus.w// tfijil Zyl- 
If^iun; di' quo uon uttinH pturti qua'ri^re, cnm Cun- 
crtluiii lilutus, qui untic inler lotintos supremus esl, 
luuc iufcriorisordinis fnerit. Dr Ricotfo Arcliicapetla- 
no jusliusiielilur notilia plenior, quonium rjus snmmiim 
muuuseratinrecoijnoscendissiipuiuilisquf priritcijiis, imo 
in tiila Capetla regia, iil esl, Clero ad patalium perti- 
nente, ad quem spcclaliaut etiam Cancellarii. Oinnia 
ve.ro circumspirienti oceurrit Ricolfiis Colouiensis Ar- 
cliiepicopus, in ordine decessorum suectKsorumqur suo- 
ruin idci) forlassis retatus ad lempora Caroli Maijni 
(cum alias ejus irtas ct acta in obscuro Uilerenl) quod ad 
illa leinpora spcctet Richulfus ,\i'chiepi;-copus Mo- 
gunliuus, ex Archicapellano Palatii et Consiliario 
Caroli Magui, ut aiimt Sammarlltaui, ordintttus aiiuo 
DOCi.xxxv, iileintiue tetjationibus otiitis, concilii.^ue ce- 
lebrtitis notissinius; quod in cau.isu fiiisse viftctar, cum 
qui Ctilouien.'.is fuerul cum ip.so cimfiinttendi, et si fur- 
sitan .st'culu inlcijiv antcriorein. E.rpendaut eruditi viri, 
an reripi liujusinodi conjectitra mcrcittur. Auuus inJ'ri- 
vileqio notatus lietjui xii /((('/, in .Justrasia videlicet, 
quo anno Motjunlix fnisse Tfaijobcrtum , verosiinite 
fucit pactio, tunc ■■um Austrasiis firraata. tte lolius 
Intperii Francici tlivisione inter tlttos Dagoberli fitios. 
Krat is anuiix Cliristi Dcxxxill, qunudo idem Dnijobcr- 
tus numerarc poterat aunum rcgni in Ncuslria et Bitr- 
gundia tiuinlum, monarchi.v vcro mortno Cliaroberto ac 
filiis in ipsum ttevolutir quartum : ruliune cttjiis tripli- 
cis retjni merito Rex potentissimus dicilur, ct trifidum 
sceiiiruui assttmptum videtur, ile qitu plura alibi tlicla 
sunt. Dubilavimus fatcor nd Vitam S. Basini, iv Mar- 
iii, c.i.\ttluc Datjoberli i an ii iliploma i.^.tud, quia tein- 
pits Memiliaiii Atitialis ignotum nobis crat, ncc e.c ipso 
conle.ilu eruere poteramus aliquid umle certior fieret 
conjeclura. At nunc, post quam ipsos titlerarum anli- 
quarum ductusviiiere licuit.adeo mirabitcs et iinple.cos, 
vt nisi olim teijis.ient majores et tegibilia exeinpla des- 
cripsissent, vi.t quisquam eos assequi posscl ; omnino 

perstiasi manemus, esse Primi, quaniioquitlem lemiiore vel parvw, violentiaui patiantur; sed victum et ves- 
Sccuntli cultior aliqiianto scriptura fiterit usitata. Ac- tituiu iiide semperabsque omni inquietudine coiise- 
cedit quoii in Sun-ma.ciiniuiaiio obtliiario ad xiv Kal. quantur. Et ut hiec prajseus traditio, tam sua quam 
Februarii noUHur obitus Dagoberti Regis, tamquam nostra, stabiliorem in Dei noiuine semper possit 
benefactom: atquinon Secundus sed Piimus Dagobeiius habere flrmitatem ; prjeceptuni hoc inde conscriptum 

manu 



Conslautini Magni, credipotest Itac potissimum decaus- 
sa mijliis fui.ise, ul inquireret aiteo ciiriose, quibus auc- 
torihiis monasterium S. Maximini extruclum fuis- 
set; ut sciticet si, queinadmodu^n fama ferebal, aucto- 
res ejus probarentur llelena alqiie Constantinus, ijjsi 
/toc nomine bene facerct . Qni autein Abbates et qiio or- 
dine monuslerimn istud rexennt, in pnecitotis Annati- 
bus speramus clarius deductiim videre. ylndinmus inte- 
rim Ilorrensis diptomalis tenorem, in Addilatnentis To- 
mi I prottuctum a Masenio, Itic aulem necessario res- 
cribendum, ut utriusque slijli ad tuvicem cotlatio /iitjus 
prx isto novilatem munifcstiorem faciat, et considera- 
lionibus reliquo Itoc capite facicndis viam stcinal. Est 
atilem lutts. 

25 In nomiue .«anctiE et individiiffi Trinitatis, 
Dagoberlus divina praiordinante providenlia Rex. 
Si (;cclesiasticis negotiis, et servorum et ancilla- 
riiiu Dei utilitatibus qua;que necessaria provideri- /laberc 
inus; et de nostris rebus aliquod beneficium coufer- 
re studuerimus; id iiobis ad temporaMs uostri regni 
statuni, et aBlerni promerendum pr.-fmium, iucunc- 
tanlercredimusprofulurum. Comperial ergo omiiium 
sanctai Dei Ecrlesia: fiilelium, praisentium et futu- 
roruin induslria, quia rogatu dilecta; Conjiig's uos- 
tra; Rcgina; Nanthihlis, mona.sterio in Treverica 
v:illc, iu honore saiictiB Dei Genitricis, :ib Innina 
filia nostra cnnstructn, et sanctimonialiuni coadu- 
iiatioiie detoi\ito,ex rcbus proprietatis noslra; in pa- 
goMurlen.se, iu Marca Biirense, lias villas Maclie- 
ra, Cornihe, Palileliruno, Ilildenislieim, Waleheim, 
Speia[cujus termini incipiunt in Dilenidene, et sic 
iiiii agri coli possunt, et sic usque Entire, et iude 
in ripain Dinknlter, et iiide sursuni ripani usque ad 
Aldenfalkenborue, et sicusque Spalden, et inde ad 
viamquse ducitur Retwech iisque Richenheiden, et 
inde iuter silvani de Cameric et Hreideuwisen, et sic 
inferiiis usque Beiheideu, et iude usque Engelmau- 
nescureuet ad fiintem S. Humberti, et ad Eugel- 
burne, et sic usque ad Aldenbuche; et inde per rec- 
tam viam usque ad Odenbunie usque ubi Bure ter- 
minatur, et inde in Gisenheldeii usque ad ripani 
quae cadit super molendinum, et inde usque Engel- 
gere, et sic superiiis usque viam saxorum, et iiide 
usiiue Fredebertisciben, usque in Renuiu Bruiiiclie,] 
cum terris cullis et incultis, vineis, molendinis, pra- 
tis, pascuis, silvis, aquis aquarumque decursibus, 
viis et iiiviis, exitibusetregressilnis, etquidquid ha- 
buimus, l(!gali auctoritale contr.-ididimus. eascilicet 
conditioiie, ut pauperes Christi, inde in reliquuui 
teniporalia sub.sidia habitura, sterna; vitae subsidia 
noliis supplicationibus suis apud Deuni possint prae- 
parare. Prictereafidelibus nostris, tam priesentibus 
qiiam futuris, notum Heri volunius, qualiter dilectis- 
sima fllia nostra Irmina allodium suum, quod in 
Laudunensis Episcopatu, in his locis, Ludusa, Aii- 
cia, Balbengeis, Wartengeis, cuni omnibus appen- 
diciis, ad eadeni loca juste et legaliter pertinenti- 
bus, a sponso suo, Hermanno scilicet Comite, in do- 
teuileg.ali traditione suscepit,proremedioanimae suae 
et pricdicti sponsi sui , ad idem monasterium , 
quod vocatur Horreum cuin xl mansis in ipsa Tre- 
virica valle sitis, et extra urbem istis villis, Ornava, 
Munlzeufeldt, Villarei, Roufzourt, Winterstorfl', 
Ruliera, per nostram manum cum omni integritate 
contradidit, ea scilicet ratione, ut sanctimoniales 
inibi Deo sanctaeque Genitrici ejus perpetuallter fa- 
mulautes, in eisdem bonis nuUius personae, magnae 



ffoirecnse 

aiilemdiploma 

osleiiditur 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



manu propria subter firiuavimus, et sigiUi nostri 
impressione insigniri jussinius. Actiim auno dcxlvi 
Incarnationis Dominicffi , Imlictionne iv, sept. 
Kal. Sept. [per manus Griraoakli Majoris-domus] 
anno regni Domini Da<?o1)erfi ir. f.\ctumj Treviris 
innoniine Domini feliciter. Amen. 

Signum Dagoberti Regis f 

^/0 //acteiiHs Horrccme diphir.a : cujiis, ut ipst vidi- 
totige posterio- '^"'^ *"' lestaltir Maseniiis, duplex, sed eadein inanu 
ris crvi stijlum, scriptiim, serratur exeinptum ; alteruiii pauto lircvluii 
(in quo scilieet desml loca, a Masenio prifterinisiia, et 
hic {\ inclusa) scriptnm in obsolcliore pcrgameno.eui ad' 
lixrct sigillum: alteruin, quod in Diatrilia e.rliibuit 
Jdcnscheuius, qiiodquc eudein prorsus nianu scri[itiim 
in vinndiori pergamcnonec siijiUnm necsitjilH vcstiijiiim 
exhibet, sed hfibct itla quse scctusimiis verba, ct a Tre- 
vireiisibus xque hiibetiir pro Daqobertino; qni obsolclio- 
ris nitidiorisve perqamcni dilfcreutiam dicebant, non cx 
co prorenire quod alternin altero esset postcrius, nnta- 
bili liniijioris lemporis intervnllo; sed quod postreinum, 
vcliit defhicatcsigillo niinus legitiinum, parcius tritnm 
fuerit legcntium et examinantiuin manibiis, qiiain pri- 
miim.sxtie in jndicio productiim. Niiiic tcgat, qni volet, 
temporis //enriciani diploinala, doiiatinncsque siib hu- 
jiis nominis Tmpcratoribus factas;coinperietque tain e.ror- 
dium uliique simile huic Horreemi, tiim limitum ac- 
curat'ssime ct sigillatim nominandorum solicititdincm, 
liimlncoriim iiiibi expressoruin nninina nominiimque or- 
togrnphiain, tuin appcndiciarum omnigenaruin designa- 
tionein, luin dcuiquc traditinnis e! cunfirmatifmis forinii- 
las aliaque innumcra pror.sus talia quulia in hoc Hor- 
reensi fliplomatc videntur, ct qux in progrcssu biijiis 
tractatiis, sparsiin indicamus; varioruin diploinatuin 
faisorinn e.Tcmplis, verorum auctnritatibus usi, ne si n- 
niim hoc //nrreense saxiiin toto boc discursuvnlveremus, 
fastidio esset lccttri prolixitas, qitam econtra variclas 
obUcttibit. 

27 /lenriciani xvi diplomata , transcripta vel im- 
pressa , inveniuntur lam iniilln , ut iis vcl alieui enrum 
integre traiiscribcnfio immorari operie prctinm nnn sit; 
unnis tanieu inilium ac fiacm accipe ex Zijllcsio , part. 
3 pag. 41 ipiod cst Hcnrxci m /mpcratoris ile nnno 
MLVi, In nomine saiu-ta; et individua! Trinitatis Ileu- 
ricus, (livina favenle clementia, Romanornm Inipe- 
rator Augustus. Si locis divino cnltui mancipatis 
alicujus honoris et augmentationis snblimeiituni prse- 
buerimus , divinitus nobis remunerari procul dubio 
credmius. Quapropter omnium sancta; Dei ecclcsias 
fidelinm, praesentinm ac futurornm, solers cumpe- 

riat sagacitas , quomodo etc Et nt ha>c nostra 

Iraperialis donatiu stabilis permaneat, hanc p:iginara 
iude conscriptam manu propria corroborantes, sigil- 

lare precepimus Hcnricus aiitcm iv sequcnlem mox 

ihidein Biillam sic finit : Et ut hnc auctoritatis nos- 
trx prseceptum firmum et stabile permaneat, manu 
propria corroborantes, sigilli nostri impressione in- 
signiri jussimus. Data anno Dominicae Incarnationis 
MLXv, Indictione m, anno autem Ordinationis Domi- 
ni Henrici Quarti Regis xii, regni vero ix. Actum 
Treviris in Dei nomine feliciter. Amen. Similia snnt 
oinnia ejus lcmporis diplomata , formulis eadem , verbis 
nonnihil rarianlia , quibus siiiim Dagobcrtinum adapta- 
vit /iorrecnsis chartee fabncalor. 

28 Qiiod attinet ad formulain instrumeiitorum publi- 
coruin , In nomine sancta^ et individu:e Trinitatis 
scribendorum ; ea nou moilu non obtiiiuit sitb primx 
stirpis /fegibus, sed neqtte sub Carolo Maijnn cayit. In 
nomine Patris et Filii et Spiritus sancti sfn/)(u suiit, 
qiiotquot uspiam extant anle Cnrnlum indubiliita tliplo- 
mata ct ipsius ctiam Caroli. Si qiia alttcr inchoata os- 
teiiduntur. fiilem non faciiint , utpote aliis qiioque inili- 
ciis suam falsitatcm prodentia. Sic ad calccm Muuu- 



/nrovatio 
sanctff et 
individu.v 
Triiiitatls, 



mentoruin Padcrbnrncnsium unum pnuitur datnm cccle- 
six Osnahruqensi , sub sigillo vclustate dctrito et data 

XIV Kal. .lan , anno iii Chrislo propitio Imperii 

Indictione -a. Actum .\quis palatio pnblico in Dei 
noniine feliciter. amen. Ast aliiid quod ibidem snbjiin- 
gitiir, suh dntii anni scqucntis .\quisgrani palatio, prx- 
missa sanctae et individuai Trijiitatis invocatione, si 
cuin priori coiiferatur. multis iiiodis slijliim prxfcrt x.ta- 
tis posterioris, et iusignes cnmplectitur nugas , tlc obli 
galioue siiscipieiidx in Gneeiain lcgalionis. imposita cc- 
clesix illins Episcopo, si forte conlingatut Inii)ei'ator 
Romanorum vel Rex Gra>corum coiijugalia faidera 
inter filios eorum contrahere di.spiinaiit, cn quod in 
eodem loco Gra^cas et Latinas scholas in perpolUMin 
manereordinavit Cnrohis, u/rm/iK,' confidat nunKiu:nii 
ilii defntnros Clericos utrinsque liiigua; gnaros. An 
pro .\qnis palatio Caroliis nnqunm scripscrit .\quis- 
grani p.nlatio, ilispHtrnl alii, ct nuilta quxcirca cou- 
textiim pr.rtensi hiijiis diploinatis qnrri pos.icnt : vel 
sola sigilli annularis forina , longc aliiiin Carnli vultum 
exprinicns, qunin eum Eginhartlits in Vita tle.H-ribnt, 
su[ficit ficlioni convineciuUe. Scd hac tlii re commndiits 
agetiir iiifra, proposito vero vlque gennaito ejusdcm si- 
giilo cx Saiiinaximiiiinnis tabulis. 

29 7'o^.s('')i alinrum Cnroto Magno attributoriiin, ct 
nb invociitinne Trinitiilis cn^ptnrum iliplninatiim cxcinpla 
prnferrc, siinul ct coritm relcgcre vitia : scd cretlo fidem 
milii lialienitiim si dixero e.raminasse me pliira ; et cum 
nullitin iinn vitinsuin iiivenirem . qiind lali inehniiretur 
initiu : slaluisseoinninnveruin esse,quod Caroliis .'i/agnus 
snlitus fiierit sito diplnmatn aliter, ul di.ii, iiiclioarc. Lu- 
dovicus Piiis, Caroli [iliiis, primus inihi fuisse vtlelHV, 
ffiii mutata forinula scriherc fcepit. In noinine Dei et 
Salvatoris nostri Jesn Christi ; Ludoricuin patrein 
aviimqiie Lntharius /mperalor ct Liitlnviius Juninr se • 
cuti, idein usurpnrmit, vel .icripseriint, Iii iiomine Dn- 
miu: iiostri Jesn Christi Dei ffiterni, vel siinilc quid. 
Jsl vern Ludnviciis , Ludovici pii fitiits iiltcr , Gcrma- 
niic /icx , cju9:/uc fralcr Carolns Calvus postca linpcra- 
tor, elegeruut, et qiiidcm qiiantum censco primi , scri- 
bcre In nnmine sancta' et individuiu Triiiilatis. Se- 
ciitiis e.rempluin est Carotiis Critssus; cxindcqne ea for- 
miila obtinuil atlco universiditer , ut etiiint qiii pro 
temporibus multo antcriorihiis snppnneufla diploinata 
componere prxsumcbant, nibil se acturos pleritinqiie crc- 
dereiit nisi sic inehoarent , nescienlcs aliiid aliquid in 
usu unquam fuisse. /dcm Horreensis diploinalis fahri- 
catnri contigit : qui duin ctiiiin anuos /adictionis /iointt- 
ntic iiiimeronttos csse putnvit , satis ostcndil ignotitin sibi 
qiiofiue enrnm niimcrandoruin principiuin e.ise. yume- 
rabaut illos /nipcratorcs Rninani post Cnnstnntiniim ct 
siib iis Rninani Pontifices ; ac denique Lnngohiirdnriim 
Rcfjcs in /tfilia , eitmilcm iisum ainplcxi , leniierunt. 
Francis priniie stirpis ignotx /iidictioaes fiiere ; iicc in 
srcuiula slirpe reccptus eariim uhiis prius fnit. quam Ca- 
roliis Magiius, Roniauiis /inpcratnr crcatits, coiigruum 
tlitxit Rnmannrum /inperntorum eateitiis scrvatuni cnit- 
sueliidinein sequi. /dein annnssui /inpcrii nuincratitrns, 
atldere cfrpit Chrislo propilio : ncqiie cnntcntus finirc 
apprecaudo feliciler, scripsil in Dei noinine, aut \n 
Chrisli nomine feliciter. Ainen. Qiiai si invciiins in 
chartis , majnrem vctuslalem cl iioinina Rcguin pritme 
slirpis ferenttbus, scilo cavcndum cssc nc ens pro genui- 
nis sinccrisqite recipias. 

30 De aiino Chrisli incarmili quxsiliirits , quantlo- 
niim is primuiu acccsscrit tliplomalis Fraiicicis ; siispi- 
cor inititin atiqitod ei rei datuin post inortcm Tliendorici 
ultimi , anno Dccxxvii sub Curolo Martcllo ; qtti ncqiie 
itcfitiicli filium curavit coronaiiditin, ut is nudum sultem 
titulum regni gererct; iieque ipse , qui potcstatem rc- 
fjiam usurpaverat pridem , tttulitm qunque vnluit itsitr- 
pare. Non hi.bentes igitur Regcin citjus anitis sigita- 
reiit Acla publica , ct ridcntcs apuil //istoricos xrain 

Christi 



non nisl tn 

/idilM 

rli/ifomatis 

iimcuitur 



u^que post 
Ludovicuill 
l'iuiii. 



Iiidictlonis 
annos Carotus 
M. cum Impe- 
rlo recijtit. 



Annus Christi, 
forte ab an . 
717 nd 7« 
notari cfrptus, 
quia ftex 
nuttus erat. 



PROPYL^I ANTIQUARII pars i. 



AUCTOaS D. P 



m» nt pro- 
hutum ex 
Aclia Mjnodl 
/tallsponensls 
aut Suessio- 
vcn. 



Talis anni 
minieriim 
nrqiie Karoto 
Maijno, 



neque Ludo- 
tlco Ho 



aut niotario 

tmiieral. 

usitrpatum 



Clin.sli. eo commodiorem quo possel ail omnes Cliristia- 
uo< i.rteiuli, Cii^jitoin unnrpiiri : i/uid jinterant optius (a- 
rere, quam similem annos numeraooi modum oseviceret 
Jtinjue si iiliud uihil olsluret, lioud gravote admitterem, 
pro .stneeris Sijnotli Hatispomnsis y/eta, sic ordie.ntia. 
Iii nomine Domini no.stri Je^u Clirisli, ego ICarlo- 
ni.'iniiu<! Dux et Princeps Fr.Tncorriin, .iihk) ab In- 
carn.iiione Domini isccxi.ii, ii Kalend. Maii , cum 
consilio servoniin Dei et (Jptiinaliim luenrum , Epi- 
scopos qui in re^no me'i sunt rum Presliylcris ad 
Conciliuin et SynwUim pio limore Christi conpre- 
pavi.... It.iqiie per consiliiiin .Sacerdotiim religioso- 
rum et opiiinatiiin meoruin ordinavimus per civita- 
tes Kpiscopos , pt constituimus snper eos .Arclii^pi- 
scopiiiii l)'.nifaciumetc. Sed cum litec omnia excedunt 



pata, iuvenietur, tuin in duolms instrumentis Benedicto 
yl iidefiavensi e.rpeditis Salmontiaci io oifro Lar.dunensi 
atque Compeudii, et a praelauiloto lyUtliemio tronscri- 
plis , tum in altero apud Besliiim de. Reijibus Aquita- 
nise. in probatiomtius pro anno Impi-rii iv ex Tobulorio 
Lemovicensi paij. 18, tum atibi saipius. In qnibus om- 
nibus cum seinpcr unns idemqiie inieniatur moilus in~ 
clioanili , Iii nmnine Dei et Salvatoris ncislri Jesu 
Cliri.sli. unus ileni idemque siijnnutli ac finiendi tnodus 
jani e.rpressus, et nomen semper inrlioetiir per H qund 
elReijium monogramma et sigillum jinncipoliter reprtr- 
sentot; non poiest viilii non esse .^u.^ipeetun:, unum quod 
pnr aliis omnibu^ ZijUesiu.s protuht, in quo semper scri- 
ptum Liidovicits «/«(/»(' H, tdque sub invocatioue Sanc- 
tip pl individiiae Trinitatis, ali.<que nota Indiclionis, 



polestatem secularem , el Priiicipem laieum foriant et Diiraiidus (Donondum perperam leijil Zijllefius) 



eonventui ecclesiastiro jinrsiilere , eoque ordinare ipisc 
disriplininn ct correctionem rlen ac viaoarlialns eoiirer- 
nunt, obsit ut ea haheomus pro genuinis : multo minus 
Acttt Sijuodi Suessionensis , quir In Dei noinine et 
Triii tatis , aiino dccxliv ab incarnatione Christi, 
.suli di(^ VI Nimas Martii ethinaxiv, in nnno ii Chil- 
derici Kegis Knncorum , promulijare finqitnr Korlo- 
mnnni frater Pippiniis, Dux et 1'riiiceps Fmncorum, 
cirea eiimilem mutcriovi atioqiic pitre errlesioslica. Ex- 
tanl ea quiilem in rulijalis Cimiilinrum collectionihus, 
arque uc alia spuria non ponco, sui'.que Aunnlibus liaud 
indiijna Buronius cen.^uit : scd, quod snlva tanti scrip- 
loris reverentia dietum sit , ieveriori fucrant exomine 
poodcranda, nec jiropter eam quam pnrferunl speciem 
utilitiitis, stoliin reeipieniia. 

31 hilerim censeo anuum Christi, si fuit cojitus uo- 
taria Froncistenipore septfuniiintei Thcodorici mortem 
et Chitderiri coronationcm niedii {quod vellein exeniplis 
cerlis doeeri possel ;) rursum plone cessosse suh Cltilde- 
rico , quanidiu ille Regis lilutum gessit; proinde sicul 
Suessiouensium Acloriim fictio se prodit pcr lunam, 
priiicipio annolnlum , pneter amnem piiblicorum Acto- 
ruvi forinom ; sic e.t siispectum se redikt per annum 
Christi, aiino Rcgis aitjunclum. Postquiim vero Fran- 
corum Regnum a Merovingicis ad Caroliugos transta- 
tuni fiat , jamque per annos regni ipsorum signarentur 
Aita, saiis id fiiit Pippino Regi. Curoto. Liidovico, Ln- 
lliario Imperatoribus : nec eoriim qui.\quum invenitur 



Diaconiis recoiriinvit , non ad vicem Uelmietioris ut, 
olios , sed qiiasi propria iiucloritale. Interim tani est 
verum . quod onte Caroli Mntjni vepotes nutlns Fron- 
corum Regnin out Imperatoruni nnnos Chruiti notove- 
rit, ut nec nepotiim pnecipuus Ilhlharius eamilem in- 
veniotur nsurpasse, cujus rei exemplnm videbitur infra 
niim. 51, tibi dobitur inlegrum de villa Bettiuga privi- 
tegiuni, etiam xri incisum. 

Xi Primits intcr eos sub qunruni potestate Treviri 
fuere, qui siguate aiinum Chrisliexpresserit, (qunntum 
hacteous quidem scrutanito cognovi) fuit Lntliarius Illo- 
tliorii Iniperoioris fitius tertio qeniliis : cui attrihuta a 
suo potrepars reijni, Lothoriugix oppettationcm a no- 
niine ej^is obtinuit. Hic oiitem Lnlhnrius resumpsit ve- 
terem inchoandariim diplomalnm formulam, In nniiiine 
P.itris et Filii et Spiritus saucti , ct iii favorem San- 
Ma.iiminiiini mouasterii Chartam scribi et annuli im- 
pressione miiniri Jussit, ciijus ectypo infra e.rhibendo 
invenies hiec verba subjecta Ego Griinlandus ad vicera 
Adventii Arrliic:ip(>llani recogiiovi. {Eriit is Jdveii- 
litius Ecclesiir Meten.<is tunc Episcopus) Data Metis 
civitate, xvii Kl. Maii, anno Dnminicai Incarnatio- 
nis DCccLxviii, Iiidictinne i, anno Serenissinii Regis 
Liitiiaiii.xv, in Dei nomine feliciter. Amen. Lolharii 
Ri-gis Frolres Knrolus et Ludovicus annis Christi no- 
tnudis itnum abstiuuerunt : vi Germonia resuinpla ci~ 
tiiis enusuetuilo est illius notnndi, et in pcrpetuuin sta- 
bitita : in Frauciu aiitc aniium Christi mlx nemo inve- 



primus apud 
un> scrlbere 
co-pit Lolha- 
rius Rex, 



qiiod Franci 
circa lOGO 
etiom rece- 
rerunt. 



imnum Chnsti nnin.isc . ni.-i in iis scriptis quornm mata nitur ex Regibus usque ad Philippiim i annos Chnsli 

fiites mutlis ctiom otiis anjunientis se prodit, Talia nolavisse , ne quidem in San-Diongsiano chaitulario , 

suiit pturima quie alias legimns apud Jlexondrnm ctii tame.n Indietionis annos ferme ubique iiifartos reoe- 

I4^ilil, .„„:„,„ ... /11 (..;-....■„ , • ^ ,. . ' _ ' ^ 



tVilltiemium e.i Chiirtulurio Irnitscriplo cienobii Gor 
ticn.-::s. in quoruvi uno po.-l sipiium llludovid sereuls- 
.siiui Ucgissii)» snbsiripla luec verba : Ego Duraudus 
iid viccm Iloliziar rerngnovi. Dala x Kalnn.las .\pri- 
lis, auiio tth Iiic^irnalione Domini ucccxv, Indictiona 
vui, Epada VII, CoiicuiTente n, anno vero ii regni 



i luiperntoiis. Actum Aquisgnini palatio aute. 



Illud.ivi 

regio fcliciler. Amen. Fides non solum expre.isos an- 

nos ludtctionis el Chrsti, sed eliuni numerum Concur- 

rentis ct Epaeta' : quarum laineu uullwi iinquan: nsus 

fuit in hujusmodi sciipturis regiis, imo vec in polili- 

cis ac publici.t ullis, quod ego quidem scitim. Notobile 

porro rst, qiiod omnia diploinata , Gonien.\is iilius 

Chartularii sic sint intcrpolatn ii( c(i(i«i in iis qua^ 

ante Cirolum Mogoum conilita describuntur iuvenire 

possis anuos Christi notatos , et Coucurrentes atqiie 

Epiiela.i uhi.pie siijnalos . quasi per hoc satva essent tales au 

ouinia ad liileni otitiuenduin. 

32 ./st nihit ejusmodi habent sineero Ludovici PH 
scripta in San-Mo.riminiaiio Anhivio et Annalihus m- 
de culteclis, (/ii.t umnia Diirandiis Diacnniis ad vicera 
Ilchsacliur rccognovit, anno, Cliristo propitio, im- 
porii Domni Illudnvici, piissimi Augusti iii , iv, v, 
VI <■( XI Indictione ix , x, xi, xii, (•( ii. Eademtes- 
tttiidai recoijnitionis forma , ab eiidem Duranto vicem 
HeliMcliar Mrchicapeltani gerente plcrumqiie usur- 



rios. Unde colligi dalur, vetustiornm Reguin chnrtas 
ibiilem niinc asservalas, vel ante i.$tius consiietudiuis in- 
iluctx tempiis fuisse transmptas et interpolalas ; vel 
eariimitem scriptorem interpotatoremque de industria 
abstinuisse siguaudis Chnsti iiniiis , gnorum quain id 
esset ab ontiquioris temporis usu olienum : Indicliones 
m nolovisse, quod putnret eos etiom a priinis Fran- 



cis fuisse obscrvaliis , utpotc instilutas a Constuntmo 
priino Impcratorc Christiano. 

.34 Hxc porro ile iuilio notandorum in diplomalis 
Regiis annorum Christi et Inilicliouis , non iiieo tam 
arcurate descripta liic sunl ut Masenii objectioni finl 
salis : sed ad majorem et evidentiurem tecioris instruc- 
lionem : cui de hiic veritate proplcr mulittudinem vilia 
sorum diplomatum, toles annos nolantium forsitan pos- 
set oriri duliitatio, an non oliqiiando antiquis isti Reges 
nos notavrrint ; eiini coiistel Dioiujsium ejiguiim 
Christiona- JEix inventorem primum, floruis.te circa 
annum DXXXiii, cl S. 11'illebrordum ad suum Kalen- 
darium propria miinu siguassesui ailveutus in Fraiiciam 
ordinalionis in Episcopatum, el memoriee istis dacriptx 
annos ab Iiicarnatieue Doniini dcxc , Dcxcv e 
uccxxviii; atgue hujusmodi temporariam tabulnm des- 
cribi Jussisse usque ad annum Dccxcvii. f^enerabitem 
(tenique Bedam, qui aniio Dccxxxv e vivisabiit, scimus 
su:e historiiir Anglicanx annos Christi inlexuisse, tam- 

qiiam 



Prxdictis 
accedit alia 
conrictio 
coiilra dipt, 
Horreense 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



e-x Grimoaldo 
Majoredomus, 



et tisu pfura- 
/i.v pro singu- 
lari. 



(juam remsiio tempore usitatnm saltfvi npud criiditiores 
muiiiiclios. Propiiis ad artjufmlam Hvrrervsis suhsrrip- 
liunis falsitiitem faciutit hivc verha, nltni ej-emplaritim 
iiisertn, per nianiis Gnmonldi Moj'>ns~iloimis : quia 
Gnmoai'lus B. Pippun Senioris filius, SS. Gfrtnidis 
et Beggx fratev . uon gessit litnhim Majoris-dnmns in 
Avstrasiannteobitum pnlris,id esl non ante annum noxL. 
Tn Neustrin i>ero. cuni Regin;i Nuntliiltle, qiiani T) igo- 
berlus reliquerat, legebat Pahitinm Mgn. tamqnnm 
ibidem Mujor-domus. .'lccedit e.v illiiis seciili nc seijuen- 
tium usii, tum ipsam lifinc fovmulam, per manus, Pon- 
tificiorum diplomntum e:>se, non Regiorum ; tum munns 
non fitisse Majoris-doinus , sed Archi api'!! tni, vel , 
ad vicem hiijtt!>, Cancellaiii, id est Secretarii, diph- 
mata recognita snbsignave. Deuigue Rex Dogohevlus 
in San-77'.aximiniano diplomate de seipso non nisi in nu- 
mevo singulavi loqnUuv; nec uUiLm hnctenus diploma 
reperi , snlis sincerum , quod pevsundent anliqniovem 
Regemallquem Fvancnvitm velipsmnmel Dogobevlumaut 
fiiins ejus, Sigihertum et Chiodovieum, phtvnli niimevo 
usos fuisse in diplomalis scribendis; adeont ea (oquendi 
fovma cvedi possit piimuni siium iniiium sub Daijoberti 
nepotibus hnbuisse, si tamen snlis cerla snnl eliam illa 
instvumenta, qux snb eornm habentur nominibus. 

CAPUTIII. 
Horreensis mcmbraniie impostura ex ipsa 
charactcnim forma dijudicanda propo- 
nitur. 



Ectypa char- 
iarum San- 
Maxlmianx 



ei Horreensis 
giia fide 
accepta, 



K 



in hac di- 
versum a 
priori slgillnm 



uuc ego attentnm, non tam lectorem , quain speclu- 
torem deposco , ut ipso oculovum arbilvio dignoscatiir 
discviinen ingcns, inter eam qunm Hovreense diplnma 
meiilitnv xtntem, el qunm ipsa lillevuvum ac Regii mo- 
nogrninmatis formn indicaut. Incipio a fovmn litteva- 
rum : nc primo exhibeo San-ma.iimiiiianx memhranss 
initiiim ac finem, qualiter ea ex auiographo . non lam 
descripsit quam depinxit accuvntissimns quem snpva 
laudavi palrinrnm antiquitaiuin scviUntov Alexnnder 
Willhemius.'Tum Hovreensis inembrame inilinm cum 
parle subscriplinnis , qiialifer ca ad me misil Henricus 
Turck p. m.tinic ciim Trevivos accessimus et Hnrreen- 
ses chnrtjs covam vidimuSy nostrx ibiiem Societalis 
Rector : qui ossumpto secmn Jonnue Dirking , nnslrx 
iiem Societnlis tune Grxcnrum litteranim professore, 
nonnuUum delinenndi u.<<um hubente , ciim bona Abhati^- 
sse D. Irinimv Pispordix gru/ia, id sohim cuvavU ex- 
primi, qitod brevitas concessi sihi lempvvis permiltehnl ,et 
intcnto meo salis fove judicahalnv. Hnc de ve prxnomi- 
natus ejiis socius ad me scrdens. C"11hHjs sum, inquU, 
sinpnia perquam accurate prinmin :id lene-lr.im vi- 
tream, ut littera^ persiipraposilam inembrantt cltap- 
tam transparerent, diliiieare sinG^ula : tum, separata 
a peri^ameno cliarta, unumqMemque chara;*terem 
sigillatim pressiore calamo sum remensus ; quos si 
sere incidendoscurare velis,set'ure id facere poferis. 
Admiratns eniravero etiam sum diploma, mille an- 
nis antiquiiis ( Uc enim cre.debnl ipse , nec scicbnt ha- 
berc me , ciiv di^senlirem , valiones) adpo illa>sum in- 
tegrumque persritisse. litteris omnibns tam perfec- 
tis ac vividis. Sigitliim tnnipn cereum, fugiens erat 
et obtritum, ideoque illud non potuit reprse.senture 
satis distincte : similis nihilominus est effigies illi 
quam ruditer delineavi. Sed. o! qiiam dissimUis a 
vevo vcvi Dagoberli sigiiio l F.t tamen bonus Mnsenins , 
non dubitans de Horvemsis membrnn.v veritate , nihii 
se peccaturum credidit.si pro obscuris ilUs Hovveensis 
cevne et qnidem longe minoris ductibu^, repnesentaret 
formnm San-mnximininni sigiUi, tnmqunm si ili .d ip- 
sum elium Iloneensi membramv impressiim inveniretitr . 
Majovem a nobisinibit yratiam, qni Horreense sigilium, 
sic uti nunc invenitur extrilum exprimet accurate, quo- 



modo iuferins e.rpre.^isnm videbitur Henricianum umm 
in labuin 5, nuUo addilo ductn qni in cera nou appa- 
reat. 

36 Monogrammnticum porro signnm nominis I)n- 
goherlini, quam est in San-ma.riminiano diplomnte ipsi 
nominiac piimx slirpin Regum lempori enngnium, tnm 
ab ntroqne diversum snbjungitur Horveensi; uhi con- 
jectando difficuUer invenins littevns ipsius nominis, dif- 
fieilius aulein ensdem colligas ; fnvmatn vero notes qun^ 
drnlani. qux pmtt Cavohim Mngnnm ca'pla usuvpan, ad 
simUilndinein islius /fovveensis vixdemum pevvenU ■•ie- 
cuio Mir nni xiv. Sed hxc infra plenius deeiarnhunlur: 
prius enim agevdum esl de ipsis Utleri.-i, lum iis quilms 
}ivoponilnr»i\ncli^ etindividutoTrinitatis invoralio, et 
signum Dagoberli, ex pavle vepr.rsentntnv; tnm quilms 
hivc verba e.cprimuniur, Dagobertus divin.i praeordi- 
nanfe providentia Rex, quibuseliamrespnndet veliquus 
pvxtensi istiiis diplnniatis conle.rtus. Pnslvemm , ut 
non sunt toto genevedwevsx, ita sub endem Teutonici 
chavaclevis specie ab iwdievni ususdiictibus ndeo pnrum 
recedunt, si solam littevnm re.rcipias: ut annornm qna- 
dvingeniorum xtalem segve eis nnsis conjeclando tribue' 
re. Pviores ac letevis Inngiores, el qiinm aifcctahv an- 
tiquitnlis barbarie implcxx, speciem habenl vetustntis 
majoris ; pvivcipue vevo iongissimn' lUx et uncia'es lUte- 
rx, qux tves in pvincipio, et phires in fine nd snlmgna- 
tionem, fuevunt adhibitx. Sed itas alieno tempovi snp- 
pnsitases.se, ipse Ule eiiormis e.rce^sus iongitndinis probnt 
qui in Sanmnxiininiano nnxqunm notatur, et pvimnm 
inilinm videluv liabui.w a Caroio magno. 

37 Ago autem dc fnrmn litternnm, eo tractu usur- 
patavum qui rdim Ausirasix nomine censebnlury pntis.^ii- 
mum Trevivis et vicinis provincUs; quoniam qmvs- 
tio est de instrumcnto, quod 7^veviris scriptum fuis.^e 
pvxlendUur. Ut ergo demunstravem in pubiicis privntisque 
scriptnris, Dngoherti i xvn, haud aiias feve lUtevns u- 
suvpnlas, quam quibus Snn-Moxiniiniantnn diplomn 
exaralum cernitur, quxque .'^nrredentium sihi secuinrnm 
flu.nt pnulntinievaserint moliiores ptanwvesque ; uliins- 
qw' grneris quxrendn fuerunl c.rempla. Et privatx qui- 
dem scripturx nulium cevlius e.remphtm optnre de'jni, 
qnam quod tot annls fuit in manihiis noslris, qiindque 
media sui pavte pvideni hnbetuv viginti quinque xneis 
in.'iCiUpluni laniias, Hievnnijmiuui marhjroiogii \>eths- 
tissimum ergvapiium. Hoc enim quin veve seriplum sil 
Epleriiaci, per S. WiUthvordum fundalo ei tribus ab 
civitate Treviren.H ieucis dissito monasterio, dubitnre 
non possumus, quando animiun ndrerlimus ad verha 
in Pnvfntione Genevnli nnle Januurium cnp. 4 § 4« 
Boilando tvanscvipla {pvoiU iUa eadem antiqua manii 
scd charuclere paulum minori in ninrgine Codieis ip- 
sius legibnntur n<l Kaieiidimum Mnrtijrnlngio suhjeitmn, 
Inmqiium nnno Incainnlionis nccxxviii apposUa) Cle- 

mpiis Willihrordus anno dcxcv ab Incarnatio- 

ne Donnni, quainvis imlignu^, fuit ordinatus I'4'isco- 
pus in nrbe Roma. ab Apostoliro viro Doniino 
Sergio Papa. Unde cnim, qiiamvis indigniis, ad-nvi- 
bi potu.it pvioricxemplari. nisiah ipsiusS. WiUihror- 
di manul Ubiantem nisi Eplernaci, c.um erlremos vi- 
t:v sn.r nnnos , atfue adeo elinm anniim Ciivisti 
Dccxwnr Epternaci ctcirca Treviroscgerit Aposlohcus 
PnesiU. 

38 Quodsipviori exempio. tili anuo et ioco id ad- 
scriptum probalur; consequense.ft, ut eodeni quoque i<)co 
transcriptim fuerit hoc de qun agimus e-cgvaphiim, eo 
solo discrrpans ab exemplo /-FUleiirordinno, qui-d hoc 
iu Jngiia scriplnm annn nci.xxxiv {ut indicat Pascitn- 
lis tabula Kakndnrio ndjunctn nb i.slo nnuo incipiens et 
ad annum dccxcvii dumta.rni periuigens) addUionibus 
quibusdam partim in fine giiorumdnm textnm et partiin 
in murgine auctum fuevU Epleviiaci, mann haud du- 
biumdivevsa: istiid uniformi pvorsus lam in textu quam 
addUionibus calamo cxnratum sit. Quo nulem tempnrel 

oculis 



AUCTOBB D. P. 



et mono- 
gramma : 



diversa guo' 
qiie Ittteraruin 
forma : 



quam geum- 
niim ift San- 
maxiininiana 
hiventri, non 
in Ilorreensi. 



probat sppci- 
vien e.T Mar- 
tyrologlo Ep. 
ternaci rf«- 
scripto 



circa aiinum 
740 



PROPYL/EI ANTIQUARII paks i. 



AucTOti ». ». iil tuis ipseocnli^ .rstima lcctor, clvide num e.r moUiori- 
bus aliqnanto trnctil)w> lifterarim c, (\, e, s. u, possis 
jutlicare. quod plus quam centiim annis a primi Dagoherli 
gevo ileflectal co<lici'i hujus scrtptura. 

39 Ilaqm cjhileo tibi.poht specimina ex Sanina- 



tarum fnrmnrel edypa, eadem rotione qua primum 
Dagoberlinum expressernt, nobisque transmitteret. 

41 Ilnte nata est igitiir secunda, et tnlam aiUogra- 
pliorum latitudinem adirquans tnbuia,qux exhibet pri- 
mo Carolt Mngni Privilegium, pro monaslerio S. Ma- 



ximiniano et IJorreensi diplomalibus accepta, aliudque xiniini datum Patresbroniias, risco regio, leucis qui- 
XI seculi, in specimcn characteris circa Treviros priva- dem quadraginla aul pluribus Treviris dissito, sed ta- 
tim seculo vm usurpati. ex /h;h dicto Marlgrologii f^Vil- men ad idem Anstrasix regnum adjccto ipsius Cnroli 



V-iciales liftC' 
ras in prin- 
cipio prnnus 
Carolus M 
usurpavlt : 



et diptychon 
San-fnaximia- 
nen»e tcrip- 
tum secuio 10, 



lebrordiani ecgrapho, Epi-^ttilai; pnvvias Chromatii el 
IJclwdori J^piscoporum ad JJierongmum Preshijierum, 
i-t Jlicronijmi adillos: quarumet vcrilatem exsententia 
Cassiodori contra ccnsuram Jiarmimnam eijregie vindi- 
cavif, et conlejlmn erudidssimis nnnolationihu illuslra- 
vit Franciscns Maria Jlarentinms , in laudatissima 
Marlgroloijii Ilieronyminni cditwne. Ilisaddo ex ipsiiis 
Sun-7naximiniuni monasterii, atl civilntis Trevirensis 
viuros siii, 7uenhraniji vetustis ,partem cu.jnsdam, utcon- 
jtcimus, Diplgchi, x secula verosimiliter ibidem descri- 
pti, quando t^cilicet adhiie vivcbanl, quoriun i::lhic nomi' 
na recenscnlur; vuleticet Olio. Magnusille ac primus 
hujas nominis Impemior; Atliallieit, uxor cJHs secun- 
da, poU annum dccccxlvii ducta; Ottoii, Magnifilius 
et successor, non Malitilil. Magni filia ex primo ihoro 
uc po.slea Abhnlissa QueiUinbiirgensis, cujns forte soror 
fiicril proxima Wallmrg; sequuntur nlii ex Sa.vonica 
nohililale aulnque OUoniaun priniarii viri feminxque. 
Quad ne per meram conjcctnram dici pules, succurrunt 
Episcopnrum.dequorum ivtatediihitnri nonpotesl,coa.'VO- 
rumnomin,i ; et.\unt,hri\un, ArchiepiscnpiH Colonien- 
sis, Maijni frahr; Wicfn)it, Rpiscopus J-^irdunensis; 
Oerlianlus, Kpiscopus TuUensis, Snnclus; WMllehelrn 
Epix-opus, iion Moguntinus Magni filius (hic enim 
scribi debuisset Archiepiscopus et aliis pnvponi) sed 
Mimigardifordensis seu Monastericnsis; Everaceai" E- 
piscopiis Lcodiensis, alias Everaclus et Heraclius, 
guvriim srtatibiis compulatis, oportvt hivc scriptn es.^ie 
intra ann um mczv.i.ww, quando consecratus est Gerar- 
dus, et annum dcccclxv, quundo obiit Bruno. Re.liquo- 
rum hic nominatorum di.ftinciior notilia nulla ofjcrtur, 
tiuiv potls.\inie optanda csset circa Ahhntissas. JJujus 
autem fJiptijchi et Mnrlgrologii illins chnractcres inter 
se compnrans, sicut facih' jutlicahit hoc islo esse annis 
ducend^nnliiiuius; tla ulrmnque confcrens cutn ea lit- 
lernquascriplusest conle.clusIJorrecnsis diploinalisjiaud 



armis per Saxonum suhaclionem: in quo Privilegio vi- 
de.re est uncialcs Ittleras, qux nuUx in vcro Dagobcr- 
tino sunt, inilio ac fmc usurpatas, qitod deinceps in usu 
successorum permansit. Rcliquarum litterarum forma, 
quam parum a Dagobertinis chararierihus discrepat, 
tani certo nostram assertionem confirmat , de simili 
scriplionis specie. jani inde ab inilio Austrnsiensisregni 
usqueCarolum etdeincepsjnscriptnrispuhlicisusurpala, 
suhmodica leniorum pnulatimductuum declinntione . Jdem 
probat, Uauil multnm absimile Lolhnrii Rcgis, ejus a 
quo Lolhnringix. factum e.it nomeii, diploma aUcrum, 
in eadem tabula delibatum, scriptum Mettis civitate, 
proxima TrevirU ad eamdem Musellain metropoH, anno 
Doniinicx Incarnationis dccclxvih. Ailvencius Ar- 
chlcapellanus in Loiharianonotntus, Metcnsis ccclesiae 
ac civilatis regix Episcopus fuit, ab anno DC»:ci.v ultra 
DccCLXX. Qui Carolinum ipse per se relegit Rado, 
idem quod Advencius officium exercuit, nescio an etiam 
cum ecdrm titulo: nam in aliis plurihus, per aUos ejits 
vice notalis, simpliciler dicitur arl viceni Radoni vel 
Radoilis. E.templnm habes \n nupcr edilis rnonumcntis 
Padcrbornensibus nd calcem, el phira opud Lnbbxnm in 
Ilistoria CanceWiriorum Francix pag. 87; qui etiam 
notat, euin in Chronica monasterii S. Vincentii prope 
Capuam, Archicancellarium dici, et in Epistola qua- 
dam Ilndiiani i ad Cnrohnn Magnum Protonotariuni 
atque Ahbatein : i/^i^HC AbbatemNobiliacensem seii 
f^edaslinnm Atrebati in Belgio, cujus prxceptum 
seculus Alcuinus yUam S. Vedasti emendare stiiduit , 
uti ad enmdem prwfalur: cum sciUcet muUn jameanitie 
vcneruhilis Rado institutus c.tsel Ahhas nnuo dcckcv. 

42 Duo hR'c Caroli el Lothnrii diphmala, quam 
nohis sunt induhilata, lam fnlsa videntur alin duo, ipso- 
rum pnrenUhus Pippino Regi ac JJludovico Pio Impe- 
ratori atlrihula apud Zijllcsinm: omnino enini supposita 
dixeris pro veris eoiumdcm privilegiis, quorum perie- 



aliique post 
cum. 



quorum hxc 
dantar spe- 
cimina. 



omissis Pippi- 
ni ct Ludovici 
supposititiis 
charCis. 



diffuulter peisundeberis. Ilorreensem scriplovem quoad rnnt originalcs mcmbranx, neque notitia uUa indubitor 



ad quod et 
ad alia secu- 
li H .svripta 
proprhis acce- 
dii llorretnse. 



lilleras minu.^enlasJniUntunt essc .'^cripturam quamdam 
sctafis intcr utrumque mcdix. 

40 yi pvivatis nd puldicas .'icripturas trnnsire volen- 
ti, eo minus pnrabilis fuit earum copia, quo solicitius 
ipsn- eu.^itodiunlur. Jtaqiic priino aliam nnllnm habui, 
cnin qua Ilurreense diploma compararem, quam JJcn- 



bilis superesset ,nisi palernnrum pra'ceptionum mcminis- 
sent fiUi in suis: qmv tinicum cwdo fuisse aUorum rcfin- 
gendorum fundnmenluin. Pippinianum ccrte qund os- 
tcnlatur privUegium, lUteris quidem ad xvi sui simili- 
tiidinem sntis aptc efformalis e.rpressum est;sed prorsus 
dcficit ab regiorum diplomalum slglo^ signnnterque iii 



rici IV J^rivileiiiuin, pro ecciesia S. ServatU datum fine ac principio: nec Inntuni caret suhscriptione regia 
Aqtiisjjirani Palalio, anno Dominic:c Incarnationis cnnt monogrammale [quod eliam Lothariano vero privi- 



MLXxxYii, indictione x, anno Regni ejus xxxii, Im- 
perii iv, Ilonrico Episcopo Leodionsi, Godescalco 
Trnjecttnsi Pra^positu, I)udeckiiioDecano.jSV(/ et in 
hoc non pauca se offerchnnt, quiv fideni ipsius originnlis 
iiobis suspectam reddebant, cogebanlque dubitore ne lo- 
tum et scriptnm et confictum esset secnlo xni. Tamen , 
guia certius exemjihnn non suppcteba! ; ilUs qunliscum- 
que scn veri scu falsi diplomatis priinam liiienm piwdic- 
lis spccitn:nil'us charlx San-inaximininn:v ct Ilorreen- 



lcgio accidit) undesoUim colligimus Rege juhente quidem 
sed absenle expcditum: veruin etinm imprcssum habet 
sigillum prorsus fictitium, cum circumscripto ^ PipiNUs 
IMPERATOR, 7»o(^/ neseio quomodoaUeui in mentemvenis- 
se potiierit. IJIudovicianum cur admiUi pro genuino 
non possit di.ii supra num. 33. 

43 Ne vero de ipso quoque Carolino duhilet aUquis, 
corrigcndus esl ZgUesius, et pro anno regni quadi^age- 
nmo, legendum undecimo. Nam quod ZgUesins credi- 



sis suhjunxi, ut ex ejus consideratione qiutdamtenus dit esse xl, revera est xl, prout demonstrnri potest ex 

apparcret, tanium fcie a San-niaximiniana recedere sxpius recurrente liltera I et verticem longe aUler 

Ilorrcettscm.quantutn ad Trnjectrnsem acccdU. Verum infle.rum habente. Jnnus autem Caroli xi pro mcnse 

ubi hxc sic nri incisa conspexit Revcrcndissimus Abbas Augusti, quo datum est Privilcgiutn, est anmis Chrisli 



S. Maxiniini Maximinns GuUeh ; et cousideravit , 
quantum munasterii sui diphinaltbus anliquis, accu- 
rutissime in liunc diem eonservatis, nuctorilntis po-^i.fct 
accedere, si phira hujusmodi spccimina cx archivio suo 
dcpromcrentur ; ejus dcnuoscrutniidi facultntcin nmpUs- 
simain /fiUemio nostro dedit, qunm caletius concederc 



DCOi.xxix. Endem correctio vidcttir adhihenda Mar- 
quardo Frehcro, in Montimentin Lupodunensihits refe- 
renti pag. 23 donationem, quam Brkanbalt Presbgter 
fecit monastcrio Laurishamensi, Anno xl regniDomni 
Karoli Regis nostri gloriosi, ubi soUis Regis titulus 
parum idoneus [oret, nisi annus xi legatur. Is ccrtc 



Ex illis Ca- 
lolinnm, iix 
Atifjusto da- 
tnm, aniio 
regni, non 'iQ, 



rccusarat; eique permi.^iil, ul omnium quns veUct clinr- annus in lioc San-maximiniano Privilegio legi dcbet, 

utpote 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 
utpolc scriplo Padii-xbronna' in Saxonia, qiio Caroliiin 
excun-isse anno rcijni XL non patiunliir liislorici. qiiot- 
quol ejiis i)i'sla per annos explicaninl. Anniis enim regni 
ejus primus {iniliiim sumens vel ab obilu Pippini pulris, 
qui uccedit uniio DCOLXViiI xxiv Seplembris, vcl a Co- 
ronaiionis die quae fuil ix Oclobris) ad sequcnlis anni 
DCCLXix autumnum e.clendilur ; udeoque yjiiguslm 
mensis, quo duliim fuil diploma jam diclum, si ad an- 
num reqni XL difjeralur, dicendiis eril- ad annum 
CUrisii Dcccviii perlinere. jjlqiii anno isto {ul ex- 
presse scribit aiiclor Annalium, a du Cliesne ex MS. 
Thiano edilorum, el ob aiivo oecxLi ad dcccxiii dediic- 



et iQtum in 
Oclobri (H- 
cipirliat l? 
anitum reonl 



qiiidem, qiiem dicimus, xi reijni aiino diploma prxdic- 
tiim potuisset esse Paderbornie siqnatum. Ad liiijns nodi 
solutionem volo primum mnnere exlra conlroversiam, 
quod pa:.sim omnes lam Reijes quam Ponlifices et Epi- 
scopi, a die siue evfctionis commiiniler niimerarint, uti 
etiam nunc numerant. annos Regni, Pontificnlus ac 
Sedis suai, nulta liabila ratione anni civilis vel ecele- 
siaslici, suuni seiirsim principiiim liabentis: et sicuti iliei 
illiuslamquam Xalnlis sui anniiam ixlilium ce.lebrabant, 
et Romani Ponlifices etiam nunccelebranl, ijratiihilione 
publica; ita et in eo mulasse ac mutare numerum anni 
pubticis ■ Actis inscribendi. Quid igilur Carolusf Dico 



AUCTOBB D. P. 



lorum) Iinperator, .iclificalis per legatos suos siiper eumdem morem ipsum lenuisse, el annos rrgniab Aii- 

Albiin iluviuni duolms castellis. priesidioiiue iu eis tiimno in Aiitumnum numerasse, quaniiHu solum l^egis 

contra Slavorum iiicuisiones deposHo, Ai|uisi;rani tilulum iji:isit. At vero ciim in Nutati IJomiui, Kal. 

hieinavit,N:itaIeni bomini etsanctum Pascliaibidem Januarias unni ijccci preccdente, Imperalor Roin.r co- 

celeliravit, ulique die xvi Jprilis, sicnt prius Pusclia ronatus i'S.(f( m' sululalus; nobiliorem jam i\ululem 

Neomngi nctnm erat xxviii Marlii. Nec ante aniium nacliis. qucm deinceps leneret , ul is ctini annis Imperii, 



Dcccx Intperalor rfvisilSaxoniam. 

4-4 Al vero anno dcclxxvii Cliristi et regni niinoix 
adliiic currente, Carolus, cui co lempore aiinux fere 
erant expeditiones in Saxoniam, ibidem fuil, et Maii 
campus in Saxonia ad Pedebrunna esl celebralus, ut 
habent Annales vetustioies ob aiino dccvii tid dccxc 
(/iif(i; sive ut Annnles Pelaviani, nd ncccvi prolracti, 
explicant; Habuit Carlus conventum Francorum, id 
est Magiscampum, in Saxonia, ad Padresburnon, 



quorum lunc primutn nuspicabalur, pari proijreileretur 
passu, et solum semet in unoqiioque aniio eommunis for- 
mula noturialis inularetur ; Ires men.ies, ex anno xxxm 
Regnijiim decursos el culenus iiolalos, dimisit proiinno 
integro, et annum Regni xxxiv cum unno i Imperii 
coniunxit. 

46 /i/i'iH qiiin fecerint qiiolqiiot annos regni, pridem 
nuineran caqitos. po.il arceplam Iniperii coronani novo 
illi annorujn nuinerandoruin initio conformare debiic- 



ticH postca 
aiiiium 1 
/mii. cnnjun- 
geiis atm 35 
rcdui ulrum- 
que ali aitni 
Sli| iiiilio Sit 
eionus. 



et ibi pagandrum Saxonum raultitudo raaxima bapti- riint, nequaquam dubilo; sed nonvocat omiiia singulo- 



zata est. £t iienim aniio dcclxxix Clirisii, regni vero 
XI (eo sciiicel de quo agimus, et quo datum esse San- 
maximinianum privilcgiim asserimiis) fuit Mai canipus 
ad Dura; et Fr.inci cum Carnlo Rege eorura iu 
Saxoiiiam jam absque bello : sive, ut posterius citali 
Aniiales liahent, Carolus Rex iterum in Saxonia 



rum percurrere diplomata, ut ex iis liirc veritas compro- 
betur. Pro omnibtis sit nobis Olto primiis. Hic anno 
Christi dccccxxxvi, exeunte Junio, lieres et Rex co- 
rain omni poptilo decliiratiis apatre, morlein instantem 
prirveniente ; in diploinatis upud Zyllesium, anno 
dccccxl, III Nonas Junii, et anno Dccccxi.ni, Kal. Fe- 



usijue ad tiuviuni Wiseralia : et S;ixones pacificati bruarii, aiinos re ini sui niimerat iv et vn, tamqiium ad- 

dextras et obsides dederunt. Eginhartus, in ipsius iiuc duranles usque ad fineni Junii. In eo aulem qiiod 

Caroli aiila enulritiis, ejusque gesla per annosdigerens, apud euiiidem Zgllesiiim legilur datvm f^eionie, \u Kal. 

rem tolam clarius et dislinclius explicut his verbis ; Aprilis anno DccccLxx, qiiando adhiic currere debebut 

Rex... aninio ad Saxonicam expeditionem intento aiiiiiis Regni xxxiv, numerat aiiiium xxxv. Sctlicct 

Duriani venit, habitoque juxta morem gener?li con- sub inilium anni bcccci.xii Romie coronalus Itnperator, 



IJttOlt illcili 

feclsse inve- 
nitur OttQ 1 : 



ventn Rhenum tnjecit, et usque ;id Lippiain cum 
exercitu pervenit. Cuicum Saxonesin quodam loco, 
qui Buchilt vocatur, vanaspe ducti resisteretenta 
rent, pulsi fugatique sunt. Rex Westphalorum re- 
gionem ingre.-sus omnes eos in deditionem arcepit. 
Inde ad Wiseram veniens, castris positis in loco 
nomine Medufulli, stativa per aliqunt dies h:ibuit. 
Ibi Angari et Ostfali venientes et obsides dederunt 
et sacramenta juraverunt. Quibus peractis Rex 
trans Rbenum ad Worm;Lciam civitatem in hiberna 
se recepit. yE.^tatnn ergo in Saxonia adeoque et Au- 
giistum mensem. quo diplomn daluni , traiisegil Caroliis; 
et diiliitabimiis credere eodem tempore in ilu et redttu 
vel salleni ullerutro fuissc Paderborna?, ubi unle bien- 
nium comitia celebraial, et fiscum seu palalium suum 
habebat? ruin sulis sex vel seplem leucis urbs illa distet 
a ripa iriserx. 

45 Canssain lamen dubitiindi de pr^senlia Caroti 
Paderborn^ oniio reijni ejus xl, forte prxte.iet aliquis 
ex pr,rlaudato Eginharlo, ipsiusque Caroli Epilaiihio, 
ad finem Viliv reliilo, quo dieitur, qiiod regiium Fran- 
corum nobiliter anipliavit, et per anuos xlmi ielici- 



exindeque incipiens uniium Imperii primum nominare 
abruplo regni nnno \W[',-qui soliim dimidiusefllu.rerat; 
incepit numerare annum xxvii, ut esset idein initium 
aiinorum regni el Imperii: et sic CJm anno regniwxy, 
conjiingilur aniius Inipeiii i\. 

47 Atqtic hxc sufficianl, ut in San-maximiniiino 
Caroli Privilegio annum regni xi posse ac debere intel- 
ligi. adeoque ipstim nulli dubitulioni esse obnoxtttm, 
manifeslo paleat. Niinc reliijua quai sententiam confir- 
ntant arqnmenta, ex eodemmet instriiinento sumenda, 
percurrain puiicis. Ac primo circa titidiim lestimonium 
feret Eginbartiis, in Annalibus sic loquens; Cum die 
s^icratissinia N;italis Domini :ul Missarum solennia 
basilicain B. Petri Apostoli fuisset iugressus Ciiro- 
lus; et coraiu altari , ubi ad orationem se inclinave- 
rat, assisteret; Leo P.ipa coronani capiti ejus irn- 
posuit, cuucto Romanorum populo ;icclaraante, 
Karolo Augusto, a Deo coronato, magno et paciiico 
Imperatori Ilonianorum, viiaet victoria: iicdemde, 
omisso Patririi noinine, Imperator et Augustiis ap- 
pellatus est. Ilaque non jam amplius e.rorsus esl diplo- 
mala siciit in Siinmuximiniano vides ; sed hac vel 



Eadem prl. 
vileijii Ca- 
rolint j'ta3 
prcbnttir cx 
fortiiults 



ter rexit : decessit vero anno ablrjcarnatiune Domini simili phrusi, qua diitum iegitur in Maniimentts Pader- 

hornensihus Osiiabruqense privilegium, Kiirolus Sere- 
nissimus Augustus, a Deo coronatus, Maguus 
Pacificus, Roniamim guberuans Imperium, qui et 
per Wisericordiam Dei Rex Franc^irum et Loiigo- 
bardorum. Deinde pro eo quod artea dtcebulnr Signum 
Karoli gloriosissimi Regis, posiea noiabalur Signum 
Karoli piissinii ac gloriosissimi Imperatoi'is : et ubi 
simpliciter scribebatur dicta mense Augusto ii. g. xi 
anuo regni nostri; ciim pompa multo //:■,! i in pne- 
dicta Osiiabrugensi cliarta legilur, Data xiiii Kal. Ja- 

III nuarii. 



Dcccxiv Iiidictione vii. v Kalendas Februarjas: qux 
videnlur non poise subsislere, nisi priini unni dcci.xviii 
tres ullimi menses pro unno computentur, itemque ulli- 
mi anni dcccxiv unicus rnensis pro uniio, sie enim in- 
veniendi siint xlvii, qui in rigore loquendo solum fue- 
runt XLV et menses iv. //ine poiro sequcrelur, talem 
numerandi modum ab ipsomet Carolo serviitnm in pii- 
blicis aclis, udeoque unnum regni xi dieendum esse 
Cltrii dcclxxviii : quem non in Suxoniu, sed in Ilis- 
pania « Carolo truductum esse constat: et sic nec isto 
Aprilis T. II 



uliis ijuiim 
ijttitius jtostca 
fmperiitor est 
usus. 



AIICTOBB D. I". 



verti skfjUlis 
vuUm bayfia 



qiii iii iitliil- 

/lilnM ../1- 
giiilfii.ylii.ila 
viifiii njiiiiio- 
nriii jiteiif 
baibutiii 



iiuarii, anno ni Cijristo proiiitioet xxxvi regni nostn 
in Francia, atfjiie xxx in Italia Indictione xi. Ubi. 
anituiy XXX r«/n; Ilatki. qui aiile Majim islius unni 
nomiitatiilus [uissei, simililer ul annus retjni atl iniltum 
aiini Imiieralorti relraclus iiiveitilur. Srd nolu, quotl 
dislinclto annorum Ftaucici utijur IlalUi irijni seorsim 
numcrantimim ; non fueril e Caivlo usurjtala anle sus- 
eciilim Imi>rrii coronam, salleni iii tliiihmulis cis Al/ns 
conililis; iiuiirc uon mircris Ilalici reijni nnitum in San- 
miiaiminiano iirivtlctjio iton cxprimi. 

48 (.Itiouil vulluin in siijillo cjpressum, cum apuil 
Zilllc!~ium utillam formir venusliuri>.gralittm, qux eliiim 
scni Caroto fitit. riitjisiiue lAtiruliim froutcm viOcrcm ; 
niin fnt aiisiis talcin cjprimcrc, qualim fiirbilan Ztjllc- 
siiis silii tmaijinalialur, jii.ria crriirem qiw cretlebut uuno 
Reijiii XL scriplum I'rivttegiiim; snt curavi u pcnitsht 



PROPYL/EI ANTIQUARII pars i 

novissima quxtlam esse invenlu, et indigna quai veris 
histortis admiMuntur ; ideoque paruin curundum. quam 
ntacilenlus islic Carolus, quumque burbulus conspicia- 
lur. 

bO Carolino Pririleqio in titiuc modum defenso et 
expltcalo, subjunijo Htolharii Imperaloris Priviteqiitm, 
sicut privalo cuitlam siibdilo ilatum, sic in miitori mem- 
brana miniiri cbaraciere e.Tpressum quam priora, mi- 
niiri etiam sifjillo quautum (cx ve.-.ltyio cottiqere licet) 
cousiijnatniu : cujus formum quoiid Itnearum mensutnm, 
uoii futl operx pieiium uiservure curiosius. Itaque pri- 
miiin v.lttmaitiquetineam, crliilieo in liespurtesdivisam: 
eum vero. qtia Reijis atqtte yotarii Reijii sub>.iijnnlio 
euutmebalur , bifuriiim seciii, ut miijori labulx seculurm 
conimihliits prixjionutur. Ad meltorem ejus intelleclum 
notu. lllotlturiuin Imperatnrem uumerasse annum in 



mo pictiire eumilem ab oritjitiati quiim fulelissime expri- Iiulia prtmum piist utccxMi, quanito ab Lnilovico patre 



menilum, eo succes.su nt IFilthemius jiidicuverit non 
posf.e miijorem similitiiilinem opluri. Esi aulem vutlns, 
unitiliihs majesliitts pleuus, uc propter rasam ud culem 
barbum propcmoitum Jnrenili.s. Aeque vcro credendum 
ullo mmlo est, tiarbam uHquantto alui>.se Carolum : num 
quoinodo alias de ea uihil iiolasset Eijinhurdus? Ilic 



dictus mense Jidio est Imperii consors ; primittn vero in 
Fruncia, ipsum quo suus pater in Junio uhiit antium 
dcccxl; undeex auiioqiii liinc iii, lude xxv esl, iinniis 
Chrisli DCCCXLIli e.curijit pro mense Murtio, quo fuit 
Itoc Priviletjium Aqnisijrani scriplum. Tenorem reli- 
qiinm, quoitiam ulibi iinpressus nusquam extat , a 



aiiteiu liujutmodi Carolt staluritm de.scttbil in finc f^ita; /ftlibemto noslro descrtptum ex aulorjraplio, quod in 

apud nos lum. 27 Corpoic fuit anipio lUque robus- arcliivio quoqiie S. Mu.imint servutur, liunc Itabe: 

to apice capiti-^ rntuiiilo, oculis pricgrandibus ao Igitur omiiium flJeliura saiictae Dei EcclesiiE ac iios- 

vcgctis, iiaso ]iaululuin mcciiocritatein exceilente, truium, praiseniium scilicet ac fuiuroruin comperiat 

canicie pulchra, facie laMa et liilari : uiide foimaj iiidustria, quiaMatfridus fidelis ministerialis noster, 

auctoritas tain stnnti quam sedenti phirinia acqui- ad nostrain accedens Maje^tatem, deprecatus est, 



Hlotharii 
Itnp. Prlvile- 
gium 



rebatur : ct quaniqiiain cervix obesa et brcvior, ven- 
terque prnjectior viderelur, tanien lia:c ceterorum 
menibrorum celabat aiqunlitas. (^uoil si hxc fiierit 
Jum cuito et seni iu vultn decor atumuitasqne, quunlo 
muijts tu ipso viritis a-tutis flore? Mttrqnardus Frelteius 
apud Duchesnc toin. 2 fot. 2!M, siimini et emiuentissi- 
vii, non solim iu Auqustanu republieu sed in oinni 
retjito tilterurtovtri ( Murcuni Vetserum iiiteltiqi credo) 
cptsliituin ad se dutam recitat, qua barbam iioii piivis.-^e 
Carnluiii confirmat veteri iimnela Carolina , puro 
menlii, et nddii. Non iiegu licri pnluisse, ut interduin 
tiuisiiris ncgligeiitia nieiilum et labra pili nonnihil 
inumbrareiit ; hac eniin specie Ririiiie in inu^ivo 
opcre illlus ajtatis coiispicitur : sed prolixam et squul- 
lidaiii barbani abominor. 



ut cuidam fideli nostro, Fulcrado nomine, quasdam 
res nostrae pi'oprielatis, in pago Eillense constitutas, 
coiieedereinus aJ propriuin. Cujus petiliuneni prop- 
(er suie fiJelitatis meritum libeuter acquiescentes, 
hos excellentiai nusti'ie apices decrevimus fieri, per 
quos in memorato pago, iu villa quEe Bettinga no- 
rainalur jam fato Fulcrado niansum induminicatum 
unum, aJ quem pertinere noscuntur alii mansi viii, 
quos ipse prius beneficiaiio possedit munere, cum 
eorum pertineiitiis, scilicet cura ecclesia, dumibus 
ceterisque ieJificiis, terris cultis vel incultis, silvis, 
campis, pratis, pa^cuis, aquis aquaiumve decursi- 
bus, ad mulendinuin exitibus et regressibus, m.aiici- 
piis ulriusque sexus et a;tatis ad eos pertinentilius, 
nec nou et cum reliquis appendiciis, cuncedimus ad 



4!) Tulem lumeu vutqo Jiim ei attribmtnt pictores proprium, et de nostro jure in jus ac dominationem 
sculploiesque, et ttttein exhibenl siijtlla quu-tlam ex ar- illius transfiindinius ; ita videlicet ut quidquid ab 
chiviis nunasteriorum S. Dtonijsii et S. Uermnni ile hudicrna die et deinceps ex eis facere, ordinare, 
liralis pro uniio Reijiti qiiiulo, qux sequilur et ullegat atque disponere volueril, liberam in omiiibus habeat 
Jacobiisde Bte ittter elfnjics lieijum Fiaiicorum xri polestatem, sicut et Je reliquis hereditatis su^e re- 

bus, ila dumtaxat in nostra inviolabiliter pei>evere 



inci.sas; tulentqac pro uutio reijni xxxvii refert Osita- 
bruijen.se diploma sccuuJum, in monumenlis Paderbor- 
nensitius, eujus vittn supeu uiUuvi. i>ux omnia nan esse 
vera aullteutieorum diplotuahim siijitta, iion tantum ex 
silveseeute battiu ttotes. sed eliatn ex lonqiori colti spatio 
quuin Eijinliurli descriplio ferul ; ilemque exverticelur 



ut fidelitate. Et ut hsec nostrte largitionis auctoritas 
firinior habeatur, manu prupaa subter firmaviraus, 
et annuli impressione adsignari jussinms nostri. 

iil Ilaclenus dictum Illottiarii Imperaloris Privile- 
fjiuiu, post quod sequuntur in ntttmo folio expanso iluo 



alini]ite duo 

OllOlliS 1 ft 

V. . . , . • r ficurici 2 

btnulo poliits qiiiim ijtoboso. Idem Jumlnis de Bie atio utm Pnvtlctjta Ollonis i et Henrici iii; ex quibtis producuntur 



in opere, cui Frunctx Metalliciv titulum fecil, a Fa- 
ramunilo e.voriliens, uummos Fruncorum Iteijum pro- 
ponil ; sed lales otnncs. ut prxler paucus Curoli vii ue 
uuus quiilem inter omues stl, i/iii venv autiquituti,s spe- 
ciem uliquum pruferal. i\um si excipiits formain Ruma- 
ni saiji, Frttttcispeiperamiuje.cli, celerx vesles profuux 
ac surra', virites ac mulieves, urbunx alqite caslreuses, 
ipsarumque toricarum ac ceterx armalurx e.iincslris 
forinas, ubtquc lales viitcnlur, quales ex more usits ho- 
diertti plerjique piuijereuttir ; adco iit iicijii,' Rontunis 
Poulificibus liiira- Irtplicts, et altius fttstiijtatx mijtrx 
Epi.scopis, nec lilia per loijam sparsa fccialibus, nec de- 
nique annus Christianx ACixJam intie ab auito dccliu 
n)ii5iiiii(i.T subscripliK desiderettir. Qnarc niltil diibitem 
alfirtnare, cxempla istanim cxpresswnum, sibi perfec- 
lissime qumid cleganliam, vesliliim, charactercm simi- 
tium, si lyiitt veie hubeiitur aurca, anjeiitca, xncavc. 



Heniicianum qiiidcm in ZijUesio legi lolum potest xque 
ac Curolinttm et Lotliarianiim prwgressne : Ottoiiiatii 
teitor hiijiistitodi cst I. N. S. E. I. T. Otto D. F. C. 
I. yl. Noverit omnium f. n. t. p. q. f. inJustria, qua- 
teiius nos.... pro stalu et incolumitate Regni vel 
Imperii nostri filiique nostri charissimi Ottonis, 
quamJam villam de proprietate alrai Confessoris 
Christi Maximini. in coniitatu vel suburbio Treviro- 
rum sitani, Advalles nominatam, quam anlecessor 
noster divie memoriie Dagobertus Rex Francorum, 
pro suse animije absolutione, uti siiigulis Kalendis 
pro eo vigiliai agerentur, moiuichiqtfe Deo et S. 
Maxiraiuo famulantes in eisdem Kalendis inde 
pascerentur, sed et sestivo tempore post meriJia- 
nam quietem, ob ejus memoriam, inde vini vel 
potus clementia reficerentur, regali munificentia 
obtulit; multis retro temporibus ab antecessoribus 

nostris 



PRIVILEGIVM DAGOBERTI I.R FRAN/^PROMONASTERIO S.MAXIMINI TREVIR. 

'Inuora pa ir i i U fj Jij c in fp.v fci o jii n i u X p i a n oru noucrit i a duftria ij /u a ] ite r ego Ja g o b Ver t uj^r c |x p o t e n tirfim/u.< c u ni c on /fe/u tienti 



117 



^ .1 ^p;imi6^c 1)7^ ftnj^a^mc; (^aW(k3T2^^ pay^ctcj cciU<5%77 777^9 "^"i^m^} vmicj(S:nf^ J5jlk^^ 

c oiiTil' o c/pif c o p (or u nicor li c oinAi t u jn/ cj l':^^ tos/icmea parlte adllab/batem nic ^m 1 1 i a nu ^ dir c x i m a ii d a n i ci ut~^^^ Jijii^ e n t c r 

m /)rcu ni a X 1 



:?uJtorjbu|5illud monart |e(r i u m ^rcU ni a Xilmi ni colii|rtr\ u ct u v c 



II q/ n i r c r c t 



m ] }i i 



,jjhu. ^u 



1 c u i u 5 



j tii p/ c 'r J o a /p r j f t j n j i t c jn A) o r i b u* ^ c f f c t f u b j e c t ij h a ji c 1 e g a t i o ji c in a b b a ^' '■'Vr Y K a t • r i I? u ' 1" o J J i c j t c /p c r c i p i c n < 

^'&cttmur trtf vriiiur linCLt oriaimHr mernhrcmt , qiit^feniie i/ii.iJrnta e^t.alia qinnaecimjirina litterarmn et linearum dij^tantiii nc [onqitiu^ine per \iUlfimni,parc.r junt. /_ t\ ^^ - 



i icjnAjori 
" ' originalir memhramt , qiue^fei-me ijiiaJrata e^t.alia qinnaecimji 

, pojtha.f jeLjiiitiir .nihj-ii^iutio^Rei^ur et Caiicpllarii, liac yortiia ; nij-i ifuoj peTiultimiim verlnim re^ 



a c t 11 )> r j d j e ji 



iii/itiii/ine per \ilc(/iiiita,parcr junt. 
lineain . 




jii i s |a u n o r e g ii^ i n /i' -i xiirnoe- oiicj ^ f / ^ ^ 1 i c i t e iV^ a jn e ji 



afilajii |_r c cop-novi ^ 



da goberti regis heriveu5 c anceiiariu5 advicc rjcolf 

5PE.CIMEN PRIVILEGII H0RREI:N51S 



dem Rege ut prsetenclitur conscripti 
fuaet^ fictionis evidentia indicia continentis. 




Fragjncn f^ ''^'Jff^^ 

Uirlcnu-iciaili. " a '^/ m^-'*- 



a \\m 



!lbe 



H 



Mumd 



Yco^'^;;7^rinre^ PjTou 



'fc ^ c t /j ji d i uj d u ^ ti/r iiiit ati5 

INITIVM PRIVILEGII HENRICIANI 

Anno MLXxxvn dati pro Bafilica 5.Servatii Trajectenfi5 

CX ori^iiiali inemhraiia. mice m ^Archixio Canitiili asjeryatur. 



da gobertusdivinaJprcorijnajite Urovjdentja i^^t/^ 



f 



\w 



UUL 



y\ 



[ "m 



T-m-^iAT^r 



1) 



O" 



X]\n 



jniionijjic TancTe ctindiuiduc trijiitatji etu 




i c t o ri o 



rirfime crucjs etfancte dej o-enitrjcjs in a j-je 




[ lemncul clet om 

H c I ij^- i C Ui^ C\j' 



ifirtkm htttru. .redpaululum mmiirihuj.cxprimitur 5j.»num DomiiiiHeinr ici Quarti trr«,Regii sxhaYtTcaXotii.Jlonojranma nominit, fucJ luc cmlrarlum vikr. ducj fcllicej per cmnim Jimciuu-ncm mUijmtSigtlliJrapmrn , cpicJ. reJlat, jupra lacc yacMiii cxprcjjimiu . 

JnRvjryliTD lam-Z.,{2rr.Fojt luij. 11 T.il.l. 



MARTYROLOGIVM 

S. HIERONYMl. 

uualc ]ii membranis tpU-inacenfilms antr anno.s nongeutos fcriptiini lcrvaliir, 
(1 .Mino i(52b «li iiinrum ulc), adlulnimhabelur in otricma Planttniana, 
,ura K.P llenborli Hofweidi S.l. lumplu f 1,.V. Balthafan.? Moreti. 

% CliTu)"mcmur 6c dio b ovmt ^o\rco^\ w c)nb f ajc :. :. 

i|iii ndc^oSiSimur c^Krbo^iurajus ind&iolaiiaiSium w^hdri 
^^ :.p\\ssdrhTK,r^SSwr\imn(S^o$ Ir (uSp\scof)or kcilxae-c^S&vnii 
.CttSSd^oWuSaiT) aIic)iiancowm cu^iSCOponiiTn qui ^ ci-nn-)^ 
na fft^f^-SuaS ammaS mijiui-iaS^tfrrainrijTt d^no/tnAm lOcuiutraTif-n 
li-ifbbOii bau^iiSSe- CoTiQlto mauo C\m biCoSba h\Cm eSSoTCc^r c)i"ftnuric)c. ^ 
btfiniTa Coi^irj(pianiSSmiur iJnmCq?S SCm yv^oMum COndnbmSir p^™ 
(.\.SieS\ae- in^ pv^iepjyne- dnupivav, c^aoh Omnh\e-fme non qunanS 
inautrjnaS fwie- OunanrueSpo^nai' «"pliGmS iinSaS ft)nuni ma.itc-r 
iMiin iiuonum ndraliOaeSS<^Vplunimonuni noTiinm rn<^no>-ui.r^ 
|i^'ainii): ^ ur omn(f")?anircr STaxuMirmr acyxuam no,S SOAilHV^tT- 
CanttaTCin urfwmoSiSiniuiii );(K)ale- ^e^oi^CiuiS SCi 6uSebii CcTfa-nctt^ 
pdlesnnrte-faC(5^cTnS inc)uin<^r manrrn-um a.hr\oyair^af f^^^ 
ur-po)Yirlioc 0)-pCium p^Tuam i^carii m^iiffcniam meLuS 6r^t^fdt)ar 
i>\ T\)anZry^\\)urdU\)^ ji&i] Vii(5x)niniuS; .•-••, 

CJinOincxno ^rcliobono fbf (|3irco]?ii" :■■-, ■"■"''' 
ln^romiur1nc)o adiSwo lalu-can : • '"'" 

|.,L j,;;pinSrar ^innnrn Omni^ie-marvrrmiin )^otvum riMum)ilio:J 
^^ .•.^i)?(ne-^uOnumi?a)Tion5"aSCDftjfe])io C(fT"anidiTi ^5iso 
.•• : . ;. |TiMibrur i-^p(!iMniur nam Omsninrinur a^^uS Cuin O^^atMiiin 
l^iiSSft' mp^^Tiit^^^i^n^J^m^Jnonaro arrn^^ ur)3ft£>^ati^ut 
b^i(fiOia C4]cini6ifi a^t- pnopiTuna [i^iv iM|)?on5i)T^ diijeliium 
O^^-illurfim-birariini eSSf^a^Jlcfiam nulla pdoic)! h(^o[\C) ndq'fi-aa:&- -^,,^ 
Con)3iHl| ilbiTo.woi ^Cf^iidMuin mmoliile" ^^ftmSse^ urcjuic) vib\c\- mt^ 
]?iipW n-Omana J(|^infTr(^vi^af(3)r(!tTui^iC^lu5iCil)urfuca^(5n:^ 
In uniu^-^fo orli^nOiTiano ■)'bllictrtt-p(!>v§CnuTnxjone' Tnonnn^Tca 
|ni)jliCd Oli-CuCK^^i^o ipS\.mtr^^Tr drc^wS mantfnum aciuo 
ili6ice- Incjita pnouincia ucl Ciurrax-e^c)no cDid^ cjuaut?-paSSion6- 
IJd^^-^^fticndTnat?- Suae- ol-iTitiu(5^rr palm«.m ci^pSn" cmCnin-iul) 
laTum \pS\ AiSebto i^^o )uSu c^tt^nc^-t-^Uncie yZaccum ci^r uru^oiuf 



.^ 



rv^lctnirdriSTtnS adicstasncam InSxcniam na^f^e-Ommum 
).itfie-manrvmini]?nouincianuin omnmm vomanonum ^tl^Vir 
)liftot\u>jiu\)iiir ciCtlancmd^ti-c^ll) omni die-ilvCn-ii^Ciunt bo C)^"^irfir 

■^^ tonuin riomma indnmiffe^fTubArc)ui h\& tpfo c)uo Of^'^TiinfaCfMpCiu 
"^ Uicron^^itcxbub^^iStri^^ ni(xixcrniSuo -miumplioopiilam-(?i*ar<)' 
ol)arrr^a2»n^<5n Suum p(fu(?i^tnr>cpTif) nac5(jl:aui"<x lUT^ulonum 
ni(^Sium ]^nj-uloninnc)- ^ii^tm f^fha. ConfO)p]inMi r ur tuVn^ 
^ijnarj (fnf p^f (^ndn iioSti-vaf- f.^anuTCimf m^ontani ^r^ Cv^ 
hScrar Cnm 5ieo: Omnibur p^l^TOta anni ^Tparia itorntm fo^^T^ 
liominum f^uttap Cel^^^nara drtjrTi jo^^vyin^ulor c>icf''^iu&"ia 
rvum rjnouinCtanutn ()iu(^^numc); urH)iuni )jlu)^£)iiam 0Cc)iT!;6irOf^u 
marvr^-num nomitia Sunr nomman^a itrnutlur ^u^fir c|ut trtrr^i. 

'««vv cium5(^rn)num nuiTK^Htm i^p^rM pof|rr afc^Dxur ^cdpvs bie- 
|vlirrd^C0nfi^<Wnr)iinum(WrTur^dSl^CTOiMim arnmum irrT^o, 
tinum m^f-^npoSSe-laSesO^netb^^eu^^iior fXiCCinCce- ^ 
bn€lircin 6bnum quifunrtnampliSSima Ciuirard^ msuiS toCir 
Tamunn pr^o Omnttiur mftrior^ruS Sum urampurazD plaSricllo unuf 
5ComnilniS Suy^Uiarltlj&lluS afCVM]?rur fanein]Onnna panre- 
tllietli Ommum aposxolonum f(^(bnf(fni]?Simururc)i(1^uttniinon 
Uic)6aiTair^ c^)ui^dv<itiuortintt bi^niruf dpo|tol]Ca.1nCaeli(^yarM" 
f^r esse SuWim^- 
FRAGMENTVm 

VETEMS DIFTYCMll 

cOT\tinenli.v.ut remur.nomina tenei.TClorum 

imperialis rnoiiallerii 5 Maximinl piope Trcviros 

in /pecimen characteris circa an dccc^lj: iv ibi uiilali 

ordo jithallieit- orre- niaHrKild- xtuAldburg'- trrrhar-vcn j 

^-niaUnc^ • )\i(;tuiin ■ ).^ic<^c>uo ■ j^alt Itar-mn • '"c-u.ct-ar-cl- Bercriocr^ ^-dci-ivr 
J^ciin-tc ci-j'- Hetm-if luuuAt- lic)-i f-krcltil^»-'*^^ vUK^trKnfi <\VKu|; ,?,-,.., 
v.tjcla. blrrrt^uf lcitrlir^Alir' iric^r\l:uv-v^- • ^^iolf- ida- rncltJd Idfif^^n^j^ 
luirliard ^ " 

jjr"""*'"c''^' ^rf 6<i(;-o. AluA-v p (,^^ 
viuicirilir- ffC Mczilin- R uo tr L.rAlnr • 



,.|.(iivxboli 



2 inAii 

"',,11 ' y- K>lr»)ic ' 

MiuUclielm- fyr j^c^n^-^cn 

plcmar. \luerin- 

Tuiffiirclic wrdwn- 

ihictcT ., "r «iUian ir V viicnvan mo nAC ■ ''-,;, i 

A''^'"'' u 1 .iVvl ram mAnac ^^cho\(- 

Mucrin^u-n- .5 



fVVvf. 



GiUlberruC-m ■ .,juf,vflilburlt_- 
llichcri. Hfclucu^^ abl5- 



V viicnvan rno Y\.i.c ■ " 



clmrilir 



Gerbir^i'. x^ 
lanr. 



/h PropyUv lcm i Ipr.f^ft py. 't tah. j 



INI/riYMET TIN^S PR^IfcT^^^y^^^^J^^^ 



GN /O/ DATI MON A 5 TERI/0 S./yMA 







VV 







oti^ifit- oninibusinx/pni fidelitey^cre 



,1 1 

lin 

tl bus reei b u 5 epi^ ducibiis (jmo eg-o car o lu 



(f f 1 J i\i f r fp7 5 f c'i N o t ii li f o nm 1 b u S in x /p xu x i « ^ J. i i ^ y l i c u c n ■ i u u -- a <- g i. u uy. e ^, i ^ u u ^ ^ u .. o >^ ... >- c g u l a x ^ x .. ^ 

E"T!r!'rr". >...J..... -^"- ,=./-=. ..c.,. ......o..^P.o ..„..,.,„,.„. ....a,,r,.^n.,,_^. .,,.,. ....rc.. „,..,.r...... 

r , ■ __ %\. li/ r;rrimirc(ris / rado, relfeerl 




k- 



c a r oYY ,?y°/ rxoxfiT fimi regx5 

I . • / 

I rcffiii nri ata p arx-eslbr 



°/ r e l/ e g i 



fmn^^^ 




d a t a iri cii/r auejufto aniio xij rcsrni n/i ata p atresXbronnafifco n r^o^y!^ ^^%^ 



«i./i e.'.'C.ijui\h'idc'\.iuiiiifri t/iiinijiuiifcimijuiniiiii .'cJlcnjh 
I, i;//.;/f in.icijiicnri r,ihiil,i '.•ulchi.' .'afin.i.iiiiin liltcni J /./'^/ifi. 
I<rifilccii.' Iciiifr nliter nctahir.vi.lclicct iipicc tinaiilo.rc ct m 
ilc.vtcriini dccliniitc Ccrriiiciulii.' croc J^if/ciiLf, ijui ,ninuni 

iyil,.'ciij'.'il j'rc y.t.ijiicin liic ncl,iri cj: hufcria Ciircli .Mii^ni 
.'cinin.' . 
« Urm 

.\','t,iru J'rrcij'itantiit^fil,tttm vulrn .jucJ iti Jtriphini 



.'it 1,'tc acM . 



ALIVD^LOTHARili REGI 




mm 



a ! r j 5 / c r 



f .1.1 





p /.< f c"i c um r r g 1 li/J of f i c ii fit d j ii c r f a r ii ni p a r t i ii in ii e g o c x a p i a f o I 1 x c 1 1 ii d x n c p r e u i ci e r e m ;, x i iii e t a m /e u ui li i 5 /j u a c 

;t'/.&YTirrtcc ls\l\h\€i\VV?>^y tinfiyiTnccndvjT' cvba^Vb^^^rrir^x Oari^nif vn \iOy\bnSyy^ ei\ ^(Sy\.\^\vdn^}f fwroxmv wU^yT& (MVv\uOium M-np, ^n eL'^)^*^ 



luillC p 

J 

r(eU\inlS^liDnfm /]MDt mci<*£t'- 

d d ui i> tlr I 1 II c/n I li o<. c Jl m a c c c J c Ji A 5 f t a 1. i I i e ii / J i s f e u [c\o n f i r m a n J i s a l. a n t c c c f f o r i b u s ji r i j in li o n o r c m 



<il cc ,1 f tr u c t i i f u jn u «1 n c r c f f c c /l f t u H x ii ill i iii j> 



c II d c I c 



l^xrib' 



'S7 grJiiil.ijidu.< ail uiccin ad/ucncji archica/'pcllaiii rccop.noui 



da r 



I / / I l. o/ 



lu e I I J s c 1 u 1 t a t <• X 



VII / ici 



m a 1 a u ii o 



' X O III 1 II 1 c 



c 1 n c/ a 1- II a t i o n i 5 



Ix VIII indictio 




//,'/,/ 
^Pcfjt rcaiiT inaims jub.rcriptic< i'l nciiunLr iiLPnvijriimniii :c.\ ,jiic 
,Il.ic,u' iXcae .iubciitc quiJeni..rcJ akrcttlc. tcsf'eJiluviJ'iii.r.rc lic. 
ij^rivilciiiuin . 



.avTn CC 



ctnxa 7^(^ix&nvvA 



" o f c r c 11 1 f f > iui r c o 1 j 1 o l li a r 1 1 x'ii i ii .U u o i.i i i, e f c 1 i c i t c r a in c ii 



j^ae o^ 



)<5oTiTia bcloCif fconitrr) apoftolo)^ 
iil iduil n^ ttK^osxolotvum ^ciiitoH dpaul; nonie^ 
ll fl hSb^-nh rrc sci anbj^ftx»^ dipos vnatfiprtpictsjpuinc acViiaS^ 
^); icl lAJi nx' ^of fci icLCol)! I^jp^m tvriolidjT aid%- 
■'=>k|-iM: )d:' lul Jsir iorn) fu 01» r^cjrolidpos drauD^intplteso 
^jC*: icb i<in Wr fcironie dpor in india drCruD^r^i conpdus iy>eii<5u vkl lut 
lliHii lcVa^uS nridcobi apos fl^iob dianV mHicJvos 
'i|i3;.|- t)ia) nf SCiplnlippi aporincim )ii<^a-pol? f um ci-ffic?'/5lfa^'"j::5^s 
iiiilmjci f4'''^ '^^"^ SC1 bd.?rd7ol.omd dJporqui 6<fx)l^xai5 d^minbia nifu)^^ 
.|«:;t; fl occ yriscima:do6( d-poA' qnipdSSUS *ft wqd^sxbd^ 
'^: )cl nocrni-rxii: apos 5imon»s CA.nva.n<S &" S^momr xelovr cfm a. 
xrfnj;>knuiTn pcrdy^Cibus occi^i Swtc mSTia-nisCiurrp^aJuim 
^ Vnucumur 5)p":m:) 
A ^ \fi^ij*^'^*^^ fKVCuCisidbiiiijfCoiio^deciunu^Jrce-dttlqbio 
.if.-.' •• unbig p)'v.dc]flft Cum bxcQ^ lio^ie-ooziutae cYoaeli Sunr 
./Sif Ctfssdze- cLSupQvstraomb: iio?o)v.uiT7 (XSaCnij^^CispuUuns o. 
■t^' ■^lax^utcoM^us hac c^muiSd occisus (Jfl-.lnonioTce-Sr^f^''" 
■^. ni(37nicft cufnofirn S^y\ pn;ian) (S^ohor^ uun-]nnAtL6ui\tTci biivjoifcr 
Inbononi^ XM laca Vi^AClt 'Uitupi^ utccowr ^elicis ntJtnCiSSi 
^tjvjnvi iSrd,uo7vri iiH-pdpa pivjmiam )2mtTVTn)ii Irfauirnini uiox» 
Vioroivar) lCuSv InTvrniiis ;• .-. .-. &vn\\xK: >?^ , 

)l4.ucjT i>q?cs sc) fai<5vi Ajin )^b; SiuS - ti^uffo^ono bfyQfai^yn-^fiWi ^7 
h 1) iiJl Kion 1 SimcloTU qVi Mmoc «.tinolio loCo t^ivtconici mixCCax\^\ 

abbttni S«xurvi pjss^foms )Vnii n)cynmi<xni aCi.roonis 'Qm(r6^<i 
I^Q^viSSi «i-iTny?! urr aafti tobiae- ai^^^dje' Ain dHiiop tvuaLr 
flau5ia^au)viv;d.<^uiail)5clie bmosol fb?j:^ini .-. //xcmirdauSoiiir 
C 111 :Muo mliebspon Cun pdn6tlii<x Cimci pnjiniTlt&pniS CctiiCim 

Cu^^dvr ru)i)\ rmum l^^nm cuxja )ia,tvCiSSi (SrmanXeZlini puoMXpii"' 
(i-dio^im ai-jui-a uoionis pivirna<3- Tuctj^^-mona^ialir faxxu lia.ni 
■ Confla.nri pOSSesonir ^))id.)Mni fiivnn auiOiii noyrciani GiVr&waQ-' 
uiCi^dd- daime- padiiCd^]3amfi JCnefCaa<?-uiivyn uicJi i^qion^ 
■& iur-p'.'ru6)v3o7i 1nci44l <xquiiini "g^cJfinni eujcfrarTicLivCiani c|ui)Ta xliCDclaq 
T;ruponi)\lnoivic?i CiiTi bonama b cjVti) &r ctjj^cj yai cvei^ui ^Ti /r-^o^ 
e-V i^^n hM!i% lldiCirSd:unc\ hononj luCiani CdnOii)! lanuaaitLe cuel)):l<j 
]oCun5i (xCuti pd;ni md.ivCii"euc)ivi andfizq-i inaJinoc fimeonifmdrut 
"P-Vi iHiiinduS c^Ji^^uma 5ni )na.)5 xzLiq^fom lioai loCun^i p<±m marvCi 

aQ.ic) lanuoniae- Ccralibi bonou lub anconm apur )7n-Tnidnt anoj" 
XCLf,.]na.rrxfo par SC<?nu mUani arbcLi"iLnT<i^-lTiiTi^icL Ceb) lubani 



5Ffc|CIMEN PRIVILEGII A HLOTHARIO IMP. DATl AD. r>CC C XLIII AQVI5GR 

ubi nm^ycf/ yviTUcr linec: chartutcr&.f, iiic trifiirtam diwwi .imphnt mcmhrancc. L^natuJuicm . 




^ H ! 



/innomine dnj^^nri ihu xpi 



i nnii i»iiiq 



procer 11111 fuoruuirationaViilibu.* 




pietatii accomoclctet ad encctum (pcrd-ucat (q 



Lucat (quatcnu5 iiifui^ ieinjpcr oblc 



pcr 

1 / 



uiis corummimos rcddat cjrica/ti/otcj /ll^itur omniurn f^idcliuin /ftae di acccicfiae 



f 




cJaTaXinf l Tncf unnoxpo •ntTio \mn£-(n) Jomni h.lorhav>) pii \mpnr 

data xiii ki mar anryj/ xp| o^^tio ImperL] domni li 1 o t Karij pij Ini 'pris 

/^iiralicc XXV (Winf7-an/ui iii nK|tet 



iii it al . 



■lUfi/cit.f 



a XXV e 



' -^ I n 1 7-c( ri c ui 1 1| nK| tct^on ^ V n t „„„ /,>„.,,,.y„wa 

t iiif/ran c i j iij iadict/^ionc viil toti mrmhi:itui- .i,l 



infitntiin rn.iri^ini-i 



Actuni a qluifWjrani palati" In d> nomine feliciter aineji 

^ Tn Pr^jrylK^ Cim i ipr psjl ^iii.ii Tnb 4 




7V. 



I/Vnl(L'^(7AB( O 



T.^TO^NE I 



nn 



I„ noinuK- fcae ot Wiuiduae tr 



bl 



111 i t a 1 1 S 



qii a ni I i'»t il r o r u ni lu \a ^ 
d u u 111 |li f h 



ftri 



/ 



I MP. 



D 



AT V 

c 



vJbUj Ul II l( 

o t t o 'diniii 3 



m C 0,;L , O N M-O N A S T E 



/RIO 



1 \ 



.-ria qu a \Ut elr'^ /ixofl intc-rerue\ n t n di i*. 
i'!'! a a u ciL i t c f no \ i n rc ru e n t ii cii. 



l 



1\ 



S^ MAXIIMIN/I A. D. t^ 



f a ue n t e c 1 c bi e ii t i a imp j er la 



r ji u m d o m n 1 o t t o n i S i 



1 



o 




^Y^ite \ c oiiru gi < 
'^•c roniLiqi 



n rae\ ad 
n r c( e' cc de 





^ 



n o II e 



TA 



1 t, 



D C C C 



(^ue\ arct 
uC U r 




c^. 



(viiiCi Ktn ccTiTio 6ominitr mtccrna hom 




/lui^dolf 



fi/mi ijn pl e,//lr/a t o r 



Uj caiice Uar 



.asla/d uiceni vvjluli^elnii 




augy 



w 

e llaui 



gni d onuiiL^ott oiiis\ xxx imp i^jcruuer ojuj (acturo c 






a/l|iv|d\ ab ([sr^ff^NRu c 



111 uonii/iie fajic t ac c t in d'iiiu>-idue tri'iiu j t at< 



/ 



euioert ■maxuTic tunicn cv' niaci 



fie;uu /do 




yK;>t imp(^ yi.L ut^ro iin a( 



TV\M /^MOi^G/fV 



^C 




aeliuui nof 



C L X VI. 



t r \ o Ir um f a iiip 



t a tu eVt incXol 
"Y a I: u ?\ i n c* o 



om itate-a 

l o m I r CL tf 



W 111 

feu 1 1 n ju 



gni uei.l| 

7" 111 LLf 




Q 



^'>S 



?S-J 



WOTA 
Iii u/ro^; Iwc Ottonir iiti^ue Henrlct Trivdfaii! 
Imcarum mteryalLi.iP.taq, aAio apicum fastiiia, 
tcrtia sui parlc contrarticra hic jpccbri, ijuartx 
jiiit iii mcmhranur onqiiiariu : aliaj Liiiiiui una 
utrunu^ jpecimcn caperc ncnpotuuJct.Jiimliferccn: 
Iractii cjt anwlitiiih jyiii nctarialu vrimt.Jianum ciiio^y 
Benricuntc niamu ijuaJr inapu erat, etquulem ncn 
calmo.JeJ typc e-rpre.uuni ..^.ftjiaillorum iiiteip-a 
moijnitudc miuuit. ininuto Jimitaxat circulo ahunJan: 
tu circimufUiUh eerxcmeJiumJere vollicem lato.in Otto : 
itiano tcifue ac Senriciano . 



\citer a m e\ ii 
(J 1 te'r' C'-v<\ c n 



^jn r e 2 le 




A/D.\ MX 




^^'"•^ 



t 



i actc 



pe 1 



pia folliciftTu din e 



nmi Heinrici/ 



■e;(Ti)i47^'^^*/ oi>'ricium /fit .diuerfaru /par/tiii neeo/tiap 

vr \ \\ \ k\ -^ ■ 

le' utititccfiP; ^jule^rf^no dpciS^^ in oinnib; P (jua re^o n i nn y"tu ->nrnicrTe' ^:,^ei\u\ n ra^ni dotcclt Wd€ &(^ l^crinrno lure in |-eDntini n o|i a^joricire' dJ jubUmar^ 

trK Wtilita tib; D/rulcr) e nos dec et lu omnj\> , f|j(ciua Wc^niiili 1 fta tu Dfkrimar/ e et^^tectal: ni-Vam dotalile^ect lcgVtimo iurCc in rUWnum no^ alLciarV ^ !rubli.mar(e 



cg;i'.s iunjlic tifyfi^mi 




1 EV>e* u kar du s cancellar i us' uicc i^oni bar^ d ouis/ a/rchican c ellar ii 'recoe;noi 




^ 



Vc(tc( vni I 



^ 



i'ti Vitnio Incctrii aiii mil l xli ii . Inc 



,-V 



i 



Tl.tN\^\(I (fClii OfLinatKm ei X vi 



i,ti/Tn " \ 



i> a ta viuKl Aug\Annolnca)rn.dni niilf xluMudicti' xu Anno .lut dom Hv.inri ci teVrtu ordinatiou' ei xvi Re^^ni u i 





tija aar 
\macula yefiiffiian \ 
^exjtihetyijillt cem . 
'ttunc JeprrJitt , et" 
/ot-tt tnulto 
jnaiorif- 




■•^flzrT^ 




^U0~ 'ZRTl 



f4W-^ 



Ac tn m Jftogo^ntie in d"i noniinc 'fcliciter) Ame 



i ter ^L'Ti C n 
11 



^IC' jfiitium yucet. cx hihetnr Uot,trmle .Jiynunt cuin vestijto 

revitLrt .rtatllt ,,fuit in jpeciinine Triiiiteyi/ Slothanam 

omijJu fiicrtint. 



yrig .ey 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. xiii 

nostris in beneficium dafara; monachis Deo sancto- alia quoque mvitatiR imUcif} inibi dpprehendhscm . Nunc ArcTOBt d. p. 

que MnNimino famulantibus, in coenobio, quod in soluni lioc diccrc iwsi.iim, pra^ler omncm omnino usum , <''""/'"'"« 

suburbio Treviroritin situm est, ex toto et integro vc/ Rcffitni Fraiicoritm prima:' scciiiuUrque sticfiis, vel rnte stttno 

Imperiali benevolentia concedimns et remittimus; et Pomnnorum Imperntoritm, u.ique post Fridericum yolariall. 



evincilurque 
Borrccnsi.^ 
cbarta Itabe- 
T€ cltaracte- 
res secuti 1 1 



ut calices aquag, quos hecfenus ob p^iupertatem, pro 
calicibus vini quos Dagobertus Rex instifuit, af^ci- 
piebant, in autiquum et pristinum stafum redeant et 
mutentur, volumus et tirmiler jubemus: ita sane 
nostra Rpgia vel Tmperatoria auctorifate juhenfes, 
ut prasnominata villa cum iutegritate, siciiti a prse- 
dicto Rege Dagoherfo sancto Confessori Christi 
oblata est, mouachis prajlibati coenobii perpetiialiter 
deserviat; nuUu.-que successorum nostrorum eam 
hinc auferre aut in beneficiura clare prajsuniat; ut 
nobis in Regni negotiis occupatis, monachos eo de- 
votius pro nostra salute Dominum exorare delectet. 
Et ut hoc nosfrse aucforitatis prreceptura firmum et 
stabile permaiieat, chartam hanc consciibi et annuli 
nosfri impressione signari jussimiis. quam et pro- 
pria manu subtus firmavimiis. Si pliis qtiam unius 
Diigolfrti memoria in Snn ma.iimiiiioncnsi ohitiiurio 
recolcrctur, dubitorc posscmus priniinc on sccundi Da- 
gobcrti ea donalio ftierit, quain Otlo lenoiunit: imnc, 
quia unius cjusquc primi mors ibidcm recolitur, tutius 
est ad citmdcm primuni cliani lianc libcralitotcm icfcr- 
re, et crederc, aliquanlis posl prlmnm doUilionem annis 
hoc ei nuctarium accessisse. Qui antcm Otlonis Archi- 
copellanus fuit. cnm isto firmnrcntur, Wiilihclmiis ; 
fuisse vidctur ipsiusmcl hnperaloris filiiis nulundis, 
anno DtoccLiv fnctusMoqniilinus Arcliiepiscopus. 

5:2 Porro diphinnta isla Olloiiis cl Henrici catenns 
solum deliboviinus, qualenus salis cst, iit a priino Dii- 
gobcriino usqne ad ulrimum [lenrici quorti, ijrodalim 
molliorcs considcrans charnclcres, omniiio cniwincatur, 
vcrnm asc quod principio dcmonslrandum nssumpsi, 
cum qui Horrcensem chorlam scriberc pr.rsuinpsil, 
non hobuisse prx ociilis scripturain aliquoni Dnij''bcrii- 
nam, scd lonije receiiliorem oliam, aHalis scilicct Hcn- 
riciunx. Nani, ut non laqnar de molfitic littcraruin 
quibus e.rpriniihir Dagobertiis divlna prieordinante 
providentia Rex ; crispati illi chnractcrcs, qiiibns e.c par- 
te Signum Dagob. i'tc'. d.cprimiinlur, initiuni habiicrunt 
(ut vides) primum in Olthone. subquo nonnullie lillcne 
uiiocrispanliirfkm; qui flcrusin Henricianisninjusculis 
gcminus, nec in illis tantum sed etiitm in minuscularum 
apicibus invcnilur. Dcniqne {si ijeniiinitm est Trajec- 
tense diploma) itndosa illn lillcruritin forma sic placcre 
ccepil sub nenriro quarlo, nt majiiscula: omnes, totx 
et uni lormitcr crispse, adhihitx sint : qui ctiam Hcnvi- 
cus majiisenlis snis usns ad solam invocationem iaitialcm, 
commiinibus dcindc liltcvis quibns contextiim rcliqitum, 
primuin riiplomalis sui lineuin, conscqitcnler absolvil, 
prout etiani fit in Horrcensi memhrami. Neqiic te iiio- 
veat in Cuvolino ac Lotharianomajuscularuin quarum- 
dam subohseiira el irregulavis crispalio: hanc enim 
abcsse ab originalibus, alqiic soli senilis manus sux tre- 
mori adseribendam monitit /filthemius, slalim ac pcv- 
fcclain celalnram vidit; quod hic monere malmmus, 
qiiani ahsiiue prxsenti originali quidquum ntutare in ta- 
hula, juirta ccgrnphum nohis missum celala. 

t)3 Vnitm esl in quo Dngobertinunt slylum tenuisse, 
casu polius qiiam cousilio, vidctiir Hovvcensis iinpostov; 
quod nntas lempovs seu datsi, quas oinnes omnino Im- 



jEnohovbnm, fuisse, qiiod crpediventur diploiuotn sub 
solius Rcgis vel Impcraloris signacuto, sic nt non adde- 
rclurCanccllarii. Nolarii, /Irchicapellani vcl A rchican- 
larii recaqnoscentis auCorilas : qui cliam eo loco, quo 
vel ju.rta qiiem apioni sigilluni dcbebat, suitm oliquod 
pivprium signiim calamo dnrere plerumque solebiiiit. 
Talc qiiid, perplexissimn confitsarnm in orbcm tricarum 
congerie, sitb Dagobrrlino sigillo notovit ffillhemius; 
nolavit eliain in Carolino Privilegio aliisqne prioribits 
oc postcrio'-ibtts sintile lineatantm reclarum conlorta- 
ritmqiie chaos, neque digniim credidit in quo exprimendo 
se faligarct. Aslquia in Hlolhoriiino, Oltnuiano, Ilein- 
ricinoiique di.-itinctiits opparrbal Natariale istud signum 
ipsiiin, in illis e.rprcssit. IIoc vcro in Hlotliariono nolas 
aliquas viilelur coniplecti, ex earitm gencre qitas Crute- 
rus viilgavit sub nomine Tivonis ct Scnecip. Cevte pav- 
ticnla conjnnciiva et, post vcrbum recognovi maximis 
expvessa littpvis, cvedere jiibet, sequenlihus duclihus 
implicnri signavi, regisfravi, vcl qnid siinile : et eo- 
dem fi.rtc, sivc ad indicanditm Rcgistri Regii vcl Proto- 
colli locum, spectant siih Dngohcrtino litlera m, .lub 
Carolino—ltnquc omnia lixc curavi stthjiccre oculis 
curiosi lcctoris ; liccl in iis qiuv Luidolfus et Ehcvhardus 
Caiicellavii sub exiguo fovinx discvimine usuvpavcvc in 
Otlouiano Ilenvicionoque diplomate, nulla sit species 
aliciijus significalivi ducliis. Ista enim quamvis niliil 
fovtasse significenl, ostendnnt lamen originem, usum, et 
uutiquilolem coritm signornm, qitji puhlici Nolorii etittm 
nunc pro suo quiqiie ingenio propria sihi sat cuiiose 
formanl, pr,csevttin in Italia, et una citm noininis stth- 
scviptionc, confectis a se iastrumenlis vellgpo imprimitut 
veicalamo appingunt. Iiilcrim nibil hitjitsniodi in Hor- 
rccnsi chaiia vidintus; itt eiiiii etiam hiiic juiliccmus 
itlcgitimam, scriplam ab Itomine slijli uutariatis, qui 
gUh primx secuiidscqite stirpis Rcgihtis ubUnuit, imperilo. 

C.\PUT IV. 
Monograinmalicuni cliai'lac lloffccnsis si- 
gniiin. (|uani sit a Dagobcrti tevo renio- 
tuin, ostcnditur. 

^.Jitanivis ipso ociilorum arhitviu salis ptttcal uuicuiqiie, 
Rcgiovuni monogvominaluin usum aliqucm habcntif 
qvani nullam vclustntis grandioris specicm prifferat 
signurn Dagoberti Regis, prout esl charUe Ilovveensi 
appitlitm; nec Musenius tllud diijnum ccnsuevit, quod, 
a'quc ac aliu diploinatum a Browcvo allegalovunt mono- 
gvaminnta, cuvavet e.rpvimendum ; opcvtv pvelium laineii 
csse videluv, ad isltus imposluvn' cvictioucm clnriorcm, 
moiiog rnmmaticoritm islovum signovum usuin atque ovi- 
gincin bvcvitev explicare, eovitmque fovinas simul et 
aitalcs distiiigueve, doncc ad ea devcniatuv Signa, quae 
quam sunl fiorreensi affinia ntugis, taiito a Sigai vcre 
Dagohcrlinidisposilionc ac siinplicitatereccdunt longius; 
ac taiidcm niltil miaus exhibent, quitm, qitx juxta pri- 
mammonograinmntitm instilutionem prxcipue rcprafsen- 
tari dcbebanl, regii nominis iillerns, saltem initiales. 
Scicndiimigitur, inorcm apiid Christiaiiosautiquismnuin 
fuissc, iu signundis contractibus et nliis quihusqite iiis- 



pernlores {itti apnd Zijliesiitm licehit sticccssivc vidcrc) trnmcnlis, formarc Crucem f , cui is qui subsigunbal. 



post suam et recogaosccnlis .-ithsignationein, pro ialima 
tolius diplomutis linea rescrvabnnt, prxiniscvil regix 
suhsignationi sigilloque, prout uliis fortasse ntiiioribus 
Principihus Magislrntibusvc post x seculum in usu fuit; 
cum jam non ipsi mcinbvanie appvimerentur sigillares 
bullx, sed appeudcrentttr. Uttnain vero ei qui Pseudo- 
dagobcrlini excmpli exigttum, qitod dcd', spccimen ad 



sua vel aliena manu, prout lillerarum crat pcritns attt 
ntdis, proprium atlscrihcbat iiomen. Ilitjusmodi stmplici 
Cviice Reges ac Pviiicipes non contcnti, eamdem titstvu- 
xcrttiit ornavcruntquc nominis siti litleris, ipsi Cruci 
adnexis. IIxc vero cruciformiu moiiogrummitlu, cum 
siut o:nniiLin autiquissima (ut appnvet ex Dagobevtiiio 
San-Maximiiiianensi et Cavolinis itbtquc obviis) ttatur 



Formo crucis 
in sitb<igna- 
tionlbus ttsi- 
tata 



nos misit, totam finalem clausulam vegiainquc subsigna- fundamcnlnm opiaandi, quod omnes ante Carolum ma- 
tionem expressam dare Ucuissel; vix eitim dubitu quiu gnum Regcs ac Principes, ipseque Caroli pater Pippi- 



PKOPYL.EI ANTIQUARII Pars i 



AUCTOnR D I' 



primnm ac- 
cr.ssvnnU lit- 
tna- mminum 
refjiontm 



guod jmiici 
pust Caifllum 
Al. sfivanmt 



Hludoricui 
stijiin ijuii- 

(tlftfO lltl. 



uus, si qvavilo sntit momgrammatU usi, eamdem for- 
mam lemtfiiut, ut fik vidrs. 

Primnm cst Ciiroinrum Mogni, Calvi, Crassi; afterum 
y/niulfi Jmpfrafoiis ; et iii utuiquc medinx pro ceiHrn 
rfionif/ua, sup/ilet locitm vorniiinn, iii ij>so nnmine oceur- 
rentium, prout etiam in Dnijobertino vidrre eU. 

!>!) Similein fnrminn, et qnidem mnfjis ordinntam ac 
distimtam serravernnt Principes Copunni, lienevi-n- 
tani, aliique in Ilalin santiuinis af nomiuis Longoijar' 
dici, pronl apitil Mirfioefem Monacfium in Snnctnnrio 
Capnunn pnq. 0i8 videre licely et npnd Frrdinanifum 
VijlicUnm toni.H, uisiijuad fiic, swnptibns parcens, rem 
exprcsserit pcr htteras ordinarias ct dissalulas, in mo~ 
dnm. Crnris ilispositas, quas oriyinaliler coUiijatas Itabcn 
von dubitamns ; Itoc sciiicet miido. 



viam nominis lilteram, sciHcet Tl (quam tamen notarii, 
nomenipsum extrndentes, indiptomatis frequentius omi- 
serr) celeriv iitteiacaptiusquam ad Crucein appincjeren- 
tnr. Iluque signum sniim lum ipse, tnm filtns cjus, Ira- 
perator Hlotliarius, sic composiiere. 




1 H 



S 




08 Snnitiii feri- fiifnnit monotjriiwvuitn Pippinorum 
iii y/qiiitiinia. ijiiali' nniim ej- pr.v.ritiUo Br.ttio infro da- 
himuit. In IlotiaqiiDqiir qnodriilfi forma Rnjibiis jitncere 
CK/iit, ned ad primiim nominis tillrrain miiiiisadstricta. 
Natn Karlnmannus ojiud UijlirUum lom. 2 col. 184, 
jiuta c.remplnr Vaticaiii Arcliivii anr.o dccclxh Papiae 
scriplnm ; rl Bei'png;iriiis item Italiir Rex, aiino dccc- 
xcix. npnd einndcm Uijliellum tom. 3 cot. 37, liis Si- 
gnis usi indicantur, ita tamen ul in posteriori liaud 
facilp invenias omnes titleras, Berengarii iwmen cons- 
liluenles. 



quod etiam 
ad Itatos 
fransiU ; 




qnm sic leges Atenolfus, noDiiERTUS. Tantum notabis 
liujnsmodi Siijna, et cetcra de qiiibus coiiseqiienter liic 
srrmti erit, niutto qrandiora pleriimqiie inveniri quain 
e.xiirimenda rurarimus, necita xqualiter fornialas lilie- 
ras. Citm e.nim ipsa, uon e.v oriiiinalilms membranis, 
qux nd monum non crant, sed ex libi is rditis assuine- 
remus; redidimus ad cognitionem originatis furmie suf- 
ficere pos,<ir qualnnnimqne mensurinn: ad u.ium autem 
iminessiouis ordinandx miillu fore concinnius, suh una 
eademqne diniensinnc et siniili figurarum ductu reprse- 
seularr oninia. 

b(i Post ('arolum Maqnum pnulalim emnuit dis- 
tincla illa Cruns forma, quam illius monogramma 
prainl ; nec alii fere ea siinl usi, quani quos supra dixi 
homnnnymi ejus duo Catrus nlqiie Crassus, rl supra 
iudiralns Anntphiis. Kam quod est apiid Jonnnem 
Bei.tiuin de Regibus /Iquilanix pag. 18 Hliidovu'! Pii 
mnnogrannna, snspeclum redditur ex fonnula siibscrip- 
lionis quii- inlegra magis, e.t cum alio ntque indubitalo 
ejusdem Illudorici monogrammate, reperitur snb altero 
diplomnic, iludnn immediale .wquenti. Securins credas 
.rcrunt e.\sr Uliith:irii liKtik Francix siguiim, quod idein 
liabel in hislorin Coinituin Pictaniensium Dueumqiic 
Jquiiauoriim png. 2511, pro anno reijni itliu.i x, qui 
fuil Chrisli nccccLXUi <■( lale siguum usnrpasse poluil 
imitatione atioiuin e.r prima .■^tirpc ejusdem nominis 
Regum. Ipsiim liic vide uiia cuvi suspeclo llludoviciano. 



59 OtTlioniljus Iiuperatoribits facilins id fiiil, imo 

facillimuni ; quare monogrammata sua, apud auctores ^amdem for- 

varios, utterulro fere lim um modonim foimavcre, utentes """" '""'^' 

, ,. , , r, , Oltones 

nunc quanratts, nnnc rotiindis vocalibus O; easdem niinc 

siibstcrnendo litteris T, simnt per modinn H conuexis, 

niinc inler easdem locatas pcr lineolam jierpeudicula- 

rcni roltignudo. 

H T?T 
itl 

00 lliec et Itis siinilia trinm Otlonnm signa, usque. 

adco noia el obvin sunl ; ul hoc ivso qiio formam aliam ,. 

, . . ex solis no- 

prailendunl monogiammata, ij.s ^ii.r Uttoiiiana e.^se di- ,„i„|s titleris 

cuntur diiilonialis appicta, sitspecla esse oinnino debeant. 

Talia atttein impriinis nobis sitnt hxc duo. 





87 Ceteri Ileges alque Imperalores quadralam mo- 
nogrannnalicis suis signis figurnm pra-elegcre, nulla 
deiiide vel erigiia hnbila ralione Crnris, usqiie ad S. 
Ilenncttm. Initiiim hiiic form.r fecit prtrnomiiiattis 
Hluiiovicus Pius, Caroli Matjni filiiis, eo quod adpri- 



Prininm reperilm\inter Otloitis Magni diplomata, ab 
Heurico Meibinnio collecla, apud qnem cuin pluries 
referalur verus vera formu ac lilteris Otto, penuttimo 
tamen loco ponilur istud Signum Doinini Ottonis Ma- 
gni -|- et invictissimi Iinpenitoris nostri. Miriim est 
porro, quoniodo eadem flctio inveniatui supposita diplo- 
malis, Ottoiii 11 fi 111 attribulis, apud Dghellum totn. S 
col. 6G4 et tom. 1 col. 495 et 900. Nihilominus, ob 
similis .ligni ahnormilatem, elsi alix multse raliones 
7ion adessent; niererelur pro siipiiosilitio haheri diplo- 
ma, qiiod Trevirenses apud Broivcnim ostentaut siib no- 
mine Otlonis iii, qiiasi is aitno dccccxciii, Egberto 

Trevirensi 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



S. ffeinrkus 
Impernlor 
fadus, lilte- 
tis Twmtnts 
addidU X 



quem iinita- 
ti Chuoiira- 
dus. 



Treviretisi Airhiej>i$copo restitninspl ,^/hhnliain Trajec- 
tensem, quam Henrico Prxxuli Trevireiisi Olto Ma- 
gnus ahstiilerat. El tile esse censuit Kijrianthr piirte 
III commentiini sui ile Augnsta Trevirorum : quidenim 
monstruosius fingi potest qnam qnoti superiiis secundo 
loco e.ri>ressum vides siiinuiii 1 

61 [Inclenu.i quoqne solas nominis lillerns iinitltiare 
in monngramma usus lereluit. /'rimnsS. Henricu.'!. 17111 
diim Re.r .solum dicebalur aliud nom e.rpresserat quani 
lilinas HeinrI'", sicut infra vides, colligalos; poslquom 
corKitatu.s Tntperalov snpremum in repuhlica Christiana 
titulum Inlil, censuit consurlo suo monojrnnmftti ad- 
deiidun- ::liquid, qiio id ipsttm ilerlafarrlnr. Itaqtie liltr- 
ram x, qua Chri.^li nomen inchonlur, qnamque primus 
Chri.stianus Imperalor Constanlinus lahnris suis inse - 
ruil, in prscdiclo Signo absoh-t, nlia linea transversiin 
serans ettni lineam, qu,v priii.i formahat lilleraniti ; el 
alias adj.rit lilleras, qidhits integre le.gentlis tiici vitlelur, 
DEi GK\TIA i.Mi'Kn\Tou AuausTrs. pfout e.rpirsse el 
ad lonijnm Irgitur circuni ornm sigilli Iinperialis, apud 
Zgllesiiiin crpivssi. Hic salis esl monogramma poni, 
primum quo Re.v, nliernm quo usu-< esl Imperalnr. 



monogrnmma usurpavit. .-/( Fridericiis, .,^?nobarbus aiictoke d. p. 

dictus, notithititer defle.rit; nec factle di.Kerisquid specta- 

verit, qnau:lo in similitudinein litterx N totum snnm 

Signtim composnit; qn.r iittera nnllum in ejus noinine 

locum liahet : ipsnm tomen hic eiinnt e.r Ztjllesio pono, 

ut ini.'llijalur tninime grntis tlirendnm infrn, uhi Ep- 

ternacense quoildam siqnum Pippini reprohitnihim eril, 

litteras ei monogrnmmali inne.rns referre aJnlem Fri- 

tlerici Imperatoris. Ipsum ntinc vide, et illtid qnod di.vi 

Ilrinriei. ultiino iio'iiinuli. 



KlV 




G2 Henricnm cxccpii Chuonhadus, cujiis mono ■ 
grnmmalica Signa.in Chronico f.piiicoporum Minden- 
sium, inlcr Scripfores Gcrmanicns a Pislorio editos, 
hscc repcri 




et Bemrlcl 
t/ito (/fc»5sa 
/05 cnices 
adhlbnere. 



Primnm, quod Ixeijis i's(, hnbetur poij. 74i], cn ■ anno 
Mxxv ; cstque simpUcius quidem quam ^ecuudxun, qvod 
esl Iniperatoria cl habelur png. 741 cum anno Mxxxi; 
pUis tumcn aiiquid in eo etiam uolcs, quam solas nomi- 
vis liltcras, qnariim V ei A vidcnlur formari per X 
litlcra! H imposltum : postcrius imitutnr in mullis Im- 
pcratorium signum S. Ifeinrici. Similiter Ileinricus, 
cognomentn ?Mg^ei', hujus uominis Rcx tcrlius: Impcra- 
tor sccundv.'!; cjusque successor Ht-inricus, Seninr Ba- 
ronio diclus vespectu roqnommis fi/U, Retfum ea oppcl- 
latione qnartus, Imperatormn tcrtins, susccpla coroua 
Imperii, Signum quoqac suum duclibus nliquaala phiri- 
bus oruaverunl, quam cutn soln Pegni titula cminerent; 
ut vides. 




Dccessorum tot suorum homongmorumquc vestigia se- 
quens Heinricus Re.r v, Imperator iv, similis formx 




CJi Aique hxc de forma Regatium mouogrammatum. 



slve cum pro- 



alieia prma' 
bant chartas. 



phiribus successive lincis litterisquc ornata, di.vlsse suf- pria manu 
ficiut. Circa mensnntm qualilnlcmque corum quidpiam sive cuni 
sritu dignum obr.crvuvit /rillhemius, cum Sun-Ma.cimla' 
nensis archivii dipUtmata autographa curioso e.ramine 
diuuo.scrutarelur ; videlicet alia esse qux propria inanu 
Rex ipse vcl Imperator firma.^se se scrthit, alia qnibits 
uuUa adiliinr proprlx manus mcnlio : et hujus pnsierio- 
risgeucris omnia lutbere mnnngratnmu grande, ivquabile 
ntqne eleguns satis, utpote a NutarHs ipsis formuluni : 
prioris auicjH gcueris viilissc se in prmliclo archicio di- 
plomatu minimum viginli solorum Otthonum vel Ilcn- 
ricorum, in iisque muqnam nolasse monogrammutnm 
diversifatem. Nam aliqua qnidrm, lola pictn ab Impe- 
rntoria vel Regia manu, e.rilia ac rudia essc pleraque ct 
inivquali ac vacilbmti dnctuum trartu (quale etiam 
scnlpi dcbnit lilulharii Imperaioris wonogramma, qnod 
chukographus prxler fidem origiualis perfcctissiinum 
fccit in .spccimine supra posito) alia giandtora, salisque 
jiuiforniia, prxtcrquam iu unica transvcrsa linea, quie 
vel cxilior mnllo eat aliis, vcl minus recla, ct quandoque 
ulira procurrit qiiain opus sit : semper autcm nntubills 
es! vnrieiatp stijli et atramcmi-; istam vero Imeam snlam 
exsc a propria firinunfis manu, rcliquos ducfu.s noh ila. 
Denique significuvil inveniri aliqua Hcnrici Regis iv, 
Impcratnris iii, tamquam propria ejns majtu firmala, 
cnm monogrammafc grandi, ;vquabili ct chganfi ; sed 
quod clarc apparet typo imprcssum esse, non calamo 
dnctum : ct hnjusvioai est id qnod supra in Specimine 
ulii i cernilur. Talis autrm tijpus videlur apud posle- 
ros fuissc frequcntior, a quibus similis usus ad publicos 
Notarins inmsiit, et a quam plurimis servatni etiam ho- 
die,cuin jnugnotemporis el uniformitntis .'iervandx com- 
pendio. 

64 Qund allinet ad siuguhts lillenis, /lenricianis 
aliisque pnst factis monogrammutis inserias , iis pcr 
conjccluruni c.vplieandis non immoror. Pacere id poterit 
alius, cui libuerit omniitm successive Regnm et Impe- 
rafornm Signa Sigil/aque cnltigere alque iltnstrare. 
Pauca supra posita, eaque non siudiose conquisita setec- 
taque, sed prout a Zijt/esio fere o/ferchnniur acccpta, 
ct per alia eorumdem Priucipum diptojnala facilc con- 
ftnnanda, abunde .mfjicinnt, ut cum autiquiorilms, 
ante et post Cnrotum Magnum usurpaiis, col/ata, uni- 
cuique non obslinatissimd persuadcnni, q ■adratnrum' 
Signorum, et (^utdem dccussaiis crucihus ornaiorum, 
mveulnm, jnulto esse recenlius, qitam ui ad a/iqitcm e.t 
tribus Dagobertts dcnotandnm potucr,t fjii.ssc adhibitum : 
alquc adeo Ilurrccnsc diploma, CLJns caus.sa lixc tracta- 
mnus, ]iurum e.fse ftgmenlum, quando Signi ia eo 
descripii /(i?m«, nec Ilenridanis quidem Signis per- 
fccfe a.s.'iimnlatur. Perfecie simite, fateor equidem, nec' 
dum utluni repcri. Suspicor tamen, eo saltem quod 
inter Fridericum jEnobarbnm et Carolum iv flmrit 
tempore, iei^sellam [quati conslat pseudo-dagohertnmm 

Signum-^^ 



fesselta ustu 
Carolus f i 



PROPYL^I ANTIQUARH pars i 



AOCTORB D. P 



tnifi- guem 
iilr/:ii, (imnl 

siqmi absti- 



slciif (it /ie- 
ijis J ranc. 
itUj.-i tcrtlsB. 



num fidcm 
non mfrrtur 
llgiium l>hi- 
lljijiotif/icliim. 



cujus vivrnfis finnori potcrat aliquitl inihitgetidinn vi- 
deri; vel ad fjwimodi actionem, intervnllo leurarum 
tiigmta, non solum traxerit omnes ConcilH Tricassini 
Pafres; sed duplo ntiijorem numcrum quam Trecis 
liabere potuerat, Conifirndii numeruverit : Quapropler 
nofim seiiem GalHranaium Sijuodorum auf/ere duahus. 
velut iunc sub Pliilippo crlehratis Compendii nttfve 
Ponsiis, qunnidiu de earum veritate non e.v aliis quam 
dictisjam chartif conslat; nequecredere, Phi/ippum is- 
lum in siijnundis dipiunuUis Jisum csse mouoQrammatico 
Siyno. 

CAPUT V. 

Alexandri Wilthcniii de liac niaferia 
judiciunn. 

\_^»m ea quw superioribus Cnpitibus dcdurta jam sunt, 
et qu.r seqiientihus drducenda restant,jam fere haberem 
pnrala prxii), pliicuit eruditissimo nostro Alcraudro 
Wilthemio, ei tractnlui. cujus scribendi consilium nni- 
mumqne ah illo accepernm, suum quoque jwHcium 
sugqerere scripVi epislala : quam congruum duxi kic 
inurrtere; quia propter lougxvam experientiam, et 
rontinuinn ejmmoili reriim tractalionem, maxinuv npud 
nie aurtorilatis esl ; eritque haud duhie npad cos omnes, 
qui dnclrinx, qna pollet, rarse, profund:r, ac solidse 
ijustnm aliquem ceperint ex iUius Diptycho Lrodiensi^ 
ndilitaque ad illud Appendice, anliqunrisi scienlix ple- 
nissimis opusculis, vel ex ircenlius vulqala disserlatiun- 
ciila (/(! Iconilnis Constantini Mnqni et D. Helena: 
^/uijuslm Matris ejus. Juvuliit autem illttd ejus judi 
(V6 JSrquc variari tanlum ctallcrari posl Fridericum cium tum ut modus, quo scrihi diplomala isliuftmodi et 



Siqnum) cum decussntinne crucis geminx, ct nonnullis 
inlra circaquc lineas litleris (quomodo ipsiim pingitur) 
cwpUse usurpari. Observo enim quod Siqnorum Impe- 
rialium fonyix ex tunc caperinl evagari tnaijismaijisqur; 
adeo ut is quem ullimo notninavi Carolus rv» non tan- 
tum tessellas tales pro Svjno express"rit, sed elintn 
identiiiem variaveril lilteras lisdem inscriptas, ut vidrre 
est npvd U'jbellum tom. I, 2 ac 3 coL ' 371, 231, 
200; '■/ in prxritata collectione Pislotii piiij. 74H et 
7','}{). ['trimqne exemplum unum adduxisse sufjiriet , 
tertiumque nrrurotissime erpressum u noslra liohuslno 
Ihilhino, Hohemiriirum monumrnloriim scrutalore in- 
defessn, quud sun mnnu noliis drscripsit, in propria 
fortna sru maqniludine, quadruplo mnjori quain hic, 
ex diplomnlr fonfxrtnutorio Privilepi, a Greijurio Papa 
X ilnti camobio Viiyinum Ordinis Prxmonslralensis 
antio MiXCLvui; aillens quod biijusmodi signn plura 
qunm ortinijrnla videril, tum in inchiviu Rnjui, tuni in 
rariorum civniiliinrum rt capitulurum Uihuiariis. Ulti- 
muin autem islud, qnod iulcr alia duo vudinm locum 
hic orcupnt, eo nmqis n ttobis ronsidrmri meretur, quod 
in eo hahiuitnr prrferladiipticis crucis decussatio, tjualis 
in firht/fi //tnrerusi siijuo. 



Ceuset ant\' 
qunrivs ex- 
pcrtissimus 
diplomala 
quxdam. 




cirpere ea de qvibusnqimus signa, sed eliam evilesrerc 
or neijiiqi. InvruiutUurrnitn apud Zijiiesium Conrndi \\ 
Peijis Itudolftifur hnficratoris (qurm olias cruriformi 
Siiinousum trprrio) el ijmus Caroli \\ diploinala, in- 
.siiinitrr bulUila, al'sque vilo monngratnmotico signn; et 
alil>i plurn laiia polerunl houd dubir iuveniri. Apud 



proimri eliam poturru>it, intelliqatur ciarius; tutn xtl 
mitigelur doioris srnsus,si luisexveritate, apertiusj^ro- 
lata aut proferenda in suiispquentibus fiujus Trocta- 
tus Capitiinis, existat apnd iiios, qui non obstantr cau- 
tela adinonitionis ad lioc Caput prxvix, pericuhim 
aliquod suisjuriims nictueient. Is igilur Htleris Luxem- 



Priniciis vrro idem usus adhuc ritiuseviluit quatn apud burgo datis onno \]hc\.y.\, viii Kul. Decetnbris, sic 

Grrmnnos; nrqur srio nn uHus ex tertia Caprlidarum prouuntiat. Non est fariie hoc dortissitno seculo scriptis 

slirpr Iii'x tnimoijramtna twminis signamlo expressrrit. con(ictis atqvc supposililiis drciprre inqrnia. Ipsis ele- 

K.itat iiuiifrmapud Lucim .■lchrriuin lom. ^ Spicilrgii mrntis ac iiltcrarum apicibus sxpe se prodit infelix 

pnq. 000, Si{,ninni Pliiltppi l''ranconini \ioo[s cruci- ficlio; nc aiia faisitalis iudicia commemorrm, slyii sa- 



»fc eo salis 
prolianlur 
Si/noili ,Com • 
prndien. et 
PatUienals. 



fnrmr instur Knrolini, rum majori rhotnbo litteram Y 
compirxo. ad cujus anguias pingunlur P. L. P. S. 
Utfrriv;rt hoc signum sulijicilur f)rivih'<iio, quod Com- 
pendirnsi eciesix ronfivnutum fiiil nh Kpi^trnpis, nt 
pr.rferlur, H/tccm, Aiihalihus uovrmderim, in ConciVw 
ibidrm criehratn, anno mi.xxxv, coram liege Phiiippo, 
et Pnynaldn Rrmrusi ■Irrhirpiscopo. Srd qiiam ofiertr 
fnisn est nnrraliva pars istius privilrgii, qua dicitur 
radrm rrrlesia, fiindntn a Domno Kai-olo, illiistri 

Fvaiirnnim Rpj^e ;u' Imperaforp Romanfirum a 

S. Joanno Romano PontifiVp. fiim seplnagintaduo- 
biis Episi*opis solpnniter. cplohri lionore ac decore 
ppeciali, ('onseprala; tam merito susprctum est ipsutn 
totnm meninrinlft (sic rnim iwo/wr, uominr iu Iniiims 
hnrJeuus non Ircto) eccirsinm prxdictam a cujuscum- 
qve Primatis, Melropolitaui, Episn^pi aul Judiris po- 
tcstnte e.rrinptam dcclarans ; ahsqur notndiei, rum cru- 
rifornii nt dirtum Rrgii n-nniiiis cliaracterp {ct hxc 
vox rursiim nova in diplomatis atque exlravagans est } 
aliisque niiunullis almnrtnitatihus ab ordinario stijlo : 
qux omnes rtiam nolari polrruut in ro priviiegio, quod 
ibidrm pag. OOV propouilur, suh simiii narrativa ct 
cum siniid mouogram-inatc, exprditum Parisiis anno 
Mxri. 

00 Fuit quidrm in Galliis Joannes Papa vm {qui 
solus iin inteliigi potrst) non suh Carolo Calvo, .sed sub 
Ludovico Bniim,caussa relriirandi Trirnssini Coticiiii ; 
ihiqne habuit coiiertos Episrnpos triginia. Vrnim quis 
crrdat, guod is vel Cnmpendiinn usqitc c.xcutTcrit, unius 
ecclesix dedicand.v cnussa, idqtte mortuo jatn fundatorCf 



porem, erroreschronoiogicos, res personnsque a lempo- 
rihns atque locis alienas, et alia hujustnodi. Ipsa adeo 
publtca inslnnnenta, rrcrpta injudiciis, obsiqnnta crris, 
magnorutn nominum loijorata scriptioniiius ; vocantnr in 
controversiam ab historicis; et sxpe quod in foro 
fmdmvit judex, in musxo condcmnat lilterntus. 
Qua in re modum ego adliibueritn , atque ita attem' 
prretn omuia, ut diplomatis talibus, qnamvis ea me- 
rilo rejiciant erudifi a teslimonio frrcndo in re histo- 
rira, sun tamen fides ct auctoritus coratn Pr.rtore et 
assessorihus manrat. Quod vtrumque quomodo fteripos- 
sit, pnuris excmpiis derlanibo. 

08 Trnditum estin iibri< provinciaiihns Trcvit^orum, 
Siivcstrum Pontificem tnn.ximum AqricH caus.-ia scrip- 
.'imeepistolam, cxemida cirrumferuntur. Antiquissimum 
1'irnduni in cadice MS. coilectionis Canonum repent 
7necumqur communicnvit Jncoints Sirmondus , dum 
Conciliorum Gnllix tomis, liomo- diligrnlissimus, mate- 
riam undique conqiiirrrrt. Istins exempfi ecgraphum, 
nesrio unde tnibi riapsutn, suhlrgit, qui nufier nddita- 
tnrnta ad Annaies Trrvtrrnses rdidil ; inler qux ijysum 
nunc cxcusutn legitur; sed omis^a, qux imprimis iucem 

mrrebatur, clausula hic : Privilegium qnofj Vo- 

Insianus Archiepi-^copns rescribi jnssit. Fuit Volu- 
sianus Episcopus Trcvirorum v seculo Marri sncces.tor, 
dc quo iln in Ge.^itia Poniificum Trevircnsiutn : Hic 
pnvneginin, dndnm a B. Silvestro Papa hnic 
uj'hi per B. Agritiuin flestinatum, sed, pmh do- 
lor! jam suo tempore neglectum et deletum, a 
Poutifice Maximo Romanorum renovari et robo- 

rari 



etsi ad hisfo- 
f tani inittilia 
lalcre tamen 
in judiciis. 



Tate est pri- 
vileglum Ec- 
clesix Treoir. 
datum a S. 
Silijestro, 



quod Votu- 
(tanus, Ep. 
ciiravit ab 
Hil irlo inno- 
vari : 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



rari cui-avit, Ilfm Como a Fakhenstcin ^rchiepisropus 
T}evireiisi:i in Chronicosuo ; Hic Privilpgiiim, (liidum 
a Papa Silvsstro hiiic iirbi per B. Agj-iciiini tlelega- 
tum, sed jam suo tempore deletum, a Romano Pun- 
tifice rescribi fecit, et htmorem pristinum sn:e civi- 
tati renovavit. Eril fortassis iii lioc Pricilrgio ijiwil 
carjiat histnrin : qiiale csl illuil qiiod quem coiisensus 
omnis nicmoriic appcUnt Muterniim Episcopum Trc- 
virorum , Murliiiiim nuncupet. Non ideo lamen 
vim aucloritntemqve civilibiis n caussis non ohlineret, si 
extaret hodie, quod Vohisianus ah Hiiaro Ponlilice ma- 
ximo dcscrihenduni curiivit. Eisi cnim non erat ilhid 
auloijraphtim Siiveslri , rem lamen rjiiscoutinchat, verhii 
velexProlocollo (siillud inHumnni Pontificis scriniisud- 
huc eriit) desumplis, vel ail ejus srnienliam Poiitilicia 
auclorilate de novo uccommodalis. Ac pruinde, [iit ahsit 
odiiim rocuhuloj non confictiim, non supposititium, spu- 
riumve; sed suffcctum aiit vicarium, exemphim illiid a 
Volusiano curatum, appellaverim. 

60 Sccuio vni adttllo, Pippinus Rcx Epternacensi 
cainoliio donarit Crovium, lucuieulum ad Mosselhim ac 
noliilcm vicum. Extant, Dona!,onis lahula', in memhrnna 
dc viore scripta; et a me icctse, a Mirxo edilx u Cri- 
licis mnltifuriam repiehensa-, ob pcccala hisloricaalque 
chraiiolmjica : sed, side jure agitur, prorsus valida: iit- 
qttc Irijttima!. Neqtie enim aulographx sitnt ipsius 
Pippini : std aniographis perdttis attt corruptis 
[nam quid non perdunl alqite corrumpunt injurix 
temporum innttmerabiles?) snhsiiiutx; idque vel ex li- 
bris cimntentnriisqtie doniesticis, vc.l ex corruptis illis 
dctrilisque auloijrapliis. Rcstitutas iiulem csse anclnri- 
tale Reijia vel Impcrutoria suadere mihivideltir iippitsitu 
cera : quippe in qua srdeat Impcrator aut Rcx in Ihrono, 
dcttrra gercns scrptrum lilijcrum, sinislru glohutn im- 
jmila cruce ; coronic spccies quadrala csl atil qaiidralx 
similis : lillerx circumscriptx ftigiuut oculos, dcmptis 
Itisce tillimis gracia kex, planc ut Hcnricianutn esse 
sigilluin jtirare possis, si talium 'usum ac uotitiam ha- 
beas. Monogramma Pippint nomen implertit, sed nau 
ea forma qtta cranl mouogrammala lempore Pippini, 
sed qaalia regnantihus Hcnricis. Prisca enim illa a 
Dagobcrto vsque ad Otloncs (ut ex Maximianis attlo- 
graphis mihi constut) prorurrebant in aliquum Inngilu- 
dincm. Oltones ea quadrare mahicninl, eumque morem 
custodiverunt deindc Hcnrici eornmque posleri, inserlis 
hinc inde ceteris eorum nominis eleme.ntis : qua prorsits 
specie est hoc Epletnacensinm labularitm Pippini Si- 
gnum. Ex quihiis omnihus roUigo, Ilenricttm aliqarin 
Rcgem, corrtipto aut pcrdilo autograplto, has labulas 
suffecisse, ut rssent iUiu.'i, uhi rrs posccrel, in fnrensi 
negnlio vicarix. 

70 Secuio eodem cxcunte Carohis Magnus, Pippini 
Rcgis fiiius, Episcnpalum [^crdensem ud Aleritm flu- 
mra insliluil, ejusque rei diploniacx scriniis f^erdcnsis 
Ecclcsix ucccptum pttblicnvit concinnatnr Addilamento- 
rum ad Aw ales Broweri. In lioc qiioque manifesti er- 
rores historici, chronologict, aliique occttrrunl. Cerx 
locum Uinlum annoluvil diplomalis Itujas cditor : mono- 
grumma postiit, qvalia stipra dixi Ilcnricns elfonnnrc 
consuevissc, diveisisi.imum ah cu qua Carohim ustnn 
constat, cxrmplis apud qituin phirimos hisloricos obviis. 
Non est igitiir autographtim Vcrdense itlud tiipluma : 
sed addendttm celeris illis vicariis alque suhstiltttis : 
qiiihus qtioud historias ftilcin nttllam, qttoad rcs ipsx 
viin ontnem suam iid Iribunalia retinqtiimus. Non me 
quidcni fiigiunt Jurisconsullorum $cita severa, adversiis 
scripla falsa atqac conficla. Sed vahierint istx leges 
contra fulsarios : htvc vicaria diplomata pro confictis 
alquc falsis non hiibcbantur : quippe scripta auctoritate 
Rcgiim atquc Imperatorttvi, ul siimmam rci ex vero 
continrrent, lioc est, donalioncs, fiindaliones, privilegia 
et id gcnus alia : qux de cctero Notarii, homines can- 
didi ct antiqui moris, condebant ex suo vel dictanlium 



ingenio, iis adliihitis verhorum formHlis, personarttm 
nominihtis, tempornm notis, quas pro suo caplii ad rem 
essr urbilrahantur. Alque ut ista sinr dolo molo in pti- 
blirutn emitlebantur : ila miniinc urgule aut scrupitlose 
ciculicbantur in Curin; judicibus in summam rei dttm- 
laxat intenlis, solicitis autem an taha scripta esse.nt 
cancelluia, an signalu, an ceris alfixis miinita, an dies et 
Consules recle aul perperam notata habcrcnl. 

71 Atqtte hirc privmitiere vohii, ve.ltit qui ponte 
stralo ad pahtstria uliginosaqiie loca patefacinnt ac 
pra-strttiint viam. tit veniam ad Dagohcrlinum illud di- 
ploma, de quo me consulitis, quodque pro aiitographo 
nuprr adte.rtum esl mngnificis illis Treviroritm Awia- 
libtts. Ulor auicm circumspectione tanta : non qttia res 
seipsa diffirilis atque perplexa cst, cnm sit 'clarisstinn ; 
sed qtiia meluo rixas et altrrcaliones contrapugnunlium, 
ct iiulantiamnuctoritiiti judiciulissui diplomutis dclrahi. 
Cnntrndit illius editor esse aulographum. Ipium ego 
vidi, legi, manUius contreclavi : anlog raphiim esse milii 
neino persuascril : milii, inquam, qui in vrleribus litte- 
rum publicarum monumenlis, legendis, vrrsandis, ex- 
culirndis (pfieserlim Mnr.imianis diplomalibtis, grnui- 
nis illis ct atilographis, si qtta alin uspiani) Iriginla 
et iilarcs annos non vulgari sludio alqiic tliiigentia im- 
penili. 

It Qute me vetanl Bagohertium ilhtd autographtim 
crederc, sitnt vitia qu:c deprchendn in elententis alqtte 
lilleris, in cera, in annis. Sinqula ostendo. Est in scri- 
niis antiquissimi cintobii D. Muxiinini Dagoberli iirimi 
dipluina, siHcerttm alqiie integrum, nequc in annorum 
naineni aut subscriptinnihus vitialuin. .scriptum iu iit- 
genli memhrana, scd lilleris vc.ncrandre anliqutlalis ple- 
nissimis, ut me non iiiguerit diiiloina lotun. , ea prorsus 
forinn alquc inagnitiidine qaa est, non lam descrihere 
quam depingerc, reddilis ex vero omnitim cle.mentorum 
sive lilterarttm ditctihus atque npicibits. Ifis porro ele- 
mentis Imuje abUiditnl elementa diploinatis ejiis de quo 
controrertilttr, formala ncmpe ad enm modttm, quo sole- 
biinliiti seculis longe poslcriarilnis. De ccraautem quid? 
Qiianlum recordor (nolim enim asscveratiune summa 
ttli hoc ioco) forina sigilli cerx impressi non est quidem 
prorsus abstmilis Maximinianx : sed malcria mullum 
discrcpat. Mn.rimiiiinna, ex flavo cum aliqtiaso.-dc pallcs- 
cit : Horreensis, fusca magis esi el cincrei saturi coloris. 
Illa, vetustate miro crucca aret : Itxc, pingui quodani 
snna est; ul ex ceteris anlecrdentibus argumenlis nppa- 
reat, ad exemphtm vc.tustioris cerx exiiressum. Dc die 
ct Consule, seu annis vitiose pasilis, non est opus phtri- 
rihus, ciim ipsa res pateat. 

73 Ilor porro diploma Philippus iv Gallix Rex 
aiino Mcccvii renovavit et confirmavit, ut ipse loqtti- 
lur. facto insigni diplomule, qiiod ctiam vidi legiqtie, 
et nunc cdiliim cst ab auctore Additainentorum ud 
Trevircnses Annalcs. Narral in hoc sun diplnmutc Phi- 
lippits, a F^irginibus monasterii Horreensis exhihilum 
sibi anti'iuissimum Privilegium, nempe Dagoberti 
Regis; scque rngutum ut, ciim propter ipsius vetus- 
tatem privilegii dicto mona.sterio possit in proxinio 
dispendium imminere, privileginm ipsarum uk.nuvabe 
inisericorditer dignaretur, Etmoxaddit : Privilcgium 
ipsarum teiiore pra?sentium renovaraus et confirma- 
mus. Ast diploma dc quo conlrocerlitar, ialegrum cst 
et snntim; non lacerum, non miitilum, non canceUatum, 
iion detritum, ncc vetustius qitam ipsiim Philippi con- 
firinalorium : quomodo ergo esse pnlesl Dugoberti primi 
aulographiim, a Virgintbus illis Regi oldutitm, quod 
erat antiquissimum, ct lum quidem anliquum, ut ob 
vetustatem illius dicto monasterio possit in proximo 
dispendium imminere? Cxcum csse oportet, qtii non 
vidcat; pcrtinaccin, qui niin fateatur, aliud csse diplo- 
ma de quo dtsputamus, atittd qiiod Virgines Ilorreenses 
Phtlippo Regi renovandum ohtulerttnt. IIoc nimirttm 
fttisse autogruphum ; illud vero in locui.i autograplii, 

xtate 



ACCTOI\F. D. p. 



Ufirreense 
qno^ue rfl» 
litoma, 



imn est awo' 
ijrajihuni 



sed anno 
1 307 debilil 
innoval i. 



qnta ab ejus 
luiina velu- 
slatt clamnum 
proxime im* 
viinebat : 



AIXTORB D. I', 



xviii PROPVL/EI ANTIQUARII i-Ans i 

s^lale aul utia lempunm iiijuria coniipli. xi/jecliim el credilu viileri, piimum, quod Rrges juxseriiil alii/nanih 

sulislilulum. SulJecil aiilem alque sulisliluil Re.r I'liilip- lali mi/do iiiiiovari privilegia, ul liujus suir jus.^iimis 

pus, qui diserle lestalur, se rogalum itlud Dagiit/erli nulla in ipso iniiovato diptomate siijiia eitarent : nam 

diploma aiiliiiui.\simum renovarh. Kenoravil vern mo- qiiod de Epternacensi cera dicitur, eim videri esse 

dii duiitius. Pnmo jiis^il canci iliidoma et m menibrona Regis,iimnvationimapprotmnlis,lwudi)ossumadmitlere: 

descrilii, quod rem aiiliujraplii Dogidvrlini cimlinerel, cnr enm Horreensc atioqne sic innovata.in cera liubent 

Nolariis cetera e.r suo arhitrio adjicientitius (lit hic effigiem Regis, non innovaulis, sed primum condentis 



iniiovalum 
est uvtem non 
slne mendts 



gul an. ri7G 
adliuc erai 
4ri vivls. 



An jtmerint 
Hrges iiofo 

SCrilli QVK 

pto aulnrira- 
phis ostende- 
retilur • 



priinus rst renovandi modit.i) dcinde diplomatis ilit 
renovati contexliim diptomatisuoinscruitfethiccstmodus 
alter) simutque tonoi-e pra;si'ntmm suarum labutarum 
confinnavit. 

7i J''irmatiir hxc rcnovntio alio uiin lcvi orgumcnto. 
I'j.rtnt apud Vlrgines Ilorreeases e.reniplum atterius 
liujus sujfecli diptomatis absque sigillo, iisqne vertiis 
1'onci'pliim quibus a Doctissimo IJe.nsclie.nio est edituin. 
Vidi ipse ego hoc qnoque er.remplum et legi : autogra- 
phum esse eliam ipsuin cie.dil Dagoherlini itlius snffecti 



ut putabam ipsum inslrumentum '! cur in Epternacensi 
lain solicile cxtritne sunt illx priecisc litterx quir mo- 
nerc intuentem potui.^sent, non esse Itanc ejus Regis 
ceram, cujus suhsignat'alur nnmen? Secundo, inauva- 
tiones /«(a* stndinm reqniretianl nonnullum, uli e.r ipsa- 
rum ccamine pntiiit : non est aute.in credibilc Notarios 
Regios, antiquiv historix minimc curiosos, laborcm liunc 
sihi volui^se assumerc, qno invenirent iemporiim, perso- 
narinn nc formutarum circuinstantias,qux possent inno- 
vaniii&^ donationi opplicari. Deniquc Notariorum /ida 



el an isli 
erroies im- 
puiari debcant 
Ptolar.is ** 



rditor : ila cnim /oi/u/du' .- Uti'iusque p^nes Virginps puJilica non patiiil permisisse, ut delatis ad sc rebus 



ant'ii,'r.')piuini (Ippieliendi. Atqui in illn Ilenscheaianx 
editiimis hiihentiir hxc verlia Usiiue a<l funtein S. Hum- 
l)fi'(i. Kst itlc Diviis II iinbertiis Maricolensis /Jhhatiic 
fandator inCiimeracesio, riijnsvilain dedit \\v Martii, 
el Chronalogiam nrdinitvit Ileaschinins v Fehruarii ad 
yitam S. yJinandi, quicam pnrnoininatiis Sanctus, 



affingcrcnt ipsi, qiias vcllent, particularitates. Qiiare, 
ciim omui lihertate dicendi scriLendiquc quod vcrins 
existimtivero, ingeniie fatcor, prohabiliiis mihi videri, 
tales inniwalinncs prioatim a monachis ipsis faisse factas; 
vel salteni deicripluris eas Notariis pnrparatas ex iis 
quic ad nianum habcri poterant docamentis, per dlos 



nobis neutrum 
videtur dici 
posse. 



adltuc secularis, lioinam profecttisesl. necnisialiqiiavtis qaorum agebntur caussa : et neqiic dcberi pro legttimis 

posl anuis monaslica; conqregationui apvd Marirotas tubulis agnosci, qux revera non sunt ipsx qnod prirfe- 

jecitinilia. Dicitur avtem ctaruisse tempore Ililderici runt, srd pro aliis suppositm, nisi postquam expresso 

Ri'gis,qniaannoejus\i\, qtii fiiilCbri.iti in;L\s.l scripsit privilegio id sanciverit Princeps, qui eliom nollios ac 

ct signavit diplomn donalionutn viouasterio farlarum, .ipurios ad lcgitime ijenitorum jiira potest evehere. 



poslea autnn quamdin vixeril iuci.mpertnm est. Hoc 

rertuin, annis minimum Iriginta ohiisse Dogobertum 

prias quam Ilumhcrtum : quotnndo igilur hic in illiiis 

diploma irrepsil? ct quidem ul Satictns, el fiima mira- 

culorum usquc in Treviros tiolus, adeo ut ibi fontem 

liaberet suo uomine sacrtim? Quamvis eniin in pia pere- 

gritiatione aliqua, puta Romana. ipsemel foiitem illutn 

e.rcita.\.set miracula, sicut posteo circa annum ncLXX 

excitavit cum, ciijus metitio est in Vita ipsius nntn. 14, 

niin polest tamen concipi id faclum antc oliitum Dago- 

herli. Et hne iliptnma pro anlngrapho hahes, vir linac? 

el quidcin pro nulogrnpho Diigolierti i? Si secundiim 

fateuiis, ciijus fnisse dimationem olim pcrmisit tletts- 

chenitis, ne htinc quidrm piito nominaturum fni.'ise, 

fontem S. Ilunibeni. AViyiii' di.ri'ris atintn a Marico- 

lensi csse S. Humherttim, de qiio in lahulis : lilii enim 

incumhet prnbarc, aliqiicm alitim Sanctum hiscc in 

parlilnis notnm fuisse, nitate priorem Maricolensi. sed de.Kiimptum iisilem vcrhis excmplar : qnxret forsilan 

eodeiu qiio iste nomine : si tamen hoc noinen atitiqutim aliqais de ipsis ccntroversis membranis, quoinodo ex sic 

est. iprqiie Sanctns stto tempore et diu post iinn voca- adornatx fuerint, vlolim osletisa' pro fiilclihus ecijraphis 

halur Huherlus vel Hiigliertus. quod xtas pnsterior in non amplius existentis vel minime legibilis originalis, 

Hiiniliertum vertisse vidclur; nnm ila fere .vileut Galli nunc prn ipso osletidnnlur originali, idque cum tot tain- 

ciimd, S. Iluberlo Leoiiicnsi Episcopnuhiquecetet eniino qtie manifcstis liistoricis mendis, ac poste.rwris xtatis 

loqiiuntur, el ila scribcbatur tempore Pliilippi Regis : notis. Res diclucaptuque facilis. Cnnstaliat S. Irminiim, 

quocirca etiam lioc sccundum e.reinplar ad ejusdem Hoirecusis monaslerii fundatricem, filiatn Daijoberti 

Reijis tempora me auctotc retuleris. Celertim i.sla in Reijis fiiisi.e, et certa perseverabat fundorum ab ipsa 

huncmodumdisptitans, niliil iletraclum velim diplomalis monaslerw conlratlitorum pos.wssio : hi aiilem diiplicis 



Quamdiu vero constal de svpposilione, non constat au- 
te.tn de legitimationis, ut sic toqnar, privilegio; si quis 
ejnsmodi tabnlas, vcrarum donalionum testes non veras, 
pergat vocare spurias, eortim more, qui scapham sca- 
pham , ligonem nuncnpant ; non ausiin ego ejus- 
modi argnere nimix severitatis, maxime quando ad 
aalographix difectum, alia graviora acceduni vitia 
a/ficlarum ex coajectura pcrsonariini , temporum, ac 
furinuturuin. 

CAPUT Vi. 

Qtioniodo Korrccnsc diploma fabricalum et 
crrorcs clironologici c.\ Regijione accepti 
acfuisse vidcantur. 

yjuotiiain ex prxcedentibns satis liquet, nequc autogra- 
ptiiim esse Ilorreense diploma, neque ex aiitograplto 



Pro cujusdain 
Doijoberti 
diplomale 
iiitiovando 



Ilorieensis aiictorilati qnoad res donalas, prirsertim 
post con/innationem Pliilipiii Regis; qutn potius tpsum, 
hoc nomine qiwd sit a tiili Rege coiifinnatum, veneror 
alque suspicio, Virqinibusque Horreensibus de eo eliam 
atque eliaol gratnlor. 

75 Ilaclenus /riltltemins, cni pene per omnia con- 
scntiinus : ucque eniin, sicnt nnte dixi, hnc agiinus. ut 



getieris erant, et partitn a patre obvenerant Irminx, 
partim a sponso : fortassis etiam entabitnt ibidetn vete- 
rum instrnmentorum lacera mutilaque pittacia; tum 
ejns, quo filix sux in matrimoniuin tradendx dutem 
assignabal Rex pater; lum illiu.i, qiio iponsam hcredem 
inslitnebiil II ennunnns; ttim denique altcrins, quo /ilix 
dimiitiouem Rex pnter londnbut. Extabat cerle ibide.r, 



ajudtnis lolia reiicltaittur, tamquam tevis atit nntlius qttoddam Dognbettim diplnma, in con/irmationem doiia- 

fldci, rel ut fnlsariorum crimine denigrenlur qui ista lionum ab Irtniaa factarnm : nb hoc enim acieptum vi- 

sic scripscre, pcirsertim monachi, guorum ul vila omnis dettir cerevm siqillum, qiwd Ilnrieensi cliartx nnitc 

a cutpa. stc vett^a et scripta censeri delienl a fraitdibiis intixiet. itentqiie atiniis ii regni. el nomen Grimonldi 

et inendanis oliena. Retnorebunlur aulem ah iis qtiiim Majorts-dumus. Ciim igiliir 'fiitidalinnis siix lahttlas et 

nia.ivne, si i» Nolartas Regios reftindatur culpa, iimque aliaeodemspectontiain.ilrutnenta anliquinraperilidisseiil 

Rcgesjussisse credantur, utsecttndnm primum /fillhe- penilns I/orreenses; et confinnatortum Dagobeni m 

mit ittodum antniua iirivilcgiu renorarenlttr. Reciptat privilegiura antiqnisMrauni, tute jam esset. ut propter 

.gil:ir hnttc mndum qm volet, et seciindtrn ciim judicet ipsius vetu.st.item iirivilejiii. posset in proximo dis- 

de diplomatis «11111,5 smcerh. Ego faleor milti di/ficile pendium imminere ; voltieruut huic defectui et pericnlo 

prospicere. 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



phtlippuvt /V 
Ft. Regem 
aditurx Ilor- 
reenses 



}iovas com- 
positfre mcm- 
branas 



quarum ■unam 
ut alferius 
jam evanidx 
ecgraphum 
obfulere ; 



eurum au- 
cImv i-hrono' 
lof/tam sump- 
sit vx Hegc 
none. 



prospicere, petendo Hlius innovadonem a Francix. Raje 
Philippo IV. 

77 Cnr antem a Phi/ippo, cnm ad Imperium spectent 
Treviri, illndquc tencret Albertus Anstrius? Masenitis, 
di' bonis (jnx. in Gallia possidel),iut Uorreenses litcm 
Parisiis aijitatam diviiiat; eaque. ocCQsione prodiiclum 
istic innovatnnique esse D(.tjiibertinum Privileijinrn. 
Verior forta.sse conjectura sustiuebit, Treriros contra 
Archiepiscopuvi suum coutraque A/bertum Ca^sarem eo 
tempore armutos, democraliam snam tulelai Franadv. 
commisisse ; defendendam tum coutra itlos, tnm contra 
Lulzenburijense?n Comitem, (jravem utique vicinnm, et 
beilo idenlidem in[cremlo mo/estum; et ideo ad Philip- 
pumpolius tiinc fuisse recursum ab Horreensibus, quani 
ad A/berlum Iinpdalovem. Ut ul sit, videntur illx, ut 
dixi, Iwbuisse Dnguberti cujusdam diploma; et tuam 
f-undatricem scientes Irminam Reijis Datjoberti fiitam 
dici; eumdem esse et lcujns patrem ei ilHus diploinutis 
conditorem credebant; cnmque ipsum prorsus illegibile 
jam esset, propter ohscuntatem vetcrum cliaraclerum, 
aut fuijnm evanidi atrumenti, vel etiimi parte priina 
revulsa /nceium, innovntio i//ius pttenda opportune vi- 
debatnr, ab eo qui facile et absque grandi examine con- 
cessvrus illam esset, oblata occusione jurisdtctionis virca 
Trevirenses exercendse. Hoc cousi/io capio, scriiitum 
primo fucrit novae compositionis diplomu, antiquiori 
charactere et in ubso/eliori membrann; cera autem ex 
autiqux Da(jobertin^ conflrmatioms piltacio revulsa, et 
membi ana^ prsedictde appdcata. Advcrshsqnrun teclin-nn, 
in praxi fucilUmom, poslerorum prudrnlia exeogitavit 
sccuriorcm alium siqiUandi modum; qua sci/irel non 
ipsi menihraitit applicatur cera, nullo nnjotio (ubi niodice 
ad ignem mcmbrana incaiuerd) filo subti/i abradendu, 
et quo vo/ueris integce truusferenda; sed siqillum cc^ 
reum, trajeclo per membrr.nam funicuio, app/icalur, et 
sigii/o secundaiio, quod clavem vel secretum a,ipeUa- 
bant, sive [ut nunc /oquuntiir) conlra siijiUo sic munitur 
i7i dorso^ ut ilLesofuuicu/o ant sigillorum allero ncqueat 
auferri, muito minus a/io transferri, sic ut fraus non 
apparcat. 

78 Celcruni Iloneenses, justo meiu subinlrantc, lU 
illud sic adoinatum dip/omu {ulpote inlegrum ct nui/a 
sia parte Ixsum) aul lam antiquum crederetur quam 
vo/ebant, aut persuaderel maynam es-^ie innovalionis pe~ 
tendai necessitatem, dimisso eo quod jum scriptum et 
signatum erat exemplari; uliud scribi jiisscrunt eadem 
manu, quod non Umquum originuie. ab unnis sexcenlis 
sexagiutaexaratum, ojferrelur Pliiiippi Regis cousi/ta- 
riis; scd tamquam exemp/ar, ab annis ducentis treccn- 
tisve iranscriptuin fidcliter, ex Us gux in monasterio 
manscrayit antiquissimis et jajn evauidis nec legendis 
pittaciis : cui qtua non ademt pubiicwaucloritatis (ides, 
pelebant novum jussu Rcgis con.^.cribi, cui tenor ob/titie 
copite insercretur verbolenus : idque ve/ suo ve/ alieno 
favore haud difficulter impetrarunt. I\'ovie autein iti 
secunda mciiibruna dcscriptionis occasione acvebserint 
ea, quse tamquam primocxcmplo superiuldtta {] inciu- 
simus, ubi ipsum ejus contcxlum dcdimus; quii-que ad 
rem fucere baud parum videbantur, esseqne cx usa 
lemporum anliquiornm. IIoc est totiim quud de mado 
praenarratx fictionis [iiam fictio ceitu est) polui divi- 
nando asseijiU : c.t credo verosirnUiimani esse conjectu-r 
rum. sallem quoad substanliam re.i : accuratiorem si 
quis profcrat, libenter acquiescam. 

79 Porro, cnm is. qui Norreense dip/oma composuit., 
aniiquiorem Irmina Dagoberium nullujn iiosset, quam 
ChlfHurii n fUium, totius Francici Impcrii aliquando 
Monurc/tam; ut annum Cbri.yti, prout scculorum aliqnot 
usu invaluerat, et Indictionis invenirel (nam hi ita 
solicite addunlur in omnibus medii wvi (Up/omatis, ut 
absque lUs itul/a vulida vulijo censeinUur. et antiquiora 
iisdcm carentia si quando in manus veniebunt im/icri- 
tvruin,veieo so/um tilulo liaberentur suspccta) ussumpdt 

Aprilis T .II. 



Clironicon Regionis Prumiensis, peromnia ejus tractu^ 
monastcria notissimum ac receptissimum, cui Regum 
Francortim primx stirpis gesta sic innectuntur, nt rffe- 
rantur, non ud annos Chrisli{guos uuUos in primo libro 
notavit Regino) sed nd lempora Orientulium Imperato- 
rum. qux (acUc eratad annos Cliruiti utcumque aplare. 
Quia aulem laudabUi Reginonis conatid, non scmper 
respoudit successus optalus, propter clironologim verioris 
ignorant.iam : hinc factum ut Regum et Imperatorum, 
gitos dixi, tempora coniparans Reqiuo, et ipse in graves 
errorcs frequenter impcgerit, et alios ve-^itigia sua pre- 
mentes sapius abdu.rerit a tramite veritaUs, ad quam 
tis .st'culis nutla erat expedita via, nec qucrcbatur alibi 
quani iu ejusmodi Chronicis. 

80 Invcniens igilur novie cltartx Horreensis scriptor, 
lu prctdivloRrgtnonisChrouico, inUium Rcgis Dagoberti 
componicum Impcrio Constanlis, guifuil (ilius Constan- 
tini, filii Ilcraclii, quiqne uhno DCXLi ihronum conscen- 
dU ; facile sibi credidit csse, cougruum fabricando dip/o- 
mafi tempus commini-Hi : et huic composuit annum 
Regni .^ccundum, quem, ut di.ti, non ex Primi aiU 
Secundi Dagoberli dip/omate a/iquo, scd ex Tertii acce- 
pisse videtur; qui juvenis, imo puer, patri Childeberto 
sulfectiis a Pippino Herslailio eju.-iqiu'. (iliis, solo nomine 
lenus Rex dtcebattir, impcrio inaniUte penes Majores- 
dotnus. Erunt anlem i/li, Pippinus quein dixi, cl fUius 
ejusjuuior Grimoaldus : qui anno dtcU Dagoberti secun- 
do, Christi Dccxii aut xirr in Austrasiam exciirrens, 
Regis sui noniine Treviris dcdisse ct sigillasse potiiit 
Ilorreeiisis fuudalionis confirmaiorias iUle.ras : quas 
tanlo magis persuadcor fuisse unicum tolius (iclionis 
fundamcnlum, guo p/ura slgna Dagoberti terlii hu/jct 
cvanida Horreensis cera, ubi ueque /mibx neque .sceptri 
vesligia inveniuntur, sed criniti simp/iciter juvenis; et 
rcsidu&'nominis /Uterx a/Ucrquam in San-maximiniano 
ductdc conspiviuntur. S-d in iis, nlpote ab.fenlis Rrijis 
manuali subsignatione dcstitiitis, deerat nomen Cancel- 
larii, pro Anhicapeltano chartam scribentis; deeiat 
Dagobertini nominisconsiietum istisecuto monogvamma, 
qiiod non debiUt a Dagoberti primi monogrammute dis- 
crepasse; sicut non discrepant Karo/orum Magui et 
Cu/vi ac Cras.U monogrammatn, Ipsum autem gua/e 
fucrU iijnorans scriptor Horreenai.'!, fabricavit aliquod 
ex forma monogrammatum sibt secnlo xiv nota, et fic- 
tiontnn snam numcris omnibus credidU absolvisse. 

81 Rcstal ut, giLoniam duxi, Ilorrcensis diplomatis 
innovatorem yFrse Christian:e annum sibi (inxi.tse, qua- 
/em concipcre potuit ctmsulendo Chronic(m Rcginonis, 
in quo Dagoberti iuttia refcruntur ad imperinm Cons- 
tanlis Junioris; restat, inguam, tit scrupulum remo- 
veam, (luem facere possent auni Chrisliaux y^ne. in 
omtUbus Reginonis scriptis impresstsqne cxemp/uribiis, ad 
Ulius primuin ttbrum non miuiis quam ad posterwrem 
iiulaii, et inilium Ccnsfantis, regnare exorsi pnst Ctms- 
tantmum pulrem ct avum Heruclium, componeutes cnm 
anno di.xxvi. Dico igitur iterum, quod in Dialnba 
Diigobertiua pluribus dixit Ilcnstbcnius, ipsummcf Re- 
giuuuem iu (uie li/iri priorts profitcrt, quod a morto 
i/umtiixat Cai'oli Marlelli per Inoarnationis Dominicio 
annub tem|.ora PrinciiJum et ^esla declarare piopo- 
Huerit; ante Ulum, summatim demonstrare conlentws, 
(juci loco vel quid actuin sitsub unoquoi|Ui? Principe, 
id est, unoquoque Imperatorum Grxcorum : guortim 
succcssioucm non curavit ad anuus Cltristi reduccre, 
giUa /loc nnsquam ex volo suo factum inveniebat. (/uam- 
vis autvm Regino, e.liam in hoc ipso qnod solum siln 
primo libro propasiUt, erntril gravUer, Daijoberti piimi 
initium componens cum iniiio i/lius ImpenUoris, .sub 
guo rcgnare nou ccepit, sed desUt : si tamen voliti^set 
annos Christi ailscribere etiam priori /ibro, non pulo eum 
tam enormtter fuisse exerrttturum, sicut exerravii is gtd 
dictos nnnos prxfato /ibro priori aptavit ; adco porim 
rei stuc aitentus, lU ubi partem priorem fiiUt Reginv, et 

IV annum 



ADCTORE D. P. 



annum regni 
et iwmen 
Mtijoris-dO' 
inus 



ex dtplomate 
Daijoberti 3. 



Regino non 
iiolavif tibro 
1 &ui Chro- 
nici nnnos 
Chrtsti ; 



.iCft efts pnstea 
alius attjecit 
valde tinperite 



tegue impcri- 
te jiro aiilo- 
graplttt Hftji • 
noniK nntcn- 
ditur lilicr, 
scripltts ftn- 
no lllKl. 



All,r .\iini lcs 
clttirLi, tii 
jiiililii nli- 
giiiniil" pro- 
(lucld, 



ftdrm s.i/ji" 
obliniuriitil 



XX 

aniumi deiimiim Carali MartclU nommiil, ibi scrilKcrit 
antium ChriUi DCi.v. Inlenm iiise Regmo librum pos- 
teriorem uolntis Cltristi annis exonliens, siad se factu- 
rum promiseral, Cnroli Marlellt obitiim ai cidinse scribit 
aniio ClirUli Bccxi.i ; iiuod rum prxuolalo nutio x c,m- 
jiouere nemo potest, nisi qui suMuere vellel totis xcv 
auiiis Martellum reijnasse. Quod tam qrande mendum 
absit ut Keijinoni impulet aliquis. auctori salis anliquo, 
morUioque, ui e.x epitjraphe sepiilchrali liquet, anno 
DKix.cw. Obiil aiitem, a stia Abhalin Prumtensi e.rul, 
in mmiaslcrio S. Maximiiii priipe Trevirns, ubi non ila 
pridem reperlum corpus, rum appohito pedu ylbbaliah 
jraclo. ad ejus deposilionem siijnificimdam. 

82 Asl, iuqities, in ipso Ueijiiionis auloijrapho, quod 
adhuc Pruinin; adservatur alque ostendilur, iion lanlum 
se.ciindo, sed eliam primo Chronicorum liliro, anni 
Christianx yliriie atluotali inveniaulur. Vidimus e.liam 
ipsinos memoratiim codicem, eumque uuloqraphum dici 
a munachis 1'rumienstbus audieimtts palieuler. ftdi- 
mus aulem, qtiod diciiis codex una perpetiiuque manu 
descriplos haberel Francoriim Anuiiles, el Eijinharti 
Cotnmenlunum de VilaCuroli Muijni, ucdemum ipsum 
Reijiiiimis cbronicon: eademqite miinu ad culcem libn 
scriptam leqimus, Aiino DomiiiicU! liieiiniationis 
Mi.xxxiv scri|)tiim est lioc voliimeii, uIj AnioUo 
Siiliolari, priucipieiite Uomno WollVaiino, pio ac 
venerabili Abbato Prumiensis cceiiobii. Alqiie ila 
probatam manet, quod in Diairiba dtxil Ileiischenius, 
ittam lie.ijinonis corruptelum, per apitositos Chnsti aii- 
nos, salis csse auliquatn : qttod tameu ntm prohibet quo 
tniaiis Uorreensts diploinulis itrnovalor, eliatn seculo 
XIV, initenerit el consulHeril aliquod exemplar Retjino- 
nis incorruptum. Sienim babuissel itlud Chroniconi. si- 
ciit ipsuin nunc liabeinns, vidisset inilia Daijoberli ad 
annum ut diximu.s diaxx re.lata, mortein ve.ro ad uti- 
niim circiter dcxx : et lioc sequens, longe qravitts erra- 
visset iu defeclu, secunduin anuum Daiioberli cum anno 
DLXxxi compouendo ; quain nunc erravil in excessu, 
eumdem aunum secundum componens eum annu Chrisli 

DOXl.Vl. 

8S 1'orro si pnsl hxc omnia piignare aliquis pro 

Ilorreensi diplomate perqat, aon quidem ul oriquiiili, 

sed t.tinquam indubilatam historix fidem faeienle, velut 

quvd verbotenus et fiileliter ex oriijinali tran.^scriptiim 

hubeaiur; dieatque, nisi id certo et irrefraqabiliter 

cou.^.litit.set et prnliatttm fuissel, numqiiam ipsuin juisse 

a Philippo ejusque Cousitiariis probaudtiin vel innovan- 

dum : poleril is opinioui nosirx mitqis credulus fieri, si 

exuminel diplomula pleraqiie eorttiu qux producuutur 

iu liliro Jinloei Cnecii, citi litulas Daiiobertus Hex, Ar- 

genliiiensis Episcopalus fimdator. Eieuim in Inio illo 

opusculo nullum est genuinum Daijoberti citjuscumque 

Reijis diploma, siculi clare apparet ex iis qux Ilens- 

cheiiius, parie qtiidem ac slricle, sulficienter lamen 

cltireque lieduxil, in Diatnbu Diigoberlina, ut cognosci 

adatteraliones pusstnt tabutarum ex Argentiuensi olits- 

que archiviis u Coccio productarutn, fadisqtie auachro- 

ntsmis seate.uttum. lit lameu inle.r ibt citala el reftilata 

diploiuata nonnttlla sunt. quEe cnm alils compluribus 

Kucligerus, .i^bbatuni Weissenburgensium poslre- 

mus. aimo mdv exbibuit Maximiliano .\uf!uslo ejus- 

que lilio Pbilippo et frequenlissimo Principum S. 

H. I. cietui, jus ilicenti contra Pbilippura Cimiitem 

Piilalimim Rlieui. Ea tixitem ab ipsis reieplu in Judieio 

itoii tmprotio, imn, si confirmata tutiovataque indttbita- 

bili atiqito stieeeilentium liegum aut Imperatorum di- 

jilomntc fuissecouslitcril, omuiuo recipi debutsse conteti- 

dn. qiind alliuet ail firmandam et iion inquielandam 

tuuitnrum possessionem. Sed quod ad hisloriam, nego 

ullam talium esse auctorilatcm, nisi quatcniis cum re- 



PROPYL^I ANTIQUARII i-ars i 

sequi inftnitum loret, et isla Coccii satis delibata sunt) 
Epleruucnise dtploma sit, cujus mentioitem supia fecil 
H'tltltemius. veliit quod a Fippino Reije couditum os- 
tendititr, el ul tale legilur apud Mirxam m Nolitia 
Ecclesiarum Belgii cap. 20. Ipsum siquidem autogra- 
phum {ne.mo an Mirxo visum) in judiciim produclum 
fuLsse plus vice simplici, etiam Itoc eruditiori seculo, 
asseruit r.obis prxdiclus IVillhemnis : et tamen nec esse 
genuinum nec siucerum testatiis est supra. Quod ibi in 
transilu dtctum, meretiir pauio uberias explanari. Gc- 
ntiinum non esse, sed pro originali supposHum, probat 
nominis mimogramma, non ejus formx qaam adhibcbant 
primx aut secundx stirpis Regcs in Fruncia vel Aus- 
trasia : sed qua diu post usi sunl Henrici in Gcrmania, 
quantum quidetv. ad lineas, in duplicis crucis fnrinam 
decassalas, attinel; quanlum vero ad litleras, erectis 
annexas liueis, 1'ndenciantm monogramma in hoc 
Epternucensi prupius exprimilur. Fridencianum si- 
gnuin hujusmodi supra proposuimus . hic Eplernacense 
sijtium accipe, uiia cum vero signo alterius Pippini, 
qui Rcgis Pippini pronepos Aqailauia: regnam tenuit, 
el ia posteiis suis ulins Pippinos reliquit, omites hoc 
ferc monogrammate usus, secundum. Joannem Beshj, iu 
eo opere qiwd scripsit de priscis Aqaitunix Reqibus. 



.\IICT0BE D. p, 
uli cl Epler- 
r.acense Pip- 
piiii Hegis di* 
ploiiia 



iguiim fere 
Itnben^ Fri- 
dericianum 



RiP 



m 


44 


N 



85 Si Franfovum Rex et Caroli Magni patvr Pip- 
piints (jiiadratnm nomiiiis si(}num usurpnvit (de quo ve~ 
hemfnler diibitu, nuUum qnadratse. fjrni^ Signiim in- 
dubitabile invenie.ns nnte Hhdovicum Pium)ueqiiaqnam 
pulo ambigi debere, quin lUudpostea usarpnrint ejitsdem 
nomims pronepotes ; sin usus est signo cmciformi {quod 
mogis reor) muUo longius recessit ab istius Epterna- 
censU figmenti forma, prout ex supra deductis apparet. 
Interim ipsi, quam dixi, fictioni evidentius adhuc re- 
pugniif sigiUum ccrx impressnm, cujtis circumferentias 
inseriptum /■/*««' -{-Heniucus. dei. gratia. III. uex. ro- 
MANOUUM. elsi nunc legi non possit, extriUs de induslria 
lUleris omnibus prxter voces dei. guati.\. rex ; evidens 
tamen est^ ex imagine Rcgis, manu dextera Uligerum 
sceptrum, sinisira giobnm cruce znsignem efferentLt, 
qudle.m ex indnbilati diptomalis sigiUo incisum ^ri ex~ 
pressit Nicolaus ZgUesius parte 3 defensionis San-Ma- 
ximininnx pag. 30. 2(a igitur Pippinianum istud non 
esse gcnuinum fit evidens, neqiie, dubito quin id judi- 
cas.^et Mirxus, si ipsum aiUogrophum ila signatum 
siyiUatumqve vidisset. Idem non esse si7icerum, sed ad 
poslerioris temporis formam quoad verba mutatum, in 
eo quod inchoetur in nomine sanctse et indiyiduie Tri- 
nitatis, et aUis forsan formuUs, quodque habeat notam 
ACrx ChristianiC et Romanx Indictionis, ex supradictis 
patel. 

8() Xunc monendus mihi lector est, non tantum ideo 
hoc exemplum a me aUatum, ut credibile faciam Phi- 
lippi minislros, decipi potuisse in eo quod putartnt Hor- 
reense diploma esse genuinum, aut saUem invariatum 
verbis Dagoberti primi imtrumentum : sed etiam ut re- 
traclem aUbi a nobis conslituta cx fide Pippiniani istijis 
diplomatis, antequam ndulteratum esse cognovvisemus. 
Satis quidem Mugister meus, in ipso Daqobertinx sux 
DitUnbiV ingressn, dociierat, quod Epucha annorum ab 
ortu Christi serius ad ordinandam chronolo^iam 
adhibita sil, et priscis historicis atque diploraatis 
inscienter a pusteris inserta ; quodque ab Usdem a 
bus attumU Ctirtis aut consentiunt nut certe non pu- principio abluerint auni Pontificum, Impevatorum ex~ 
d'"^"^- lernorum, atque Indictionum : et hoc scie'jat per totam 

84 Omnium instar in hoc gencre {nam singula per- Regum Francorum prtmse stirpis seriem debere ani- 

madvertif 



quod non 
scientes, 
erravlmus 
in conslituen- 
da Pippini 
H. EpochOt 



DE DIPLOMATIS DISCERXENDIS. 



iina in anno 

750 



altcj-a in 
anno 752 



Simlli errore 
ttpprohavniivs 
Chat f a ni Dago- 
berti de Lau- 
denburgo ec- 
clesice Wor^ 
mac. donato 



ut coit/irma- 
tajn a Caro- 
lo M et svc- 
cessoritius. 



madvcrti, snxpectnqve habemla omnia, qnibus alii quam 
avvi ijmriim Rerjvm votarcutur adxcripti : von tampv 
hnbebnt prsecise tlefmitvm, qnnndonam anni Chriaii et 
Indictinnum coepisM'nt vsvrpari iv regiis diplomalis. 
Ilaqne ciim e.r una parte vidcrct iiiitinm Pippini Rrqis 
ab avtiquioribvs ficcuH ts rhroniris refcrri ad annum 
Chri.sti DCCL, ex altera aut''m partc cnnscnlirct cum iis 
prffaUcqatum ex Mmvo diploma; lanto mivus de vcri- 
iate illius chronota.ris dnhitabat, qvanto putabnt se ecr~ 
tiorcm e.t.^ie de sinceritntc et antiqvitnte charde origina^ 
lis. Ccrtum avtcm se putabat : quia fide pubiica od~ 
scriptvm erat ecqropho ad ipstim misso, quod cum origi- 
naii erat colhitionntn copia, et verison.i reperta de 
verbo ad vorbuniet de litteris ad littpras, per Ton- 
rilii regii^Mnjesfatis Luxemburgensis Pro^^raphoum 
V. Strengh. Ah eo ctiam qui cnllationem facicndam 
curnrnt, quiquc pvlibatur alsqne svffieienti reffxorum 
monogramtna'um votitia non fuisse judicnturus di' Pip- 
piniano, scriptum c>'at LvTcmburgo, subjcctum originoli 
charfa' vidcri signum Pippini, litteris, nomen ejus 
more illius revi continentibus, eftbrmatiim. Nunc 
autcm per ocularcm e.vpcricntiam cognita fundame.nti 
primarii falsifntc^ et chronicis qvomtitmvis anfiipiia rcr- 
tam chronnlogiae fidem pro Pippino non fncicntibua ; 
idem Hcnschcnius cccpit formidare. ne fahns cssct, an- 
num primum Pippini Regis cvm anno Christianx ^rx 
DCCL covjnugcndo, et multo tnagis, e.Tistimando quod 
subcodcm Pippinofictum csf^et initiumnnnorum Christi 
iv rcgiis diplomatis sifjnandnrnm Ego vero, qui in 
Exegci^i Dngobcrtiita aute Tom. 3 Martii ex una qui- 
dem parte persvnsvs, propter Eptcrnacensc diplnma, ip- 
sunimct Pippinum primum siii reijni annnni nvmcra- 
vi>-se DCCL ; ex oltcra nvtcm certus mihi vidchar, scrip- 
torcs coxvos primum illivs annum sigvavuse dcciji ; 
existimavi uuicum hujus contradictionis toilcndx me- 
dium csse tenevdum, quo Piopinus qnidem diccrctur 
regni sui annns coipisf;e nvmerare a tempore sux clcc- 
tionis pcr Francos factap; alios autem scriptares a primo 
post vnclionem ejus anno: quod nunc mivime necessn- 
rivm arbitramur, putamvsquc nihil obe.^se, quo minns 
Pippini clcctio per Francurxim Principes, approbatio 
per Romannm Ponlificem, et unctia per Episcopos Gal- 
liarum, facta' sint uno endemqne anno dcclt ; quem an- 
num scquens annus ncCLii, ah ipsomci Pippino et ab 
omuibvs aliis fuerit communiter appcUatvs primus an- 
nus Rcgni, ncqve habendam censemus ratinncm rhroni- 
corum in quibus cilius Pippini regvnm inchoatury 
ntpote dm post scriptornm. 

87 Quonwdo aiitcm Eptcrvacevsis illacharla. Pip- 
pini Regis nonicn pnrtcudcns, aliqvando nolns imposu.it; 
ila ef alivd svb nomive Dagobcrfi, apvd Marquarduni 
hrehcrvm inlcr Lupodvnensiii monumcnta, visnni ali- 
quaudo est omneni fidcm mercri, quod diceretur a Ca- 
rolo Magno alque Oltone Impcratore aliisquc confirmn- 
tvm, et cum Chronolvgin Digoberlina nptimc conveni- 
ret ; utpote qund anno vi rcgni signnfum Moguntix 
pro /Vormaciensi ccclesia, continebat donalion.^m eidem 
facfam immunilatcsqvr ronccssns, ex consili-i Proccrum 
Pippini. qui erat Major-donius, Arnoifi Metensis 
Episcopi. et Chtiniberli ColouiensiR Arrdilepi^^cnpi : 
qui lunc simul florcbnvt. Nunc vero singvlis p"nilius 
in.^ipcctis, deprcbenlimus tam ipsam Dagob^-rto unpufa- 
tam chartnm, quam confhrmntiones aifribufas Cnrolo 
Lvdovico atque Hlothario, ncc originales nec saltem 
sincere descriptas haberi. Nam primn Ludovici atqne 
Lotharii commune diploma, annu*n Christi dcccxxix 
adscriptum habct, pratter eorum morem, nt apparct in 
alia eorumdem sinceriori cliarta apnd Labhxum in li- 
bro dc Canccllariis png. 97, data Idibiis Augusti anno 
Chrij>to propitio svji Imperii Domni Ludovici Sere- 
nissimi Imperatoris et Lotharii Aufjusti viii. Jn 
Carulino vcro pro Lupnfhino (quod Caroli ac filiorum 
xvo, Lobodunura, composite antem simulque contracte 



(jmd 7iunc 
improf)amus. 



vulgariter Lobdenburg dicebatnr) scribitur Lauden- AucxonE d. p. 

burg, et nw posterioris longe temporis, ex quo nvnc 

elinm Ladenbnrg persevcrat; 'psumque vocatur civitas, 

et dicitur a Dagobcrfo Wormaciensi ccclcsia' trailifa. 

Neque tantum iv gcncre tradita dirifur cum omnibus 

rei)ns ad illam pertinentibus; scd specificando pcr 

hocest, idem Dagobcrtns nominasse ^ngitur, jcdififia, 

mancipia, vineas. terras, cidtas et incultas, agros, 

prata, rampos. omne silvaticum in silvis ottenwalt, 

cum omni iitensilitate in omni pngo Laiidenbiir- 

gpiisi, in undique, in intraha, in pasciiis, in mate- 

rinminibus, aquis, aquarumque decursihns, pisca- 

tionihus. qu?esitis et in^piirendis ; item theloneum, 

mercatum. etquidquid ad fiscum pprtineb:)t. excepro 

stirpe et comitatu : quodque ipse Dagoberlus ex inte- 

gro ca omnia conces>it et sub integra erumnitate 

(forte immunita(e) omnia ad eamdem l»asilicam per- 

tiiientia sua pr.pcoptinne confirmavit; uti h;rc ipsa 

lcgnnlnr in eo qvod Dagoberto aftribuitur pnvilcgio. 

88 Verum non modo hic mvlfx occurrunt voces nlie- 
niP ub ;vvo Daqobcrtino ; sed ctinni tam minuia appcn- 
diriarnm omviiim cnumcratio alieuissima est a tanta 
nvtiqmtale. Ip.\um deniqne qvod praclcnditvr Dngober- 
tinvm, totvm in numero plnrnli decurrcns, pnvler ve- 
rum ejus ivvi sfijlum, ut di.rivms, multa ctiam pcrcal in 
modo snbsignationis, quir est Dat;obprtus Rpx Franco- 
riim. Godefridus recogn-ivit, datum sub die n Ka- 
lendas Octohris, annn regni nnstri vi. Actum Mo- 
guntipo pnlntio nostro, Celiciter satis, qure singula 
dignnbilur e.rpcnde.re leclor, et cum gennivo San maxi- 
miiiiaro conferre. Credo inlerim quod, cvm vere 
Ri< liovicus. s;m.'(:e "VVangionensis ecclcsi?e Episco- 
pus, deiulisset priecpptum Domini et Genitoris 
nostri Candi bonjp memori.-e simul et avi nostri 
Pippini Rpi^is (ut loqnuntur in suo, lice.t inlcrpolato, 
diplomate Ludovicvs et Lotharius) in quo continplia- 
tur, quod et ipsi ct pi-sedecessores porum, Rpges 
videlicet Krancirum I)ng<bertus. Sijjebprtus et Hil- 
pericus concessissent, ut quanticumqup negotiatcres 
vet arlifioes .seu frisioues apud Wangionera civita- 
tem di'venisseut, omne tlipoloneum (under^umiiue 
fiscus thenleonium et in pra^dicta civitate et in cas- 
tellis Lohdenhurg et Wimpina exigere poterat) ad 
intpgriim p^^r .eorum auctoritates eidem ecclesise 
coiicessisspnt. Credo, in quam, quod cum hujvsmodi 
diplnmn confirmutoriiim haheretvr, simulque diceretnr 
ccrlcsia illa, ex Dngoberti dovatione. civitatem Lnu- 
demhurg, olim Lobdenhurg Crt5/('//»m, cnm toto Lnbo- 
(hmowa scu ugro circumjccto possiilere ; sumpla fucrit 
occusio Dagobcriinum istud Cnrolinumquc fingcndi, ad 
supplcndjim vetervin instrumevtorvm jacturam ; idqne 
cum antiqui strjli incvria ea, ut pro Dagobprto ct Chii- 
nihcrto .sive Huniherto, irrepserit Dagebcrtus et 
Humbertus. Quidni vero hirc sic conscripiu Otioni et 
successoribus offerri pof.ucrint., ab iisque confirmari? 

<:ai>ut vn. 

Ad cumdem niodum o.xarninantur ct roji- 
ciimtur Charde quyedjim Lol)iensos ef Ca- 

moraconsos. 

[\actenus dicia ne possint a qnoqunrn rrvocari in du- 
bmm, objecis vnriorum monastcrinrum chnrtis, qiiarum 
excmpia libris impressis inzcrta passim in ccutos manvs- 
que incvrrunt ; vi&um est, ad pleniorem lectorvm ivs- 
tructionem. pcr varias regiones discurrere, et e.Ta- 
minare imputnta Regibus pnms stirpis diplomata 
adlnic aliqun. Vitiis imfcm suis ei .suhjertorvm vionn- 
grnmmatum absurdilate, notnbilta imprimis wlentur 
en, qux post Sanctorum Loliensium Vitas, in Chroni- 
co monasterii jam dicti Galtice conscripto, habet }Egi- 
dius Waudxus. Elcnim vir ille honns, nihil de eorum 
originaria ct autlwntica fide dubitans, ad certiorem 

probationcm^ 



LofHenses 
chartx, 



-ADCroRE D. p. prohfitinnem, Dfiijnhfrti atqiie Pifrpim monogrnmmata 
commpvtilia cphtula ciimvit, i[iinnini tia-c cst fnrmn. 



citnfrfi xfij' 
tum el hi- 
sforiam 



vmlfii'llcilcr 
pccrnllt, 



Dfjibnfuiil 
I i>io II af- 
/ict.r. 



PROPYL^I ANTIQUARII p.vbs i 

vienlum [uisse aliqunfl, Rerium Dagoberli ar Sifieberti 
nomintt ronlinens: f/uns imiierili rhronolotji eosrnti, qui 
soli in rhrnniris nnlnbiinlur ; ad annos ipsis n.isignatos 
cnnnli sunt snum ftqmenlum nptare. Baqubertn n se.que 
ac I fuisse filium Siitetiertum regni consorletn, est in 
E.rcge.u Dngolierlina num. 'iS prubatiim : qiiare si ati- 
fii/iK Dfiiinberli Hbeialitnle. quain Aulliettus Episcopiis 
cnmfirmarit, etccil Lobieuse monaslerium ; niliil ilubi- 
Inrc possutn fjuin ea laus, aqiic nc mullie alix, n secun- 
iln fifl Prtmum translntit fuerit per miram veriaris 
histnri,r iguorantiam : cut dcinile prxsumpseruul fig- 
mentn sun iliplnmnlnque inirdifirnre Lnbienses mounclii, 
vicus Pius: Piiipinianuni mijsleriis plennm est, quorum forlnssis posl scriplum Fulcuini chrunicnn : qui, ob 




E.chisDnqobertinummonogrnitimnfaeUim est ad ejus 
similituilinem, quo usus esl Cnrnli Mngni fHius Ludo- 



ralinnem rrquirere, idem esset, qiiod iib segro capite 
snmniornm sunruin cxigere ctmtiexiunem. 

90 /" primn nnlnhilia suttt hxc verba, Quare ppo 

Dii};i)l)er(us Rex Au.sirasiorum. pro anima L^tharii 

piis4nu RcRis patris mfi, qui quadniginta luinque 

anni.s regnavit in Francia, persuasidue et monitis 

saluliiribus vii'i veneraliilis Autberti Cameracensis 

EpiscDjii iuduotus, ooncedo et dono Landelimo 

Mauro.-.n,ex pnudnne conver.so ; praediura meum in 

Fania elc. Niitnhilis elinm suhsiijnalin, qun, pnsl Sig- 

num Domini DaRolierti Regis Austrasiorum, sequiiii- 

tur sitjna dunrum leslium, sic 

S. Arnulphi Metensis(„ . ,-,,,.. 

„,,■■», , ■ ■ Seniorum Pa atii. 
S. Pippini Neustriensisl 

ac deiiique S. Ansoiiis Cancellarii, vice Cuniberti 

Archicancellarii recognovi. Ilata Cameraci xvi Kal. 

Maji, auno Dominica' Incarnationis dcxl, Indicticme 

XIII. Annus Chrisli ct I ndicliunis conveniunt : et salva 

pulautur uninia : intcrim omittitiir annus Regni, qui 

tiimcu pru- ntunibus nliis temporis notis, oiit iinice ntit 

siillem prariinie, debuerat exprimi. S. Sigehertus, Dn- 

gobciii isliits filius, el nepos ejiisdem Dagnberlus ii, 

trancoruni se Reges almlnte srrihelmni , qunmris in 

snln imperilnrenl /Justrnsin : et tiiliiis Frnucici itnperii 

Mnunichn, jam iuilc ab nnnn Dcxxix, miunri litulo, 

qunlctn usurpnsse nemo scilur, cnntenttis fuerity Clo- 

tliarium uou Lotliai'ium scrtp,vsset anliquitas : ueque 

qunt ntiuis re.rerit addcndiim eral, nisi incpliis scriptnr 

in Clironicis vcnalum se indicare vnluisset. An Jam 

tmn Episcopus furrit Aulberlus vrhetneuler ambigitnus: 

futl ruttn usque ad niiiinm dclxxvi suprrsles : sed non 

duhilatnusquin S. Lnndeliiii convcrsiu ad annos multo 

posl scculusspcclet, si pucrum (ut in Vita diciturj de 

sacru fonte suscepil idc.m sattctus Anlistes. Qunmanlem 

incaugrunm est. sanclo Aldiali cogttomeulutn adtli, quod 

ei datiim asociis prxdonihus fuernl ; aut pcrdilx qutin- 

ilatn ritx tuli loco ac scripla meulionem inseri'.' S. 

Arnulphus, nun tanltim auln sed et Episcopntn rcticto, 

aiilc iinttos fere ilece.m ad eremitm nbietis, tbidem usqtte 

ad morlcm remanserat. S. Pipinus, qui novo vocubulo 

Neiistriciisis hic dicilur, etnnru litulu Senior Palatii. 

iii Auslraaia nulus, in eaiiem fcre e.vercuit daniinntum 

sub Dagoliertii pnlre ac Sigcbcrto jilw, cum\lilido Majo- 

ris-doiiius. Cclcra dissimulu. 

91 Uuic porro Dngoberliiio fujinenin prorsus similis 
suhlrxitur confirinatio, ct ipsi S. Aubcrlo Iribuitur, 
cum ii.vlem dc Loihario et Landelino ineiiliis. alque 
coiic/ih/Kiii; ActuniCastri loco, aunnDouiiuicu' Iiicar- 
nationisDCXLii,Indictinnexv,regniDominiDagoberti 
inclyli Regis tertiodecimo. Sigeberti filii ejus quar- 
to. Atqui Daijobertus ijamindc ah aniio ucxxii cwperat 
Auslrasiis imperare, Neustriisreroel Burgundis iml obi- 
tum patrisanno Dv^Lwm. Sigehertusquuqne illitis filiiis, 
Au.^.trasiis licx a patre cst dattis antio ncxxxi, ii( pro- 
inde undecimus ejus annus, non quartus fuerit nume- 
ranilus. Fabulosaiijitur hxc sunt oinnia, nisi qunietius 
liaustn videnliir ex perantiquismerabranarunipitacio- 
lis, qiias suo lcmpore, id esl seculo x, in ecclesiie Lo- 
biensis Archivis extitisse. testatur Fulcuinus Jbbas in 
Chrontco sui monasterii. Equidem e.tisltmo in his frag. 



pnrnotatnm caussam graviter in chronoloqia aberrans, 
fundntiouis onticipando temporn ; nliis qunque post se 
dcilit cxerrnndi occnsionent, ttim iu islis, Inm tn nliis 
simili tenieritate fnhrirntis Pippini regis dtplomatis. 

9^ Ad enrum suppositinttem cummnr.slrandnm (ut ile 
slylo nihil dicam, deque monogrammate jam rejecto) 
vel solx sujftciunl subscriptionex, quiirum prima cst 
talis : 

Signum Doniini Pipini Senioris. 
Signum Hvdulphi, Ducis Lnlharingia;. 
Signum Philippici, lUicis Metensis. 

Ego Axsdolgiis CaucelUrius, ad vicem Rhuotperti 
Archicapellani recngnovi et subscripsi. Data Leph- 
stiiiis decimo septimo Kal. Decembris. ,^nno Domi- 
nica,' Incarnationis sexcentesimo primo, indictione 
qiiarta, cnntrito Thendnrico Reye superho feliciter, 
ci ncei-sioiiis hiijus eodem anno. .-/Iteriuschartx est 
snhscriplin : 

Signiim Pipini Regis invictissimi f 

Ego Adelgus Cancellarius ad vicem Ruothperti 
Archicapellani recognovi et subscripsi. D;ita ddcimo 
septimo Kalendas Decembris Lestinis, anno Domi- 
nicse Incarnationis sexcentesimo monagesimo sep- 
timo. 

93 Nolo qiixrere quomodo nnus idemque Cancclla- 
rius nomen smtm ita fUfformitcr scripserit, nutic As- 
dolgus ilcindc Adelgns; utrumque enim barbnrum est, 
el videtiir pro Adelgis vel Adelgisus. quod vere Teu- 
tonicum, e.rcidts.v figulo hujus sulmgnotinnis, anliqni- 
lalis speciem alfeclante. Non quaro ileii! qiiis sit, 
Ruothpertiis (Rnbertum i'ocas,scn/ Mnsellnnt) nusquam 
alihi natns. Inventio niitn apud WaiulKum veriora 
diplomntn duo. Conrndi Regis ct Ollonisu; qunrum 
altcrum Avdelgus Cancellarius, ad vicem Thentmari 
( apellaui ; nlterum Vullegis Cancellarius, ad vicem 
Riiothperti Archicapellani recognovit : neque atnbigo 
quin ulrimque muluatus sit nliquid priortttn compilnlor. 
Ex II.SII etiam ntulln rccenliuri nimc Lepbstinie. deinde 
LestiuK scribunlur, quas Fiilcuinus, qni oriqinnlia 
viflissc pnluil, Liptinas viical fiscum tuno regiuin ; 
quomodo etiam nnmtualse tuveninnttir in canonihus Sn- 
niidi tbtilem anno nccxLIlI celebratx. Non interrngo 
quisunquam victoria sua, qiiatitumvis magna, usus sit 
pro nolu temporis ititer Fraticos, uli liic inepte facere 
Pippinus ftuqilnr, qiii non lam contra Theodoricum 
Rrgem .suuin, qcnm cnnirn Dititem ejus Bcrllinrinm 
rcbelhre prufitehaliir ; sicut ctiam nuslrn memnria 
Franri. arma lereules siepius coutra partem regtam, 
ipsius Regis ohsequium, libertatem, etsalutemsemper 
pra^lexuerunt. Mitlo hxc et alia similiaquBcrere, solum 
indicaho qna-dam. ubi manife.ste coutra istius tetniioris 
historiam peccarit diplonmlnm pra-notatorum niiclor. 

94 Primum igilur Pippiiinm Herstallium (quo se 
pro Uajori-domiis gerenle nsque ad atiitum mortis 
ejiis id cst DCCXiv, numquam liefiiere Franci letji- 
titni Rcges) Pippinum inqunm Herstallium dico , 
neque Regem unqutim indigelasse se aiil a scriptoribus 
cosfvis sic esse vocitatum; neqiie (quod solius Regis eral) 
Cnncellarium vice Archicapellani recognitorem suis 
charlis unquam adliibtiisse. Etetiim quamvis, post 

victum 



cum ridiculis 

subsignatio- 

nifms. 



aliisque er- 
ratis : 



imprimis 
qtiQft l'ippi- 
nni Iferstal- 
lius se vocet 
Iteffcmy 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



uxorem suam 

nominet 

Brunihddam 



atque Hydul- 
phum Lotha^ 
rlngiic Ducem: 



(guod non 
magix fuH 
quam Pippi' 
nus Dux 
^rabantitX. ) 



victum ctnn sno Throdonco Bcrtharium annn Christi 
Dcxci, tctiiis regni gnbernacnlaTliesanrosque regios 
et universi exercitns dominUinnem prnpri:i^ fiKutta- 
tis jure ilisponemla .«usceperit, m/ lof{uititr Metfnse 
Chronicon : tnmen, nctijninnidi-m vtdercrvr eyierverp. 
nomen Repis TiieniieriiM ejusqiie .successoiihns^ 
impstimabili pietate reservavit : ct in commutatione, 
per ijysum ejufnfue uxorem faclnanuo ChriMi iirnv (^'/.r 
tmn a/ibi tum in Dintrihu Dmjnijcrtina png.X^S^ (c/ii 
potcftf) soium vocalurVlv iiluster, ijisiaquc charta sic 
consifjnatvr : Facta haec cnmmufatio sub die xiii 
Ka!. PVlir. annn vii regni Doinni nostri Childeberti 
Regis. K20 Hardrifus, jnbente Domnn Pippinn ejiis- 
queilhistramatrona Plecfrude, hanc chartain scrip- 
si et subscripsi. Fntor tamen scculi \ scriptojrx Regis 
tjtnlo Pippmum istum insignivisse : undc nd cnlc.cm 
hhri, de f^itis SS. ff^cnceslni et Adiillierti Mnrtiirum 
scrijiti sub Otthnne 11, ct nnn cnjnfe S. Adelberti ./qiiis- 
grnniim tmnsmissi ah Otthonc iii, c.ndcm cum cetcris 
manii luec addifa lcgimus : De Pipino Cnmite Palati- 
no et Iduberga, natpe sunt B. Gertrudis ot B. 
Begga. De Ansigiso et B. Begga natus est Pippinus 
Rex. De Pippino et Alpaida ndnltera, sorore Dodo- 
nis, injuriam feronte Pleftriifle Regina, natus est 
Karohis Martellus. De Karnlo MarteHo natus est 
Pippinus Pusillus. pater Karoli Ma^nii. 

95 y^lque hic rursum inrulco, qiiod alibi fusius dc- 
monstrnfnvi, euniilcn Pippiniim, ctsi aliquando ada- 
mnrit Alpnidem, pro alia uxore, iA rsl., cuncubina 
{projniscue enimhnsduas voccsumrpanl scriptoresj num- 
quam tnmen a Pteclrudis consortio conjuijioque fuisse 
sejunclum; idque etinm in prxcitato Co'lice Aqxiisijra- 
nensi cleganter expressum videri polest pcr hcec vcrba, 
injuriara ferente. id est, dissimulante Plecfrude. 
Pro hnc inicrim., ct marito vivcnte, et ipso cfiam mor- 
tuo jier unum alferiimve annum; ndhuc rcrum Domtnn, 
atque procuf hnbilo Martello, siid et memoriam iujiiriie 
inviso, rempnhltcnm gnbernnnteunncnm Thehaldo nue- 
ro, tifvlum gerenfc Mnjoris-dumus, qui crat suns ex 
Grimoaldo filioncjios : jiro Plectrude, inquam supponi- 
tur in secnndn Lobiensi rhnrla, nescio qnx aut unle 
aceepia, Brunihelda. Qiiod aiidncissimi interpolnforis 
errntum cxcnsnrc niterts vir nimium honns ac simplcx 
Wavdfeus, ita scripsit in marginc : Uxor Pippini vi- 
detur fuisse blnominis : alias eiiim vncahatur Pler*- 
trudis, vel cngnominabatur Brnnihelda. Quid cst 
omnem nnliquilnfem sus deque vertcrc, si hoc non cst ? 
aut quid iii rc hisforica infeliigit, quitnles excusationes 
vatituras existimal ? 

96 Paris ignorantias fitit S. Hyriulphum (itn cnim 
nunc nominant Lobienscs : ast Fukuinus ex sinceris 
monumentis et cjus omnes antiqnpe vilx, HilduKum) 
ifidticere jmori diplomati subscribcntem cjim tiiuh 
Ducis Lotharingife ; annis utique clx ciltus, quam 
Lothnrius, Lolhnrii Imjierntoris filius, dictinnes fias 
obiinuii^ qux ah ijiso tunc dici cospere Lother-ryk id 
est Lnlharii regnum. et ineolie cnrum. Lother-Iingi 
atque contractius Lofhringi, unde Lutliaringi^ uomen 
sequior xlas formavit. Fnlcuinus ait, quod Hilduljihus 
/"HiMinus de pruceribus regni majoribus, quihus, ex 
officio quod gercbnnt, nliqunndo datum Ducis titulum 
non ignoramus : scd quod titulus Dncafns regionihus 
ccrtis adslriclwi ac propnn^ fuerit, omnino negnmus. 
Eienim hoc ad Vttam S. Pippini wi Ffbrnarii .sutis 
ostentlimus, conscntinntque eruditi omnes; qnidquid 
nnonymns quidam tencbrio, se Verid.cum Bf-lgifum 
Pupilli Advncatum indigctare ausus, nujier ohgnnniit. 
in Vindiciis Diicum Brahanti», Pippini pra-sertim 
primi, dicti a Landis, 

97 Cum hichbellus in manus Alexandri ff^^ilfhemH 
nostri devenisset, de eo necdum nobis viso sic scripsit : 
Ca?pi legere, sed brevi cum indignatione abjeci tam 
raagnas nugas. Vuit per fas et nefas Ducatus fuisse 



hepeditario'5 diu ante Reges Francnrum serund» 
stirpis. Excitat Brabnnes. commovet eqiium Trnja- 
nura. et ejusinodi fabulas : cumque sit tanfus nuga- 
tnr, audet in vns iiisurgere pag. 143 tamquam 
urniriu,os et F.xPLODENros. qiii antiquitati toti, pro- 
prio ('orehrn, nullo auctore addncto resistere audea- 
tis, argumentis tam debilibus et infirniis, ut docti 
.ilicujus cilamum nou mereantur. Dicite illi quaeso, 
quod corvus vester direbat pueris Alostanis, Ad 
si-hnlas ,' Ad scholas. Scd jir:rler meritum suum di- 
gniorem nnctns mngistrnm est I. B. de f^addere, 
Preshtj'crnm Anderlnccnscm, vere pohjhistorem mngn:v- 
que tcclionis ac jvdicii virum, qui in Respon-^inne 
PriT^cursnria, tractatui pleniori dt^ vera origine Du- 
catus ac Ducum Brahanti?e mnx secuturopraemissa, 
Brahnnticiv antiquitafi, fnhnlis obscurnt.v,fcccm cxlnlit; 
irrisorcm antem nostrum sic agitavit, ut succcdcnte 
in nsus locum fncti jnrnitcntia et pudore, sui lihelli 
cxemjdaria, quotqtwt ajiud Tgpogrnphnm res'nbnnt, 
(lainm^s nnt tenehris damnarit iPfernis, vt in co qui 
scijisfi damnnvil refutando ncque nohis necalferi cuiquam 
sil nmjiiius lahnrnndnm. Nonernt tnmrn xquum, occa- 
sione oblatn, reticeri a nnbis doctissimi viri meritum, et 
pro noslra qnnlicumquc dochina xehim; quntenns tnli 
quoquc admonifu speretur., qtidd .'^jierari jnbet libcUi 
Ccnf<ur eccle.-<ia.sticus, scilicet pr.Tstiturum Brabanto 
Aucloi'em. ne ulterius dnnii sit peregrinus, sunrura- 
que Principum originem qtiaerat in Trojte cinei-ibus 
et fictis nnmiuibus. De Philippico Dnce Mctcusi quid 
diiam? Meurissius in I/istoria Ejnsfnjmmm Mctcn- 
siiim. j}ag. 140 originem Metensiitm Comitum ac jios- 
tea Diicum usqne in ipsis reqnirens fahulis, eumdem 
prorsus ignornvif ; primnmqui' posuit Pclrum, Hijditl- 
phi filinn, pntrevi Herv.ti, qui titulnm islum (si vel 
hoc crcdere tibef) nccejieril siih Ahhnne Episcojio xxxiir, 
adeoffve jwst annnm tjcciu. f^idcrit ffnud.fns qnid de 
hoc sentiat : nohis cerium est, quoad lalia non crctlcre 
chartis, in qnarum contexlu (nc .*>fdins siihscrijitionis 
vifia csse pules) miminatur Ilyldulphus Dux, et quidem 
in sccunfia, Dux Lofharingiae. 

98 Vcnio nd annum duforum dijdomaium. Legcrnt 
in nntiijuis pittfictolis eurum-lem innfwator aliquid simi- 
lc hiscc verbis {nam ij^suTnet vcrba sic lcgisse non cxis- 
tinw) Egn quidera Pippinus Seniur, eo favore et 
desiderio ductus, maxiine quia de Rege superbo 
Theuderico per grutiam Dei cum victoria sum libe- 
ratus, monasterio religinsissimi viri et eximii Prie- 
dicaturis Ui'smari Poiitificis, quod e^t in I.aubias 
super Samhrutn fluvium, concedo et dono etc. 
lcgerat, inquam hts vcrbis similc qnidpiam ; seqne ad 
Chronicon Sigctierti convertcns, in codcm repcrif, qnod 
anno Dcxci Theodericus Rex cum Berthario vincitur 
et a Pippino capitur. Ergo jnm manibus te.nere se 
cvedidit vcrum donationis fiu tx anniati ;neqne advertit, 
tt jam dicto Sigeherto solnm •inno dcxcviii dici S. Urs- 
nmrum in Lauhiensis ccenoh/i pos$e.ssionem indiictiim, 
vti nd cjus Vifam xviu Aprilis dicctur. Non etiam nd- 
vertit Fukuinum, Ahbalem Lobiensem, Sigcbcrlo se- 
niorcm, cap. 4 Chronici Lobiensi» de Ursmaro scribe- 
re, quod in exordio regiminis sui ecclesiam, quae 
ante id tempuris erat inconsecrata, consecravit; 
alqne mox ndticre : l'acta est autem hiec dedicatio 
anno qui est sexcentesimus nonage^iunis septimus 
Dominicjp Jncarnationis. decimo seplimo Kalendas 
Septembris. Jnm cur nomina fcrmiuorum, quihus 
donulx rnfmnsterio Lohiensi imssessiones continenfur, 
mnluerit sui ivvi formn cxprimerr Itujus divlomatis 
fabricator, tlesignantlo locum qui dicitur Ralhiers, et 
neinus totum quod dicitur Eumont, aliaqve cjusmodi, 
cvitalis interim barbarismis, (luihus Pippiniani xvi 
tliplumata scatebnnt: ipse vidcrit. Susj)icorcaverc voluis- 
se ne esset contemptui risuique barbaries, nec satis nota 
ipsa ioca, fjtiorum vcl tantillum videretur mutata appcl- 

latio^ 



ACCTORE D. P, 



et PhUlppi' 
ciim Ducem 
Metensem. 



qiiodque ad' 
da'ur anno 
li!M fX .Si- 
gettcrio male. 
infeilecto 



e' sfijtus 
niultn sit 
jirentior. 



AiTTonF. n. I'. 



simttia sitnt 
Cameraccn- 
sia (luo 



sulj iiouiine 

Dfjiihcrti 

llcjls 



cl l'i]iitini 
Prlncipis : 



' Catncrac. 

Aiiluiu 

* ibid. Omni ■ 

polcutis 



x.Mv • PROPYLvEI ANTIQUARII mbs i 

hlw, siilyln Pippiniam {qmlem in pra-aUcfjala Pippi- Lobiemi vH ecxlesix S. Pelri donnli : el exdem qu.v. 
ni aliiue Plectniilis elmrtuhi est viilere) .vripsi.s.wl supra subsiijnnliones Pipini. Hululplii, Pbilippici; ac 
lociim nuncup.nnte Hallierias e( totam silvam nuMrii- ileniqne in Cameracensicliarln, Ego Asii.ilitiis Ciincel- 
pante Eud.nis-Mons. Enilem slijli nuvilas, mn.rime in larius i-ecogiiovi. Data Kambraci ,in. I. V. sexceni. 
ilesiijuanilis limiiibus loeiirunuiue appelliilinuilnis, etiam nonages. primo Incl. 2 Principalus nostn anno i]nin- 
in Ilnrreensi iuvenielur iliplamale, quotl lamen circa to. Numquam Pippiniis scripsisset Kambracum, iice 
lioc noluimus operosius examinanilum suscipere. annos Incarnati Verbi, nut Iniliclioiiis : el hxc pro tali 

9!) Ilaclenus lia-e tleiluxeram, quanilo in matiusmeas anno, lum 2, .wil 4 nolari ikbiieral; ut vero eam nolas- 

sel ille, numeiis u.ius essel Romanis. non nutem Ara- 
bicis cyfiis, tunc adliuc nostrm Europx ignotis; ut ilc 
anno Prineipatiis niliil d'cnm, per sunimnm iiisolenliam 



venit Ilisloria Cameraci el Cnnieracesii, aute hos de- 
eem annos (iallice e.rcusa Luijduni Bnlavorum,nuetore 
.loanne le Carpentier; cujusparsquartn, contincns ipsiiis 
Ilislori.-v Probaliones, inilium sumil a duobus diploma- 
tis, sub noniine Dagoberti Anstrasiorum Rc<:is et Pj 



liic nppirlo. 

101 Qiiomodo aulcm Lobicnsia ac Cnmeracensia 



pini Senioris (■nm;».<i7i.«, eo verborum contexlu eoqiie ista nnllius qiioad hisloriam fidei es.ie o.itendi ; sic eliam 
stylo, ut si non fueril iilem ulrobique fobricatnr liorum de infiiiilis aliis possem fiiccre, si vellem Itnnc traclatum 



ac Lobiensium diplomalum, dubiles, ulrn prius conficta 
altcris confinqendis e.xcmplum el fortnulas subministra- 
riut. Daqobertinum utrobique incipit in nomine Patris 
et Eilii et Spiritus «ancti Amen ; qiiod solum est ex 
stylo anliquo. Seqiiilur ulrobique exordium, pompalt- 
cumsntis, neque e.r usuvelerissevi : in Lobien.^ii quidem 
tale llogia; niajestatis excellentiam latere non conve- 
nit, quod iinus e.st etsnluset sempiternnsRex regum 
e( Duminus dominantium, a quo etiam omnis potes- 



in volumen magnum e.rtendere. Retinet lamen adbuc 
me Dagoberti i tilulus el stylus, in San-Ma.riminiano 
leitiis probalusque diplomale ; jubetque examinnre aliud 
sub nomine cjusdem Reqis diploma, continens donalio- 
nem S. Amando fuclamde fnndoFluoncnsi, qui nuncS. 
.■Imandi vionnslcrium dicilur. [Inbent istiiis monaslerii 
ascelir ec oriyinarin cliarta fideliter traus^-ripliim Reqis 
Childerici, adliuc pueri. et Reyinie Imnicliildis nmitai 
ejus, pariter in Auslrnsia reijnauliiim, diphma de 



itcm Aman- 
itiuum de 
fitnito Blno- 
ucnsi per 
Dugoberlwn 
■Jalo, 



tas ot fiiit et erit in a-vum ; cujiis et est totura quod funilo Bari.Haeo : utinam eeque fidele baberent, de ipso 

suniiis et esse possuinus, viviniiis et movemur ; cui fnudo Elnonensil Nunc solumsiipercst D'igoberlinotem- 

proviribiis ab en pra;stitis ailst.-ire (lebemus,et unicffi pori, cujus notnm prseferl, imrum conveniens, quale 

sponsai sua'sacros;iiictic Eccle.sia-cultuinet decorera a nobis est e.c Mijr.ro producliimuum. \QCuminentarii 

speciali devotione (qiio in.agis efierimur) quantiim in pra-vii ad Vitam S. Jmandi vi Februorii. De subslan- 

nobis est regnli niunificentia ampliare. Quare ego da nondispulo : quia ile donirtionc e.t donalionisanclore 

Dagobertiis elc. Cnmeriicen.se sicorditur Ammonenie non dubito; vehemenler lamen vereor, ne conte.ilus, non 

ac dncenle Filio Dci, Date elcemosynam et ecce cin- tam innoeatus sit, qaam totus novus; proiil ci quidesrrip- 

ni.T munda suut vobis. Idcirco ego Dagobertus etc. sil conijruitm videluitur ejusmodi donalionem scribi et 

prosequnntur dcinde utraque verbis snpra nulatis cum seiurilatibus ac pnvilegiis additis muniri. 
hoc solum di.iei iniine. quod islic dieilur Pro anima Lo- 1 02 De inilio e.t jine nulliis qiii lia-c legerit ambigel. 



tharii piissimi Uegis, patrisniei; bie vero, Proanima 
palris mei karissinii, Lotbarii Francorum Regis Au- 
gustissimi : el ail lilulum Venerabilis, 5111 sohis ibi 
dalur Aubertn, bir .\oberlo, addilur et consangiiinei 
mci . Tiim exprimnnliir fuci duo concessi 1'riitnbus ora- 
loiii Suncl.r Mariw, siciit ibi conccisi LanJelino : sed 



quin sint ab islo xvn aliena. Incipil illud : In nomme 
Domiui nostriJesu Christi : qiiod iioni seculi .laporem 
habet. Titm scquiUir : Dagobertus divina ordinante 
Clementi Rex, quomodo fere Jlorreensis diplonintis 
auclori scribere phicuit. Sedne.c bonc formulum primx 
siirpis Regibus usitulam fuisse probaveritaliquis, .litnpli- 



ali illiits ,riH 
(ornm. prin- 
cipio et fine 



dum istis solum dicilur cv.m omni territorio suo, hic ciler Dei gratia Rex nolabatiir eirea oram sigdli regii : 



exiiressins ad slytum anliquum legitur cum omnibus 

siiis apjjenditiis ; mox autem se prodit affertatus anli- 

qutirius, qunudo addil, id est, ul!-iusque sexus slavis 

etmancipiis, villis, terris, silvis, pratis, .aquisaqua- 

rumquedecursibns etc. danliir elittm eadem forma ec- 

clesiai S. Petri Cameracensis, in qiia sanctissimus 

Pater Ved:istus Canonicos constituit, vilt-j' dmv. Sed 

vrllem certiorem auclorem alium, qui Canonieornm no- 

men S. Veiksti xlale. vel ctinm Dagoberti primi xvo cliisio : Et ut hffic regalis :uictorit'as firrna 

ttsurpntil. Et hxc omnm approbantibiis, qui supra, 

Principilms ct Scnioribns, signnnt codemqiiosnpramo- 

do ac verbis idem Itex, Seniores, Cancei.lurius; aniio 

qunijiieV^.l. eodcm. sed ww Kalendas M;iji, jno xvi ; 

el Iiidict. xiiii pro xm. ijii! novus csl crr 



100 Mn, 



neque in phrasi variatum quidquam ante Rcges Caro- 
lingos. Vcrus Dngoberlus San-mu.riminianam ehartam 
sic concludit : Et ut istius cartuUe confirm:itio firraa 
in aivum permaneit, dcscribi eam praBcepi, el nostro 
sigillo inde eam firmavi. Ila in singulari omnes primx 
slirpis Reges loeuti iuveniunlur usque ad Dagoberti 
mayninepoles, in iis qiia- quidem incorrupta suiit diplo. 
matis. Ast in Amandino diplomate, ha'c fingilur coii- 

ac incon- 
vulsaperpetuo perseveret.pnEsenspi^^eceptum maiiu 
propria suplerlirmavinius, et annuli nostri impres- 
sioiie firmavimus. Titm, ne teinpus iguoretur, adtli- 
lur : Datum Kalendis Maji, Indictione 11, anno xi 
regni Doinini Dagoberti. Actuin Parisiiscivitatefeli- 



vocibusgue 

nonnuttts 

di//erens. 



liiiiis naltue conveniuul Pi-ipino impulata di- citer. Ameii. El liic prxter normam antiquilatis inul- 

phuiala, .vic cnim inetpinnl iitraqiie. Ii, noniine sanctffi tipliciler pccctttur : omittilur cnim pruimx mitnus sub- 

et iMdiviiUui- Iriiiitatis, Aineu. Universaiis maler et scriplio. qux promittebatur : el ulii Daqoberlus aliique 

virgo singiilaris riinstique sponsa Eccle»ia catholi- ultn, Carolum Mngniim seripsisscnl anno re^ni nostri 

ca, fa.ciinda casliti.ti.s prrerog.itiva promeruit, quod htc Notanus loqtulur more eorum qiii post Carolum 

devi.tum suis utilitatibus inclinemusa.seiisum ; prie- scnpsere diplomala, et quitlem addtlo nomitie, Domini 

serlim sacro- saneta; reltgionis tranqnillilatera et " «.,« ,rr,>„s(,.,,or,.s. Aoitji.c Gerardus Notarinsad 

quielom cura vigih provideutes. quo liberius divinaj vicem Dadonis Cancellarii recognovit qiitr formulu 

coiitempbittoiii et orationi pro nostra salute et regni numqiiam fuil primx siirni req 
stabilit:ile v;uando, possit ad Deum interesse; qiia- 



tenus inimicis Cbristiana! fidci eliminatis, tota sui 
corporis incolumitate, sub nnstro sudore, regnum 
vigeat et crescat, et hoslilis ubique curiositas se scn- 
ti.at subjugatair;. Ego quidem Pipinus Senior, eo fa- 
vore et " desiderin ductus, maxime quia de Rege su- 



ix iisurpala, nec faeile 
esldicere qiiandouamin istis prxcisis lerminis cxperit 
in secunda. Nolariosenim alionim viceinvenio sid>scrip- 
sisse.etiam sub Ludovico Pio; sed eorum nominibus, 
quorutn vicesiibscribebanl, additum titiilum Cancellarii, 
non reperio; qnamvis dubitim non sU Cnncellarios cel 
Archieapellanos nut polius Episcopos fuisse, qiioru 



perbo Tbeodorico per gratiam • Dei cum victoria sura vice (si quidem ipsi per se non 'scriiieretii ut scrdiebant 
hberatus. £.r,r,m„„<„r deintle fuudt vcl monasle.rio sxpej Carol.ngoriJ tempore fiebant subsiZs.Z 

primis 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



prhms aulem notanda est Indiciio ii, Amnndino diplo- 

^' 1 wati imporlune et impciilc ufhcia. Compnnitnr illacum 

cHonetn tm- r. , , >- , ■ ,• ■ 

perit< comjw onno xi Dagoberti, apitd i\eustrws scilicel, qui juit 

nenscuv anno Christi Dcxwix, quando \u Imliitin currehat : unde 



II Dagoberli. 



Unde na/a 
liac fimjendi 
licentia (t 
iu/elicttas 
tanta 



ut efiam viri- 
dovti talm 
recipercnt ^ 



intrr qvos 
Balflericui 
Ep. dcccjUus 
fuit. 



itjitur w Indictionem ttccepit mnovnfor? Caute interim 
et ex destinata antitfuitatis QlJectnttone e/jisse eum pula~ 
mus, (piod annuni Cliristi, quem sciebal a vetuslioribus 
diplomatis, ante sccidum ix scriplis, constanter abessCy 
non ctpresserit. 

CAPUTVIH. 

Similes Ecclcsiarijiii a!iquot aliarum cliartsc 

liistorico cxamino reprol)atce. 

\J ndccimo CliriMiamv JErx seculo et seqiientihus, dum 
Eccledx universalis pacem tot undique scliismata sedi- 
tionesque tiviiarent, eu erat morum corruptela, ut qui 
Dei famulalum erant professi, et videbant apolcstatHms 
secularibiis undique accidi immunitates et possessionrs 
suas, jwn maijno crimini sibi ducerent, pro ipsis tuendis 
fingere, quft in nulUus cessura prajudicium, solum vi- 
debantur conductura tenendx xquitati. Quemadmodum 
autem monasteriorum Snperiores innocens queedam, uti 
i/mpulabnnt, vafrities pcrmovebat, adejusmodi fictioncs 
procuramlas ; ila sciolorum quorumdam, adlioc inducto- 
rum, mantiS aique stylum animabat profunda quxdam 
clironoloqicarum rerum islis temjjoribiis iijnorantia, per 
quam scieiunt impune quidlibetse tcripturos, modo se- 
cundum aliqtiam pubticorum instrumentorum formam, 
neque tesliiim insignium dees^ient noinlna, neque iempo- 
rum characteres undeiumque accept-. Sic /'^edastino di- 
plomaii, in conventu Episcoporum atqne Abbatum Aire- 
bali, suiiscripsisse cum S f^indiciano f,nijnnlur, anno 
VII Theodorici, in Neusnia iandem etiam reiinaiitis 
adeoque Monarchx, qui fuit aunns Christi dclxxxvi, 
SS. Aiistregisilus, Eligius, Wandregisilus, pridem 
vitafuncti; itcniSS. Lainbertus el Philibertu;;, tnnc 
e.ades, quod in exeijesi Daijotferiina num. 2'J denions- 
travimus. yJlibi autcm impntavimiis boni scriptoris sim- 
plicitati; qxwd Sanctos, quos in tuendis monasterii juri- 
bus optabat patronos, adle/jerii in lesles actionis, cui nec 
inierfnertint nec interesse potuerant : ralus forsiian tanto 
mai/is certarn ubtenturuni se fidcm, qno plurium Ulus- 
triorumque nomina collcfjisset. 

104 Et vero successu non caruerunt ejusmodi frau- 
des, non tuntum seculis diu post secutis, sed ipsis illis 
quibus nasceiantur lemporibus, etiam apud viros alias 
non infruditos, sed reruni historice liensandarum rudio- 
res; uti colligiiur ex eo, quod cum tolies tamque abnor- 
miter peccaretur in hoc genere, nemo unus inventus sit, 
inter totmediixvi scripiores,qui vel unicum iktiusmodi 
diploma falsitatis et inter/iulationis aryuerit, etsi multi 
hisloriam ex professo tructarcnt. Quis non miretur Bal- 
dericum, Noviomeusem ac Tornacensem E/dscupum se~ 
culo XI, et Siijeberto Gemblacensisenwrem ; si, hoccom- 
menturio lecto, legut Ca/mt 25 Chronici Cameracensis 
et Atrcbatensis abeudem conscri/Hi? f^^idebit enim dicto 
Capiti inseri, cimi ynullis subscriptionibiis, Rescriptum 
Joannis Papw quinli, qiio ad pelilionem S, Vindiciani 
ideni Pontifex confirmasselprivilegium, a dicto Sanclo 
dfitttm Eccltsix S. Marue Atrebatensis : quse quia ab 
initto Clericalis fuit, uti et ^rgentoratensis, cvjus sup- 
piisititia diplomata antc rejccimus, up/iaret mali exeinpli 
licenliam ctiam ad Clericos pertinuisse. Atqui 7?fi- 
criptum istud, nec modum nec formam Itabet Ponti- 
ftcalts Bullie, ita enim incipit : Audite sententiam 
quam dico. Si quis etc. deinde absque ulloindicio dtci, 
anni Poniifieulis, ant scribentis Notarii, ita ex abrnpto 
subsiynure dicilur Papa : Ego Joannes Papa, hoc pri- 
vilegimn, a niea parvitate editum, tirraavi ac robora- 
vi. i}fi«(/i.'5C(y«(7«r;EgoMurinusVicariusSedisApos- 
tolicai firmavi ac roboravi. 

105 Equidem ej.istimo ejusmodi PrivUeijiorumt a 



Romanis Pontifwibus /jetendorum, eo et prxcedentibus 
secuiis omnibus nutlum u.^im fui.^se. Certe ex Gregoria- 
naritm epistolarum amplissimis voluminibus nildl lale 
ap/mret. Sed nec bujus Joannis ultxomnino e.ctant lit- 
terx, quiis cum itio decreto conferamus : sulis tamen 
falsitalem suam h;vc probare videtur inscriplio, Vindi- 
ciano cuiu Coepiscopis degentibus Galliaruni fiuibus 
fraternam visitationem et paternam benedictionem. 
Neque yjqalho, ipf<is Imperaloribus scribens epistola-^i, 
Constanlinopolitano Concilio m ^Jct. 4 inserlas, sub 
annum DCLXXXi ; neque Leo ii, scribcns Dilectissimis 
Fratribus Ecclesiannu Chnsti Pr.i-sulibus per llis- 
paniam fonslitutis (,st tamen vere sunt hujus epistoLx, 
qux nomen ejus pnvferunl) sub annum dclxxxiii ; neque 
alius antecedentiitm vel siibfequenlium Poniifinun uUus, 
inveniuntur per ejusmodi aliquam apprecatinnem siias 
e/iistolas aut decreta auspicati, Salutem in Dotnino 
si qnis uddidit, muitum addidisse videbutur. Primus 
Joannes hujui nominis xii , auctiori usiis phrasi ; 
Coafratri Dunstano Dorobernensis Ecclesije Archi- 
episcopo vitEe perpetuse permaneiidam in Cliristo 
salutem apprecatus est. Joannes /jostera xiii ince.rla 
phrusi;modo salutem iu Christo et visitatiouem, modo 
Cliristianam ?alutem et Apostolicam benedictiunem 
modo Apostolicam benedictionem et salutem im/jer- 
tiens /jer eas qme exlant epistolas, nihd ad posteros sla- 
bde reliquit : et seculo xi ad meilietntem venjeule, Cle- 
mens ii non nisi perpetuam in Dumiuo saUuein scrip- 
sit : quem post annos tres secutus Leo Pa/m IX /'( cer~ 
tum ac stabdcm moreni assum/isit, Salutem et Apusto- 
licam benedictionem suis scri/dis prxmitierc, quod 
aliipost eum tenuere. Scio ab aliquibus luris ertidilis 
ejusmo-U formul^E auctoiem dici S. Cletum : sed hoc 
pariter scio, nthd tale in antiquis Ponlificiim Vdis atit 
Breviariis ecclesiasticis legi. Primus qui Iwc asseruisse 
invenitur, Martinus Polonuses^ tn hoc aliisque multis 
non majori fide dignus, quam in fabula Joannx J*apis- 
sa,', ex aliqtw trivio vel leviori auctore tenere arrepla, et 
cum seterno nominis sui probro cavdtutoribus hxrelicis, 
ad obganniendum Sedis Aposlolicj.' inieijritati, niniis in- 
considerate oblata. 

100 Porro exeoquod diximus, deSalutandiformula 
veteribus Pontificibiis u.sur/)ata, /mriter ducas, cujus 
aiictordatis sit Hlud San-maximiniannm Prirdegium 
a/iud Zijllesium, quod Gregorio ii Pap3e. im/iulatur, 
quodque inter tot opiime conservata etoriginaliter iei/en- 
da di/ilomata fere solum caret originati et tantum /iro- 
ferttir ex fide transcriplorum, quurum nullum est annis 
trecentis aut quadnngentis anliquius, ut mihi cerla con- 
stat relatione, Primum sic incipit : Gregorius Episco- 
pus Servus servorum Dei, Biisino, Abbafi Venera- 
bili monasterii S. Joannis Apustoli et Evangelist;u 
atque sanctissimi Confessoris Cbristi Maximini, cu- 
jus corpus ibidem quiescit, tibi tuisiiue successoribus 
salutem et Apostulicam lienedictionein. Itane Grego- 
rius n? Qnanto itle ad Carolum Martedum, Principem 
tantx auctoritalis et nominis, scri/jstt simplicius; Do- 
mino glorioso filio, Garulo Duci, Gregurius Papa ? 
Non dtco quam ab iUius tem/nins usu ac monachoruvt 
prtmseva simplicitate alieua smt pricdeijia ibuieni con- 
tenta,quale inte.r alta est, ut in priecipuis festivitalibus 
Mitra, Dalmaticaet SandaliisAbbasinter sacra uta- 
tur; sed hcvc aliis disputanda relinquens, .so/u/n nuto 
hanc clausulain; Seriptuin per manum Benedicti Scri- 
niarii S. R. E. in mense Januariu Indictiune xii. 
N^on da verus Gregorius ii; sed iu favorem S. Bonifa- 
cii, Germanicarum partium Apostoli Episcopts ae Dii- 
cibus, Clero et plebi scribens litteras, quas in corpore 
Concilwrum habemus, easdem sic tcrminat : Data Ka- 
iendis Decenibris, Imperante Dymino piii-siuio Au- 
gusto Leone, imperii ejus anno septimo; sed et 
Constantini Imperatons ejus tiliiannoquarto.Iudic- 
tioue sexta, id est Clirisli uccxxiii. 

107 



ArCTOBB D. P. 

tipi bullam 
/aho impu- 
tnfnm Jotnni 
quinto. 



nim furmu- 
ta satiitandi 
anteS.Leouem 
iniisilaCa, 



ncc S Cfno 
adscrifitnda. 



et alteri qri.-e 
Gregorio II 
falso adscribi- 
tur, similem : 



AIiCTOnE D P 

illant fUam 
Joanius ' on 
esse proVat 
clausnla mo- 
m rfcenfioris 



parachrotti- 
snu jilurcs, 



XXVI PROPYL^I AJJTIQUARII pais i 

107 Sesquisecuh post invenitur Mlenniias major. Theodor-ici Repis et i'ogaiu Joaniiis summi Pontifi- 

lilterariim J'onli/iciarum suOsignaliaiiil/uf addiia ; dum cis sciipsi et subscripsi. 

el Secretiirii, e/iistolam seu derrelum scribeiilis, nomen \ 09 Nihil horum iiuumiis palpnhiUum erroium suf- 

upimnilur, el CttuceHarii sujitlanlis. Secundiim hanc fecit, iil vel Baliiericu.s Epi-voims, vel IValterus S. 

fiirmam Mariiius l^onnfex ainid Unhelliim Tom. i col. Seimlchri Cimierucensis AlikisBaldencocoxmis. Vitam 

1 33 «7'iVOTM iiili.cto Abbati Danieli, et ccenobio S. S. Yiniliciam scriliens. venireni m su.-ipicionem impos- 

Petii Solcnniacensis, ac raonacliis inibi nobiliter turx. Genrijiusqiwque Colvenerius, miiltie leclionis et 

dei;entilius, indiili.il ipsis privileiiium. quod hoc inodo cognitionis hislorica; vir. siius ud Biildericum Nolns 



conrUidiliir Scriptuin, per in inuin Zacliaria; sciinarii 
S. II. E. niense Majo Imliciione i. Bene valele. 
Tuni siijnati privileijii tenipus addilur hoc modo, Pridie 
Iilus Juiiias, per iiianum Vulentini Ecdesia; Por- 
tueiisis Epi.scnpi. Regnantc in per|ietuuin Doraino 
Deo nustro, Aiino Pontilicatus Dnniini Marini uni- 
versalls Papa; primo, Imliclione priina. Sctlicet Iin- 
peralonbiis Con^lanlinupoUtnnis in liseresim tolies 
rchbenlibus ulqiie relnpsis, el iirb& Roma ab eoruin 
Jurisdiclione promus liherala, novoque imperio in Occi- 
dente conslilulo per ipsummet Honwnum Ponti/icem, 
desieriint Roinaui oniios Imperatonim nnmerore. et 
absque niimero scribent cuipe.runl, reghante Domiiio 
nostro Jesu Cliristo, aut simile qvidpium : quod ali- 
qiii posiea etiain adhiliuere ad annos a Christi inciirna- 
tione desiijnandos. addito eoruin numcro, jiixla /Eram 



siilijnnijens, et stiidiose hoc pnnleqium illuslrans. non 
adverlit aniinnm ad liornm quidpiam, luleclorcm suum 
monrrrl de /ide non moijna Uili scripla liobendu. Quid 
autein olios dico? Numquid et iios ipsi, in liaclenus 
edilo Trimeslri, hujusinodi instrumenta varia parlim 
cilavimus mulila, parlim allvlimus inleijru, contenti 
solos aniiorum Christi et Indictionum iiolas, velut a 
posleris adjeclas. repiidiiisse; quw nunc aliis pliirilnis 
viliis deprehendmius luborare, poslquam serio hanr dis- 
quisilionem siiscepiiniisY Elenim in materia de Sanclis 
{quorum gesla, virtules. miracula pleraqiie in bona niir- 
ranliuin. maxinie coxvonim aiieioriini, fide suscipimus) 
putiimns piam credulilalem, moijis qiium argtilain siis- 
jiicacilotem tenendam nobis esse; et iihi non offe.rlur 
verosimilior aucloriUilis dignioris aut eertioris clirono- 
logia'- conlrudtctio, Lhenlerexcipere solemus qiix a ma- 



tunc usurpiiri incipientem. Vide de hac formula. pluri- jotibiis tnmiiuam ve.ra tradiinliir : quia non possumus 



liiis sectilis. sed nusquam tiniverstiliter usttrpiiia, Joan- 
nein Bestinm. IIwc sufficiunt. vl intelligatur. ncque 
San-mo.riminiatttim privilegium. Gregorio ii ndsrrip- 
tiim ; neqtie Alreliaieitse, Joaiini v altribnliim, liabere 
sttjhim aul formain ejustemptniscui impttlattttir. Futeor 
etitini suspecUim niihi esse Privileijiiim Joannts xiii 
o;)iirf /igllesiuin, riijus xque ac snpra refnlalt Grego- 
riuui nutlum opimret oriiiinale, tiiin o'/ aliiis caitssas, 
luin nto.rimeqniapro eo qood signnre oportttissel onntim 



iino codemqiie tempore oninia scrittnri et asseqtii. Qtio- 
lies tatnen evidens tiohis se aperiiit falsitas, semiwr pit- 
luvimus taliu resecandu ; porcios qiiidem ia principio 
{qttia mimis ad verorum fahortimqiie discrimen exerci- 
talis, quaiidoque nee ditoitare quidein venit in menleni) 
proqretlienle aiitem opere, libetius firquentiusque, pro- 
porlitinate ail crescentem nsu exiirrienlitim, 

110 Sic ad f^itam S. Alilegundis .\xx Jiinuitrii 
cap. 3 Itllern e in Jnnotationtbtis, repudiavimus Te.^ta- 



1'tinliftcoltts et Indictionis, dicitur privtlrgittm isliid meiittim eidem Sanclai altribulttni. ctijits initimn ac 

lectum iii S_viiO(lo Roiiia; liabila, assidciitibus Divis finem leqeramns in Fila Gollica, per qiiemdam Cupti- 

Iiuperadiriliiisdttnne Majno filioqueejus a'(|uivoco, cintim coniposita lib. i cap S. Apparebat enim ipstim 

aiiiio liiiiierii Majoris sexto, Juiiioris primo : (/«as utidrquoque sttpposililium acruinosumes.e, ideoqiie nim 

forntiilo modo pltts qitani iino offendit, sed nolo iin- curnvimtis ex .Malboijieasi arrhivo littbere inleg^tim, 

morari. Incipii : in noinine sancta; et iiKUviduce Trinitatis, 

108 Non possum tamen quin adliiic addum verlnim prxler ejus a-vi ntorein, ul osteiidimns : huic tanien ftin- 

vniini de portentasis Alrrbaleusis cliarix sttbsignalioni- domenlo innitiliir dtvtnalio osserenlium, .■lldegundetn, 

hus. Eleuim post qualem Poutificis et Ficarii ejus Sanclissimu- Trinilati pie devolotas tirs ecclesias Mal- 

subscriplionem. dicttim charlain pariter subsignando bodiijcdificosse.IpsamporroSanctam, loquentem ore 

conftrinattt Episeopi, Andreas, Bonibertus, Lauren- non sito. aiidiontus. 

tius, Pedelbraiidus, Naiifor. Hilarius, Constantius, Ego Aldegundis.... possessiones meas, qiias ex 

Martiiius, Cliristnphorus, Thoiiias, Felix.,\udoeniis, patris et matris hereditario jure obtinebani, tradidi, 

Austregisilus, Ravcngai-ius, Silvinus : rx qiiibiis Au- assensu Doinini Hilderici Imperatoris, quin et Da- 

strefiisilus, uldui. pridem obierat; Audoenus ettam goberti et Principiim ejus.... in ministerinm ancil- 

evivise.rcesseral, erotque nonogetiarius anito\KL\yi\m : lariini Dei, adilludsacrummiinasteriiimquod vocatur 

celeroriiin nemo inveniliir nominalus inler omties, quos M;ilbodiuin, ubi venerabiles Episcopi Aiitbei'tus, 

eo tolo se.culo florenles in Gullia universa, exhibent Amandus, .\udoeiiiis, llrsiiiaru.s altare Duiiiini.... 

caialogi Episcoporuni opiid San-niarthaiios. Neiiite hic dedicaveruiit quartu liliis Junii. Ittme veru\ qnaliior 

tol absurililiilmn finis ; sequitiir enini ; Ego Leodega- ad uitum allare consecratidim Episropi? At qiio lem- 



rius, ab impio judice Ebroiiio cathedra Augustodu- 
iieuse depositiis, scripsi el subscripsi. Daia octavo 
Idus Maji, uniio vii regiii Dnniini iiostri Theodnrici 
Regis. Indictione ii. Indiilionem xiv scribere oporlue- 
ral, ul cum anno Rctjnt vii, qitem diximus fui^se un- 
nunt Chri^tt iici xxxvi illa qttodtoiel ;quunivis. ol dixi, 
nullas lum lodlcliones nossel Gullia. Sed hiic lev si,i- 
miinirst. IlUtd quis di^simutel? qiiod S. Leoitegarios 
nnno nci.xxv caplvs ab Eliroiiio, onilisqiie evul.sii.cus- 
lodiir mancipoliis ; et bicnnio post educlus e lulebris 



idenque reie- 
cimiis les/a- 
nien/iim S. 
Mdeijuitdis 
oiino '20 
Dagoberti 
notatum ; 



pore? Utique paulo antequam lixc dicitur facta dnnatio 
aui fortc ipso die, nec enim iilius deinccps dies expri ■ 
miUir. nam iidein puriter subscripli inveniuntur : tdqiie 
aiino XX Dagnberti, videlicet Prinii, nnm Secuinlum 
chorlx htijiis fubriralor igttorant, Terliiis vix qua- 
driennio regniim Unuil. Piiinus ouleni qtiumiliu? Uli- 
qiie nnnis dttmlnrut xvi, ab eo quo primtitn Aiislrasix 
pnrfecliis esl lempore. Quid vero Secitndiis? PoUti.sset 
hic ab obiln palris. qotmlumvis exul regni sui annos 
niimerare, rnlionejuris qtiod hobebal ad iliud ; id lamen 



videinr i/isa 
Slulliodtensi 
iitiiniisterio 
veisisse Ijona 
Sltu 



cainolni od qttod conlugevol, post miillu caram Reije fecisse ntillo prohalur doctimenlo : sed ecotilra e.reiniila 



tttqne sub ■ 
sn ijitionum 
loriiivla: ub- 
SurdjL. 



Tlteodotico opprobria linguumqne exectum, ei post liien 
nalem in Fisiunen^i monasleria quielem oicisus unno 
DCLXXIX, fmgolttrseptenuio posl scripstsse iic subsrrip- 
sisse; leque ridirule, ac in Vedaslino, de quo siipra, 
prtrilrgto legilur, Ego .^iidimiarus Episcopus alisque 



ria dimaiionis fuctu- S. Reinoclo per Gtiotooldutn, piist 
hiijiis olnltim >.cripta aiino quarto Regiii Dnmiiii nns- 
tri Dngoberti Regis, inlelligi dibeiil signari cittn res- 
jieclti ad regnum Justrosix reruperulum. 

1 1 1 Drntus lanie.n qnunlutnvts lougam filam Primo 



oceins subscripsi. DeitiqMc qtd pnmus rsse debitcrat Dagolierto. anuiis illiusxxopud ,-1 nslrasios in aniiiim 
S. VimUcianus, ntpote cujits rogniu cuncla Itebanl. itu dcxlh cnderel ; ,;«„«,/„ ,„/■„„/„;„ „dliuc eriit ^JIdequn- 
scnbere /ingiUir : Ego Viudicauuo Episcopus jussu dis, circa annitm duuitaxat dclv sucro velo in primx 

wlalis 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



Tesfamenti 
istius sub- 
scripdones 
ridlculx : 



quihus tamen 
aucfor 3 Vifar 
S. Aldegnndis 
pdcm habuit; 



srtntis flore doiiata. El condi (juidem statim ctspit 
Malbodiense jnonasterium, sed annis aliquot opus fuit 
ut completo opere ac disciplina slabilita, credi posstt 
fundatrix pia suis bonis cessisse : quod cum fecisse dica- 
tur eK oonseiim Domini Hilderici Impepatoris, quin 
et Dagoberti Principum : quidni {quamvis ineptus hic 
sit Iraperatoris titulus) putemus id fecis^ie intra annum 
DCLXXi et Lxxv, quibus ChUdericus, Chlodovsei secundi 
filius, lotius fere Imprrii Francici obtinebat nionar- 
ckiam; Dagoberto u, S. Sigeberti filio, post redilum ab 
Hibernico e.cilio, in Adrhenani& partibus dumtaxat 
regnante, quoad vixit idem Childericus : ul alterius 
quaniChilderici conficnsum rcquisitum fuisseaS. Alde- 
gundeminimc credam. Quia tamen idem ille Dagober- 
tus anno dclxxv paternum Auslrasix vegnum recupe- 
ravit ; si tunc adliuc superfuit Sancla anmimvitiecirciler 
quadragesimum agens, [quod nobis salis videtur proba- 
bile) potuit ab ipsn qunque donalionis priusfactse confir- 
mationem pelivisse, ethaec etiam poluit essecaussa, cnr 
regno Dagobertiipsa cessio fuerit attributa a scriptore, 
non disdngnente primum actum a sccunda nec Dago- 
bertum Junioremab illius nominis primo. Itaergo suam 
chartam conclusit. Actum Malbodio monasterio, ante 
altare S. Marise et sanctorum duodecim Aposto- 
lorum. Datum anno vicesimo regni Dagoberti in- 
clyti Regis {obiiviscitur mensem diemque notare) sub 
prsesentia virorum et ancillarum Dei, quorum 
nomina et signacula subter tenentur inserta. Ego 
similem fnrmulam nnr,quam alibileqi; cui tamen insis- 
tere nolim, quia trahuntme ad sr subsignationes prodi- 
giosx, prorsjisque tales, ut appareat bonum scriptorem 
notorum sihi Sanctorum texere litanias voluisse. 

112 Siipiant igitur consequenter, Autbertus Epi- 
scopus, quem licet epistola qudedam, Fulberto Carno- 
tensi imputata, sed in posterioribus editionibus pruden- 
tius omissi, fingat S. Aldegundis corpori sepeliendo 
adfuisse ; nos tamen ante ipsam obUsse tenemus, anno 
DCLXxi ; Amandus Episcopus (qni senexforte adfuisset) 
Au<\c>emis.K])\sco\ms,quenioctogenariopropinquum,tam 
p70cnl a sua Sede in regnum aiienum excuvrisse, non 
credimui^. Ursmariis Episcopus, /unc necdnm quadra- 
genarius, et probahititcr nec Episcopus. Deinde Vin- 
centius Abbas, Humbertus Abbas, Eloquius Abbas. 
Primus est S. Waldetrudis maritus, S. Aldegundis 
sororius, qui ccenobio Castrilocensi, in quo monachus 
vixit, numquam pnvfuit. Secundus, Maricolensis fun- 
dator, nn unquam Abbatis tituhim gesserit, veliementer 
addubito. Tertius Latiniaccnsis in Neustria Abbas circa 
Parisios, sub Chlodova'0 ii, circa annum dcl, si tum 
vivebat {quod quseremus iii Decemhris) non erat tamen 
advoca^idus tam longe. Erminus vir sanctus, neque 
cum tifulo suum nomen signasset, aut signavi ah allo 
permisissct; neque vir dici potuisset, tum adhuc adoles- 
cens, utpote moriuus anno dccxxxvii. Etto Abbas, 
colitur X Juliicum titnlo Episcopi Hiberni videturque 
prxdietoS. f-Faldetrudis marito Vincentio notusfuissein 
Neustria : cetera fahulis obsita sunt, alias examinandis. 
Sequuntursubsignando Waldetrudis, sororS. Aldegun- 
dis; Gertn\di& Nivellensis mortua uclix.; Aldefrudis 
etMadelberta prxdictis fValdetrudis fiUx JMvenculx; 
omnis cum titulo Abbatissae : ac demnm Oeruida, 
amita bealJB Aldegundis, quse eam de sacro Ibnte 
suscepit. Ridiculus sim sivelim ostendere nihil sic ori- 
ginaliter scnptum fuisse, ideoque hic finem facio plura 
hiifus testarnenti vitia exaggevnndi : tantuni moneo, 
Vitam S. Aldegundis, ex MS. Gisteniuno editam a 
nobis tertio loeo, eum alias a nobis non magni fieret, 
nunc etiam xstimari minoris, eo quod num. 12 memi- 
nerit S. Amandi, una cum prsenominulis Episcopis et 
Abhatihus alnsque qunm plurunisi locum dedicanlis, 
eumdemque cum suis appendiciis Catholica auctori- 
tate et Apostolica firmantis. Quamvis enim auctor 
(quem credimus mullo juniorem fuissc Hucbaldo, secuU' 
Aprilis T. II. 



die Vitse scriptore) istius auctorilatis et firmitatis prx- 
cepttim, ne lectori fastidiumgeneret, prseterire se dicat; 
vix tamen dubitamus, quin id quod allegat ipse, vel 
ejusdem plane favinse sit cum hoc testamento, vel unum 
idemquc. 

113 Tempus nunc est, ul, post tam longinquam pe^ 
regrinationem, Tveviros unde exorsi sumus, revertamur, 
rcvisamusque Annalium conditorem Browerum eorum- 
que editorem Masenium : quos,lice.tulias eruditosviros^ 
fuisse tamen in dignosrendis veris fuUisque diplomalis 
deceplos pluries si demonslravero, credo eorum auctori- 
tatem, dum pro Horreensi quoque diplomate stant, nobis 
a nemine objiciendam. Gliscebat inter Archiepiscopos 
Trevirenses et San-maximinitmos Abbates cnntentio : 
hi Vbvo pro sua caussa allegabunt primo Dngobertinum 
diploma, quo dicebatur Conslanlinus magnns ita fun- 
dasse monasterium, quod illius locihabitationem aliee 
personae noluit subdere, nisi sua; succossorumque 
Iiuperatorum potestati : et hanc immunitatem quali- 
tercumque probatam^ velutcerto compertanif confirmare 
dicebatur isto s\io diplomate Dagobertus : addehant 
Pippini Regis ac filii ejus Caroli magni rescripta, qui- 
bus decreverint, ut tam Abbas quam monachi sub 
Regum raundiburdio in secula manercnt. Ut ergo 
tahum diplomatum retunderetur aucloritas, t<elo for- 
tassis hono, sed non secundum scientiam, prxsumpsit 
aliqnis, sub eorumdem aliorumque Regum Francicorum 
nominibus chartas contrarias fingere, quihus crederetur 
cella S. Maximini fuisse in praedioseu territorio ec- 
ciesise S. Pelri Trevirensis constructa : aut in ejus- 
dem e<'clesiae ejusque Pontificis ieterna possessione 
m^nere jussa. 

114 Duo prima. Scilicet Dagoberli ac Sigeberti Re- 
gum, minus nostangunt, quia nec prxtcnduntur quidcm 
uspiam extare originaliter : sed in solius Erancisci 
Roserii fide citantur a Browcro : qux fides quam exi- 
gua sit docerc poterit Arrestum Consilii Statuum, co- 
ram Hcnrico lucollcctorum anno 1583, insertam hahens 
confessionem auctoris, ignosci sihi poslulantis, quod in 
libris Sletnmatum Lolharingiie (unde ista profernnlur) 
plurima fraudulenter et raalitiuse excogitaverit. In 
his etiam ista duo fui-sse nemo negavent, qui dignatus 
fuerit Zgliesium ipsa refutantem iegere, aut hic in ge- 
neie dicta illis in pavticulari applicare : nam sigilli 
fabulosa fahricatio, signi monogrammatici defectus, ti- 
tuii suhscnbentiuni sevo incongrui, errores chronologici 
gravissimi, characteres temporum pcregrini, loco non 
suo et quidem imperite positi, in islis seque ac aliis hac- 
ienus refutalis inveniuntur. Considerationem nostram 
magis merentur alia duo Pippino et Carolo imputataf 
liabentur enim apud Browerum, de cujus optima fide 
dubitare nefas, tamquam dcscripfa ex origmalibus lit- 
teris, quas ipse viderit suis signis ct sigiliis munitas ad 
annum 760 et 773. 

111) IJabent ambo prxnotatam hanc formulam : In 
nomine Doraini Dei ifterni et Salvatoris nostri Jesu 
Christi, Lndovico Juniori Lotharii jilio ferme usita- 
tam. Amho hoe inchoanlur exordio : Si liberahtatis 
nostru: raunere locis Deodicatis quiddam conferimus 
beneficii, et necessitates ecclesiasticas ad petitiones 
Sacerdotura nostro relevaraus juvaraine, atque Re- 
gali tuemur munimine;id nobis, et ad raortalem 
vitara transigendam, et ad .-eternam feliciter obti- 
nendam, profuturuin liquido crediraus. Proiude no- 
veritomniura Hdelium nostroruin tam prEesentium 
quara et futururum sagacitas etc. sic progrediuntur 
iisdem pene verhis ambo, nisi quatenus necesse fnit pa- 
trem,a fiHo, primam privilegiiconcessionem ab ejusdem 
conflrmatione dislingui : quod antiquis Rcgibus fuisse 
usilalmn nullis ostendetur exempHs,\et contrarium appa- 
ret ex venoribus Pippihi atque Caroli diplomalis apud 
Zgllesium, datis Utilrado Abbali, quibus ista videntur 
fuisse ex diametro opposila, sed fictione prorsus infelici. 

V Etenim 



AUCTOBB D. P 



uti etiam 

Browerus 



pro tegitimis 
charCis sus- 
cejiit eas. 



guas finxit 
Jtoserius in 
stetmnatibus 
Lotharingiee. 



aliorum Pip- 
pino et Curolo 
Hegtliifi impu' 
tatorum 



H sumpforum 
ex diplomatis 
Ludovici R. 
Germanix, 



AUCTORE D. P. 



flctio se pro- 
di( per Indi- 
ctionis vilium^ 



ac posterioris 
itvl tnono- 
grammata. 



Tales stmt 
qux trilniun- 



xxvm 

Etenim si requiras diplomala Lvdovici Regis Germa- 
iiix, inve?ni'S altqiiod eornrn, vcrlotenns descriptitm, 
matcrinm pr:ihui.\sc fiijmento. Talc cst privilefiium quod 
Lnchvicus, Lnthvici Pii (ilius, Germanix Rcv aiino 
rcgni sui x\ii i/ui fuit Chrisli circiter iicccxi.il, dedit 
Ecrlrsix Pailcrborncnsi, qnitil invcnietur in Monumen- 
tis Paderborncnsibus paij. 205 pritnxeditionis. Carolus 
etiam Crassus, simili fcre stijlo, similcs donaiioncs ali- 
quas leijilur conscripsisse : qux satis csl liic levilcr in- 
dicassc. 

HG Prxlcnsttm porro Pippini diplotua conehtdilur 
/loc «loi/o ; Ego Joseph Subdi.iconus ail vicem \\'e\- 
fardi recognovi. Data xv Kalendas .Jiilii, Imlictione 
quarta, anno nono reKnaiite Pippino inolyto Rege. 
Actuiu Tulpiaco in Dei noinine feliciter. Priinum 
Pippiui onniim cxordicntibus inanno Clirislianx jErx 
UCCLII, qniliiibuit Inilirtioncinqiiintam, niinuscjus aniins 



PROPYTv^lI ANTIQrARII PARS I. 



Actum Remlscivitate.InDeinominefelicifer. -;- 
Ego Anaclialus obtuli.anniMagniClodovei xvi. "„ ^**" 
Primum Clilodovci annum incidcrein/Erx Chrislianx chr. 497 
annitm ccccLXXX, demonstratum esl ad vitam abnepotis 
ejiis S. Sigeberti, i Fcbruarii nutn. 12 : alii bicnnio 
seriiis auspicantur : Baronius quadriennio. Secnndam 
senleiitiam tenuit qui Indictionem v cum anno regni 
■!.\i composiiil; proqitoetiiintfacit Pctrus Roijer in hi- 
storia dictas Jlibntix, muliis conatus a snppositianis su- ' 
spicione libcrare hatic charlam : scd conutu irrilo. Ut 
cniin rcctc tiolal Lubbc, anno ccccxcvii necdum Bur- 
gundiam obtinebat Clilcdovseus ; cum victoria illius 
de GuuJibaldo Burgundionum R'>ge, circaDivionem, 
relala dunitaxat sitsub Consulaiu Patricii et Hvpa- 
tii, teste Mario Epi.scopo Avcnlicensi, aniiis circitcr 
XXV post eatn victoriain nitlo. Consulatus autem iste 
annuin vulgaris.Eriequingentesiniuin signat : ideo 



deberet cum decima tertia Indictione concurrere : aut que, inquilidcm iriiidc, piget plnra nnllitatis indicia 



cum undeciina, si crroneain plnrium chronicorum ra- 
tioncm sequaris : non tantum igitur alicno tempore, sed 
etiam imperite adltibclur Indiclio. 

117 Aibilo hac qiiatn jain rcfutaviinus Pippiniani 
commcnti snliscriptioue fclicior est subscriplio scciindi 
jigmcnii Corolo Mugno apud Browerum ottiibuli, Itis 
verbis, Sua\is ad viccin Ercambaldi recognnvi. Data 
Kalend. Septeinbr. aniiovi, regnanteCarolopiissimo 
Rege, Indictione xi, Aristalio palatio in Dei nomine. 
Ainon. E.torsus cst rcgnurc in Fraiicia Carolns anno 
DCCLXViii, proindc vi rcgni annus coiiveuit cuin anno 
Chruiti BCLWin. qui veic liabuit Indicliimem xi. Huic 
conveuientix fdcns Brnwcrus, qiti nou fuerat ausus 
Pippiho altribatum diplonin integriim ihire, qtiiimodo 
illud habentiis scriptiim ad calcem Cbronici Trcvirensis 
pcr Cononem a Ealclicnsleiu Arehiepiscopum cotnpiliiti, 
Carolinum lioc iiitegnimexhibiiil. Aeqiie animadvertit. 



colligere , eaque lectori consideranda relinqiiere 
malo. 

119 Secundinn ciilcm Regi impulntum diploma con- 
tiitet fandalionem mnnastcrii S. Petri Vivi. opnd Se- ^™ ^"^ 
mones, Actumpublice in urbe Parisina, annoDomini 
quingentesiino, regni vero sexto decimo, a baptismo 
aiitem anno tertio. Ego Clodovens in Deinomine Rex 
Franciiumanu iiropria signumfirmavi et snbscripsi. 
Ego in Dei nomine Clothildis Regina. Ego in Dei 
nomineTheodorieus filius cjus Rex : et sic consequen- 
ter Chbiduniirus, Cliildebertus, Clilotharius, Reges, 
filii ejus : deiude Theodecliildis, filia ejus carissima; 
Heraclius ArchiepiscopusSenonensis, ttim alii seplein 
Episcopi elc, ac deiiique cnucludititr Datamense Octo- 
bris, Indictione i. inDei nomine. Parisins urbe Re- 
gia. In annis Cbristi, Regni el Indictionis conjungendis 
erratiim esse satis per se apparet : Labbxum audinmus 



quod si suppgsitionem non manifestet Iiidiclio a vcro de ip.^a charta judicantem. MuUi nui banc numqimm 

e.cerrans; prodat lamcu camdein ipsa prxmatiirc adhi- viderant, suam de ea sententiam dicere pr^sumpse- 

bila. ante suscepiuin Roinuni Itnperii tituliim. Qiiid quod runl ; ideo integram lectori exhibeudam putavi, eique 

Carolo Muijno iiflinguhtr monogramma moiis Ilenri- tesfimandum relinquere volo an possibile fuerit, ut 

ciani; eum tatnen Carolini signi tam multa apud varios anno Christi quingentesiino, qiiatuor hnjus Mnnar- 

crtent testiniunia, oinnia formx supta descriptx con- chffi filii jam tum gererenttitulum Regis; utS.Theo- 

farmia. Pippini monogrnmmn ad imitationem ejusfictiim dechildis, daio quod fuerit nata ex matrimonio Clo- 

cst. quo tisi fuisse sciuntur posteriitres Pippini in Aqui- dovei et S. Clothildis, eara egerit tunc Ktatem qua 

tania. Ipsa .4 videus, satisl e.-.t ut rejicias. Eccum ergo se potuisset devovere Deo et fundare monasterium ; 



illa, ntsunt apitd Browerum expressa. 




CAPUT iX. 

Indicaiitur iiiJEe plurcs Cliartic, Rcgibus Me- 

rovingicisafrictoe. 

Mrhilippus Lahbe, nuvx aucliorique Coneilionim eiitioni 
cum tolius Gallix oniniumguc Eruditoruni luctu im- 
mortuus, inler cetera magnx ulilitatis opuscula, qux 
dedil in lucem, post Historica Regum Francorum elogia 
subtexuit exaclam Canrellorioriim regiorum historiam, 
et veteium /«.•.iniHii-ndiniwiMiscellanea, iicic curiosa ; 
prima-stirpis Regum rhurtas, qiias poluit invenire om- 
nes, quinque primis Capilibus aut proferens ipse, aiit ab 
aliis jam prolatas attingens. Pritna, et omnium liacte- 
nus nolariim in eo genere antiqiiissima {sivera)est Clo- 
dovxi primi Cliristiani Reijis; iliita, ut prxfertur, mo- 

TlaZla ^' ''"'"'"'' ''""""""'' '" ^'"■3'""'"' """ l"'c tamq"uam lucernam in loco caliginoso; alias etiam 

'^''^"c?^', „ n A ■ r ,■ ■ . „ ■ ''* ffliiiiiTes(iii.s declarasscnt i.itius chartx fictioium 

t Signum aodovm, fortissim. Regis. Quartum, in favorem monasterii S. Hilani Pietavini- 

Datum sub die .v Kal. Januarias, Indictione v, sis (abncatutn, ineipit : Ego in Dei nomine Ohlodove.!s 

et 



ut Clodovffius daret terras in provincia Arvenica, et 
in Lemovicino pago, et in Caturcensi pago, et in Pe- 
tragorico pago, et in Galvadano paco, eo tcmpore 
qno iiecdum pugillum terroj possid''li,ntiii Aqiiitania, 
a Visigotliis usque ad annum ovi detenta; ut deni- 
que tali anno subscrip--erit Remigius, jaia sonex, 
Remoruin Episcopiis (hutic ostetiditnus ad Acla S. Ve- 
daiti VI Februani § 2 el 3, natum anno ccccxxxv, 
Buplita-^se Clilodoveutn cKcxctw, obii^se nxxx) et cum 
eo subscripserint jam tiinc Episcopi. tum alii qiii ibi 
nominantur, quosque non omnes fuis.se .synchronos 
eruditi sciunt.tum AustregisilusBituricensis Archie- 
piscopus, ad hani- primam tolius AquitaniEe cathe- 
dram promotus, annodumtaxat dcxii. 

120 Tertium iiicipit, In noraine sanctse et indivi- 
dua; Trinitatis Clilodoveus, et de Mijciacinsi. Cam- 
biacensi, ac Laliiuacensi fundis, donalis S. Euspicio 
et S. Maximiiio, significat oranibus Episeopis, Abba- 
tibus, Comitibus, Missis, Vicedominis, Vicecomiti- 
bus, Vicariis, Telonariis, Centenariis, Villicis, De- 
siderattir notnen Caiicellarii, dies. loeus, aniius, et siib- 
scriptiones : quia, inquit Liibbe, ea fuit teniporum su- 
pei-iorura ignavia, ut qui monastica transcribehant 
chartularia, sa-pe appendices istas tamquara inutiles 
resecarent, quas nunc maxime requirunt eruditi. 



f( inhjgnim legiliir iii Stippleinnilo Amialiim Apii- 
'' ' ■' tanicorum Boiichrli pacj. 41 iiobis iiscUiim viso : quare 

iwc de co ompHiis iliccre possiimiis, qiiam qiwd dicat 
Luhbseiis ila haberi in fuie : F;irtuiu est lioc Aui-e- 
liaiiis, anno ab Incarnatioae Domiiii dxxiv, JusU- 
niano Rom^n Imperatore etc. Post qiix haiic ccnsu- 
ram idcm Luhbaus addil ; Veliementprobstupui, quod 
(le novo ineptissimum hoc iliploma tvpis iinmlatiim 
■ sit, dignumque censiierit aliquis cui Gallice reildeii- 
do operam impenderet. Aniius ab Incarnatione Do- 
mini dxxiv, quando nonamplius viveliat Ctilodoveus, 
raortuus circa an. nxi, aut uttardissimealiqui dxiv ; 
nequ? ad Iraperium evaserat Justinianus, qui regna- 
re ctepit dxxvii; neque Poutitexerat Vigilius, anno 
priinum dxl electus ; hic inquam annus, et aliae si- 
iniles circumstantiae, testantur prodigiosam ignoran- 
tiani inipostoris, talem cliartam machinati; et ne- 
gligentiam aut malam lideni eorum qui ipsam pu- 
blicant, Lectore, exiguam sspe anliquitatis ac yerss 
chronologiai notitiam liabente,nonprEemonitocavere 
insidias, quibus nimium creduhe simplicitati illudi- 
tur. 

121 Perqit deinde prsilaudatus auclor ad diplomala 
Chmeberto Cliildelierti, qiii piilri Chdorxo successit, et usque nd 
pro an. 0. , DLviii reqnuni leiuiil; cujits diploma de f^illa Cellensi 
ecclesix Pnrisiensi donata, in gratiam S. Germani, a 
qno Rex snnitah redditus per miraculuni fuerat, sic con- 
cludiiiir : Et ut haec auctoritas firmior habeatur et 
per tempora perseveret, manu nostra eam firmamus 
et rnboramus. Actum aniio decimoseptimo regni 
nostri in raense Januario. Demonstriwimus nos ad 
Acta S. Slgeberti num. 71 obiisse Chlodoveum anno 
Dix; ilaque; anniim si sequentem primum fncias Cliil- 
debcrti, per hujiis aniiiim xvii, Christi annum diimla- 
xat DXwt habebis : atqui S. Germantis{quemJ)umnmm 
ac patrem suum et Parisiacse urbis Episcnpum hic 
vocare Re;c (ingitiir) anno dlv necdum erat Episcopus. 
et alils annis' I'^*!"^ '""^ scientibus, inquit Labbe, non est cur plu- 
ribus inculcem ut chartam hanc suspectam habcant. 
Stylnin ctiam non iUiits a-vi facile quis dcpreliendct, eo 
in primis notabilem, quod in plurali nuinero Ret loqua- 
tiir, forma ante seculum septiinurn inusitata; ob qitod 
eliam suspecta, imo siipposititia haberi debcnt diploma- 
ta, qitorum unuin profcrt Labbe, dalitm in gratiain S. 
Carilefi auiio decimo quinto regni, et ulteritm daliim 
anuo quarto, nec non tertiiim in fovorein Cccnobii S. 
Germitni de pratis Datiim quod fecit mensis Decein- 
bris die VI, anno XLvni, postquam Childebertus Rex 
regnare ccepit. Capit uulem a morte patris dic xxvii 
JSovembris anni Dix, et destil xxiii Decembris unni 
DLVIII, ut ex hac quidempurte difficultas iion sit in sen- 
tentia nostra : quantiimciiinque tainen hoc eatenus snb- 
sistat, et Archetvpi integri, chirographo ac sigillo 
regio muuiti, ftdem appellet Jacobus de Breul (qui 
illudad cap. %)lib. 2 /Jtjmoini reperit ab interpolatore 
insertiim, et notis conatus e.U illustrare) supposititiiim 
tainen csse, non tantiim deprehendas stijlo indice, et 
scrupulosa qiiarunivls minutiariim eiiumeralione, vete- 
ribns nequaqiuim usitata; sed eo imprimis, qitod facta 
dicatur fundatio monasterii, cum consensuet voluntate 
Francoriim et Neustrasiorum. Hic enim et Neustra- 
sii prtvpropere nominonttir; et iidcm distinguuntur a 
Francis : qiiasi solum Parisiense regnum, quod ab 
initio faclx divisionis oblinuerat Childehertus, diceretur 
regntim Francorum ; cuin Francorum nomen tuiic fuerit 
commune ; et ez qiio distiuctiin ab Aiistrasia cccpit no- 
minari Neustria, huic aecensa ftierit Lutetia Parisio- 
rum, regiio, jum non quadrifariani, sed bifariam dum- 
laxat, diviso inter filios magni Dngoberli ac slolnU prin- 
cipatu utrobiqiie constituto. Sirulo viii, et sub Meroctn- 
gicai stirpisoccasum, prserogativam dignitatis tenentibus 
Parisiensibus, cmperunt itlt melonymicins sese Francos 
dicere, ceteros Neuslrios vd Neustrasios seorsini appel- 



DE CIPLOMATIS DISGERNENDIS. xxix 

lare : unde faclum ul in hodiernnm nsqite diem Pari- 



siensts ager el prxfeclura vocentur le Gouvernement 
et Tisle de France ; el inter antiqux nomenclalurx 
amantiores litteralos, pro Normannia usurpetur Neu- 
stria; vocabulum. 

122 Eoileni recentioris longe slijlict numeri plicra- 
lis vitio laborant, qu.v sub Chilperico pussim dala cre- 



AOCTORE D. P. 



Chllperico 
pro anno 575 



duntur : quorutn untiin extat apiid Labbxiim, et, prxter 
piiblicorum diplomatuin consneliutineni, hxc compendia- 
rius notas coniinet. 0. F. D. E. et n. p. et f. n.e. v. 
quse sic legentla sunt Omnibus fidelibiis Dei Ecclesiae 
et nostris, praisentihus et futuris, iiotum esse volu- 
mus, iit omittiim dicliones et phrases alias, sevo isti in- 
solitas. Aherum extat apud Mirseuni in Donnt. Beigi- 
cisciip. 2 ct incipit. In nomiiie Omnipotentis et Sal- 
vatoris uostri Jesu Christi, Chilpericus divina prae- 
veniente clementia Rox Francorum : jinit autem, 
Datiim Bibrax, Chilperici anno priino, Indirtione 
XIIl. Sionnum uccipias, quo, morliio fratre Sigeberto 
Auslrasia: Rege, ditionem ejtis dicitur invasisse Chilpe- 
ricus, sed brevi pulsus, prxvalentibus qui pro Cliilde- 
berto Siijcberti tilio adversus invasorem patrtium stabant; 
esset is annus Cliristim,x\v, quo currebal \iu Lndictio. 
Si annum quem ille Parisiensis regni primuin habuit, 
el guo nihiljurispotuitexercere in Belgio, sumere ve- 
lis; fuit is DLXI, et tunc currebatlndictio ix. Quid aulem 
dicemus de alio, iuter Memorias Bellovacensesimprcsso 
per M. Antouium l'Oysel, velttt duto pro Abbalia S. 
Litciani? Ea et in plurali ubique, et stijlo vaide recen- 
ti loqttitur,et hoc modo signatur : Ego Eltritus Palati- 
nus scriptor recognovi, inusitatoe.remplo : atqueuddi- 
tur, Datum anno Dominicie incarnation"s dcvi. la- 
dictione nona, anno regni Chilperici Regis xxii. 
Actiim Rotoma-i, in conventu generali, iii Nonas 
mensisMaji. Indictio et onnits sic convenittnt ut non 
possit qnis errorem librarii sitspicari : anniis itcm regni 
XXII aliaque adjuncta iwtiint, ne de Chilperico II cogi- 
tes, qui aniiis soluminodo quiuqtte idqtie octavo .lecuto 
regnavit : Chiipericus autem primtts occisits est anno 
DLXXiv anno rcgni sui xxiv ; el quomodo hic potuisset 
annis post mortem suatn XXXII tatem rharlam condidis- 
se>. Notavit atttem Pclrtis Pitthou, qui chiirtam descri- 
psit et contrectavit, Sigillum esse ex cera alba, in qua 
impressa est imago Imperatoris jiivenis armati, gua- 
lem forle Olthonem III exprimit Zgllesius ex genitino 
sigtllo. 

1 23 Neiiue plus sinreritalis est in ea charta, qus _ , 

^ ^ , , Guntramno, 

Chilperici frotn S. Guntramuo tribtiitur, extatque apttd 

nos ad ejus Acta xxviii Martii num. hoc principio : 

Divinadisponentegratia, Servus servorum Domini, 

Guntranniis Rex regnante Deo, universis sanct» 

matris Ecclesia; filiis saliitera. Quot liic sitnt verba 

tot etiain sunt novilutis indicia, quse plttribtfs non me- 

reiitur exagitari : tunlitni hxc posui, ut sciutLector nos 

iinposterum fiituros cautiores, quam ul deineeps talia, 

absque censura congrua operi nostro inserainus. Deni- 

qiic, autequam veniatad Dogoherti Mugiiichartas Lab- 

bieus, ex arcliivio Abbalix S. Sitlpicii Bituritensis pro- 

dttcit diploma ctijusdam Ciodomiri, qiti se Francoriim chlodomiro. 

Regis Chlolharii &\mm scribit, Itoc principio, In no- 

minesanctie et inviilua! Trinitatis, Palris, et Filii, 

et Spiritus sancti ; Ego Chlodomirus Dei gratia 

Fraucoriim Rex : quoddiplonia, inqitit ille, absque 

dubio supposititium est. Res ex stylo patet : annus 

desideralur : Chbitariuin II, cttjus hic fitius ftngitur, 

intciligit Labbseits : Chlodomirttm intcr Francix Reges 

nullitm agnoscit historia, nisi Clttodovxi magni secundo 

genituin. 

124 In loino i Conciliorum Gailiie, Chlodovxi II 
pro San-Dionjjsiano monasterio, et Chlotharii III, pro 
Corbeiensi, pr:eceptu inveiiiitnlur : sed qitx sinccra esse 
non permittit credere stylus ac forma. Primum auteni 
suspectum vultie faciunt nomina vigintiquinque subscri- 

bentium 



PROPYLyEI ANTIQUARII PARS I. 



ACCTORB D. P 

el Chlodovxo 



rhlolario et 
Theodorlco. 



brulitim Epincojxtrnm^ qmrum vix qnarta pars pro an- 
' no Clilodoi-ffi isiins xvi , fjui esaet Christi DCLIX, no- 
ta hiilH'tnr. Sultscrihunt autem non ejrpresso Sedis su^ 
lilulo : qnoil merito snsperlnm esl, et in hac et aliis si- 
milihus chartis, secus atque feeerunl in dcc.retis Conci- 
lii Colnhnensis anno dcl celebraii; cui plerique eorum 
qui Sandwnysianse chartx suheripsisse fingimtur, ile- 
buissent interfuisse ; nec enim tam cilo potiierunt omnes 
esse iiori. Aliud eidem Ctilodovxo afjirium diploma in- 
venio apnd Claudium Lahoureur, in colleclione hislorica 
rcrnm memorobilinm ad rcfjntem Ahl'atiiim hisnla' har- 
barx prope LiKjduniim perlincnliiim, quow pbicnil les 
Masures, id csl, KndevncQ^nnbiiantiqnissimi appellare. 
Principinm pro nnno iii reijni, qui fuil ncXL circiter 
ser.r communis, lale esl : In nomine Doi seterni et 
Salvatoris nnstri Jesu Christi, Chlodovaeus, divina 

onlinante providenlia Imperator augustus omni- 

bus Dei fidelihus, Episcopis videlicet et Abhatihus, 
Regibus, Dui'ibus, Comitihus, Vicedominis, Vicariis, 
Teleonariis et omnibus lemiiublicam adguhernanti- 
bus. Suinptum est hoe principiuin verbntenns e.r alio 
dijilomale quod idem Laljoiireur recitiit, sub nomine Ln- 
dnnici Imperoloris pro anno Christi DCCcwi, hoc solum 
dcmplo. qnod in islo Ludnrici non nominenlur Reges ; 
nnminelur aulem annus Chrisli, qui nobis indicio esl, 
ne hanc quidcm charlam, puram incorruptamque baberi. 
yrrus Ludovicus.uhsUnuil charactrrc Clirislianx /Erx. 
nondnm ad usus reijix Cancellarix recepto : scrihebat 
autem universis Episcopis Ahhatihus, Ducibus et 
Comitibus seu oinnihus puhlicas rei servientibus : 
quod pro trmporr Liidoviri Pii ernl ahunde satis, pro 
tempore aulrm Chlodovxi n fuissrlplus quam salis et 
suprrahundans, qui solos Episcopos Comitesque nomi- 
nassrl. Ihcc ergn si e:raminas.iet scriptorprxdictus, non 
mognopere appendisscl titulum Imperatoris, quetn istic 
sibi linijitur Cblodovsus arroijare; neque consideratione 
dignum censuisset, quod isiic nominenlur monachi suh 
regulaB. Benedicti Deo famulautes, necquia dicilur, 
Aotuni Moiile-Lauduno, pr:rsente populo, concliisis- 
set, consurvisse Hegespro donnlioiinm simrum similiiim- 
que aclunm validitate convocare exlra ordinr.m Parla- 
mentnm reijni, aut ipsius convocandi tempu.% prxstolari : 
sed ex htius clausiitx insolentia aliisque tneptiis fuisset 
persuasus. lam certo chartam islam Chlodovxo Retji 
afjiclam fuisse, qnam induhilanler credidit ex aliciijiis 
monarhorum suorum somniculoso cerebro olim fabricatam 
esse cliartnm, qiia moiMsteriiiliius primiis fundalor fuisse 
asseiitur S. Lonijiniis, Evanqeliciis miles, qui Domini 
latns perforavil ; et ex simili officina prodiisse Episto- 
lam, qutim Sumrao Carolo Imperatori Leydradus 
Episcopus Lugduneiisisscri/wtss('t(/c/(Hr. ^quefacile 
fiiit falsilatis convincere privilegium, quod Chronico 
Besnensi ■insertum edidit Acheriiis tom. i Spicilegii sub 
nomine Chlotliarii Illpag 499(nm(;«amdatum raense 
Augusto, anno ab incarnatione Domini dclvmi, indi- 
ctione 1 anno VIII regni Clotarii, non tanliim proptcr 
aniium Chrisli male comparalum cum anno regni, qui 
11 ««( III nominandiis eral, scd eliam propier stijlum to- 
(iii.v charlx : in qiw licet non adeo evidtnter excedat 



CAPUT X. 
Conclusio Inijus materlBe, cum evictione Bul- 
larum aliquot, Romanis Pontiflcibus sup- 
posilarum. 

jforro hactemis deducta considerans, rt in loto Fran- 
corum regno niiliam omnino clmrlam sinceram ac 
genuinam reperiens ante Rr.gnum primi Dagoberti; 
paucis.nmas item snb illo atque post illnm, usque ad 
secundx slirpis Regrs scriptas tiaheri, qu3e vel autogra- 
plise dici ]>ossent, vel er autographo fideliter desmnptse : 
vehemrntrr iiiudo monitiim Joannis Marshami, lirtero- 
doxi qiiidrm circa religionem, sed a monnchis reqite 
monastica minime alieni, datum in propylxo ad Mona- 
slicum Anglicanum: Caute intuenda; sunt istiusmodi 
chartse ; quas fideni liahent eo minorem quo raajorem 
praeferunt antiquitatera. Rudis olim et iners gens 
nostra fde Anglo-Saronibus et ile communiori usu 
loqiiitur) absque scriptodonationes conferre solebat. 
Ex Beda sane non constat, scripturam adhuc illius 
tetate in transferendis praediis aut concedendis pri- 
vilegiis usurpatam fuisse. Nihilo plns de cademapud 
francos nsurpata conslat nobis ex Gregnrio Tnronensi. 
Quodiijiliir, proclivis in partem mitiorem ffililiemius 
maluit opinari, vrteribus instrumentis depeiditis aut 
corruptis, nova novo stijlo, cum multa inlerpolatione 
cusa fuisse, qux. pro veteribus supponerentur ; idnobis 
niincmullo magis ambiguum redditur, ac pene perstta- 
ilemur, partem majorem fallacium istariim chartarum, 
in archiviis monasticis ct ccclesiasticis repcriendarum , 
non hahere principium ac fnndamentum in veris, quse 
aliqitando extilerint, tabulis ; srd solum in possessione 
aut vera aiit pr.vtensa; quam ut firmarent, ejusnwdi 
diplomata confingere elegerint. Hoc autem dum face- 
rent existimo illis etiani usitatum fuisse, ut non sotum 
fundosah ilto cujus nomine diploma cndebatiir, primum 
acceplos ; sed et alios poslra a qmbuscumque donatos, 
de quibus nihil scriplo doccre poterant , eodem diplomate 
comprehenderent. Nam sxpe tantse et tam multx pos- 
sessiones una exprimuntur in charta, ut prorsus incre- 
dibile sit, eas omnes uiio eodemque tempore, ab uno 
Rege, alicui monasterio vel ecclesix primum surgentis 
fuisse condonatas. 

126 Quod de possessionihus dixi,quarum pars magna 
longe poslohtigil locis piis, quam facla aul etiam scripta 
esset prima fundatio, cujus instrumento tamen esedem 
finguntur insertx ; id libenter etiam intellexerim de 
talium possessionum immunitatihiis ac libertiitibns (unde 
et privilegia vulgo nominantur lestes enrum chartxl ita 
scrupulose soliciteque et delerminate quandoque expres- 
sis, sicut post seculum nonttm aut decimitm exprimi 
cospere; quando hominum, ecclcsiasticis boiiis ctjuribus 
carpendis inbiantium cupiditati reprimendx, aut mona- 
sirna gravanlium importunitali avertendse , ejusmodi 
privilegia quxsila fuere. Cum enimdonata ecclesiis bona 
jure divino immunia sint ah onerilms servitutis secularis 
primis monasleriorum fundatoribus ac dotatoribus non 
incidit caveie ab eo malo, qiiod in nova Francorum 



Cogimur crede- 
re donaliones 
niultas esse 
factas absque 
scripturis ; 



has autem 
fuisse diu post 
fabricatas ; 



additis expres- 
sius immuni- 
tatxbus. 



Pneceplum ibidem siibseqnrns, datum mense Septem- Cliristianilale necdum caperat pulhdare, dum Reges 
hris die iv, anno iv regnante Theodorico Rege, hujus <"^ Principes adhuc zelo religionis aestuarent. 



iKymiiiis III, etfratris Chlothar,, prxnominati; vereor 
lamrn ut opnd omnes fidem inreniat, tum aliis de causis 
tnm quin eollecior Chronia omisit formnlum inilialem 
per quam fraus de.legi forte pnliierat ; et saltem constare 
debehit quinam sinl ii, quos insolilo prorsus litnlo 
Rex compellal, diceus, Cognoscat utilitatis.vestra; raa- 
gnitudo. 



127 SimiHfere modolicehit ratiocinari de privilegiis 

Aposlolicis.quibitsabEpiscoporuminrisdictioneexempta 
moiiasleria, et suh immediatam Sedis Romanx prote- 
clionem suscepta sitnt. Qito tempore ea res caeperit, 
dtfficile esl deftnire: esse tam anliqiiam quam videri 
faciunl nonnuila qux proferuntur privilcgia, netno mihi 
persuaserit. Nam qiiod apud Biironium ex Papirio 
Massono habetur, velut ab Adeodalo Papa sub annum 
DCLXxv concessiim Tvronensi monasterio et monacliis 
S. Martini; id, licet sit mutiltim extrema parte, satis 
tamen Itabrt unde novitia fictio deprehenlatur, dum 
idenlidem Religiosi Abbatis meminit; ex usu scilicet 

ejtit 



et jirivitegiis 
qttalia posteri 
obtinuerant ; 



idem pactum 

Apostolicis 

Utleris 



DE DIPLOMATIS DISCEIINENDIS. 



ejus temporis, quo res monaslka tantum dispendii 
accepit, quontum qneri vix fas est, per Abbates secu- 
lares. //aOft Saii-Dioiitjsiamun ju.vta Parisios viana- 
sterium plurima, tiim Rootanornm Pontiftcum quam 
Franroritm Regiim, diiiloinata;et qttidetn, ul prxti'ndi- 
tur, originalia; etiam in corticilms avborttm scripta 
qtixdam: de qtiibus omnibus, qiiod quiilem atlinet tem- 
pora primx slirpis regix, illud omniiio tenendum est, 
tantomintts eis adliibendnm fidci, quantoplvs prsesefe- 
Tunt aiitiquitatis. 

128 Intei illaprimum locumoccupat, post Landcrici 
Parisiurutn Episcopi privilegiitm, quod altcri exculien- 
ilttm rclinquitur, Zacltorix Papx rescriplum ad Pip- 
pinum Regem: ad quod etiam fahitatis convincendum, 
servientqua' stil/jttngo, de duabtts imiiwdiate sequentibtts 
in ista colteetione Bullis Stepbani Papxeo noinineui. 
Utraque scrijita est in cortice, utraqiie munita bulla 
plumliea, ex cordulis pendente, cujus faciei antica; 
inscriptum, Stephani; postica; Pap^e ; cum cruce 
sub utroque vocabulo, superne autem in prima qui- 
dera lacie videtur crux duplex cum tribus intra 
brachia seu ramos crucispunctis, unoautem puncto 
ad basim ejusdem ; in aversa autem facie, supru 
vocem Papjb, conspicitur rosa. Ita Ilistotix et anti- 
quitatttm Saiidioiigsianarum evulgator Doubletius : qux 
omnia ut iiiagnnm speciein atteloritatis miniinx vulgaris 
prxtentlunt ; ita sinijulu suffteiunt talium rerum peritis 
ad imposturam coynoscendam. Norunt illi corlicibus 
arborum aliquando usos dici antiquos, adeo ut Liber 
hinc dictus Latinis sit, qui Gnecis |3('oXo;: sed iidem 
sciiint nsiim istum tain esse antiquum, ul quandonnm 
desierit omnem hominum memoriam fugiat, nultis fere 
ejttsmnili scrlpturx reliquiis perennanlibits, postqttam 

■ agninas atque oviiias peltes in membranam distendere 
ususdocuit, quxet complicari, et convolvi, et in grandes 
compiniji codices tam commode possunl, ut totis xvnr 
seculis nulla fere ad scribendum maleria alia adhibita 
sit. Quis aiitem dubitat multns liujusmodi arboreas 
scripturas alibiquoque inveniendas esse, multani earum- 
dem apitd scriptores ipsos mentionem, si viii seculo tam 
fuisset ordinarium in cortice scribere, ut etiam Pontifi- 
ces in tnli materia suas expedirent Bulias? Bullasdico, 
non qunsi ita tunc vocarentur, sed quia ila dici co'pere, 
postquam usu valuit ut bullir seu plttmbex seu cerex, 
annttlo Poutificali insignilx, appenderentur Brevibus : 
cum aitlea non appendi, sed ipsi membranx impriini 
sigillum soleret. 

129 Sed hxc et lioruin singulorttminitia explicabit, 
in suo Erudilarum iinaginitm opere, Cluudius Mene- 
slrier Socielatis noslrx ; delibunila lainen milti fttere, 
ad eximendum minus expertis scrupulum. Ridiculttm 
autem in prima epistolarum istariim accidit, quod 
Landricus , Parisiacse Urbis Episcopus, dicatur, 
cura consilio suorum Canonicorura, ccenobium istud 
et omnes ad ipsam servientes Clericos absolvisse a 
sua jurisdictione. Nain quis antiquoritm Episcoporum 
sic unquam locntus? Fratrura suorum consilio, rem 
actam scrtpsissent illi , non Canonicorum. Additur 
Datum IV Kal. Martias, Imperante Domno piissimo 
Augusto Constantino a Deo corouato inagno Impe- 
ratore, anno xvin imperii ejus, sed et Leone Majore 
Imperatore ejus filio anno quarto, Indictione x. 
Indictio hxcannum Clirisli dcclvii indieat, sed tnttium 
Copionijmi relrudit ad annttm dccxl, eum constet eum 
seqtienti dumlaxat anno, et quidem ad Juniuin mensem 
perducto, regnare ccepisse. Qtiid est autem quod ejus 
fiUum Leonem hic Ponlifex eognominet Majorem? et 
quomodo eum tam Itonorificis dignatur titulis, aut etiam 
sola notninis mentione, de quo per invectivas epistolas, 
ut S. Stepltanus Martyr testatur , lam insigniter 
triumphabat; Apostatam ipsum ac Dei hostem 
vocans, utpote adversus Christi imaginem male ac 
pestifere concitatum. Ne autem ad alias similes se - 



quentium Ponlificum Bullas progrediar, sufficit dicere 

genuinas et originarias creili non posse, in quibus per ^••'"O"^ "• p- 

CaroU et Ludovici Imperatorum annos signata teinpora 

subnotantur , quasi hic Rcmunis Pontificibus mos umqttam 

fuerit; et qttidem sic ut nd noiitcn Caroli, el Itlttlos 

Excelleniissimi RegisFrancorumet Longobardori;m 

atque Patricii Romanoruin , addntur hoc elogium 

historicum, a quo capta fuit Italia. Si porro eliam 

ojferanlur aliqux, annis Incarnationis nolat.x, eos eer- 

tissimo scias esse aut falsas aul corritptas. Nam a paucis 

anteactis annis, inquit Pauius de Middelburgo Episco- 

pus Forosempronicnsis scribens iititio secttli superioris, 

lib. 13 sux Paulinx cap. 6, praesidente Eugenio iv, 

adhortante Blondo Foroliviensi, Pontificii Collegii a 

secretis Notario, in bullis atque rescriptis Pontifi- 

cialibus, annorum Christi a Incarnatione snpputatio 

scribi primum caspit; etsi longioris lemporis tractu 

in cereis Paschalibus annotata. 

130 Et hxc circa Pontificia Brevia, qux dcinde Ethttjmge- 

sequunlur pltira et sinyula excutere non est aniinus i^eris sunt 

neque olivm ; Daqoberti Reqis et fundatoris privilenia '''■"''""■ "PW 
V , . .., ■ . ' •' s. Dtouiisium. 

septemdecim, fttiorttm ac successorum ejus septein alia, 

tumocto Pippini Regis, ac rursitm septemdecim Caroli 

Magni subjiciuntur, et sic deinceps, qux vel omnia vel 

pleraqtte malx fidei sitnt, itt ex jam dictis facilepolerit 

dijudicnre diligens Anltquitatum Snndioitgsianarum 

scrutator. Qttod si ex solo isUus monasterii arcltivio 

lanla prodiit ferrago chartarum, Romanis Poniificibus 

ac Francorum Regibtis fidenler xqiie ac ignoranler 

suppositarum, qnantam Doublclu collectio iiidical ; qnam 

grandem putas inveniret hujusmodi :i:nnionim inessem, 

et quot volumiiia itnpleturam, qui censorios octtlos per 

omnem arcumfeiret Galliam, simttl et per Italiam, 

Hispaniant, Anyliam. Noster hic ftnem jam spectat el atibi. 

labor, et pridein lassus calamus recondt in aliud leinpus 

postulat. Quia tamen aiias m transcrihcndis Evesha- 

mensis et Glastoniensis monasteriorum chartis ipse 

sibi indulsit plura, qttam nunc probare potest mens 

exeicitalior; cogendus est operi immorari tanlisper, 

donec iis ipsis obelum fixerit, qux citius debuerat dam- 

navisse. 

131 Talis imprimis est Epistola ConstantiniPapx, Eofshamensis 
?HoBrit\valdo, Britanniarumecclesi;cPrimati, iiijun- charta rejici- 
yit,ut totius Angliae concilium cogat, Episcopos sacri- '""■ "' ""'"<" 
que Ordinis religiosas personas, optimatesque re"ni ""^ "' 
cum proceribus suis adesse prsecipiat: quibus in 

Dei nomine congregatis denuntiamus, inquit, quod 
Duo Reges Angliae, Kenredus et Offa, cum quibus 
Egwinus Episcopus ad limina Apostolorum venit, 
in loco ostensae dicto Episcopo visionis, plurima de 
suis beneficiis, inpraisentia nostra, regia liberalitate 
donata et Apostolica auctoritate confirmata, contu- 
lerunt; quatenus ibidem congregatio monachorum 
possit instaurari, et indesinenter Christo famulari. 
I/xc, inquam, epistola, jirvut m vita S. Egivmi ex 
Capgravtoad xijanuarii recitatur a nobis,prxterquam 
quod salutera et Apostolicam benedictionem iraper- 
tiatur, ((a finit : scripta est ha;c epistola anno gratiae 
709, in Ecclesia Salvatoris Lateranensi, prajcipiente 
et confirraante Constantino Apostolic» Sedis Anti- 
stite, adstantibus et confirmantibus Regibus AngliEe 
Kenredo et Offa, rogante venerabili viro Egwino 
Episcopo, coram pluribus Archiepiscopis et Episco- 
pis, Principibus et nobilibus diversarum provincia- 
rum, cunctis acclamantibus, Laudamus, concedimus, 
et confirniamus. 

132 Qux hic (ut de anno grati;e nihit dicam) Apo- 
stolicarttm litterarum formaf Qux verisimilitudo , qitod 
pro re tantilla tantus fuertt Homx, non Episcoporum 
tantum, sed ctiam Archiepiscoporum convenlus? quod 
pro unius monasterit fundalione slabilienda jussus fuerit nomina 
totius Angiix conventus coyi, lam secularium quam rum lunc ttsi- 
ecclesiasticorum? qttod Jnylix tilulum et nomen usiir- '"'"• 

pannt 



contra stijluin 
curia, 



PKOPYL/EI ANTIQUARII PARS I. 



AfCTOnE D. r. 



xiihscrlptlo- 
iiitm loimam, 



confiishnein 
locorum flc 
irmpontm 



parint KfnrfthtsMerciic, et O/Ju OrienlaHum Saxoiutm 
Reqfsl Id autcm (ecissenl eo temporc, quo Jnglorum 
Niitio, inter oeciipatrices Britannix ijentes non maximi 
nominis, multo inferior crat Saxonica, prxciinias ad 
Austrum provincias obtinentc : unile etium Iwtlie, inter 
inculliores Ilibernos ac Scotox, non alioiinnm Saxnnicie 
lingua! nominenola est, qnam nos Antjiieanam dieimns, 
tl Joiinnes Diaconus, Siixoniam appeilavit retjionem, 
iid ijuam missus eral Auijnstiuus tuin siiis; licet ad 
conversionem Jnijlorum illi iiotissimum lueriut destinati, 
qnoriim pueros Itomie venales viderat et amarat Grcgo- 



narret Betia, vierito mirntiir Malmesl/urieasis de tje' 
stis Ponlil. lib. i qiiid miraculi sit, quod tacuerit 
lianc Eveslmmensem fundntionem, et aildit neque per 
.«e id pntuisse advertere, neque per alios addiscere. 
Sane monasteriorum omnium celebriorum exordia alti- 
git Bedn; ut exigiii nominis fuissc oportent illud, quod 
triginta annis ante Bedie morteni Bgwinus slruerc coe~ 
pit in sua irigorniensi dicccesi. Se.d ul fundatio illu- 
strior fieret, placuil cx Be.la tempus suiiiere et occasio- 
nent splcndidam adornandx fabulee ,eo quod (orle aliunde 
scirelur, eodem ferine tempore, quo seculum nbdicabant 



rius. Vidc autem pulcliras sulsciiptionum formulas f Rcges, Rom,x l'gwinum adluisse. 



Fgo Constantinus. Roinana; Sedis Episcopus. bas 
donationessubicripsi etconljrmavi.-J- EgoEgwiuus, 
buniilis Episoopus, confirniavi. f Kenred corrobo- 
ravi. ■{• Ego Oda consensi. Variandie, ul apparet, 
plirasi ttuclor studuil : ego ejusmodi varielates in 
genuinis suljscriplionilms niiu intrnio, nec puto pos^e 
reperiri. 

13S Ipaii porro Rei/um cliarta, cui pulchra illa 
Poniilit in Hulla superstruilvr, qualisest? Coiidunt eam 
Kenredus, Dei dono Rex Merciorum ; et OiTa, divina 
pennissione Anglorura (irientalium Gubernator. 
Novitatem saneliand obscurum icdolet istud, Dei Dono, 
et Divina permissione: sed Orientales Anglos poni 
pro .Sa.ranilitis Orienlaiibus. quamvis collimitaueo regna 
(utrint, quis (erat n talihus, tali loco ac tempore? 



133 Utinum quam nunc est faciU, rebus liisce ad 
fundum e.raininatis, similcs iwposluras agnoscere et 
damnare ; tam cito possent in opcribus nostris ea omnia 
expiingi et innovaii, qux de S. Ejwino in liac muteria 
scripsiinus ! Si Inam Regem Occidentalium et Auslra- 
lium Saxonum, virlntc quidem bellicaet religionis sta- 
dionobilissimum, sed cttjus nultus aul Romx, ubi mor- 
liius; aut Glastonix, quam dotavil, cullus anliquus 
doccri polesl, relulissemus inter Prxlermissos, quod 
nunr factumvellenius; nonextarentmodo ad vi Februa- 
riidux confietx sub ejusdem Regisnomine chortx,quasi 
dtttx anno ab Incamatione Doraini orerv et ikcxxv, 
idque Indictione iv, rum scribi debiiissel viii : Harum 
postrema, fnbulosam Glastoniensis loci sanclilalem ile- 
pr-edicans [quam iiijemes de S. Palriiio et S. Josepho 



Eiiam char- 
U Kcgls rnx. 



anno 704 
Diinde designantur agrorum monnsterio Eveshamiensi a'' .■Irimalhia ad xvii Marlii uteumque ventilarimus) e<725 ad- 

scrlpta 



eonlraditorum liiniles, lain minule el accurate, iilpagi 
nain inlegraui sola loeorum aut compreliensorum aut 
coulinniin nomimi impleant. Postremo sibditiir : Xcta. 
siint hicc anno Dominica' Incarnationis dccviiii in 
Ec(desia etc, ut supra, lisdem prorsus verbis, formuiis, 
nc subscriptionibiis, nec apice quidem variuto. Ipsius 
Egwini charla, qux signare et ennfirmare deberet 
omuia, fertur scripta annu Dominicae incarnationis 
714, m eoque drsignantur 120 mansse, quas prffidi- 
ctn' ecclesiip Christi acquisivi, iH(/iii( Ejwinus, sicut 
scriptuinestet confirm.iliim in chartis ecclesiie, et 
in Ubro manifestalur terra et tern.ini ejus quem 
scripsit Hritwaldus Archiepiscopus, et dictavit 
pnetepto Romaiii Pontiticis, cum eonsensu Princi- 
piim totius Angliaj : liirc inqutim chiirla prie ceteris 
meillnt tmixime. yldduntur eimn sulisigiialiones hte: 
i Ego KgwiiiHS, per siguum sanctK Crucis. + Kgo 
Keiiredus Rex subscripsi. f Ego Offa, per signiim 
Sanclre Crucis, .ronfirmavi. f Rritbwaldus Archi- 
episcopus subscripsi. b'go f Oswardus frater Regis 
confirmavi. Si cum consensii Principum totius 
Anglia', ergo in ipsa Britannia, inqiie convenlu itd 
hocferPontificem impeialo, quartopost reditum Eijwi- 
niauao, eom/ilelajam fabnca monasterii. Idem faleri 
cogent .lutiscriptiones Brilimldi et Oswardi, qui ex 



variaeidem conccdit prxdia, asseritque Kenlwinum Re- 
gcm, ab omni seculari et ecclesiastico obsequio im- 
munem constiluisse locum, et hauc ei privilegii di- 
gnitatein concessisse, ut habeant Fiatres ejusdem 
loci potestalem eli^endi et constituendi sibi Recto- 
rem, jiixta Regulam S. Renedicti. Deinde, Summo 
Pontifice Gregorin anuuente {secunduin htijus nominis 
inlellige) et cousentientilnis eliam omnibus Britan- 
nia3 Regibus, Arcliiepiscopis, Episcopis, Ducibus 
atque .\bljatibus, ;)ra'i7rt;ia iudiilgenUir, quunla pos- 
suutconcipi moxima; et monuslerium eximilnr ab iimni 
jurisdictione Episcopali; idqtie sub couditionibus adeo 
multis et Episcopo duris, nt vix ulluni immiinitatisejus- 
modi privilegi.um in ampliori forina ihiltim esse exi.iti- 
mem secuHs diu post secutis, quando insolenlia Episco- 
poriim quorumdam, seipsos magis quam greqetn Christi 
pascentium et Apostolicx Sedi siibinde rebellium, ad 
ejusmodi indutgenliam descendere fecit Roinanos Ponli- 
fices; ne visitaliouis aitt provisionis spirilualis prstextu 
expiliireutur mouasteria, et disciplma monastica peiii- 
tus in lis coltaberelur. Sed quid habuit Iiia, quantumvis 
arinis formidatus ac poteiis, qiiod totius Britannia' Re- 
gibus prxciperct? cjuid Arcliiepis-.opvs, quorum in utro- 
que ejits reqno untlns? .Si eadem, qux nunc Aprilem 
absolventibus, adfuisset scientia Februariiim traclanti- 



explodi de- 
buissent xquo 



wsulapedemtionexliilerunt.nocautemposito.quomodo bus, explodi ista potitissent ; sicul ibidem S h e.ciilosx 
subscripsettint hcuredus , I 0//«, prtdem deposilo tltqni- 
talis seculuiis fastu monuclios Romx tnduli? et quomodo 



€t nomina 
Iteiiitm qtii 
hoiu.i iuttlcm 
dcrjrli.nit 
monoclii. 



subscrip.ierunt cum tituto ngio? 

Ui lieda lib. 5 <op. 20 ita deiis scribit: Anno Impe- 
rii Osredi quarto ifuit is, ut piitet ex Capite pnrce- 
dciiti. Oiristi nccviii vel ix) Coeiired. qui regno Mer- 
ciorum nobilissime tempore aliquaulo pra'fuerat 
iiobilms multosceptra regnireli,|uit. NamvenitRo- 
niani, ibique attonsus, Pontificatuiu babente Con- 
stantmo, ac monacluis factus, ad limina Apostolo- 
rum, in precibus, jeiuniis et eleemosyuis usque a.l 
diem permausit ultinium. Venit autem cum illo et 
filnis Sigheri Regis Orientalium Saxoniim, vocabulo 
Utla... qui p;u'i ductus devotione mentis, reliquit 
uxorem, agros, cognatos, et p.atriam propter Cliri- 
stum... bt ipse ergo, ubi ad loca sancta R,mam per- 
veneruii. attonsus, et monachico habitii vitam com- 

dulsl™r'°°'"' '"^^^'■"'"Apostolorum iu cu.lis 
aiu (tesideratam pervenit. Iliec ii.i 



snnt Gatfritli Montimethen.us de eodem Ina fabetlx, 
quibusfinijit, ex Britonibus seu ffullis oriundum Inam, 
sociula sihi conjugio Guata Regina Brilonum. qiii ab 
ea Watlorum nomen trareriut, Cambriam dotalem te- 
miisse. Angtos domuisse, iisque et Brilonibus utqiie 
Scoitis mtittia prxcepisse conuubia, oppngnatumque a 
Dauis et Norvegis regniim egregia virtute defendisse. 
13(i Fabulis liisce annutneraiida etiam venit dicti 
Inx porleutosalorqilin,ex MS. Glastoiiiensi ileseripta 
num. Ssiiii lioc tiiulo, De capella argentea, qu.im fe- 
cit ibidem, id est Glastoniee, idein Rex cum vasis suis: 
qux postquam singula enumerata stmt, iidnolalo ctijiis- 
que pondere, exurgtmt nrgenti pondo .m.mdcccxlvii cum 
dimidio, auri vera dcclv ciim LX marcis; quantum ar- 
genti et auri, non jam dico in utraque Saxonia Britaii- 
itica, sed forte nec in tota (tiit heptarchia, exinanitis 
primum per Romanos provinciis, deiiide per Pictos 
Scotlosque depopulatis, ac landetn barbarorum, in au- 
tam amphter cum xdium a Brilontbus accilorum, avanlix crudelUatique 

derelictis. 



alquc alix de 
eottem Sege 
fabellx. 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



derelictis. Fhxerant qnvlem a Cerdicoei Cenrico, Inx 
trifavo attnvoqne, regtii Saxonici fiiiuhtoribus, nsque 
ad Innm nnni ccnlnm ; ijnpossihili' tnmen fnit nno snlo 
seculo, in gente heilicom ac perpetuo inqnieta, tantns 
opes colligi et servari; incredibite antem est simul om- 
nes ef['usan fnlsse in ornatum Hgnae nniiis Bnsilicpe, 
plumbcis cnnlecta- taminis, qnalis dcscriljitur a Glnsto- 
viensib^is, cnm in ipsam solidiori nc regia mojestute di- 



gniori opere sedificandam prvdcntius ilhi impendipo- 
tuerint. Et tnmen dicitur illa, vsqne dum conflagravil, 
multo post Inam tempore, in sna illa prima simpticiiate 
ae pnupertate munsissc ; qnod sane factnm non fuisset, 
sircvera tantis hilifnndiflrum possessionibus. quant.v no- 
miunnliir, jam innc n princinio, dotatimnnnchi Olasto- 
vtenses, proventibns annuis abundassent, tantoquc auri 
et argcnti pondere fuissenf ihsfructi. 



AUCTOFiE D. P. 



PROPYL^I ANTIQUARII 

PARS SECUNDA. 



De prsetciisa quorunidam Carmeliticoruni Convcntuum antiquitatc. 



Breviario 
Ciirmelttico, 



Tnrx Sanctae amissionem, cccplnm cum jnctura 
Hicrosolijmitnua' metropods, anno mclxsxvii a 
Turcis captiP, et cnm pxcidio ^/cconensis urbis 
anno Mccxci consnmmalam nwrentibus Chri- 
stianis in Europa magnujn divinitus ohligisse solatinm, 
trauslato liuc intcrim Cnrmelirnruni Ordine, prosingu' 
lari suo crga ipsum nffectu, scripsit ad xxix Mariii 
Magister meus Godefndus Henschenius ; dc priino Cnr- 
meli Priore Berflioldo dicturus ea, qux sola et pauca 
occurrcbani dicendn, nolenti in Carmeliticx antiquilaiis 
labgrinfhitm ante tempns impiicari. Diclum cuni Ordi- 
nis commendatione insigni, si prodiisset scculo pnrce- 
denti, mngno haud dubie plausn exceptnm fuisset; ncc- 
dum enim cmquam in mentcm venerat, anfe xiv seculum 
transhfos in Europam Carmciitns, dicere, Aunc vero 
cum oljensione mulla acc.eptum est; eo quod sic tncite 
repudiarenfnr doeumenla nonnnlla, in quibns magnum 
probnndi^ antiquitntis subsidium reposifum esse volebant 
iliius zclntores. Equidem professus sum ad viii Aprilis 
inB. Alberlo, et iferum lnc protesfor, nolle me prx- 
tensnm Ordinis ab Elin Prophcta snccessionem atlin- 
gere,vedum impugnare. Jbundentut volent in islo suo 
sensu Cnrmelita' ; taiitnm ne patiantur pro eo confir- 
mando imponi sibi figmenta recentin, vetustaiis paliio 
obtecta; neque indignentuv, quod ea recipienda ncnpu- 
temus : scd circa tempus translati Ordinis ea nos sinant 
credere, quaex Innocentii If Bidla, ex Breviario Car- 
melitnno, et Snntvici chronica discimus, ct anle cenlum 
amias a nemine fneruuf iu dubium revocala. 

2 Innoccntium audiamus. Suas ille liiteras, anno 
MCCXl.vi ad Arckiepiscopos et Episcopos dalus, qnse in 
Annalibus Lezanse possunt iutegra' legi, sic exoiditur, 
Paganorum incursus dilectis filiis, Fratribus Ere- 
niilis S. Mariie de monte Carmeli, necetasitatera in- 
duxisse dignoscitur, quod se ad has cismarinas par- 
tes, non sine afflictione multa spiritus, contulerunt; 
cum eis, contemplationis dulcedine recreari solitis, 
ex hujusmodi transitu turbata non modicum luerit 
quies mentis. Cum itaque ad hoc aspiret aflectio, 
ut, per Apostolicae pietatis auxilium, statum conse- 
qui valeant, in quo sibi et proxiniis. Deo propitio, 
ad salutem proficere hilarescunt; Fraternitatem ve- 
strani rogandam duximus et monendam, per Aposto- 
lica vobis scripta mandantes, quatenus.... ipsis ce- 
lebrundi divina, et hahendi liberam Fratrum sui 
Ordinis sepulturara licentiam, si expedire videritis, 
sine juris aiieni praejudicin, concedutis. Hxc iile, 
clare supponens eosin Europa, utpote recenter transia- 
tos, stalum eateniis non hubere sed quxrere. Leetiones 
pro Commemoratione solenni Bealissima.' firginis Ma- 
riai ad diem xvi Juiuab omnibns recitandse, qna' cer- 
tissimum de sensu totius Ordinis testtmonium dant, sic 
ioquuntur : Cum olim in Europa Ordo esset ignotus, 
et ob id apud Honorium Quartum non pauci pro il- 



lius extinctione instarent; adstitit Ilonorio noctn 
purissiina virgo Maria,pianeqiie jussit utinstitutum 
et homines henigne complecteretiir. Eadcm lectiones 
ad cramen denuo revocutse snnt anno Mncxxviii, ac ne 
lunc qntdem aiind occi>rrit quod mutnrelur, qnam nu- 
merns nomini Ponttficio additus; cum cssent qui susli- 
nereiit, revelationem prxdictnm, non Quarto, sed Tcr- 
tio iiouorio, antequum scilicet in Europani ordo trnns- 
isset. Revcrn enim ab hoc Ponlifice primum upprobaln 
ejus Rcgula est, post unnorum aliquot soiuilafiouem, 
anno Christi Mccxxvi, nti pienius v Maji ad Vitam S. 
Angeli dicctur : et econtra ante tempns Honurii quaiti 
nuttssimns in Europa ct late propagalns Ordo fuit, 
multisque variorum Ponfificum diplomnlis ac privile- 
giis communitus, prouf ud Vtlain B. Simonis Slccl, 
XVI die ejusdeni Maji mantjestum fnciemus. Dentque 
ex Chronica de excidio monasfertoruin Terra:-sanctge et 
muifiplicattone Ordinis per Europam, a variis scripto- 
ribus CurmelUicis citantur haec expressissima verba : 
Prufessores hujus Religionisnumquam proposuerunt 
extraTerram-sanctara [quamdiu scilicet res Cliristia- 
norum utcumque ibidem subsistcbant et porro sustineri 
po&se videbautur)\i-ekhere ad habitaudum ahquara raan- 
sionera suae Religionis. Venil autem Chronicse isltus 
auctor (jutileimns de Sanwico, Sanvico, vel Sambuco 
{nam varii varie nomen scnbunt) post amissam uitano 
Acconnn anno mccxci iu Europam : nec facile inventeitt 
Carmeiifae antiqutorem illo rcrum snarum scriplorem. 
3 Quid ad hxc iiit Y Dicunt scilicet, aucloritates alle- 
gatassolum respicere novissimnm ac gencraicm, ideoque 
prx ccteris famosnm migrationcm : idque eo snsfinent 
eonfidentius, quo existiniant inonastertorum aliquorum 
mnjorem antiquitatem demoustruri cerlius. Ergo ne 
pergerent quxri, prxjudiciis abtcpfos ?ios contra evi- 
denfiiisimam vcrilalem niii, cnm interim nihii optarem 
magis quamopinioni ipsurnm ftrmandx solidum aliquod 
invcmre fundamentum : totos Lezana: yjnnales cvoIvl 
ct qu.r ille sfatuit Convcnlum stnguiornm inifia soticite 
scruiiifiis, ex tnginia circiter quos nominat, velut antc 
annmn Mccxxvin inchoatos, nec unum quidem reperi, 
cnjus probaltonem di(}tctle cs.^iet manifestie vnnitutis auf 
etiain falstlatis conviucere. Hoc agentt snb manibus 
crevil hand spernendaemolis Commeutarius, quem darc 
hoc loco totum proposueram : sed its qutbus obscqui me 
decet, visum est snfficere possecxcjnpium ununi alterumve, 
cx quo de ceteris qttalia sint, a-quns lector judicium fe- 
rat. Ipsis cerfe Carmeiids sulfecturum id credo, ne 
existiment amplius anttquitates suas ex mero prxjudtcio 
rejict ; neve potro nos nrgere velint ad dandam de sin- 
gulus ratioucm, cum viderint ea quibus potissimum ni- 
tebaniur, ct qux nobis pne niiis semper voluertint esse 
commeudata, adeo solide confutata. Iliec autem duo 
sunt, Thomx Episcopt Eiorentini altestatio anni nccxLii, 
ei epttnphium quoddam Bopardicnsc, anni mcxui. Plura 



Chronica 
Sanwicl, 



majoiem anti' 
quif if€in 
inxlend^nie , 



unlus alte- 
riicn-r cxem- 
pli dcctara- 
tivTie confu' 
tanfur. 



ArCTOBE D. P. 



Floreittix 
prlmo ereml- 
lorium anno 
~'i:\ funda- 
tum, 



tnm allo loco 
tcclenla onno 

im 



qit.i flenium 
nn. 14;5 
consecrafa 
sil, 



et titdulijcti' 
llis dotata 
an. ]bi'j. 



Ast iii aitiio 
i luiidatio- 
nis eiror 
invenitttr, 



el iiidilata 
per an. 130 
consecratione 



XXXIV 

si poslhac desidennlur, parata sunl omnia, nec deerit 
lociis idoneiis in Majo, sive ad Fitam S. Angeli, ex 
qua nannullonim ejusmodi eonvenluum fides pendet ; 
sive ad Catalogum Jlifro.wli/niilanorum Episcoporxtm 
ac Pntriarcharum, quJirum unus dicitur fuisse Enoch 
idemque Vitx istius auctor, sive ad Acla B. Simonis. 

CAPOT I. 

ExaminaturFlorcntin^; fundationis antiqui- 

tas, lioc scculo primum cxcogitata. 

J\.nle annos non admodum multos, triginta forsilan 
aut quadraginta, in florenlini Convenlns clauslropo- 
sita est inscripllo, his verbis concepta : A Christi nati- 
■vit;ite anno nccxLin KalendisMaji, ad lionorem Dei 
etli. Marife Virginis de nionte Carmelo, erecta fuit 
parva quadam ecclesia. cujtis primum lapidem po- 
suit Rev. I)D. Tlioraas Episcopus Florentinus, in 
recessu prope civifatem, jnxta vi,im Pisanam et flu- 
men Arni, pro Eremitis quibusdam montis Carmeli: 
Genesio scilicet, Basilide, Cvrillo, Enoc, Plironto, 
Honiiphrio, et Elpidio, irumar Arahi;e Regis, Maho- 
meli successoris, tyrannidem fugieiitihus, nutu di- 
vino in hanc urbem perductis.Deinde annoMccLXvm 
Kalendis .Iiilii, extra civifcitem, fundata fuit h;ec 
Ecclesia secunda, per Reverendiss. DD. Joannera 
Flnrentinum Episcopum, suh tituloFiMtrum eiusdem 
Ordinis, pnesentibus plurihus personis secuhmbus 
ac re(!ularilius : qui Antistes donavit pedem S. Ag- 
netis Virg, et Mart. et caput S. Cordulce itidem 
Virg. et Mart. S. Ursula! sociae, quai suntadhuc in 
eadein eccloia.Postfundationem veroannoMccccxxii 
Doininica in .'\lhis, die xix Aprills, ex concessione 
Marliiii Papa V, ad preces D. Francisci de Soderi- 
nis, pcr Reverendiss. DD. Americum Corsinum, 
priinum Florenti» Archiepiscopum, solenniter con- 
sccrata fuit, assisleufihus RR. DD. Antonio Fidei 
Carmelita Episcopo Suanensi. et Benofio [•"ederigo 
Episcopo Fesulaiio, Florentinis ; in qua consecra- 
tione iilein Reverendissiinus donavit Reliquias de 
Sanctis Bartliolomaw, Thoma et Barn.aba Apostolis, 
M;irco Evangelista, Clemente et Antero PP. et MM. 
Laurcntio, Sehasliano, et Pancratio MM. qua: in 
eailein ecclesia cnndiintur ; quam cuilibet contrito 
et confesso, in Dominica in Albis visitanti, idem 
Archiepiscopus pro tunc Indiilgentiam quadivaginta 
dieruin concessit : quam pleuariam et perpetuam fe- 
citSS. D. N. Gregorius fel. record. Dat. PP. xiii, 
anno s&lutis Mnr.xxxv, ut const,it ex originalihus in 
Arca conventus pnsilis, quorum copia? flde dignEein 
sacristia extant affixEB. 

5 Itali/e sarrte auctor Ferdinanilus Ughellus tom. 3 

columna IG6, cUat Ferrinium. in Catalago Flarenti- 

norum Eiiisa>itaruin asserenlem, quod .Joannes anno 

MCCLI ad Florentinam Seilem subveclus, anno mcclxxv 

rfic 111 Jauuariijecit primum lapidera ecclesia,- Car- 

melitarum. Ila ilium ex ipsius aiit Efiscopii aut Con- 

venltis nwnumcnlis accepisse nullus dtibilo: sed errorem 

obrepsisse in anni uumero a.isentiiir Ughello. velus Kn- 

lendarium eilanli, iu quo J6annes iste dicalur obiisse 

die ullima aiiiii immeduile prxcedentis. Facile fuit 

vntim cijfiam (iiam per Cijfras Ferrinius annos notal) 

pro allera irrepere et 75 pro 08 scribi : at unius iimi- 

sis iioiiicu sub.^tilui pio altero, non xque facile. Qiinre 

c.rislmio rei.era diem Jantiartijnctum esse primum la- 

nidem a Joanne, .vd aiino mcclxv .- nuiw aulem post 

terlio, die i Julii tiinc in Dominicam cadeule, ipsam 

ecclesiam esse coiisecralam : pro quo vel nitiiium exi- 

qua, vel te.mpom diulimitiale rtnitam passiira, post an- 

nos circier cenlum quiiiquaginia, amplior aiia cxtructa 

s.(, qua: eltam nuiic extal. Quis etim credal lanto lem- 

fore usosesseFratresecclesia non consecrata? Unde 

ante mnnm hic nolo, inscriptionis istius auctores, in 



PROPYL^I ANTIQUARII PARS 11 

tempore tanlo nobis viciniore adeo halhicinntos, nt inter 
fundalionem ac eonsecralionem tam immane intervallum 
ponereut; non magnam fidem mereri in iis,qux de se- 
citlo longe anlerioTi scripsere. 

C ^d Thomani Episcopum quod altinet, ejus no- 
men non invenilur in ullis Florentinorum Episcoporum 
catalogis, uti testaltis est nobis Tiberius Petraccius, 
Valltimbrosame Congrejjalionis vir cruditus, et ejusmodi 
rerum scrulalor diligens. Primus itlum in serie Epi- 
scoporum coUocavit Ughellus, nuUo alio fundamento, 
qunm qtiod nomen ejus inveniatiir snbscriplum Canoni- 
bus Concilii Romaiii, sub Zacharia Papa anno dccxliii 
celebrali secundum Baronium, num. 27. Scd nppen- 
diettla illa Roniani Concilii, qnam mendosissiniam esse 
ideni Baromus aijnosrit, inepti cujusdam hominis est, 
ila enm exordientis, Factum est hoc Concilium anno 
11 Arfahasdi Imiieratoris, nec non Luitpcandi Regis 
anno xxxiii, Indictione xn. Etenim Indiclio xii et 
annus Luilprandi xxxiii, non cum Artabasdi anno ii, 
Christi DCcxLii, sed curn sequcnti concurrcbant, ut pa- 
tebit examiiianti. Cttm igitur pet:iuasum vellenl auctores 
inscriplionis, conventum suitm anliquissimam habere 
originem in illo siiburbano secessu ; et citm de Hnmari 
perserutione aliquid ibidem credetur, ex opinitme tum 
prinium invalescenle, de Barralaritm capparum auctore ; 
ad isttim animm, qiio congruum inlento suo Thomam 
invenerunt. a Baronio nominatum, omnia retulerunt, 
citm summa rerum ac le.mporiim confusione. Nam Ilumar 
isle Arabum Dur, et Solgmanno mortitosummus Ame- 
ras fnclus aiino Dccxviii, qui Christianos ad fidem Re- 
ligionemque foeda desertione conspiircandam ade- 
git, ex quo plures Martyres effecti sunt [ut scribit ad 
islud lempus Theophanes) anno nccwi, post principa- 
tus annos duos et menses qiiatuor, extinctus est, 
ju.via eumilem Theophnnem : Humnro aiitem Izid, Izido 
Isam, Isamn Valid sitccesseritnt, anitis dccxxi, xxv, et 
xLiii. Gratis vero assumititr a nonuemine, hsec exeiisare 
volenle, Hiimari perseculionemdici, qiiia nb ipso caepla, 
tt posteris fueiit conlinuala ; nam de hac continuatione 
nihil leijilur apiid scriptores : et quamvis legerelur ile 
ea nliquid, apparet sensum inscriptionis eo non posse 
nisi per vim Irahi. 

7 Sedjiivat primam fictionis lotiits causam discere 
ex prailaudalo Peh accio, nobis circa hxc qua-stionem 
habentibus ila icribente : Lis erat inter Carinelitas 
Senenses ac Florentinos de primatu suorum con- 
ventuum, quos in Thuscia possident ; et cura Se- 
nensis locus pnmas habere in fundatione praeten- 
deret, exhihendn donationem aliquam viris religiosis 
illius loci factam a Carolo Magno; Florentini (sicut 
a nohili viro Antonio Contalberti fidelissime aocepi) 
composuere diploma, sub nota anni dcxliii et Tho- 
mae Episcopi nnmine. &ic aiilein composito diplomatc, 
quod mox proferemus, et quod ego, inquit Petraccius, 
post multam operam et industriam ad id positam, 
tandera oculis propriis vidi ac manibus contrectavi; 
curaverunt ipsum (sicut Antonius Contalberti tes' 
tatur) scribendura in raembrana a quodain Fratre 
Poloiio, qui func in Florentino degebat Carmelo. Sed 
aviris emunctae naris facile ohservata irapostura 
fuit, cum neque loquendi, neque litterarura forras 
ea; essent quibus antiquitus assueverant Florentini. 
Ideoque difhcillimum est originale illud apud Carrae- 
lilas conspicere : quod utique, pridera falsitatis con- 
victos, pudeat ipsum amplius exhibere aliis quam 
sui Ordinisopiiiionis]ueliominibus ; eteniraomniex 
parte novitatem redolet, uti optime notaruat Illus- 
trissimus Senator Carolus Strozzi et Capitaneus 
Cosmus della Rena. Hactenus ille. 

8 Quorum autem judiciiim finiens Inudnt, eos nos 
vidiinus aiulivitnusque Florentix pro nnliqunriis peri- 
tissimis Imberi, et reipsa tales sumus expcrli. Rogave- 
ram ego ut istius diplomatis pauculas lineas, allerius- 

que 



primx vero 
atictor ThO' 
mas, nec 
ini^eiiitur in 
catalogis 
Episcoporum, 



negue potuit 
ab ffumari 
tyrailnide 
prnfttgos ex- 
cepisse. 



Occasioite 
contciilionis 
de atitiquitate 
cum Con- 
ventu Se- 
nensl. 



Florentinl 
(piidaiii, ador- 
navere fa • 
tnitam. 



viris Floien- 
tix cruditis 
notam. 



DE DIPLOMATIS DISCERNENDIS. 



que seado viii scripti ctiam ])aucas, periliori maiiu sic 
curtirct excipienrlas. nt xri incisx ipsis onilis e.rliibere 
possentsux xlatis dilfereiiliam. Sed respondit, iitnim- 
qne d.fjicillimc impetrandum a snspicacilius custoJibus ; 
u Carinelitis fortassis imlla ralione : videri aiitem su- 
perfluum forelaboris et peciinioe irapemliuin, cum 
illud Caniielilicum pliirimi ante hac Yiderint, testa- 
rique possint ipsnin nec Romani'! nec (lothicis, nec 
Longobardicis litteris, seil prorsus harbaris esse 
exnratum, quales .scilicet Polonus fraler novcrat, ct 
siii insolenlia auliquitatisfidein obleuturasapud Senenses 
credebant ulti. Nos qnibus de ilicti Convenlus certissimis 
antiquitatibus miilta a variis dicta erant. cuin anno 
SIDCLXI essemus Florentise, illiic quoque spcclalim ivi- 
miis : ntquc a claustro, ubi inscriptioneinprxdictam lcge- 
ramus, clucti ad sacristiam, aliud ibi non invenimus. 
quam Indulqeuliarum poslremo coiicessarum copias su- 
pra memoratiis, et ncscio quie alia, niliil proficieiitia ad 
coiiciliaiidam promissx anliquitoti fidem. Reqiiireatibiis 
aiitem, numquid in eam rem ultra haberetiir qiiod pos- 
set monstrari, responsum est, niliil haheri prseter con- 
stantem in loco traditionem. Recessimus iqilur, nulliim 
aliud opersepretiKm refeientes, quam qnad satis certi 
nobis videremur , primam de Thomx Episiopo narra- 
tionem novitiam esse, seque ac istius generis pliires jam 
anteapro noviliis agnilas. Diploma ipsius Thomie aut 
illius copiiim neque nos videre peliimus, qui de eo non- 



alias alibi scripturas aiinotaham. yintuerpiam autem 
reversi, qnoties cuin Patribus Carinrlitis egimus {egi- 
mus autem citm mullis et siepe, quia cupiebamits in 
Bertholilu scribere aliquid, in quo posset et Ordini et 
verilati sic fieri satis, ul tamen dici non possemus Siic- 
cessionein Elianam probare vel improhare) identidem 
quieieutihus qiiid Jesua nntiqiiilate e.^isemus dieturi et 
inslantihus ut suir parti accederemu^, semper respon- 
dimus, nos inter amicitiam ct veritatem medios, silen- 
tium de illa quscftione servaturos ; quippe cui in ipsorum 
favorcm decideiidx nullum idoneiim argumentitm sup- 
petcrct; et qux ad institutuin nostriim paruin aiit nihil 
facerct. Iilem hauddiu post respoudimus ipsi Reveren- 
dissimoP. Pbilipiio, Antuerpiam venienti,el in coroiia 
plurium .suorum nos ercipienti, cuinque sermoncm quem 
Romee habiterat rete.renti. ac noininalim de Florentina 
fundalione quierenti. nitmquidca nobis probata fuisset : 
ad qitod diximits nihil ibi a nobis visiim, qiiod' ftdem 
faceret tuntx antiqnitatis: celerum si qita prohatio 
sufjiciens a/fenrtur, non defuturos nos ei nffeclui, quem 
erga Ordinem habere nos benevolentissimum profite- 
bainur. 

1 1 Ilorrcbamnsfateor in Carmrliticam aiiliquitatem, 
cujus fallaccs prohaliones plurihiis experimeiilis habe- 
bainus dclibntns, tamquam in aspernm aculcis .^entice- 
titm ingrcdi. Cum autem mensis hic advcnit (in qito 
propter multipliratas ipsoriimmet querelas iiefas fuit 



AUCTORE D. P. 



f/uam 4n- 
tuerptx ; 



rfunc eamdem 
cogor refuta- 
re expresstus. 



dumaudireramus; ncque nobis vltro iiidiranditm pula- dinlius lenere silentiiim) niliil prius aggrcssus siim cxa 



rere, quibuscum agebamns Patres. 

9 Interim Theologiam suam Carmrlincnm anno 
MDCLXV Roms; evulgarit Reverendissimus Paler Phi- 
lippusa sanctissima Triiiilale, Discalceatorum Gene- 
ralis, etqu. 12 art. 2 innectens relationem antiquitaiis 
Florenlinx, eidem contrariam iiobis ac veritati notalio- 
nem sithdidil, quae Autuerpix postea recusa est, ne cam 
possemus ignorare. Iliaautem talis est : Nota, quod 
anno mhclx, data occasione, bis disserui de anti- 
quitate iiostra; Relisionis Carmelitanffi cum R. P. 
Godefrido Ilenschenio Belga Sncietatis Jesu, qui plu- 
rimiim in historia eruditus.negabat Carmelitas esse 
antiquiores S. Alberto Legislatofe nostro, qui a 
quingeiitis l'ei'eannis vivebat. Sed cum prfesentem 
ei discursum fecissem, per tot secula retrocedendo ; 
tandem respondit, se non amplnis dubitaturum de 
nostra successione hereditaria ah Elia Propheta 
absque interruptioue, si veraesseutqiiffi modo scripsi 
de fundatione Conventus Florentini : et quod in re- 
ditu foret transiturus Florentia, ad comprobandam 
bujus rei iiotitiam. Intererant ejus socius junior, 
iteni Belga, successor electiis in scribendo ; et ex 
nostris P. Co^lestiniis aS. Lidovin:i Batavus, in no- 
stro Conventu S. Maria; de victoria ad montem 
Quirinalem Romse. Postmodum rescivi a R. P. Ga- 
briele ab .\nnunliatione Carmelita" ejus olim in 
Gra3ca lingua discipulo, quod ipsi Florentiae exi- 
stens scripserat, se ibi vidisse monumenta antiqui- 
talis nostrfe, de qiiibus jam non dubitabat : quod 
etiam ronfirmavit alteri Patri Carmelitas in Belgio, 
utlitteris inde missis didici. 

1 Ifivc sic imprcssa vel iniprimcnda esse si coguo- 

proiit abunde tiissemits tunc [neque eiiiin ante annum mdclxx ad au- 

lestali mmm res ociilosre nostros pervenere) ciiravissemus omnino ut 

tam Florentix Pcverrndissimus ille Paler intelligeret. quanlum sua 

citm fefellerit memoria, ct qnam loiige abfuerimus ab ea 

certitudinc.quam alii, sux opinioni faventes nimium.ad 

ipsum perscripscre. Qui iiosad Coiiventum Florenlinum 

dcduxcre viri illiislrissimi et eruditissimi diio. Andreas 

Cavaicaiitius et Anlonius Magliabechius, lestari pote- 

rant ; nos, visa inscriptiouis dictx iiovitatc, obstnpitisse 

vel simpltctlatemvel confidcntiam homtnum, in tantx 

rei argumcntum hoc .wlum ostentantiitm ; adcoque con- 

tempsisse, ut nec in pugillares quidem dignutits fuerim 

amotare eetatis tam parvse scripturam, sicuti passim 

Jprilis T. 11 



minarc, qvam illius toties nobis objectx Florentinx 
inscriptiouis fitndamenlum. Hocvcro in (omo 3 Anna- 
liuin apud Levinam reperiens, nitllumquc penc verbuin 
in eo legens, quod non prxferret mnnifestum evidentis 
imposturx indicium ; iternm exhorrui, dubitiwiqtte, 
utruni,salvareligiusamodcstia et caritate, ticeret tam 
insignemfceditatcinredarguendodeiiudare. Sedlocuster- 
giversationi nvtlus crat, cogitaviquc paitcorum culpam 
non piissclrahiin alicujiis integriOrdinisiufutitiam. Imo 
hiiic potissimum censiti incipienditin : utviri inler Carme- 
lilascordatiacvcritattsstudiosi, hoc tamclaro cxempload- 
moniti, e.ruant prxjudicium , de suorttm quorumdain scri- 
ptorum fidelitateconceptnm,quodeos non pntitiir dc re 
quapiiim diibitare. quiefavere videtur nimisardcnter con- 
citpitT ccrtitudini sitcccssionis Elianx. Sed ipsum piil- 
chrum Tliomx diploma, quo tiintopcre sese nttnc passim 
Carincliticx historix tractatores dcfensoresque efferitiit, 
tamquam iueluctahili argumento, prius totttin exhibea- 
mits. quain siugula agijrcdimnr e.caminare. Est igitur 
lale. 

12 Nos Thomas, miseratione divina Florentife 
EpiScopus, protestamur expresse, ad perpetuam rei 
meraoriam et posteris futuram fidem, quod ad hono- 
rem Dei et B. Mari?e Virginis de monte Carmelo 
etomniura cadestium civium in coelestihus trium- 
pbantium, pnesentibus Mauritio, Cionin, Cotterio, 
Ardinghio a S. Geminiano etGottifredo Cuffa, om- 
nibus ecclesiiK Florentin^nB Presbyteris, nec non et 
pr;esentibus Ereraitis ejusdem Carmeli raontis, Gen- 
nesio, Basilide. C.yrillo, Enoc, Phronto, Honu- 
phrio, et Elipidio, exeodem sanctomonte ab .-Vrabiaj 
iniquo Rege, Machoraetti successore et discipulo 
Hum:ir. fugientibus, et in hanc provinciam decursis, 
hac praisenti die infrascripta, primum lapidem par- 
v£e ecclcsi^B, in remoto loco pro eisdem eremitis 
Carmeli, ad totius Florentini pnpuli placitum et coq- 
cursum, propriis nostrismanibus, Deodante, posui- 
mus, prope civitatem, juxta Pisanam viam et flu- 
viuin Arni. Acta suiit hajc Florentiaj in Palatio 
Episcap;jli, testibus ad omnia vocatis, Joseph a S. 
Vivaldo, Baldiiino Balduini de Colle vallis-Elsae, et 
Gualterio quodam Vicedomino Florentino, sub anno 
Domini 743, meiise Maio, ejus vero die prima, in- 
dictione deciina tertia etc. Ego Raynerius Simeonis 
a Sigiia, Apostolica et Imperiali auctoritate Nota- 

■VI rius 



et expendere 



atte fationem 
Tttomx Bp. 
aflictam. 



Qiumodo 
Ztnobio c«l- 
dam stib an. 
370 a/yinji- 
tur dotatio 
tcclesix 
Arelinx. 



rius Florentinus, rogatus manu mea confeci, et si- 
gnum mei Tabellionatus apposui etc. 

locusf signi 
13 Ferdinandus Vglielhis lomo i Italise sacne similis 
fnrinx instnmentum col. 431 proposucrot, cujus pri- 
marium exemplar in arcliivo Calhedralts ecclesiie Are- 
tin.T halieri prxdicalialur, quoque siib annum a nativi- 
tale Domini circiler CCCLXX Zenobiiis Iribunus /i/itis 
Landerici fingebalur, in graliam baplizatoris sui S. 
Donali, episcopales censusadmiracidum locupletavtsse : 
eo autem proposilo, Hoc ego, inquil, instrumentum 
in medium adduxi, non quod, ut ex meo discursu 
colligo, verum illud arbitrer ; sed ut lectorum cu- 
riositatem expleam, qui aliqunrum hominura artes, 
quibus vel ad suam illustrandam exornandamque 
patnam, vel ob alias utilitates aucupandas, fabulas 
non inelegantes adornant ac instruunt, inspicere de- 
lectailtur. Nobis in lioc lam vastn opere non licet usque 
ad delicias eispaliari, maxime inrefulandis opinionibiis 
iis quas inlegrx communitates sic propugnanl, ul vel in 
dubium eas revocasse piaculum habentur. Prsecisa 
necessilas ad litec nos adigil ; iili sciunl qiii seripla quse- 
dam legennt, adlioc nuper vulgala, iit nobis et insigni- 
bus iitiquol noslrse Socielalis Scriploribus, apud Ordi- 
nem imo Orbem univer.ium, aclio inlendalur conlu- 
macix, nisi vei faleamur fidem nobis faclam esse Car- 
melilicx, etiam in Emopa, anliquilatis, per ejusmodi 
probalionrs ; vel palam edicamus, qvx nos argiimenta, 
contraria coganl ivsis illam negare. Operx preliiim erit 
Arelinum figmentum videre apud Ughelliim, ac deinde 
legere quibus argumenlis vir isle doctissimus manifestam 
fuciat imposturam : nos, eo omisso, ad Florentinam 
ficlionem, puriim iisdcm parlim diversis ac pluribus no- 
tis revincendam, converlimur. 

CAPUT II. 
Indicantur novitia; imposturse, tot pene ar- 
guinenta, quot sunt nctitiae Attestationis 
vcrlja. 

yjuam parum sil authentica fides attestationis Flo- 
renlinx, et quam imperite ei a Lezana recenlioribusque 
scriptonbus credalur, non est opus exponere ei qiii vel 
minimum isliusmoili rerum mum liabet. Sed quoniam 
non oinnium ea experieiitia esl, et cum iis incidil dis- 
putatio, qui licet iiilnl frequentiiis quam summam anti- 
qiiitalem in ore liabeiint, illius tamen guslum verum 
nec primis videntiir pe.rcepi.ise labris: enucleanda res 
accuralius est. Ne aulem in hoc, noslrum dumlaxal 
judiciiim interponere videremur, voluimus loliiis Floren- 
tinx nobititatis, palriarim antiquilatum sludiosissimx, 
exquirere sensum, circumlala per omnium munus copia 
allestalionis pra-diclx; qui omnes manifestam esse im- 
posluiam pronunliavere. Longum essel singulorumpro- 
ferre verba, loqiielur pro omuibiis FerdinandusUghellus 
prxlaudatus, qui totum eamque longissimam vitam im- 
pendil, Punlificum, Regum, Pnncipumque diplomatis, 
publiciirumque ac privalarum personarum conveiilioni- 
bus, atqiie Italicorum labulanorum scriniis perscrutan- 
dis, maxime aulem versalus in Florentiiiis rebiis, inter 
quas lueubratwniim suariim exordium fecit. Hic de 
proposita sibi atlestatione sen.^.um siiiim aperuit his 
litUris anno MDCLXIX, die xviii Octobris Roma ad me 
datis. 

IS Attestationein Tliomic Episcopi pluribus de 
declarel alles- causis supposititiaiu existimo: neque euimejusraodi 
'Z:Z,Z :^l 'r^ -f«-t.e uUaextatmemoria in ar- 
chu 10 ecclesue !• lorentma;, quod olim diligentissime 
perscrutatus sum, et st.ylus ab antiquis monumentis 
div..rsissimusest. Numquam aliquis velerum Episco- 
porum a pramomiue, Nos, auspicatus esf ra:,jorera 
lUi huimhtatem prsseferebant. Miseratioue divina 
Episcopi quidem erant, phrasis tamen ipsa moderua 



Idim quod 
reliqui Flo- 
renlini 



argumentis 

sex. 



smtien^ Fer- 
dinand. 1'fjliel 
lu>, 



PROPYL^I ANTIQUARII PARS II. 

est inter recentiores. Eo quod pratenditur tempore 

scripta instrumenta, si quando locum in quo condita 

notant; scribunt, Acta in atrio Episcopii S. Joan- 

nis: ipsique Episcopi, non se Florentinos, sed B. 

Joannis Episcopos dicebant, ut in pluribus eorum 

instrumentis observavi. Numquam etiam Florenti- 

nus uUus Notarius .\postolica et Imperiali aucto- 

ritate subscripsit, usque ad nostra tempora : sed 

bene Ego N. Imperiali auctoritate Judex vel Nota- 

rius. Denique ad totius Populi Florentini placitum 

et consensum, primus Carmeliticai fundationis lapis 

positus dicitur, anno dccxlim, quando Florentina 

civitas tota pene jacebat diruta, et populus omnis . 

erat dispersus; donec post annos aliquot, id est 

circa finem istius seculi, Carolus Magnus hunc col- 

ligere, istam reaediflcare coepit: exindeque obtinuit, 

ut Populus Florentinus per Judices Imperiales 

regeretur. Et hanc forraam servarunt ceteri Impera- 

tores usque ad Henricum, qui Florentinis vendidit 

libertatem, qua ad Medic:eos usque Duccs et Caroli 

V tempora fruiti sunt. Haec erant quaa raptim 

et primo intuitu observata scribere volui, et e- 

ximiae Paternitatis tuse eruditioni per omnia sub- 

mittere. 

16 Hactenus Ughellus , membranarum velerum 

usque adeo non severus censor, ul cum earum miiltis, 

quarum ecgrapha sibi mittebantur obelum figere posset, 

tamqiiam non ea quam prxferebant xtate confeclis, vel /""'"'' ""'" 
' ^ , . . . . . . -,111 ceiuura 

non bona fide transcriplis, non lamen nisi rarusime id uygnda. 

fecerit ; longe. quidem melius de re hlteraria id faciendo 

merilnrus, $ed mullum amissnrus de gralin amicorum 

talia submiltentiiim, nec parvam moiestiam siiscepturus 

semulorum illa reprobari non ferentiiim, morain eliam 

longiorem injecturus properanti operi et inlra octodecim 

annos ad novem volumina excrescenti. Ita in tomo suo 

VIII de Beneventnnis Episcopis agens, ex ftde codicis 

Falicani, anno MCXix in Beneventano S. Sophiee mo~ 

nasterio compilali, non tantum protulit chartas aliquas 

subnomine Alphani Episcopi ct Arichis Principis Lon- 

gobardorum, aliorumque ejusdem gentis Procerum pro 

seculo VII, absqiie ulla, quanisane merebanlur, animad- 

versione; se.d tolumeum libriim tomoisti subjunxil, sub 

lilulo Chronici, nusqiiam interponens judicium siium, 

quod merito maximi lectores fecissent, plus qunm ducen- 

torum triginta instrumentorum the^auro longue usuri 

securius, si eos de cujusque bona aut mala fide docere 

comnientando votuisset. Hoc autem ideo nolandum a me 

fuit, ne quis contra prxnotatam Ughetli epistolam ip- 

summet fortejubeat testimonium dicere, attegando qux- 

dam in ejiis operibus relata diplomata, sic dictata, qiiasi 

vel Episcopus quispiam anliquus Nos scripsisset, vel 

Notanus aliqnid aliud usurpasset eoriim, unde nunc 

arguilur novilas fictionis. Nempe hxc, ciim sint paiica 

in singulis; nec nisi a paucioribus observanda, dissimu- 

lare se posse credidit propter MSS. exemptarium ve- 

tuslatem: AltestalionemautemThomannaluit ignorasse 

videri, quam undique preebentem recentissimx composi- 

tionis indicia, adhibere ad implendam centum annorum 

lacunam, quibus Episcopum nullum Florentini catalogi 

nominabant; eslo ipsius Thomx nomen, vetut atiunde 

cognitum, noliient preeterire. 

17 Cum vero judieium suum rogatus est declarare; 

ecce ut in tribus primis verbis, Nos Tliomas, misera- ^^^ jjjjj „£. 

tione divina, et FlorentiiE Episcopus, tolidem indicia cedunt prxter 

falsilatis redarguit. Et forte is erat aioio DCCXLiii re- ""«. 

rum status, ut neque Thonias, cujus vera ■existenlia non 

salis fideti auctoritate cognoscilur (utpole ciijus iiomen 

primiis Baronius in liicem proluiit ex fide untus tituli, 

ut ait mendosissime scripti, aut potius supposilitii ante 

Sijnodi cujusdam Romanm Acla) neque omnino alius 

quispiam Episcopiis (uerit, aut luncaiU iisque .id Caro- 

lum Maijniim. Adtuturam rei memuriarascnl)fi/a/i(iii- 

qiadcm Acta: sed phrasiin istatn ante XII secutiim iiescio 

an 



DE CONVENTIBUS CARMELIT. 



XXXVIl 



diplomaiif 
ordtendis. 



iv conditione 
testium. 



an uspiam sis inventuriis. Nuiic vero, ut dc reliquo 
totim Atteslationis stijlo judices commodius, considera 
mihi quomodo Spcciosi Episcopi, anno dccxxiv sedentis, 
inchoetur diploma, ct fortnam secxilo vm usitatam co- 
gnosce. Ita is ordilur apud Ughellum col. "iJ , paterua 
Slyliis 8 secuti latifutidia ecclesix Iransciibeiis. In Nomine Dom'ni et 
diverslssimiis galvatoris nostri Jesu Christi, regnante piissimo 
atque perpetuo a Deo conservando Domno Luipran- 
do, Excellentissimo Rege gentis Lungubardorum, 
anno felicissimi Regni ejus duodecimo, pro Indictione 
septima, feliciter. Et ideo Christo auctore ego spe- 
ciosus Episcopus, nimis peccator et indignus, per 
praesenteni sahitem et feternam, sic volo atque di- 
spono, qualiter etc. Simili jcrc forma inchoaiur alte- 
rum cnl. 29 quod ad nniium Dccxc pcrtineus pro 
monasterio S. Bartholomxi de Ripoli, in favorem Eu- 
phrosix Abbatissx amitx suse , conlicieiidum nepotes 
ciirarunt. In nomine Domini, Regnante Domino no- 
stroCarolo et Pipinoejus filio, viris excellentissiinis 
Regibus, anni regni eorum in Italia septimo decimo, 
et decimo, indictione decimatertia. Et ideo in Chri- 
sti nomine conslat, nos Atroald, Adouald et Ado- 
pald, germani filii quondara Atriperti, per praesen- 
tera etc. 

1 8 Tpsi deinde positioni lapidis non dicunttir ailfuisse, 
ijui prinii solcbatit iii Actibu.^ publicis adcsse Episcopo, 
Archipresbyter, Archidiaconus, Primicerius. qtiique 
iripsa primi subscripsere diplomati Episcopi Speciosi: 
sed gpsta res dicitur prsesentibus Mauritio, Cionio. 
etc. oranibus Eccl. Fiorentiuffi Presbvteris : iibi et 
to omnibus uovilatem phrasis maj:imam indicut, el 
Ardingus a S. Gerainiano notniimlur tanio prius quam 
oppidum illud a-dificaretur, quod solum auno DCCLVIII 
liictiim sub Desiderio Rege notavit Revcreiidissimus 
Eugenius Gamurrini, Ordinis Cassinensis Abbas, et 
Magiii Nelrurix Ducis familiaris Theologus, Historia 
Genealogica illvslrimn fumiliarum Hetrurise atque Um- 
liriie feliciler elucidnta clnrissimus. Quid qiiod uiiiversim 
insolens seculo viii fuerit aliqua usurpare cognomina, 
qiix lamen ibi tam prxsentiiiin quani lestium ipsiusque 
Notarii nominibus inveniiintur adscripta. Fortassis 
etiam ante xi seculuin nil tale irwenias in piiblicis Actis; 
namprimii, in quibus cognomina occiirruut,autin Ter- 
ra-sancta aiit tempore bclli sacri suut confecta; qiiando 
plurium coufluxus natioimm, et coruin qui uno eodenique 
nomine vocabantur multiludo, talis nsus ncceisitatein 
induxisse videtiir. Sic apud Ughelhim tomo 3 col. 465 
et 489 invrnies diplomata Almenci Comitis Ascalonis 
et Coiiradi Monferrutensis, confirmata testimoiiiis Fran- 
corum in Terra sancta militantinm. qui omnes cogno- 
mentum habent a patre, patrm aut possessione . Primum 
auLem fiiit homines, addito paterni nominis genitivo 
disliiigui: -nc instrumeiito quod habetur Col. 87 pro 
aniio Mvni apponunlur signa raanuirm Martini, filii 
Joannis ; Donati, filii Boni etc. rogatoruni festium. 
Qiii autem Beatara Virginem Mariam de Monte 
Carmelo cognominnrerit, nemo ptito iiivenietur aiite 
seculum xiii. 

19 Sequuntur nomiiia Eremitiirnm: quse si Lntina 
foreiit, aut omnia aiit pleraque, possemiis suspicari sub 
Alano aut Sinione Generali primorum colonoruin, m 
Florenlino agro receptoriim , vera esse tiomina, qux 
poslerorum memoria conservarit: nuuc vero cum Grxca 
sint omuia, restat ut arbitrio compositoris delecta cre- 
daiitiir. Quamvis euim non superaret fidem, si quis 
diceret Orientales iiUquos Eremitas, ritus Grseci, Ar- 
meiii aiit Sgriaci, prope Florentiam aliqunndo conse- 
disse; quortim cremitorititn prioribus inciilis vacuum 
posteat cesserit Carmelilis, boc tiimen absque alio fide 
digniori indicio cogitari priiilenter non potcst, nediim 
nffirmari. De H iimar Arabix Rege a quo fugisse illi 
dicuiitur, jam dictum est supra tutic nullum fuaise: el 
illa de successoribus persecvtionem coiitiniiantibus eva- 



eorumgue iio- 
minibus scri- 
bendis. 



(tit de duobus 
Sumorts in 
unum conltatis 
nihit dicanij 



sio; multominus in hujm attestationis phrasim quadrat, 
quam in eam qua usus esl aucior Inscriptionir. Ab eo- 
dem autem fonUi acceptus vUietur hic Mauhometti 
successor et discipulus, pro anno dccxlii, unde au- 
ctori cpislolae CijriUo affictx, pro anno Dcxxxix, inno- 
tiiit quidam Rex Arabiie, nomine Humar, discipulus 
perfidi Mahometi, atque regni ejus successor ter- 
tius. Hic enim cnpta anno DCXXXVI (non autem IX, ut 
Pseudo-Ctjrillus ) Hierosolijma, etsi Judxis favebat 
impensius, nusquam tamen tegitur Christiaiios persecu- 
lus, cum quorum tunc Patriarcha S. Sophronio etiam 
perquam hiimaniier egisse invenilur. Adeo ut appareat 
binc (/uidern Pseudo-Ctjrilius duos Humaros , annis 
LXXX dislantes, conflavisse in tuium, quaiido Mahome- 
tis successori adscripsit sxvitiam in Christianos exerci- 
tam ; inde Florentinus impostor, Mahometi discipula- 
tutn a primo ad ultiinum transtulisse ; pcr pnrem 
utrimque anachronismum. Sed huic minus ignoscendum 
quatn illi : nam ipsemet S. Ctjrillus facile errare po- 
tuisset in rebus ante annos plus quam sexcentos gestis, 
nou itrm Eremitx in ea qiiam finguntur ex prxsenti 
nolilia tndicasse Episcopo sux fvgx causa. 

20 Interiin Acta hxc dicuntur Florentice , qux 
sciUcet tutic nuila erat, in Palatio Episcopali : pro quo 
scribendum fiiisset viii seculo, Actum Florentise feli- 
citer in atrio Domus S. Joannis : seculo autem xi 
invenio primum Palatium Domus S. Joannis dictum 
in quodam Mathildx Comitissx dtplomate col. 114. 
Dcinde nominantur testes nulla ecclesiastica digni'ate 
insignes, cum tatnen semper primorix notx Cationicos 
subscribere talibus Uto xvo videatnns; noininntur autem 
etiam inter cos quidam de Colle vallis Elsa, qux tamen 
urbecula, Sigonio aliisque scriptoribus attestantibus 
(uti iws Abbas Gamurriniis docuit) aniio dumtaxat Mc 
assurrexit. Noniinatur ctiam Vice-dominus Florenti- 
ntis, qui titulus, teste Borghino Historico Florentiao, 
sicut Petraccius nos mouuit, circa antiuin dumtaxat 
millcsimnm ctepit Florentix usurpari. Tuin additur 
annus Christi, et quidem per Cgfriim 743 : qui si no- 
landus fuisset illo tempore [ neque enim e.veinpla habe- 
mus in Italia nisi pro seculoix) non fuisset notatus in 
fine, sed principio, idque integre, aut saltem per tiunie- 
rales Latinas litteras ; non aiUem per Aiabicas Cgfras, 
quarum usus aiite bella sacra miniine notus eral Euro- 
pxis; iino (si Kirchero crcdimtis) anno solum dcccc 
adjrabes ex Indiatransiit.postquam scilicet Mahome- 
taiiorum imperium, quod armis creverat, etiam comme- 
rciis Indicis ditari cirpit: unile iltas cgfras ijisi Arabes 
vocant Huraph el Hend, id esi litteras Indicas. 

21 Christianx /Erx notandx et ab ea inchoandi 
iiistrumenti exempUim, hoc hnbe ex sxpe citati tomi 3 
Ughelli col. 46 In nomine Domini nostri Jesu Chri- 
sti, anno ablncarnationenongentesimunonagesirao, 
mense Februario, Indictione iii feliciter. Et ideo 
Christo auctore ego Maria. Eaque forttia ab Heiruscis 
Notariis observata perseverubat adhuc aniio mcclxxxvii, 
qutindo scripta stintde B. Ambrosii Senensis miraciilis 
iustrumcnta plurima, qux dediinus XX die Martii. 
Nolim latnen uegnre, anno, sivc Regis (iit seculoYin 
tnoris erat) sive Christi (iit postea invaluit) sic in 
fronte tiotato, inveniri instruinenta, quibits idetn annus 
etiam repetotur in fine : sed divetsissiina fornia. Spe- 
ciosi Episcopi diploma claudititr cum sola loci expres- 
5/OHt:.* Actum Florentias feliciter; Ripoleiise atitem, 
aiinis Lxvi post illud condituni, iiisuper addit, xiv die 
mensis Julii Indictione et Regno exempUitis, id est, 
in priiicipto nvtatis. In ceteris porro quanta diversitas 
kujus figmenti ab iisu octtivi secuU et muUorum itiu post 
sequentium seculorum!- Subscribebat sciticet siia quisquc 
7nanu, aut saltcm pro se crucem formabat cctera scri- 
bente Notario ; et primutn quidem subsignabat is, qui 
fieri iiistrumentum rogarat, deinile testes, ac denique 
Notarius lioc modu. 

Ego 



ACCTORB D. P 



in notando 
toco. 



et anno Retjni 
sive Cttristi, 



idquc Initio 
non liite di- 
plomtttum. 



in sitbsigitti- 
tione ttstium 



AVCTOBE D. P, 



el Notarii, 



idque i\ne 
iigno Nola- 
riali, 



et sine Iiii' 
periali aucto- 
ritate. 



^xxvm PROPYL/EI ANTIQUARII PARS II 

Ego Speciosus Episcopus, hanc (iffersionem a me 
factani manu subscri 

Ego Deitifidi Arcliipresb. rogatus a D. Episcopo, 
subcripsi. 

Ego Utto, Archidiaconus, rogatus a Domno Spe- 
cioso Episcopo, subscripsi. 

ac (leniqne fosl alios Ires, simili moilo siijnaiUes, po- 
slvemus omniiim ipse Nolarius sic, 

Ego Dardanus, scriptor hujiischartulae, post te- 
stium roboratiunem, coniplevi et dedi 
yjlgue itn jHr }ilura deincefs secula, pro eo quod ninic 
signare dicimus, complendi verlio nsi iuve.niuntur Ita- 
lici Nolarii. Etc, quod in ficla atlesliitwnc bis noliitur, 
a piiucissimis .'tcculis coeptum est usurpari. 

22 Tabellionatus signura, ijii»(( ujiposuisse se dicit 
A'olarius { ut de Tabellinnis el Tabellionatus nomini- 
bus, usurpalionis tunc pridem antiquutx et uuiic recen- 
tissima: vocibus niliil dicam ) an ea xtate in iisu fueril 
Nolariali apud Tlalos veheme.nter dubito; vir lcnuia 
ejus ret indicii apitd Francos reperiens parle i num. 
53 notata. Sub Impcratoribus Germanis ea res specta- 
bilior ac distinrtior fuit, uli ex speciminibus Oltoniani 
Ilenriciaiiique diplomatis apparel; et hinc paiihilim nd 
Italicos Impenali aucloritate Notanos ejusmodi siijno- 
Tum jluxisse us'dm verosimililcr dici existimo: certus 
autem sum, neque tune neque diu poslea, istius sui 
signi expressam meutionem illos (ectsse. Equiilem ex 
Julio Sansedonio Episcopo Grossetano, ad Vilam B. 
Ambrosii Senensis XX Martii, dedi fere triijinta nola- 
rialia instrumenta, dc ejusdem Beati mirucuUs ex ore 
teslium jurutonim, confecta a diversis Notariis: sed 
eorum pleraquc finiuntur f Ego N sacraraento prK- 
dicto inlerfui, et (jnaa superius coiitinentur scripsi 
et publicavi rogatus: locum notarialis siqni, qund 
Julius Episcnpus expressum reprxsentat, nobis tenet-\- 
cnix pro eo substituta. Qiii vero siijnum a se apponi 
expresse diceret verbis, idqiic faceret post suam sub- 
scnptionem, unicus fuit Bartliolomaius Angelus de 
Bulseno, isque non tantum Notarius,.!i'rf el Jude.K or- 
diuarius, qui majori cum pompa ail, scripsi et publi 
cavi, signura raeura pra-dictis proprium apponendo. 
Signum pra;dicti Bar f toloniiei Notarii 
et Judicis ordinarii. 

Ilic crifo est primus quem anno mcclxxxvii .s(;//i) Sc- 
neiisi, alias Lxxxvi, siijni sui invcnio meminiise : nec- 
dum lamen aut ipse aut aliiis seculo isli vicinus sigaUm 
tabellionatus nominal ; quod quando praxise dici ex- 
pent, non vacat scrulari curiosius. Exlremx porro 
amenlix fuil, pro eo tempore, quo Italix dominubaiilur 
Longobardi Reqes, et de restituendo Occideuiis Imper.o 
nemo ncr coijitiibal quiilem; Impei-iali aucloritule Nu- 
liirium linijere. Si attestaliouis niimquam snlis explo- 
dendx figulus lantam adlnbere voluisset ad scribendum 
cautelam, quantam ailulit ad fingendiim audaciam, eu- 
ravis.vt inveuire aliquud vcteris temporis diploma ex 
mvltis qux Floreutix linbebintur; et litterarum duclus 
ac lociitiouum forinam imitans, iusparsUset aliquot 
seculi barbarissinu solmcismos. Sed providit Deus ne 
faceret: quis enim tutic potuisset a talis liijjncnti defen- 



sione abdurere Carmelitas, qui tani evidentcm fabulx 
totius novitatem rix etiam nunc intelligcre aut possunt 
aut volunt, vnriis oeeasionibus moniti. Adco enim his 
monitionibus nihil profeci; nt novissime prodiens quidam 
cum hoc insiijni scuto aliisque similibus, prxfari sil 
ausus , Carmelilanani historiam sic undique csse 
munitam, ut subsistere ipsa debeat, aut nulla. ^lins 
minus benevole affectus reponeret , lam ruinosis to- 
lant fundantentis niti, ut fabulosa haberi debcat ipsa, 
aut nulla. 

CAPUT 111. 
E.\pcnditur Epitaphium Boppardiense. 

Xli'' Boppardia oppidum modicum ad Rhenum, in eo- 
qiie monasteriiim Carmelitarnm, et in monasterii clau- 
stro sepulcralis lapis, nnni Mcxiii inscriptus numero : 
de quo priusqunm dicere agrjrcdiar aliquid. ipsam ejus 
delinealionem spcctandam exhibeo, quulctn anno muclxx 
aceepi beneficiu R. P. Georgii Sell:cr, tuiic Prioris. 
HutcaHlem ex latere jnngo lamellam siinilis Epilaphii, 
Yolandx, Priorissx Sanctimonialium Ordinis S. Do- 
niiitic' in I^ulle S. Marix, geminis ab Lucilibiirgo 
lenris iutra ylrduennam, positi annis ccitiim ac septua- 
ginta pnsl mortem ejus, quem lapis Boppardiensis exhi- 
bel. IIos autem lapides, qnamvis tevi dissimilis. ideo 
conjungo, quod cum ex postenori luberet nonnihil ob- 
servare in ordine ad illustralionem prioris, etiam secutt- 
dum islitd antiquitalts monumenium gratuin eredere.tn 
lcclori fiturutn ; eoque magis quod ila propagnretur 
nolHia Vitx, ex vetusto Germanico Hermanni rgthnto 
Laittie redditx, et cum commentariis valde eruditis 
Camilumquti Vininensium in ylrdvenna (unde geiius 
Prtncipes Auriaci ducunt) ijenealogia edttie aniio 
superiori , a ssepe laudato Alexatidrio Villhemic , 
qui de Yolandie, sepulcro hxc nolat : Visitur hodie 
tuinba ejus, pedibus ferme duobus a pavimento e- 
ducta. Lapidis planities effigiera Yolandse refert, 
vitri segmentis ai)te cohairentibus, et encausto in- 
ferue pictis expressam liabitu Sanctimonialis. Cir- 
curascriptum epilaphium litteris uncialibus in crusta 
vitrea, eucausto, subjectai|ue auri tenuissima brac- 
fea, fulgente. Opus integrura vidi adolescens, nunc 
iujuria teraporum superiora a capite ad pectus dif- 
fi'acta sunt. Epitaphii verba, cum mullis itnpitcata 
contractiunibus, difjiculter iegi possint in lapide, sic 
explicntius posita liabe. Hic jacet pise memoriae soror 
Y'olan(Us, Priorissa hujus loci, illustris viri Henrici 
Comiiis et Margaritae Comitissae Vian. filia: cu- 
jus h;ec raater praedicta soror fuit Baldewini Impe- 
ratoris Constantinopolitani. Sub ea autem ordo 
sanctissime vixit. incrementum acceperunt religio 
et resOrdinis. Obiit Prioratus sui anno xxv, atatis 
vero suae circiter l, aniio Domini mcclxxxhi, 
XVI Kalendas Januarii. Singula videri possunt apud 
/Filtliemium dtuslrata : ego ad Boppardiensem lapidem 
redco, cujus occadone Magxvallensis isle locum invenii 
in prxsentiopere. 



Lnpis seput- 
cratis aniii 
1113, 



DE CONVENTIBUS CARMELIT. 




•JDni6.- 



, hlC.IHr OJJ.Tl (LMeKOM*.SOR0B..YoI.IViaii? 




l^lUJWS^aStXlXM 3SS10S -Q' jAV Y3 gAS"Ut2.m.S03 



24 Lapirlera BopfariUen^em, iitqnit Lezana, in am- 
bitu ad lcevam ingressus ecclesia; positum, e terra 
clevari et in altum erigi ferit Reverendissimus 
Pater Macj. ifeniicus Sijlvivs, Prior Generalis, anno 
MDCiii locum visitaiis, ne tale moiiumentum antiquita- 
tis, paulatim pedibus attritum, penitus periret. Iilcm 
deimle Reverendissimus Pater eum socio P. Mcg. 
Dominico Provana, Provinciali Neapolitano, sedulus 
fuit per duos continuos inperve^tigandis eharacteri- 
bus dicti lapidis sepulcralis, propter eorum vetusta- 
temet verboriun quorumdam alibraviaturus. Utriun- 
que factiim bene , neijue siicceiisendnru aut ipsis aiit 
aliis, qui ejusmodi epitaphioruni legendornni nullum 
usum habenles ; suinpto unde mininie oportebat leijendi 
initio, duolius aut tribiis verbis e\ceptis (quJP, ut ait 
apud Le^iiiain Zegerus Paiili, conjecturare nuUus no- 
strum potuil) /i«nc eicepere seubum. 

Anno railleno cuin bis deno nonageno, 

Et terno pleno 

Floribus ornatum virtutum l'ac tibi gratum, 

Rex pie, sic ratum facies ei famulatum. 

Henricus dictus Prior hic, non crimine victus 

Horrens confiictus tit dum inite necis ictus 

Sereno Octobris fine 

Talis memor esto ruinae. 

^5 Turbato versuujn ordine mturali, miru7n non est, 
si confusus etiam hnbeatnr sensus, aut verius niillus : 
hoc mirum, tolins Ordinis Generalem persuadere sibi 
potuisse, gualemcumqnesic lecti epilapliii sensum fideli- 
ter exprimi sequenli paraphrasi, quie niinc ibidem leiji- 
tur ejus jussu supra tabulam ligneam inuro affixa, ru- 
broque ac nigro colore alternis versibus descrifita. 

Dum sol milie suo cursu compieverit annos 



iamquam po . 
iilus essd 
pi tori CaV' 
metUico 



et quidem 



Virgineo a partu, centum simul et duo iustra 

Et tres exactos, fatalis tcrminus instat, 

Octobris, nii^To vere signanda lapiiio, 

Ultima lux. R.Tpuit virtutum luce coruscum 

Parca severa virum ; rara virtute Priorem 

Ordinis agnoscit sacri senfentia, iiomen 

Qui sibi Carineli divino munere poscit, 

Atque iirbs faust.\ colit sancle Boppardia. Saxum l]Yancto 

Ossa tenet. J.icet Iiic gelida tumulatus arena 

Virtutum exemplar fulgens Ilenricus ; atastra 

Mens tenet et Siiperum felici sede iocatur. 

2G Hxc Paraplirasis a receniioribus nmnullis sic 
producta, tamquam si cfsct ipsum anni mcxiii ei>ita- 
phium, magnam nobis priiicipio incussit solicitudinem. 
Quamvis enim nulla hic appnreret epitapliiorum seculo 
XII usilalorum forma, nec dubitaremns, quiii periti re- 
rum judicaturi csset, iptam hoc seculo primum esst: 
compositicn; npperebat tainen dilficulter e.rtorquciidani 
iinpostiirx confessio. Verujn ubi lapis ipse apparuit veris 
sui xvi versibus inscriptiis, conversa est solicitudo illa 
in ailmirationem animorum, usque adeo occupatorum 
opinationibus suis, u/ quidquid imiiginando prxconcepe- 
rint, id clamare ctiam lapidcs credant. Lege ergo primo 
ipsum lapidem, exordiendo a capite, sicul .Tequum est, 
et hunc sensum habe. 

Floribus oruatum virtutum fac tibi gratum, 

Rex pie, sic ratum faoics ei famulatum. 

Ilenricus, dictus Prior Hein, non crimine victus, 

Horrens contiictus fit, dum mitem necis ictus, 

Anno milleno cum vicenis nonageno 

Et trino pleno, prostravit, curde sereno. 

Octobris fine, talis memor esto ruinae. 



hic aeeura ■ 
tius descrip' 
lus itroiii fii- 
liir. 




PROPYL.EI ANTIQUARII PARS II. 




! Propli 
Salmanlic.i itijjir allari niojtis antigiix Catficdialis. 



Ex tabcUa ccclfsiic S. Calliarina^ Vl\ Carmel l.ovanii 
jiosita circa aniium Domini IG20. 



et veriori 
expUcatur 
paraplirasif 



^7 Nunc si placct aliam Jiorum viTsuum paraphrashn 

accipe, Itautl }:attlo jirojiriorcin genuiux. Rex pie, Cliri- 

ste Domiiie. fuc ut appai-eiit, gi'atum esse tibi vi- 

rum liic sepultuiu, utpote oriiutum floribus virtu- 

tum : sic ei famul;itum, quo tibi servivit, facies ra- 

tuin et prol)atum maiiei'c. Quis autem hic? Utique 

Henricus, vulgo Prior Heiii ilictus : qui non aliquo 

suo crimiiie, sed civili tumultu innoxius occubuit. 

Fuit enira borribilis coiitiictus hic Boppardiae par- 

tium ailver.saruin, quando, anno millesimo cenfesi- 

1110 tertio fere exacto, virum mitem et sereno nibil- 

que conscio corde inter nos versantera, necis imme- 

rila: crudelis ictus prostravit ; idque in fine mensis 

Octobris; quo recurrente, etiam tu viator, talis in 

hac urbe iHiinie facta; memor esto, et pro defuncto 

precare. Commoiiiorem seiisttm si tledeiil alius, aiidie- 

niK.5 libentci , nec iucunclanler probabimus ; maxime 

circa inilium versus lerlii, in quo (atemur eonjechira 

fuisse opns, eo quod ohsciiras nec passim usilatas con- 

Iracliones tittcrarum lieR' ('( rn coiitineat, et e.rlrenix 

ad anijulum litlerx non compareant integrx.Quomodo- 

citnique tamen Itxc leqanlur supplcanlurque, fieri nulla 

ralione polest, itt vel Citrmeltlici Ordinis mcnlio liuc 

inseralur, vel liabentur ittdicium cultus alicujus sacri, 

ibklem sepullo delali a Boppardicnsibus quod ulrumque 

prkciime inlendit Reverendissimi Palris Generalis e.i:- 

plicatio. Qttid faclitri fuerint Boppardienses, .vj pro 

Beatodefunciitni babuissent, conjeclare iicel ex Marix- 

vallensi Yalandx epitapltio; supracujus caput reprx- 

sentalur anima, Sanclornm move diatUmala , subeectun- 

tibns el iiicfii.suii/.ius Antjelis : qito hattd dubie cxpres- 

sumpix fttix voliteruitl, quam cetlam de xterna niatris 

bealitttdine lidttctam concepissent : quematlmodiim ab 

eadem comUlam xdem sunm sacrttm, itaque auctum mo- 

naslemtm ii( i;,,,ii(5 possel fundatrix censeri, e.cpresse- 

runt per eHigiem templ, de.rlerx maitui impositi, nti 

monstrant reltquix et vestigia iii lapiile. 



28 i\'iinc si t ranseo a versibus cireum oram lapidis 
Boppardiensis positis, atque oculos ad interioris scul- 



atgue osleii- 



melitanaSf 



plnrx lineiimenta converlo, nihi! minns video quam ex auur mtllam 
eremo Carmelilana monaeltnm,qnalemprioritomo,agen- habeie.spcctem 
tibus de S. Alberlo, Carmelilicnm Eliam nobis exhilmit ""'P''''' '^'"'' 
vetns pictitra Salmanticensis, barbato insigniter mento, 
qttod eremitis veleribus maxime proprium ; etin carpita 
seu cappa barrala, quam esse sux Religionis signum, 
;wii/o anle iniluclam liabilus niulationetn, pronuntiavit 
generttle Capilnlum Lvgdnni. Ego quidem barras istas 
in vesle Carmelituna auttqniores esse nego Alberto Pa- 
triarcha et secnlo xv ; ipse lamen Carmelilx, dum eas 
mlunl vel jam inde ab Etix temporibus vel sallem a se- 
culo xrx Christianx seplimo nsqne ad Bonorii If 
Pontificatum asiii Ordinis Religiosts nsurpatas, cogun- 
tttr aitt eiisdem in hoc lapide iitiwnire, aul fateri, gra- 
tis ontnino ab tllis credi Carmelilam fuisse qni absque 
barris Itic exprimititr, quas duclis Iransversim linea'- 
metttis facilius erat quam rugas plicasve reprxsentare. 
Ut ergo appareut eviderdius differenlin liabilus in lapide 
e.rpre.m, et a Carmetilis pro eo qui notatur an. Mcxiu 
prstensi ; Salmaniicen^em Etiam iterum liic cottoco, 
eique ex tatere conjungo ecltjpitm ctijusdam piclnrx, in 
ecclesia Carmcliturum Lovanii visendx : non quidem 
antiquioris hoc secuto, sed cui pingendx prxluxisse vide- 
tur antiquxor atta, ipsique verilalieoufoimior quam sint 
upud Anluerpienses et Cotonienses eipressx:cumethic 
invenianltir veri nominis barraj ; ct veslis cernatur ma- 
nicala. qnaiem fiiisse monnchorum Palestiniorum supre- 
muin habilttvi hodierno qitoque usu confirmatttr, licet 
clilumydem vocet epigraphe, qttx reclins loga dicerelur 
vet penula. Itlu atttem Lovaniensis pictura exprimenda 
elium Itoc toco fuit, ne, ex dictis tn Commentario de S. 
Alberto nuin. 131, omitium omnino Carmetitarum com- 
munis error fiiisse credatitr, ut, pro barratii cappis ma- 
jorum suorum, imaginarenlur sibi cnppas perpeniticti- 
tariter striatas. Quomodo porro Lovanieuses isli polue- 

rinl 



DE CONVENTIBUS CARMELIT. 



et verosimi- 
liler positus 
esse Priori 
seadari : 



quales viden- 
iur Boppar- 
dia: successisse 
Benedlctinis ? 



sicut in illo- 
rum locum 
postea vene- 
runl Cai^viC' 
melitx. 



rint perstiaderi, Ordinem suum in Palmtina tempore 
Humar tyranni septem monasteriorum millia imple- 
visse, viderint ipsi ; haud difficuUer agiiilnri imputlentis 
hyperboles enortnitalem, si velint considerare, quantum 
is nwnerus exccdat collectionem cmnium conventunm, 
quos nunc liabet Ordo toto orbe difjusus. 

29 Inlerim ex visis dictisque apparet Satis, nihU Car- 
meliticum videri in lapide Boppardiensi : qunn tamen, 
ut pnecipuum solidissimumque sux in Europa antiqui- 
tntis fundamentum osfentant aliqui, majon prsejudicio- 
rum tuendornm zelo ducti, quam rerum veterum cogni- 
tione instructi. Quoniam vero de istic sepullo faciliusest 
pronuntiare non fuisse Curmelitam, qunm distincte de- 
finire quis fuerit ; optarem plura xi ac xii seculi monu- 
menta sepulcralia in provincns Rhennnis enrumqne vi- 
cinia superessent. f^ix enim dubito quin Priorum seu 
Prsepositarum secularinm Uneamenta omnia similem 
fere habitum repnesentarent. Siquidem paulo posiexorti 
Canontci Prxmonstratenses (quos crcdibile est in prin- 
cipio suo dislinclos a secularibus fuisse solo colore) haud 
multum absimili forma tonsunje atque vestitus usi sunt, 
quemadmodum coUigere nobis Ucuif ex anliquis picturis, 
B. Ilermannum SteinfeUlensem, sectdoxm moriuum, 
reprxsfUtanUbus. Quod si pencs Boppardiensem ma- 
gistratnm adhnc haherentur Actorum posl an.tum mil- 
lesimum conscriplorum Registra, possemus forsitan tum 
de hoc Henrico causaque cvedis ejus, tum de eo quem 
ibi CarmeUtx nunc incoUint loco phra distinctioraque 
docere. Suspicari anlem tanlisper Ucebit, Prioralnm 
ibi prtmo Reguiarem Benedictinorum monachorum , 
deindc secularem fuisse Clericornm; quibus post Hen- 
rici aedem dUapsis, uti in taUlms frequentissime con- 
tigit, denique successerint CarmeUta;, post quam ht Ale- 
tis Trevirisque suos jam Conventus constitutos habebant. 
Horum siquidem mutux inter se communicatione op- 
portuna omnino Boppardia erat, via utrimque fercmC' 
dia. Sic Bunckelspilense pnedium, quod HerbipoUtanis 
monachis a S. Burchardo fmdalis, quoties ad Augus- 
tanam S. UdaUici Abbatiameundumerat, opportunum 
solebat pnebere hospitinm ; conversum primo in Priora- 
tum est, Herbipolensi Abbati subjectum ; deinde post 
casus varios, in jus transiit CarmeUtarum. 

30 Porro sicut monasterio iUi principium suum de- 
het DuukehpiU'nse oppidum hnud ignohUe ; quomodo 
aUa muUa loca, circum Benedictini Ordinis claustra 
sedem ficfentibus eorumdem colonis atque ministris, m 
spectabUem crevere ampUtudinem ; itn forsitan et Bop- 
pardia, isti, quem dixi, Prioratui debet originem pri- 
mam. Verum quam male idcirco dicerent Boppardien- 
ses CarmeUtx, suum istic institutum vigutsse antequam 
oppidum esset, tam incongrue facinnt Dunkelspilenses, 
dum suam antiquitatcm ab ejus quod incoUint domiciUi 



vetustate metiuntur. Quod idem dictum inteUigo de locis 
qus Romae, Senis, VeneUis hnbet Ordo; et si qux sunt 
aUa, quorum veteribus inquiUnis factx donationes, si- 
gnata pnvilegia, contractus celebrati in pubUcis labxdis 
inveniuntur. lUa enim ut ad se pertinuisse Jam tunc 
probarent CarmeUtx, deberet in ipsis instrumentis qux 
nUegantur inveniri expressior eorum mentio; vel ut mi- 
nimum ante omnia deberet constare cccertis atque irre- 
fragabiUbus testimoniis, aliqua ipm revera habuisse 
monasteriain Occidenle ante seciUum xiii. Nuncquam- 
diu id non probant, itno contrarium snadent ipsorummet 
certiora docnmenta; Ucebit nobis, cum bona eorumdem 
gratia, novUias istas et hoc primum seculo aUegari 
cvptas antiquitates reprobare. Quodsi de singuUs nomi- 
natim a me cuusam reddi vcUnt, faciam, ut tnitio pro- 
jnisi, Ubens ; nunc ajiiem abstineo, ne non iam docere 
ipsos origiues suas, quatn insuU.are videar conviclis, ac- 
cumidando exempla nimix vel temeritatis vel creduU- 
tatis. 

31 Finio igititr et rursum affirmo CarmeUtas ante 
annum Mccxxxvrii nuUa in Occidente habuisse monas- 
teria; et irrefragabilem hnjus mex assertionis testem 
adduco Jacobum de Vitriaco, qui circa annum Mccxx, 
post scriptum primum de Hi.Uoria OrientaU Ubrttm, se- 
cundum de Hisloria OccideniaU composuit, in eoque 
totnm HeUgiosorum sui temporis instifutorum, in GaJ- 
Ua Teutoniaque prxsertim vigentium, varietatem de- 
scriplurns, Cura, inquit,a. ^v\sc\s temponbus in par- 
tibus Occidentis duae tantura fuissent Regulariura 
diversitates, nionachi scilicet nigri, S. Benedicti 
Regulara profitentes ; et Canonici albi, secundum 
Regiilara B. Augustini viventes ; postquara peccatis 
esigentibus, prirao raodica negligentes paulatim ca- 
dere c(Pperunt, tandem ad tantara dissolutionem 
plures Regulariura conventus deveneruut, quod viri 
timorati, et prudentes sub alio habitu et aHis insti- 
tutis Domino railitaturi, ab ipsis recesserunt. Tum 
sigiUatim per capitula totidem proqreditur ad describen- 
dos Cisteraenses, Calatravenses, VaUi-caUicnscs, Car- 
thusienses, Grandimontenses, Tironcnses, Prxmonstra- 
tenses, Arvasienses, San-Victorinos, Prxdicatores, Mi 
nores, et aUos quotquot noverat generum diversorum 
coenobitas, absque uUa mentione eoritm quos in Oriente 
viderat, et in primo bistoriie Ubro taudaverat, adexem- 
plura et iraitationem sancti viri et solitarii Eliae Pro- 
phetje in raonte Carmelo... vitara solitariara agen- 
tes,inalvearibus raudicarumcellularum, dulcedinem 
spiritualem mellificare: ^ftoj-Hm Colonias, .si quas tunc 
habtUssent cismarinx in GaUiaac Teutoniarcgiones, du- 
bitari non potest quin earum quoque mcntionem fecisset 
eo loco, ubi ex professo suscepit singulonim Ordinum 
ennmcrationem. 



AUCTOaE D. P. 



ignotl in Oc- 
cidente cum 
suam klsto- 
riam scribe- 
rel a VUriaco 
sub an. 1^20, 



PARS TERTIA 



De Martyrologio Brixiensi, aucto exCatalogis ecclesise S. Afrse. 



Summa Ber- 
nardiniFaij- 
ni beiiero^ 
lentia. 



B 



rnardinus Faymis, Brixtanx ecclesiie digiiissi- 
I mns Presbyter, el patrix historix prxsertim sa- 
nx itlustrandiE stiuliosissimns, a eujus erudito 
^calamo urbs ista liabet opuseula varla hanc ma- 
leriam conceruenlia : et adhuc nisi mors intervenissct 
grandius volumen e.rpectabat de yjctis Vitisque Sancto- 
rum Brixianorum Italica lingua, cui titulus fuisset 
Brixia sacra ; ut pnmum ex trimeslri hactenus a nobis 
vulgato ivsliinare poluit, iiuantam univcrsali Ecctesix 
utililatem el commodum allatura esset iioslra hxc moli- 
tio, nihil polius sibi curandum slatuit, quain ut nobis 
Iranscribenda transmitlendaque curnret, qux de palrix 
Sanclis collecta habel/al mowinenla anliijua, quibus 



numquam uti polerimus absque debita animo tam bene- 

volenli qratitudine . Addidit etiam mitlere iVIartvrolo- '"""' pr-^eci- 
J: . . . «* ■ ■ T ■ ,. '■■ r^ . Piia Ecclesix 

giura Brixiamim, jussu IVlanni Joannis (.leorgu bpi- nnxien. mo- 

scopiBvwit-nsis ase coliectnm edilumque anno .mdclxv, numenta, 

cura Annotationibus, imlicantibus fontes unde sca- 

turiit, et varia ad ecclesiasticani historiani spectan- 

tia elucidantibus. Continet hoc Martgrologium eos 

Sanclos, qui modo in Ecelesia Brixiana notum habent 

Natalis superni diein, aul Inventi Traiislalive Corporis 

anniversarium ; post quoruin alphabeticum indicem, 

alius secundus, siiniliter alphabeticis et priori copiosior, 

additur, Sanctorura nominatorura Brixianorum, du- 

centoruin et amplius, quorum nomina ex tabuiis ec- 

clesiae 



PROPYL.-EI ANTIQUAHII PAUS III. 



ArcTOBE P P 



dolemtts non 
possr admit- 



qux insuper 
tJ dictis Ca- 
tatfigis sug- 
gevuntur. 



Dicuntur 19 
Apr. jirjrtiii- 
tiiti pro (ide. 



sub atiquo 
Comite Aure- 
tiano juniore 



cujus flt men 
tlo In Actis 
SS. Faustini 
et Jovitie 



desiae S. .\fi'.B aliis'iue moiuimentis conquisita 
Mnit; clsi iliein cerlnm nnllum liiibeant. 

2 Hariim InlniUiriim fnlem atque oriiiiiiem indagan- 
lihus nobis, omuino ;<ra'frr opinionem el mttim acciilil, 
1.7 non motlo nobis /ierenl mulliinoilis siisperla', setl etiam 
incerios facerent ile juilicio (erendo circa varios Sauctos 
in ipsoinet M artijroloijio nololos, ac niiminnlim circa 
SS. y/ngelinum et Orieldam eonjuges, 1'oulinum et 
Gentilem coruni filios, xix /Iprilis iidscriplos, tamijiiam 
suh Aiireliano Coniite, sub Iladriano Imperalore,coro- 
nom martijrit prxeipiiio iissecutos. Atque utinani ipsc 
adliuc viveret /•'aynus,cnm eoque Itanc causam el nostrx 
dvbielalis rnliimes conferre licerel ; sperarem fore ul ab 
ingenuo ejus aninio elicerem approbalionem eornm tju,r 
hic dicturus sujn. Nune ciini ipse nobis ereptiis esl, anii- 
cos ejns riiijo, nc me putenl memorix ipsiiis injuriam 
face.j-e, ijnod acceplornni beneficiorttm et (fratitiidinis de- 
hilir prxniissa professione, litie referam ijux iilibi de 
dicli.1 Suticlis fueram comnientatus ; ac demde solius 
verilatis studio ducltis proponam roliones, qum isias S. 
Afriv labulas convincunt esse fabulosas. 

C.\PUT 1. 

Dc SS. AngRlino ct Orielda. Paiilino etGen- 
lili inloi' primcevos Martyrcs numeratis. 

Mnrhjrahgiiim, qjiml dixi, Brixianujn, ad xiii Ka- 
lendas Maji, h.re offeri Leqendu : Brixi;e Natalis 
s inrtorum Martjrum (■Mnjugum Angelini et Orioldoe, 
lum Pivulinoet Gcntilo filiis, in ecclesia S. Aphr»: 
qui sub Aureliann Comito Cbristum confitentes, e 
sublirailoco[ira:cipiles(lejecti, Marlyreseffecti sunt. 
Diemet genus niorlis unde acceperit Faijnus, hactenus 
qu.riendo as\equi noii poluimus : Tabuhe quas allegal, 
ttliaquc docujnenla qu:v submisit, ncutrum indicant; 
Htrumque tamcn boiia fide ncc sine auclorilatc aliqna ab 
eo sic definilc Iradi lubel credere, ul Iranseam ad tem- 
pus, quo jntirltjriiim lioc dicitiir accidissc. 

i Ilabemus S. Alexandri Pitpx ct Majitjris Acta, 
anliiiui^sima paritcr el sincerissinta, illuslrata et prxlo 
parota pro iii Maji, er quibus coiistal Aurelianum Co- 
niilem utriusque mililia!, a Seleucia Isauriae, arl in- 
terfectionein omniuni Christianorum Romam jnissitm 
a Trojaiio Iinperalcre, sub eoque passitni cssc sanelum 
Ponlificem ctun Evenlio el Theotlulo. Et iste qiiidem 
Aurclianvs, psrcussus divinilus, corpora eorum a Seve- 
rina uxore sua Chrisliana scpeliii permistt, ipseqite ea 
ttb Itoc o/jtcin regressa, mox expiravit, maslicans lin . 
guam fuam; nomcn lamen rjus, tamquitm Prinripii, 
Judicis, Pra^fecti, occunit in vuriis Martijriis Saitcto- 
ntm, sub Triijuni successore Hadriano pnssorum ; idque 
vcl quitt propler insignem ejus cntdeliialem visum fue- 
rit scriptoribus, islo nomine notaj-e anonijmas aliquos 
ipsiiis imitatores ct successores; aut quia revera eodcm 
nomine upiienalus aliqtiis siib Iladriano Trajani suc- 
cessore saeviit . 

S Ila in sccutitlis Aclis SS. Faustini et Jovitx 

liriiianoriim Martijrum, die xv Februarii ex MS. 

Neaihtlilanv i'dilis, niiminalur yjutrliitnus Comes, ad 

dictos Marltjres a Chrislo retrahendos nits.tus, sed inva- 

sus a d.rjnune, ar rursus Sanclorum precibiis liberatus: 

quod ei ttd ejnendolionem suffiiisse nusquam legilur : 

srimus aiileni apud plures Itvjiismodi correplionibus ca- 

stiijatos magis valuisse Lnperattirujn getiiilitim respe- 

ctum, quam evidcjiliiim cognita- veritatis : qiiare nihil 

mirandmu [uerit si hic ctiajn po.sleu Rojna Brixiam 

directus fuei it ; ac proimlc poteruiil ei tribui plurium 

civium ntortijrio, quonim in isla civititlc est antiqua 

vencialio. Quamvis ejiim sub Decio mulli, nonnulla 

etiam ntilli.i sub Domitiano iteci dala ferantur, quibus 

S. Lntiniis Eiiuvopus, xxiv Martii coinniejnoratus 

camctei-iimi prope itrbem tiedicttverit : videntiir tamen 

ad promjscurtm cujusvis coiidiiionis, 5e.n« et xlalis ta- 

Jiienam differri Jion ticbcre tlU, quorum jwjttiiia m se- 



pulcraUbus aut aliis jnonuinentis servata huc usquc dn- 
rarnnl; et corpoj'a, uJia cuni corpore S. Afrx sub Ha- 
driano pa.^isir, pecitliari Cltrislianoutm cnra recondita 
fuerunl, atque inlra S. Latiiti cwinetrrium per ejiis 
successorem Apolloniitni extruclo nralorio illnla, eo loco 
ubi nunc exlat insignis S. Aplirx Basilica. Fuerunt 
ea, (luin prjciiicta Basilica anno mdlxxx renovare- 
tur, (lie XIX Septembris in turris iino deceiiter de- 
posila, iiti ad vi Aprilis scribit Faijnus, ex monuraen- 
tis Scipionis de Covis civis Brixiani, Ijtm vivcntis; 
addcns, camdem Translationein nolalam iiivcniriin li- 
bro provisiontun civitatis; et in tabella sacrariiD.yJphrac, 
subritu Officii dupllcis celebraiidam notari. 

6 Anno autem Muciii.pnisdictadievi Aprilis, tuno 
cum Dominica in Albis concurrcnte , eadem sacra 
corpora, in octo arcis optime coinposita, praescnte 
Marino Georgio Episcopo (sniif A/c «/) ohho mdxcv 
usqtte ad liiijus pra'senlis seeuli annum xxxii) oum Ca- 
pitulo Cafhedralis et utroque Clero , universisque 
ordinibus et sodalitiis. iiec non'et civitatis Rectori- 
bus, cuni imblicis proceribus univer>oqiie populo ; 
surama religione, summoque lionore et apparatu per 
civitatem prius delata , atque per tres dies public^e 
omnium devotioni et la^titia) in nova ecclesia expo- 
sita, tandem cum iniraculorum gloria per aras sa- 
cras dislributa .atque recondita fuere , in quibus 
quotidie digno cultu afficiuntur. Hm ibi Fagnus : ex 
ciijiis scriplis liccl a.sscqui non poluerim , qiio funda- 
mcnlo Barignanafamiiia qnatitor prsenolaios , una cttm 
SS.AIe.candro, Angclo.Dominico, Valerto, sibiulpro- 
prios orioget; laudo lamcn pietatcm, qua eis sacellum 
propriiim in superiori ecclcsia S. Apliree cgreqio ojicre 
construxej-e, ei capila bitsiis argenteis condidere. Tes- 
tem vilius miinificeniix habenius Faijnum et verba se- 
quenlia, inarmoreis sacclli poslibus incisa. Sanctorum 
Christi Martyruni Angelini, Orieldt-e^Dominici, Gen- 
tilis et Paulini, ex antiquissima Bargannoruni lami- 
lia, capita argento condila inspice et venerare. In- 
coniparabilis thesauri mouumentum, Julii Ca^saris 
Bargiiani legati , Hippolytus et Caniillus, illius ex 
Guelfino fratre nepotes, sacello extructo, dicato, de- 
dicariint mdcxxxiii. Consonat his inscriptio arae, qux 
talis est : Angeliniet Orieldte, patris et matris,Pau- 
lini et Gentilis, ex nobili et antiquissima Kargnano- 
rum gente , aliorumque Sanctorum Martyrura ossa 
hic sepulla sunt. 

7 Et h,rc qiiidcjn de pnrsenti cultu, certa salis ; de 
Marlgrio sub Mnreiiono, ulcumque verosimilia fieitt. in 
eoruju opinione , qui ipso primis Chrisiianas religionis 
seailis occisos Iradunt. Sed, ul dicam quod res esl, rei 
tiim anliqute affirmandie dcsunt congrux rctuslaiis argu- 
mcnta. Imo si considerentttr nomina eorum , quoruJn 
pajiter anno MDLXXX in imo turris deposita siint cor- 
pora, ei (iimoMDciii oclo in fercuUscircumlatn (nam pas- 
sos hos oinnes esse eodcm ferc quo SS. Fttusliiius et 
Jovila lempore par creduUtas tradit) dc ojnniuin velu- 
slnle cogemur xqiiaUter diibitare. Ecct. ituletn ipsa no- 
mitia, a Fayno in ordinem redacla alphabelicum : 
Aphra, Angelus , Angelinus , Albertus , Aimerius , 
Angelinus alter, Alventus, Ballhasar, Barnabonus, 
Bonfantus, Bonacursus, Bernardmus, Benjaminus, 
Caraillus, Calocerus, Calocerus alter, C;esarius Coe- 
lestinus, Constantius , Corradus, Corradinus, Duc- 
chus, yErailianus , Eiisebius. Eustachius. Francis- 
chinus, Felix Episcopus, Geiitilis , Haymonus , 
Henricus , Jacobinus, Josapbatus , Julius , Latinus 
Episcopus , Maximus, Martialis , Orielda , Otho , 
Paulinus, Peregrinus, Robertus, Sapritius , Severi- 
nus, Sigismuiidus, Silvaiius, Stephanus, Valerianus, 
Valentinus, Verzerius, Ugozzonus. 

8 Ex his quinquaginta nominibus soliun viginti, La- 
tiita aut GriEca, sttnt ejtis gcncris, ttt ea Brixiensibus, 
xque acceteris Italis sub florenle Roinano imperio hn- 

ijuam. 



atque sepulti 
Juxta corpus 
S. Arrx, 



cum quo an. 
1580 



iterumque an. 
1003 translali 
sunt. 



ad proprium 
sacellum. 



et capita ar- 
geJito inctusa. 



Sed quia cum 
ipsis fuere 
tnulli atti 
translati. 



DE MARTYROL. BRIXIANO. 



qiti neguettnC 
omnes credl 
esse tam an- 
iiqiii, 



dubium matiet 
de tempore 
Martyrii. 



guod auge£ 
cognomen 
familix Ba- 
rignanx. 



uti et similla 
cognomina in 
aliis, 



quos futum 
non est omnes 
pro Sauclis 
udmittere. 



guam, mores^ legcsac jura Romanatenentibns, diccnda 
sint in tisu fuisse : Angelos, Dominicos, Ca*lestiuos, 
quamvis ex Latinis Grxcisve fontibns haustos ; ilemque 
ex Hebrxis Chaldaicisve Balthasares, Josaphatos, 
Beniammos ,annuminare Italiacceperilantc dataniChri- 
stianis sub Constanlino pacem^ controvertetur forsan non 
immerito. Omninouutem et fidenter asscnmus, Alherii, 
Alventi, Aymerii, Corradi, Haymoni, Henrici.Otho- 
nis, Kuberti oc Sigismundi nomina, ui sunt aborigine 
Teutonica oniniu, sic antc Francorum Germanorumque 
in Ilalia dominatnm inter civcs Brixienses usitata non 
fuisse ; et recentioris etiani fabricse esse diminutiva ista, 
Bernardinus, Francischinus, Jacobinus, nec non au- 
gmentativa haec dno Barnabonus, atque Ugozzonnus, 
laiaque ex vubjari nunc Italis tdiomate Bonacursius, 
Bonfantus, Ducchus, Verzerius. 

9 (Ji igilur concedamns Brixiensium vel traditioni- 
hus vel tabulariis, eos omnesquorum inS. Aphrx con- 
signata sunt nomina, et corpora in specialibus arcis vel 
jam olim vel praxedenti primum seculo prarposita, vere 
Sanctos fuis.se a majoribus habitus; vix tamen videtur 
esse dubilandum, quin pleriqiie eorum fuerint temporis 
longe postcrioris. Accedit quod siciit isti quatuor ia ti- 
tulo nominali tribuunlur familix Barignanas-, ita et ce- 
teriomnessimilibiis Brixiunisfamiinsatlributiinvenian- 
tur , lcganturque cognominali De Scaiigeris , Mazzis, 
Brusatis, Ma^sacaninis, Martinengis, Marinis, Al- 
tafuliis , Calinis , Duchis , Gratacosolis , Burnatis , 
Bunis, Blanzanis. Jtqui satis constat ejusiAodi civica- 
rum fumiliarum cognomina , partim patronymica , par- 
tim a possessione aut natali loco surnpta, post annum 
Christi millcsinmm capta esse usurpnri; et plcraque ex 
hodicrna Italica lingua, quxprimis secutis necdum nata 
erat, accepla inleUigunlur. Proinde aut ridicufa est va- 
nitas, antiquos Martijres distribuentium per familias, 
ante non multa secula ccejjtas nominari; aut refutanda 
creduUtus opinantium , evs quibus vere cognomina ista 
fuerini , heroicis primorum Christiunornm temporibus 
claruisse. 

10 Lcgat qui volet prxcitatum Fagni ulphabetieum 
indicem, ibique inter alios vidcat, Aliprandum, Aloy- 
sium, Amadeum , Alphonsum, Arnoldum, Bertoli- 
num, Bunbomum, Bontempum.Carolum, Federicum, 

, Franciscum, Gerardura , Gotardiuum, Gudiehuum, 
Lanfrancum, Luchinura, Oliverium , Otthubonuju, 
Ricciardum , Rubertum , Saitabenum, Santuhnum, 
Toninum , Thebaldum Tenchettum, Venturinum, 
Viscardum, Zanolinura. Considerel etiam addita iisdem 
cognomiua Corthesii , Milaniei, Rainerii, Bonnetti, 
B;innutti, Sacciietti, Medices, Borghini, Moreschi, 
Piccinelli, Conralonerii-Banierii, Prega, bosci, de 
Duccbis , de Petiis , de Aldigeriis, de Frascatis, de 
Rossis, de AUegris, de Pregnacchis etc. Lei,at, in- 
quam et con.sidcret hax, quisquis est vera quam placita 
disceudi amanlior; et fulurum puiamus ut nobiscum 
judicct, in censiim Martyrum antiqnorum traducta esse 
plurimorum noniina , qui ncque Mnrlgres, ncc aniiqui 
sint hubendi ; atquc adco Brixiensia hsec egere discrelo 
exumine, ne qux ex Actis SS. Fuustini , Jovitx , et 
aliorum velerum atquc indubitatorum Martijrum certa 
sunl, ahis minuscertis aut probabititer erroneis pcrmi- 
sceantur. 

CAPUT II. 

Gatalogiis S. Afra^ et Martyrium Brixia- 
nuin MS. 



D 



_^'iibius (k veritatcct auctoritale Catalogi, talia Sun- 
ctoiiim nomiiia et corjiwmiiia coiitinentis, obrationes su- 
perwn jiaratjraplio lieduUas, rccurrerc voliii ad nolum 
Beriiardmi Fuijni benevoieiitiam : euinqiie rocjai/i ut 
Catalugi toties a se lauilati exemplmn mitteret, videret- 
que quid posset ad causas circa eum dubitandi reponi. 
Aprilis T. II. 



Caitsus probasse suo silentio visus est , nostroque judicio 
rcmcommisisse , quaiido Cutaloguin misit, in folio ex- 
panso Ilalice c.xpressum sub hoc tilulo; Catalogus San- 
ctorum , quorum corpora aut reliquiae inveniuntur 
in devotissima ecclesia S. Afrae, olim dicta S. Fau- 
stini ad sanguinem , civitatis Bri.\iensis antiquis- 
sima, quam modo jiossident et administrant Cano- 
niciRegulares Lateranen.ses, anno mulxxx destructa 
et intra decennium reaedificata , ea perfectione et 
splendore, quem videre imnc est. Est autem eccle- 
sia duplex ; altera inferior , administrandis populo 
sacramentis deserviens ; altera superior, divinis Of- 
flciis noctu diuque celebrandis accommodata. 

12 Superioris ecclesiie altare majus contiiiet inte- 
gra corpora SS. Faustini et Jovitae Fratrum, et hu- 
jus civitatis Protectorum, quemadmodumpublico in- 
strumento conscat : et corpus S. Faustini Episcopi. 
Altare ad latus Evangelii , quod modo fabricatur, 
erit uobilissimum reli luiarium , pluribus Sanctis 
Martyribus dedicatum, sub titulo S. Mariae Magda- 
lenae ; continebitque certissima lipsana Angelini, 
Alberti, Dominici, Angeli, Camilli, Roberti, Euse- 
bii. Duo alia ex eodem latere dicantur, unum S. 
Afrai, cujus integrum corpus habet ; alterum S. P. 
N. Augustino , et adservat corpus S. Felicis Epi- 
scopi. Altare ad cornu Epistolae privilegiatura 
est, et S. Latino Episcopo, cujus etiam corpore di- 
tatur, sacrum. Sub Altari .\ssuraptionis habentur 
Reliquiffi SS.Constantii, Caisarii, Corradi, Barnabo- 
nis. Aimeri, Baltassaris, Caloceri, Bonfantis. Intra 
altare S. ApoUonii coucluduntur. SS. Valerianus, 
Sapritius, Haymo, Bon;icursus , Bernardinu.s, Jaco- 
binus, cum carbonibus SS. Faustini et Jovitse. Intra 
altareS. Elisabetbae, Josaphat, Cffilestinus, Maxi- 
mus, Angehnus, Orielda , Paulinus, Gentilis, Maxi- 
mus, Benjaminus. Haec superius. Inferiori in templo 
altare majus S. Caloceri est, ejusque et SS. Martia- 
lis ac Severini corpora continet. Ad cornu Evange- 
lii depositum est corpus integrum Venerabilis Ma- 
tris Angelas, institutricis Virginum Ursidinarum : 
ibidemi|ue etiam sunt rarceres, in quibus detenti 
fuere martyres 3290 omnes die uno coronati. Ad 
alterum vero ejusdera chnri latusB.V.Mariae altare 
est, cum corporibus SS. Julii , Verzeri, Lgozonis, 
Corradi, Duchi, Peregrini, Sigismundi , ^Eiuiliaui, 
Silvani, Eustachii, Francischini, Ottonis, Alexan- 
dri , Aluenti , Henrici. Hsec scilicet sunt ilia Cor- 
pora , qu!f anno MDcni octo in arcis cirnimlata 
et totiJein inclusa altaribus supra diximus : post 
quam translaliontm oportet primo imprcssiim cutalogiim 
credere, saltem ciim ista quam nitnc legimus desiijna- 
tione altarmm : nam aiitea aniio .mdlxxxvui etiam 
impressum esse aliquein post Vitum SS. Faiistini et 
Jovilx , sicpe indicai Faijiiiis. Cetera idem Catalogus 
sic prosequitiir. 

13 Porro iii eadem inferlori ecclesia est etiam in 
iUius niedio altare , supra glnriosum puteura , tot 
centenos martyres contiuentem , interqueeos etiam 
hos, quorum infra sequuntur nomina. una cum eo- 
rum nominibus, qui suut per ecclesiam distributi. 
Et iteruin tum iidem qui supra Murtijrcs, tum ulii ali- 
quot , iiniversim ad qiiinquuginta (qiios omnes fere ex 
Faynaet ordine Alpliabelico supra pi otidimus) recen- 
sentiir : hic aiitem ponunlur ordine fumiliarum, qita- 
riim coijnominibiis indigelanlur : tiim siibjunijitur : 
Sunt alii Sancti Martyres, quorum , quia advenae 
fuerunt, ignota inansere nomina, sepultique jacent 
ante arcam S. Caloceri et socioruin. .Alii vero, infra 
nominandi , ab infidelibus et idololatris Brixianis 
martyrizati sunt, et occisi in quodam conflictu, pro- 
pterea quod intrepide confiiebantur et propugnahant 
veram et sanctam Christi fidem ; suntque similiter 
sepulti ia oratovio ante arcam S. Caloceri , numero 

vu centum 



ADCTOBB D. P, 

Quomodo tn 
dupttci eccle' 
sia S. Afrx, 



per attaria 
distribuanlur 
Sanctorum 
corpora ; 



deiiide de- 
siguat eorum 
nomina eC 
familias ; 



AUCTORB D. P. 

guefjiadinodun 
hnbtnhir in 
itat tyrio 
BriJ. MS. 



4 
seii historia 
Starfijj mn » 
Jiririx tuh 
Hadriono 
pas.soru)n. 
d 



in qm dlnin- 
tur Marlijrfs 
ohiiste, 



Oliva • 

f 

Valcrianm, 
Valcntitius 
ct sapri/ius 



tcomirdiia et 
Justiriiaiitfs, 



l 
FaiiUiuus et 
Joeila sniindi, 
I>i'jnamerita, 

m 
BtnvfiiHtus 
Iternardinits 
Jacobinus, 



Calocerus et 
Bonafantes, 



centum et octoginta quatuoi-. Hi suut de quonim no- 
mimbus rt eoqnominibus , uli liic el apud Fajjnum le- 
gunlw, suiira egimus : quiisque idem Faijnus. nim con- 
tra gennlrs idololalras primis illis seculis , sed conlra 
Henricianos scliisinaticos seculo XJ vult pugnasse, et 
pui/nnulesocculiuisse. Quibus omissis. venioud hujus Ca- 
talogi antiquam el aullienticam, ut Brixiensibus videtur, 
probalionem, seu potius fontem lolius credulilatis de 
martijrio ct lamilii!, eorum, qui iliclo calnloijo conlinen- 
titr. Esi autem MS. Italicum sub titulo Marlijrii Bri- 
xianorum compositiim . a jain dicto Fagno commnntca- 
tiim: de quo ul possil judicare lector,bonam ejus partem 
liic LiUinam damiis. 

)4 A(l laudeiii Dei omnipotentis , et raatris suai 
Virgiiiis Maria;, et Apostolorum SS. Petri Pauli et 
Barnabae, Martyrumque {^loi-iosoruni Julii , a Ver- 
zeri, Donati i, Bonifacii, Faustini, Jovitie, Caloceri, 
Marciani, Severini et Afrse. Incipit Martyrium et 
ntnnerus Martyrum Brixianoi-ura, ex parte per no- 
niina c et cognnniinaexpressorura ; qui sunt inarty- 
rizati .sul) ci^udelissimo imperatore .\driano ejusque 
■vieariis, videlicet Sap]itio, .\ureliano Pt Liberio d, 
dicti Imperatoris Camerario : quod Martyrium cce- 
pit auno post incarnationem D. N. Jesu Cliristi 
cxvii, et duravit, usque ad annum cxi.i. Tempore 
enim S. Apollonii e de Oropellis , Nobilis Lirixiani, 
et Episcopi Brixi», ibant Martyres ad carnificinam 
sicut ovesducunfur ad macellum,et propter amr^rem 
D. N. Jesu Christi patiebantur seoccidi : ut raerito 
nos Brixiani possiinus gloriari oblatione tot Marty- 
rura, et eoruni inajori ex parte nobilium, et credo 
quod in tota Italia non inveniatur tam numorosum 
niarlyrium, quam sit civium Brixianorum, quoruin 
causa Christus vocare posset Brixiam, alteram Ro- 
mam.j 

15 Excellentissimo Doctori et Ei|uiti , Anciano 
Excelleutissimi Consilii Magnifi<'8e Coinmunitatis 
Brixian*, D. Pandulfo de Arigonis ; et Excellenti 
CanceUariodictBeMagnifica; Communitatis D. Oysato 
Chizola; ; et Excellentissimo Comiti ^iiiiliano Sca- 
ligero, Advocato Ecclesise, pro d. Magn. Coinmuni- 
tate ; ail laudera Omnipotentis Dei incipio hunc h- 
brum, intitulaium Martyrium Bi-ixianoruin. 

IG Corpus B. Olivifi ( de Aldigeriis est prope al- 
tare S. Faustini sub terra. Beati Valerianus et Va- 
lentinus pueri de Brusatis, et B. Sapricius de Grata- 
casulis, sunt prope altare inajus ; omiies tres invo- 
luti linteo g. B. Samaritana, /i ancilla S. Afrffi, est 
ad manum dexteram prope inurum, intra portam. 
Corpora SS. Caloceri, Marciani, et Severini (, qui 
onines snnt ex familia de Burnatis , translati sunt 
Albina et Dertona Brixiam per supranominatum B. 
Sapricium, conversura post mortera SS. Faustini et 
Jovita; : suntque simul intra unam sepulturam sub 
terra. B. Leonardus k de Griffis , Pre-.byter , est 
propeputeumMarlyrum : etsimiliterB. Justinianus 
de Raineriis , Subdiaconus : alia quaedara chronica 
dicit, esse in puteo. RB. Faustinus et Jovita secundi 
l de Pregnacchis , sunt prope turrim. B. Digname- 
rita de Lavallo longo , est in fundo altaris m , ubi 
asservatur Sanctissimum Sacramentum, cum duo- 
bus filiolis deorsura ex fenestra prfficipitatis. BB. 
Benvenutus et Bernardinus de Mazzis, et B. Jaco- 
binus de Oldofredis fueruut luartyrizati sub Adriano 
Imperatore.post mortemSS. Faustini et Jovittepri- 
morum ; et fuerunt sepulti ante capellam oratorii 
subterranei simul, in medio transitu. 

17 BB. Caloceruset n Bouafantes fratres de Be- 
nachis. qua) farailia nunc dicitur Ugoniorum, jacent 
sub primo arcu piwdicti transitus. B. Benjaminus o 
de Blanzanis, estjuxta altare dicti oratorii. Presby- 
ter Marinus, p et Stephanus Clericus, ejus nepos, 
de Marinis, fuerunt decapitati sub fornice S. Andres 



PROPYL.EI ANTIQUARII PARS III. 

in ecclesia Cathedrali ; ibidemque sepulti, postea 
autem inde translati et delati ad ecclesiam S. Fau- 
stini, collocatique sub terra ad raanum dexteram 
retro ad muruin, ex opposito oratorii, quod est sub 
sepulcro B. Caloceri de Bornatis. B. Angelinus de 
Barignanis,B. Orielda uxor ejus, Paulinus annoruin 
octo, Gentilis annoruin duodecim, filii eorumdem, q 
simul sepiilti sunt sub terra, juxta altare oratorii. 
Maximus de Renachis, nunc Ugoniis, jacet ad dexte- 
ram altaris in oratorio. 

18 B. Naymus rde Mazis germanus SS. Faustini 
et Jovitaa primorum, fuit decapitatus etpostea com- 
bustus; sed ossa ejus comburi non potuere, manse- 
reque iiistar vitri lucentia, et fuernnt una cum 
carlionibus et cineribus totius foci sepulta sub for- 
niee illo majori cathedralis, quo loco nunc est 
altare SS. Savini et Cypriani, antea autem erat tein- 

plum Diana;, a Nayino subverste [Notandum 

est porro quod carbones ii qui SS. Faustino et Jo- 
vitas injecti fuerant, eorumque sanguine et adipe 
consecrati, humati fuerint ad dextenim portiE, ubi 
est sppulta B. Samaritana de Sacchettis. Collegerat 
autem eos quidain Christianus de Gataldis, Silvanus 
Scaliger, dictus de Advocatis. 

19 Conrailus, Ducchus, Peregrinns, Ugozonuss 
Fratres, filii D. Joannis de Trenzauis, qua; familia 
modo appellatur de Ducchis; Felix ilem et Gedeon 
de Lavello-longo, fuerunt Martyrizati sinuil cum ter 
niille diicentis uonaginta, tain viris quam feminis, 
ante portam SS. Faustini et Jovitae : et per dictam 
stratam currebat sanguis altitudine unius cubiti, a 
porta Motelfa usque ad Furcain canum. Dictus au- 
tein locus vocatur Furca canum, quia Fredericus 
quidam ile Magiis. ascendeus illuc per stratam Cre- 
inonensera, quousque sanguis fluxerat; et videns, 
qu"d canes sui d. sanguinem lamberent, compre- 
hendi eos etsuspendi ibidem fecit. t Ipse non potuit 
illac unquam in urbem ingredi, sed iiecesse habuit 
intrare per aliam portam. Fuerunt autein oinnes isti 
Martyres combusti, et postea eorum ossa sepulta in 
puteo qui est in ecclesia S. Fanstini, cxceptis supra 
nominatis, quorum primi quinque positi sunt ad 
dexteram portse, juxta corpus B. Samaritanae. Cor- 
pora vero BB. Felicis etGedeonis de M:izis sunt posita 
Kaddexteram altaris majoris : etB.Calimerius x fuit 
sepultus in Cathedrali; postea, cumtitulus iMthedrai 
ab ecclesia S.Andrea; adS.Petriest translatus, de- 
positusfuit Calimerius in ecclesiaS. Floriani.Fausti- 
nusetSacettus, fratres de Sarano, fuerurtmartyrizati 
ante SS. Faustinum et Jovitam; eorumque corpora 
tumulata in oratorio, quod nunc appeliatur S. Fau- 
stiiii de Sarano. 

20 Fuerunt etiam decapit-ati tres viri nobilissimi 
et equites, dicti Comes Girardus g de Constantia 
Alemanni», ComesVerzerus de Alta-folia, ot Conies 
Sigismundus Scaliger de Advocatis, omnes tres Ca- 
pitanei ecclesia;, fueruntque sepulti per nuinus SS. 
Faustini et Jovitffi. [Notandum autem est, quod 
dictis Comitibus ad fidem conversis imposita fuerint 
alia nomina ; B. Gerardo, Kenati ; B. Terzero, Julii, 
et B. Sigismundo, Bonifacii : sed omnes eos passiiu 
perrexerunt appellare primis propriisque nominibus i 
Comes Constantinus de Alta folia, Caesar Celsus de 
Martelongis ex Constantia Allemaniie, Coradus de 
Boruatis, Barnabas et Aymerus de Mazis, Ballassar 
de Rena, omnes ;. nobiles Brixiani, fueiunt simul 
deeapitati cum SS. Faustino et Jovita. Fuerunt 
etiam tunc eodera supplicio affecti alii quinquaginta 
tres: quoruin, quia ex aliis regionibus venerant, 
ignorantur nomina; et fuerunt oranes sepulti sub 
terra, in ingressu oratorii ad primum fornicem. 
(Notandnm est autem quod Coraes Constantinus 
fuerit staturas quasi giganteae, reliqueritque post se 

uxorem 



Heuiamtnus, 
Maritius et 
Stepfianus, 



Anijelimts, 
Orielda, 
OnittHs 
Paulinus. 

1 
Slaximus, 

r 
Aaymtts^ 



guafuor fra* 
Ires de Tren* 
xanis, 

Fdix et Ge- 
dcuii, et aUi 
3290 



Faustinus et 
Sacetlus, 



Girardus. 
Ver-er>us. Si- 
ghmnndiis 
Comttci, 



alii qualuor, 
anomjnii 53, 



DE MARTYROL. BRIXIANO. 



TTI.V 



alii C pretensi 
hlartijres, 
CC 



(Itl 
item Archaii' 
gela et Aqui- 
Hna, 



Carohts et 
Bieronymtis. 



ff 

Hulc IHiello, 
forte circti 
annum 15U0 
scripto. 



post an. 1524 
mutta adje- 
cta sunt : 



uxorem D. Virginiam de Tiarignanis, cnm duobiis 
filiis ef unicafilia; ex quibusdirectedescendit familia 
quae nunc dicitur Liizagha. 

21 B. Joannes -Emilius, D.ictor et eques conver- 
sus est ad fidem, quando, post decollntionem B. 
Naymi de Mazis affinis sui, vidit ejns animam per 

maniis Angelorum in ccelum vehi na suscepto- 

que baptismo et bonis distribulis omnibus inpaupe- 
re.s, capfus a Paganis et decoUatus e.st, atqu" sepul- 
tus diex Augnsti in ecclesiaS. Faustiniextraurbem, 
<ad sinistram majoris altaris. Habuorat aiitem uxo- 
rem D. .Iiilianam, sororem B. Naymi ; ex qua non 
habnit liberos; liabuit vero fritres Aloisium et Da- 
nielem, qui fugerunt in Allemaniani, nec ni.^i post 
mortem crudelislmper.atoris Bresciam sunt reversi. 
BB. autem Maurinus et Stephanus de Marinis, qui 
B. .loannem baptizarant et sepelierant, capti mox 
etiam ipsi, et ad boum caudas raptati, ac denique 
.ad XV Augusti diem sine cilio potuqiie relicti, decapi- 
tati tandem sunt, utidictum est supra. 

22 Cum R. D. Paulus de Bononia, Canonicus 
Regularis Ord. S. Augiistini, esset Pra;positus ec- 
clesite SS. Faustini et Jovitae ad sanguinem, scripsit 
ei Pontifcx epistolam ut ad se raitteret nomina om- 
iiium Martyrum, in d. ecclesia quiescentinm : ipse 
autem non sciens quomodo posset ejus voluntati 
satisfacere, fusis in oratorio S. Faustini precibus, 
inspirari se sensit, ut pugillura arena; ex d. "ratorio 
sumptaB siidario includeret mitterelque Pontifici, 
qui ut sudariuin in maiiu habens contreclavit. Haec, 
inquit, arcna mihi esse videtur : apertoque siulario 
invenit pro arena schedulas, Martyruin simrulo- 
rum nominibus inscriptas. litteris sanguinei^, qua; 
norainain ealalogumreferrijussit Pontilex I^rbanus 
bb (liocenim ei nomen erat) accersitumquead sejam 
dictum Prsepositum in inaximo deinceps lionore ha- 
buit. 

23 Eustachius de Chizzolis, Otto et Alexauder de 
Calinis, Franciscbinus de Pescheris, Alventinus de 
Alventis de Colonia Alemaniae, cc fuerunt martyri- 
zati et decapitati simul propter fidem, sepiiltique 
sunt noctu proptermetum Aureliani, prope B. Cnn- 
stantinumet socios, ad ingressura oratorii. B. ■■Erai- 
lianus Scaligerus de Advocatis prope altare majiis. 

[. ilil] B. Archangela de Pregiiachis, postqiiam 

SS. Faustinum et Jovilam collegit in arcuhim pliim- 
he:ira,eaiTique deposuit in capellamajori po.^^t altare, 
ad ereniiim abiit, indeque po.st septennium extr;icta 
ad Coniilem Italiciim, cc Idolura Dianae dejecit, et 
Aquilinara Italici filiam a da^monto liheratam, jam 
sub ictu gladii constituta, baptizari fecit a Carolo 
Conlalonerio Presbytero ; qui deinde et ipsam et 
Aquilinam siraul capite plexam sepelivit, in ecclesia 
S. Petri in ulmo, juxt;i quam passse fuer.ant : ipse 
autem Carolus, una cum pii hiboris socio Hieronymo 
Bozetto, captus conjectusque infra turrim palatii, 
sepultus est eo loco, ubi nuiic S. Benedicti ecclesia 
visitur. [ ] If 

2i Haclenus ile MS. illo, siib litulo Martijrii 
Brixiani ; citjus uti dnplex exovdiinn ctt, ila <ln~ 
jilex est avctor. Eorum alter a dedimtione exor- 
sns , (jnantlo vixerit, certo scire poteruiit Brixieiws 
ex nominibus Anciani et Canceltarii, si pubtica sua 
ctiartularia evolvere curent : iwbis satis est ex gran- 
dioribus titulis Excettentissiini et E,rceltentis, tjuihus 
auctor utituv, intelligcre, eum non vixissc cum adbuc 
simplicioril'US titutis etiam Duccs et Coniiles utcbantur; 
sed seculo xv jam ait finem vergenle, aut etiam sequenti 
secuto inctwato; prius tamen quamanno mdxxiv e ctesia 
S. Afrse,}am pene deserta, traderetur Canonicis Con- 
girgalionis Lateranemii. Istts porro in illam possessio- 
nem inlroductis, priusquam de veteri templo destruentlo 
novoqiie sedificando cogitaretur, vel idem iste scriptor, 



AnCTOBB D. P. 



vel alius ejusdem geiiii, libelltim hiinc aiixil in duplnm; 

addita nova prxfatione, el viterjectis annotalioiiibiis iis, 

quas uncis [inetusimus], ac demumplane omisimus, qiiia 

nihil continent nisi merissiniasnugas, de origine, ad- 

ventii , vel propagntione famitiarum hic nominittanim. 

Ttintum otiserva post narrationem de jircbangela et ^"x omnia 

Aquitlno, annotationes aliquas, tianc demum subjici : ^uV'J^f.^ 

Inventores chronicfe [ex qua scilicet supradicto oninia italica ve- 

ct qnie ileinceps sequentitr accepta suiit) tres fuere, vi- tustiori. 

delicet Honifacius et Paulus de Horellis et Archan- 

gelus de Curno, cives Brixiani ; quos Fitijrius siepe 

in .tiuo Martijrologio citat, tamquam auctores hitjus ii- 

belli : qiiod ex hoe loco perpcram inteltecto occepit, et 

vannm esse oppavebit ex pra^fationc tertia offi.ra hiiic 

eidem tibelto, post annum mulx.xxviii aut etiam boc se- 

cuto ineunte. 

23 Nunc anlequom ad secundam MS.huJus partem, 
unde pars ottera cotalogiconfirmarideberet, triinscamus; 
volo et ego quxdain circajain retata aniiotarc. 

CAPUT III. 

Annotationes ad piiniam partem Martyrii 
Brixiani. 



a Quia primo loco, anle ipsos civitatis Protectoves, 
Fauslinum otque Jovitain, bic locantur duo fnmilix L>i- 
zagie adscripli. et infra ipsiim nomen Liiz.\oni exprimitur 
titterii cupitatibus, qiiod ulias nusquam : tiinc cottigimus 
auctorcm liujiis pnvfationis et ceterorum deincep^ oddi- 
tamentornm, aut ipsummet ex ista fiiisse familia, aut 
sattem scripsisse in qvatiam alicujus ex ilta. Idem 
deiiute confirmatur ex eo, quod inter chartas Atcxandri 
Luioghi, cujusvitx soncte in seculo actas historia iu ma- 
nibus cst, hoc MS. Faijnus invenerit. 

b Antiquos Marlijrcs liic signari, qitoruin Donatusl 
Augusti, Bonifacius 14 Maii colitur, vet liinc persua- 
deor; qiiod in tnto tioc libitio nktta fiat meiitio aticiijus 
Donali, tamquom Martijris BrixiensU : cur autem hos 
e.Tleriios duos Briiiensiims suis Palronis atictor prxpo- 
nal. eausam non ttivinomus. 

c Sed ea noinuia et cognomina, astatis et formse tam 
vecentis sunt. u( cum ipsa affinguntur seciilo 2, totam 
rem facinnt de impostura suspectam, licet cetera deessent 
argitmenta . 

d Horutfi omnium fit mentio in j4ctis SS. Faustini 
ct Jovitx, qnee eUicidovimus ad 15 Februarii, passi 
sunt aiitem anno Christi 120. 

e Cotiiur 7 Jutii, obeoque baptitali creduntur prsi- 
dicti Marttjves, ac toln pene civilas ad Christi fiilem 
paulalim conversa : sed ei cognomen ftiisse de Oropellis 
nemo milii persuaserit. 

f Egiinus de ea 5 Mitrtii : quein diem Faijnus, ad 
18 Apritis ejns Natatein, .icribil fuissediem invenlionis 
fnctx aniio 1bl8, obquam causam, et quia Corpus Sa- 
todiuin ad Copucinos translntum cst, non detiemns ahsque 
novo liindamento de ea dubitare; inodo a cognomine ei- 
dem offingendo abslineatur. 

g Et omnestres, unn cum otiis quatvor miiius proban- 
dis, sunt mndn sitb attnri S. Apollonii. 

h In vitn S. Afra- danda 14 Maii, iiulta tiujus nii- 
citliv mentio, et gvatis esse conficta vet inite niagis 
sundemuv, quod iiutta uspiani meiitio reliquiarum 
ejus. 

i Et tii in eeclesia inferiori mtijus sibique proprie 
dicatiiin attare aliqiia suarum retitiuiariim parle conse- 
crarunt :reliquum S. Calncericnrpusadttiic .WbingSiani, 
quie bic Albiiia dicitiir, servari nobis videtur probabi- 
lius. S. Mareianus Episcop. Dertnnensis et Martijv 
occuttus deliluit usque ad secutuni i, quando corpiis ejiis 
inventum cst a S. Innocentio. Utriusque ac S. Severini 
aticiijus Reliquins quasdain,Brixiam aliquanda allatas, 
et intra arcam communem veneraliiliter contiitas facile 
crederemus, nisi suspectus nobis esset liic nominatus 

Sapricius 



ffouor Luza • 
tflij: famitix 
in hoc ilS. 
habitus. 



Miquix SS. 
Catocri et 
.Marciarti, 



Bayno an 
Frattr ss. 
Faustini ct 
Jovitx 



S. Calimerii 
Ep. M. in- 
veiilio. 



f^bulx varix 
exptosx, 



Sapricius. Feremur enim ne accipiatiir Judex ille gui 
ambos affecit marlijrio, de cujiis conversione Brixix 
factn, siiv silentio nnliipiornm Acloriim, credere nierilo 
cnncteris, qiiomodo pcrsnadeheris ipsiim Derlimam el Al- 
bingaunum reveriisse, ul scrularelur corpora Marlijrum 
a Chrisiiiinis sliidiosius occullnla ? 

k Hhic Faijiinsdinn ^^ Jiilii allrihiiil. nec dnhilal 
quin sil suh Aureliann passus : sed qnid ad iiomen Leo- 
nardil Teuloninim esl. 

1 Quo fnnilamciito distinijuantur ab aliqnihiis dno 
paria liomomjmoriim Marlijrnm, infra videbimns . 

m Qttomodo ifiilnr corpns ibi repertum non est? In 
MS. Martijrol. Brixicnsi ahsque ulla filinrum menlione 
sic habelurad \7 Jiilii : Brixise S. DignRmeritiB Mart. 
quaesub Adriano Imp. cura multapro Chri.^ti nomine 
sustinuisset, cum palma maryriiad coelosemigravit. 
Cujus eorpus Christiani suscipientes, sepelierunt 
prope sepulcrum SS, Faustini et Jovitae. 

n Ili dnn cum aliis ser, xqiie difficuiler probandis, 
nunc suiit siih allari A-^stnnptionis. 

De ejus el S. Mnximi inrenlione aqit Marlijrol. 
MS. adl Jnnuarii el (i(Mi(;Honim corpora habentur 
in ecclesia S. Faustini ad sanguinem. En nnnc cum 
aliis hnhenlur suh nltari S. EliSiibelha:. De S. Maximo 
seorsim nqitiir in MS. Marlyroloqio X^i Julii. 

p Infra diciinlur pnssi 18 Jngusli, et sic referiin- 
tur a Fayno : sed tacenie Mnrtijrologio MS. et anliquis 
monumentis deficicnlihus, nihil de iis audcmus cre- 
dere. 

q Nulla liic nnlitin mortis per prxcipitium obitsi : 
unde ergo idaccepit Faynus? 

T Hujus sacri cineres, inquit Faymus, in ara S. 
Apollonii servautur : est ergo is qiii in cnlalogo liahe- 
tur siih ninnine Francisco Hoymonis. Refcrtur autem 
ad \^ Februarii, qno die passi sunl SS. Faustinus et 
Jovita, quorum liic fingitiir fuisse frater : quod ahsque 
graviori teslimonio non credcmus; ct idco qux hic de 
eo et miraculis in sepulturn fnctis ilicuntur, reslrin- 
ximus. 

s lii, cumaliis xquc incerlis undecim ,liahenlur suh 
altari B. Mnrix. 

t Ilanc insignem fabcllam non est opus plurihus 
exagitare: ipsn sua re refiilat absurdilate. Tanlumne 
silvarum eirca Bri.riam fuit, ul corporihns 3290 simul 
comburcndis sufficerent? qunntum aulem putcum fuisse 
oporlet , in quo potucrinl tot cndnverum ossn condi? 

V Qnomodo nulln eormn in ecclesia majori notitia nut 
veneratio? 

X Crrditnr hic esse Cnlimerius, a SS. Faustino el 
Jovita Bomx conversus. eorumquc poslutntione fnetns 
Episcopus Mediolan. qiiod e.ramiiiabimus 31 Julii : hoc 
certum, quod imno l'i58 dic 28 Deceinbris in ecclesia 
S. Floriani invcnlum sit corpiis, cum plumbea lamina 
continenlr h^c verba : Corpus S. Calimerii, Episcopi 
etMarlyris, quem sepelivit B. Apollonius Episcopus : 
qunlis scriplura non polnit corpori apposita fuisse ab 
ipsomel B. Apollnnio. Disivrnenda est igitur forma 
litterarnm, pliimhex isti Imninte inscriptnrum , et ex 
iis judicandum de tempore clevali el reeognili corporis. 
y Scilicel duohiis seculis pritis quam Constanlix ur- 
bis nomen innoluisset : nddilur hic, qtinm Iransihimus, 
(abula alia de Angelis per Ires dies ad eorum corpora 
visibililer r.iciihnnlibus, el elariinleeodrm tempore tnnla 
qtttp tiiti Brixianx civitali facicbnt, ut nox viderettir 
dies : intcrim suh bortim tritivt nominibtis hnhenlur ossa 
in ttllari B. Marite. 

7. m quinquejuxta Catalogum , stib altari Assum- 
ptionis sunt : sed in hoc nomiimnttir Constantius et 
Cselareus. De Corrado, Barnabone et Aimero certttm 
est non esse nontiua Italica 2 secnli. 

aa Cotitra.rintus in pnuca fabulam lalitis extensam : 
salis est leclor si liltiltim Doctoris legas, et ride.as vi 



PROPYL/EI ANTIQUARII PARS III. 

tur Marinus, de quo snpra ad litl. p. Fntjnns nd 10 
Angtati eiim refert in fastos, sed solo hoc MS. nixus. 

bb Vix duhilo qiiin liic agatur dc Utbano VI, qui, 
post resfitultm Italia: Pontificalum, primtis liomiF sedit 
ab anno 1378 ; sed ar.que certiim Itnbeo fabulam esse 
qnx hir narrntur. Tnlein enim sanclorum Martyrum 
Caliilogum , ex nominibus tnm mirnculose cognitis, si 
scrihi jii.'isi.^set Pontifex : quomodo neqtte i.slius iniraculi 
mrmorin alia, neque calnlogi excmplnr ullnm e.rlnret? 
Nam hiinc qncm pioferunt Brixiensis non esse Marly- 
riim onliqiiorum, qunles esse finguntttr, per se liquet. 

cc .Siib horum qnoque nominihus ossa aliqua condila 
snnt suh allnri S. Mariie. 

dd Sequiintnr tres insignes Nolalioncs de filiis Con- 
stantini, posl Jtirelinni mnrtem ad Bresciiv incolatum 
revcrsis , qiiorum alleri Luzaghi nonten fiierit, poste- 
rique idcin nomen tenuerint ; nltcr dictns sit Florinus : 
de yEmiliano, qiii fuerit Coinitis Petri Scaligeri filius, 
cognomcnlo .\dvocati, qunninin esset ecclesix Advocalus : 
de fnmiliis .\dvocatornm lota Italia sparsis, co quod in 
omuihns civilntibiis Ecclesin haherel siios Admealos, qtii 
cognomen po.steris reliquere : el ttt infrn nolntur, non 
poterniit esse nisi ex oriqinc Comites qtmsi Comitum ac 
Diicuin lituli, jam tum fuissent hxreditarii. 

ee Oui fieri hsec pninerunt, qnando qtiidem Italicus 
Comes, protil in SS. Fauslini el Jovilx Aelis legitur, 
in ipso eornm certamine devorattis fuit a feris contra 
Sanclos educlis? Neque bic neqtic in Aclis S. Afrx hinc 
arceplis, ulla Archnngelx vel Aquiiinx fit mentio; 
neque Fnynus, ad 3 Septembris fuse dc his agens, 
aliunde quam ex hoc MS. habuit earttm notitiam : neque 
corpora eartim u.sptnm reperla dictinltir. Ideo quse Itic 
de anacboresi, mirnculis , ac mnrtyrio Archangelse , et 
ylquilinse conveesione mtillis dicuntur, contraximus in 
pntica. 

ff Subnotatnr, quod ex fratrihus Ugoionis, Conradi el 
Peregrini, Sinrino el Pasino, descenilerint fimilise Siro- 
gniorum el Pasinornm, Duccbortim et Coradellorum. 2 
quod Comiles Sigismiindns el yEmilianns fiierint fratres 
inler se, cognnli nutem B. Silvani. 3 qiiod ex Cliristo- 
plioro de Mariiiis el Leonnrdo de Rnineriis, Venetias 
migrantihus, dcscenderiut dux thidem familise nobiles 
istoriim nominum. 4 qiiod Mattbcus et Latire.ntinus 
Scaltgeri. fuerint cognali, lani Mmiliani et Silvani 
quani Comitis Sigismiindi, cum iisque Roma Brixiam 
hnbitnturi migrarint, dediicla oriuine familix a quodnm 
Constile Romnno,cui nomen fuerit Marcus Cnto. 

Taceo cetera seqtie ridicula figmenla, lantiim consule- 
randnm leclori relinquo, qtiam ineple seciilo Christise- 
cundo affiiiganlur nomina el cognomina, nb usu isttus 
temporis prorsiis ahliorrentia : quse si accepta sunt ex 
Chronica trium Bri.rianornm, qiiemndmodum videlur 
indicnri; profeclo non est illn plttris fncieniln , qttam 
Hislorin Bclgica Mnrci van f^aernewyk, omnium oni- 
iium fabtilartm, ad Behjicnrum urhiiim nnliquitatem 
nobilitalcmque coram iniperito viiUjo exloUendam exco- 
gitartim, inulilis farraqo. Habet urbs Brixiensis vrra et 
minime fahulnsa decora, quihus ad virtulis el rcligionis 
cultiim excilelur : fnmiliis autem in ea nobilibiis sufjicere 
debet continuiis per aliqiiot se.cula nominis sui splcndor. 
Pttlidum quippe esl, saltu inverecundo in en se suiimque 
nomen inferre secula, quibus ntilln de.monstrantur apiid 
antiqtios scriptores nominis talis vesligia. Qiiis enim 
credal de tam antiqua origine citra testem glorianti ei, 
qtii cimgruum nequit adferre documcntum qno vel ad 
aiinum millesimum Christi attingnt. Etenim eoe familix 
et snnt et merilo habentur antiqtiisimx, quse suum nonten 
ad quatiior attl quinque secula surstim ducere ac pro- 
bare pos.sttnt, cx piihlicis eorum de quibns agitiir tempo- 
riim doctimenlis : sine qiiibus ascendere qiii nititur, som- 
niciilns genenhgistas inveuint oporlet, etinm ud Rcmnm 
ac Romulnm, ipsitmque Adnmum, qunleincumqtie fami- 



ct interpo' 

tnfiones 

ridiculx. 



Aquitinx et 
Archaitgetx 
ficta Mar- 
tyria. 



de antigiiis 

Scatigeris 

fabuta. 



Ciuicarum 
famitiarum 
hodicrna co- 
gnomina 



fnislra aiile 
annum 1000 
quxnintur. 



deits eum seculo 2 applicari. Baptiuisse Joannem dici- liam adulatoria fictione perducturos. 



CAPUT IV 



DE MARTYROL. BRIXIANO. 



jHngiiur con- 
flictus Brixiac 
inter fideles 
et paganos 
sub Adriano, 



in guo Beclor 
ecclesiic SS. 
Petri et 
MarcHUni, 



et avas SS. 
Sainni ac 
Cypriani, 
aliique ad 
184 occu- 
buerint. 



manente pe- 
nes Christia' 
nos cruenta 
victoria 



CAPUT IV. 

Reliqua pars Marlyrii Brixiani, acque ac prior 

faljulosa. 

J\_uclor MnrUjrii Brixinni fahulosfim snam ymrrntio- 
ncm hoc modo proscquilur : Infrascripti fuerunt deca- 
pitati et in partes .«ecti, per quosdam Capitaneos 
Brixienses, qui paganorum religionem pro Adriano 
sectabantur : occisi autemsuntinprajlio, pro tuenrta 
Christiana fide inito, in quo Cliristiaui, licct multis 
suorum dcsideratis , tandem victoriam oljtinuere. 
Caesorura nomina lia?c sunt, Georgius de Calcinado, 
Nazarius de Conf.doneriis, Fredighinus de Bornatis 
et usquc nil ccnlum octnginln qnatuor nnmitmli in MS. 
quos nihil nltinct enumcrnrc, prspter duns : Scilicel Ot- 
toljonum de Baiveriis, avum SS. Savini et C^-priani ; 
et R. D. GHillelmumPregnaccam,Rectorem eccIesiEe 
SS. Petri et Marcellini. Coluuiur SS. Petrus et Mar- 
cellinus 1 1 Junii, sub Diocictinno tijranno, umiis cir- 
cifcr septiiaginta post obitwn Adriani, lidem professi : et 
tameii suh lioc jhiguntur ecclcsiam habnisse Brixia-, cui 
cum tilulu Rectoris et Reverendi Domini Saccrdos 
prxfuerit. Sed hoe scriptori huic famitinre est, ut quas, 
re Cliristianj florente, Brixiaiia urbs ecclesias hahuil, 
eas sibi [ingat c.ctttisse suh paganis ; cum dicit quo loco, 
ct ad quam partem altaris, fncrint marlyrcs a sociis, in 
eadem perseculione paulo post ciesis, tumulnti. 

27 Sanctorum Savini et Cypriani notiliam Petms 
dc Monlc Bri.riensis Episcopus, c Gallia {ubi pro fide 
gunni prcdicarnnl passi sunl, et cralebantur Brixi^ in 
Italia nati)/)i7mMs ad suos detulit, snb annum mccccxlv, 
eornmque festum nl civium coli voluit : exinde in Mar- 
tyrologium Brixiense MS. et m hodiernmn Romuunm 
transiere : qiiamvis Capreolus in Brixiana Hisloria er- 
rorem suhesse putet , quod Brixix Irihuanlnr, quia ex 
Galliie Lugdunensis pnrte, quir nunc Bressia dicitur, 
orlnm duxissent. /Igemus di iis ad .ki Julii, disqnire- 
musque an eorum passio recte attrihualur temporihus 
MarcianiChristianissimiIrnperatoris,elannoccccLyni; 
an vero pro nomine Maximiani irrepserit Marcianus, 
et sic ad inilium iv seculi illa retrahi possint, quando 
ctiam vivebant Laodicius et Maximus Prxsides ethnici, 
quorum fit mentio in eorumdem Actis, haud levi cor- 
rectione egentibus. Hoc cerium , quod Ottobonus de 
Baiveriis, si fuerit (nt liic fingilur) SS. Savini et Cij- 
priani avits, non potuerit occnbuissc in conflictu conlra 
Henricianos ; qiiod tamen de liisce centum octoginta 
duobns Faijnus credit, ratiis sic evadi contradictionem, 
quam important tot nomina ct cognomina recentioris 
formse, qualc est ipsiim eliam Ottoboni nomen. Sed 
proseqnamur MS. nostrum exhibere, minime talcm eva- 
sioncm indulqens. 

28 Duces iUorum, scilicel Christianorum contra Pa- 
ganos snb Adrinno pugnanlinm, fuerunt Manuel Con- 
falonerius, Antonius-FranciscusMartilengus : Ugozzo 
Comes Pralbaini, Datarius EcclesisB ; FaustinusGa- 
taldus, et Taverius de Taveriis de Roccado. Ex qui- 
bus soli duoManuel etUgozzo occubuere, sepultique 
surit simul in oratorio S. Faustini sub terra, eodem 
loco ubi et sepulti fuerunt isti quinquaginta tres 
advenic, una cum SS. Faustino et Jovita decapi- 

tati. [ ] Ex parte contraria multo plures cecidere, 

nam quidam Carolus de Lavel-Iongo dictus, et Mat- 
thseus et Laurentinns Scaligeri venerunt cum subsi- 
dio quadringemoruin virorum, et fuderunt paganos, 
csesis eorum ducibus Ugone Massacanino de Hena- 
cho, et Ferrarino Cajetano, cum aliis circiter quin- 
gentis. Ex eoque die cceperunt vim vi repellere 
Christiani, posita formidiue paganorum, electusque 
est Capitaneus Mattheus Saliger de Advocatis. 

29 Nota porro quod hic Mattheus, reduxerit in 
civitatera S. Apollonium Episcopum, qui gentilium 



metu ad latebras fiigerat ; cum qiio redierunt alii 
cives quam plurimi ; statimque templum quod dici- 
tur S. Jacobi in silva, a S. ApoUonio erectura est, 
multique Presbyteri ordinati, et magnum religio in- 
crementum suinpsit. Consecrata est etiam ecclesia 
alia, et norainata S. Faustini ad Sanguinem.] Ad 
hnnc lani absurdam notntionem, Malthei Sraligeri et 
S. Apollonii tempora confundentem, non potnit se con- 
tinere virioplimi Fagni pntientia, quin adscriheret mar- 
gini, apocrvpham rein essc ; ntique certopersnasus, Inmc 
conflictum non contrn Paganos secundo ."leeulo, sed anno 
Mxcii contra schismaticos Henricianos fuisse. Et merito 
quidcm a primis Christianis, ferendis injuriis, palien- 
tiam Christianam; non repcllcndis , fortiludine.m mili- 
tarrin exerccre et probare solitis; rejicit Faijnus tam 
alicnam ab innocenli eorum simplicitale narrationem. 
Nam si vera fui.H.-iCt, quantnvi prxhuissct Imperaloribus 
ethnicis conlra Christinnos palam rebellnntes insanicndi 
materiam ! qnantam adversariis nostrx religionis scripto- 
ribus, insultnndi caliimniandique! quain valide ohtundi 
potcrant Sanctornm Pntrnm ora , nihil erehrius in snis 
apologii.^ quiritanlium,qnnmvanos de Christianis metns 
spargi et immerilo crcdi fnrmidolosas Imperio coiliones 
eorum, qui majori nnmcro Regios carccres cnptivi implc- 
hant , quani sun oraloria precabundi : quibus priina lex 
esset ferre magistratuum, etiam iniqna imperia : nulli 
maium pro maln reddere , pro persequentihus se orare, 
aliaque hujnsmodi. Qiiid aulcm diccndum fuissct de 
S. Apollonio , tali occasione arsos cum Martijribus tu- 
mulanle? qnid de Brixiensi tota ecclesia, eoritm nontina 
in sacris faslis rccensente ac venerante'. Ergo nnn siib 
paganis h:er ncciderunt : an autem snb Henricianisl 

30 Vcreor nc absqne solida auctoritate htvc a Fayno 
arrtpiatnr evasio. Quis enim est ille confiictns, quem 
Historix Brixianx scriptores omnes ante Fntjnnm igno- 
rarunt? ant quibus testimoniis nititur illius vcritas? 
Occupata anno mxci per proilitionem Mantua, plcraque 
Lombnrdix oppida venerunt in poteslalcm Henrici, isto 
el sequenti anno. An et in his Bri.cia fuerit ignoratur. 
Aliqua hinc inde commissa certamtna , nihil est ambi- 
gcndum : sed qnod in iis Ecclesiae partem sustinuerint 
Brixinni, aiit omnes aut aliqui, nullo docemur arju- 
mcnlo. Sic ex Episcopis, qui eo tempore prsftiere, fa- 
cere conjeciuram de civibus liceat; judicare potcrimus, 
nihilo saniorem suis pa.stoitbus gregem fnisse. Audi in 
Italia sacra Ferdinandtim Ughellitm : Joannes (qucm 
Faynus in suo Ccelo Brixiano scrihit nnno mlxxxvii 
creatum Episcopnml sibi creditam dilapidavit Eccle- 
siam, teloque Christiaui-e religionis ictus occubuit. 
Oinbertus , agnomine Baltricus , ab Henrico Rege 
htijus Episcopatus investituram accepit; Episcopatu 
mulctatus est anno mxc. De quo Landulphus de 
S. Paulo cap. 1. Plura corpora reperit atque decen- 
tiori loco collocavit, ut prodit ejus sepultursc affixum 
epitaphium a Rubeo relatiim ■f Hic jacet Ombertus, 
bonus Pastor Brixianus : qui multa corpora Sancto- 
rum, post cruentura conflictum, consecravit. Anno 
Mxciil. Ecce ut schismatis eausa dcjmilum Fpi.^copum, 
contemptnque Roinana Sede in ijrndu persistcntein , bo- 
num Pastorem vocant anctores Epitnphii. 

31 Qnis porro ex isto epitaphio extimdat , quod vel 
conflictus ille inter Brixinnos ftterit, sub ipsis iirbis 
mosnits? vel quod Briciani pro Papn contra Henricianos 
pugnnrint, potiiis qmm contru Papain pro Heitrico'1 
vel quod corpora ab Omherlo cousecrata, id est (ut 
recte inlepreiatur Lnndttlphtts) decentiori loco collo- 
cata, non ftterint corpota Sanctornm antiquorum . qtti 
suo vel sanguine vel exeinplo Brixiam sanelificarunt ; 
potius qtiam recetts occisorum in pngnn aliqna milititm : 
quos, utcumque contra fidei hostes pugna sit, pro Mar- 
lijribns habtndos iitqtie colendos constanter ncgnvil Ro- 
vtana ceclcsia, quamvis ad hoc decernendum imperiosius 
nliqnnnilo a seculi potestatibus solicitata ? Hac expen- 

deiida 



AUCTOBE D. P. 

poftijuam re- 
ductus s. 
Apottonitis in 
urbem stt. 



Merito hxc 
rejlciuntur a 
Faijno : 



sed nihito 
ma/ori cnm 
fundantento 
traductttitur 
ad finem 
sec. 11, 



quatido ipse 
Eptscopus 
erat schisnia- 
licus, 



XLTIU 



PROPYL^I ANTIQUARII PARS III. 



denda jiriiis Fmjm erant , ijuam ila assevcranter scri- 
bercl, quoil anno post confliclum secuto, Oinberfus 



34 In capella majori, ex oppnsi(o portse dcscen- 
ditur in carceres, quos sua patientia et prajsentia 
Brixiani Martyres corisecrarunt : in eademf|U6 ca- 
pella sepnltasuntinstrumenta passionisSS. Faustini 
et Jovitas ; iliidemque est loculus S. Afra;, multaeque 
res aliae omni reverentia dignissiraa>. [Notandum 
estdenique, quod ecclesiaS. Faustini ad sanf;uinem 
redierit tandem ad R. D. Ludovitum Castioli de 
Salo, Honorandum Praeposituni et Canonicum Re- 
gularem Ordinis S. Augustini, inillam possessionem 
introductum per Reverendissimura Dominum D. 
Tliomara Capreolum, Canonicum ecclesiae Catliedra- 
lis et noliilem I3ri.\iannm, die xiv Martyrii, anno 
MDXxiv, tempore Pap:c CIeineut's VII, mediante 
liujus decreto, et consentiente IUustrissimo Senatu 
Veneto, afque Reverendissirao Episcopo Brixiensi 
D. Paulo Zano, sub Ducatii Serenissimi Andresa 
Gritti Venetiarum Ducis septimi. Alque ita, post ri- 
diculam mvm de equi xnei pede reperto notalionem, 
qiiam omillimus, finilur totus liic libellus : cujus inter- 
lata fiiit Abbali S. Petri PapiHusis in poialorem apparet scripsisse ciim jam Cannniri Regula- 

res Lateranenses in monaslerio Papiensi, Morlariensi- 
bus snccessissent, quod anno mdx factiim scrihil Pen- 
nnltns : nam inde deducti iidem Lateranenses Brixiam, 
possident lianc, quss nunc S. Jfne dicilur, ecclesiam. 



ArCTORE ». 
a gtio fin- 

iiomzaii qiii Brixia; b|nscopus, ex consensu Urbani II et consultu 
pufimndo «• S3'nodi DiiMesan», cos, quoriim in catalogo liaben- 
clderani. ju,, nomina, multosque alios eodem pnelio csesos, 

quorum noinina ignorantur, canonlzavit et Martyres 
declaravit, serundum usiim istorum temporiim. Aos 
abundauli.-i niminni pietnlis rt relii)ionis crces.ium li- 
benler condimnmus virorumopliino et amici.isimo, dequc 
ipsius iuqenitii animi recliliidine nobis pnllicemur, qiiod 
facililate qna Marlyriiim hoc Bri.rianum. lamquam pa- 
trix sux et lot nobiliiim famiHarnm lionori fiivens, iim- 
plcxus est; nunc essel ipsuin repudiaiuriis, si vivercl; 
suumqiie repurgare: Marlijroloijium, Calalogis S. Afrs 
iuscriptos secernendo ab aliis; ne oljicmnl Iwuori eonini, 
qiiorum martijrinm rel sanclilns ex SS. Fauslini et 
Jovitx yjclis, el immcmornbilis teniporis cullu probari 
polesl. Sed qiiai reliqua hujus MS. sunl, et lawlem ali- 
quid verioris hislarix vidcntiir conlinere, nudianius. 

32 Eccles.a ista, ,<:«7(fc/ 5S. Fanstini et Jnvitse ad 
sangnineni 

Cailo-aurecj, cui nomen Benedictus de Mediolano. 
Ilic successii teinporis ibidem instituit congregatio- 
nem sui Ordinis Cauonicnrum Rrgulariiim S. Au- 
gustiiii, ibidemque extrui curavit monasterium, in 
cujus fundamenta ipse et D. Matllieus Scaliger pri- 
mum lapidem posuere : instituitque, ut ejusdem loci 
Rector, Prsppositiis S. Faustini ad sanguinem voca- 

'■fi'"!' P^acta ha-r fiierint post annuin Mccxxi , qiio 

diclum Papiense monasterium (quod Luitprandus Lon- 
gobardoriim rie.r sacro S. Juguslini corpore nobilita- 
veral) de/icientibus Monachis Benediclinis. Iraditum est 
Canonici.s Regulnrilus Morlariensibus, uti fiise describit 
Pennolius lib. { cap. 62. Sed riirsum exerrat obser- 
vandonim lemporum ignnrissinins auclor MS. pra-citati, 
qmndo jam iiide a temporibus Lnilprandi couventum 
Papieusem dicit fuisse caput Canoi.icorum Regula- 
nuin S. Angiistiui (7111 nandHm sub ea appeilaUone 
vlli praii/) eoiumque tunr Abbatem, qui corpus sancfi 
Doctoris ex arca cuni qiia fuerat advectum extulit, 
fuisse Beatum Basilium de Florentia Ordinis S. Au- 
gustini Rpgularis observanlia;. BeiiHle prosequitur 
quomodn Naijnuis quidam Bavaria- Biix, post morlem 
CaroH Magiii, de Francia 1« Allenianniam pro/iciscens, 
transient Bri.ria; moliisque miraciilo, in Iranslationc 
SS. Faustmi e.t Jovitse facto , ibidem Bririx subsisle- 
rit; ac tnndem, pnst multa ecclesi.-e S. Fauslini ad san- 
guinem largiter donata, ibidein obierit aniio Dcccxxxv 
die XXX .-Iprilis, corpiis aiilem quinquaginta post aimos 
relalinn sil 111 Jlleninni'im. 

33 Quando deinde, mquit MS. Brixia vindicata 
fuit ajugoDominoru 
auiw Mcrcxxxvii accidissc nnlavil Fai/nus) D. Vivia- 

nus de Bavaris multa insignia opcra fecit in fa- 

vorem ccrlesiie, dictoque Duce et Papiensi Comile 
intervenientibus, ecclesia SS. Fauslini et Jovita;, 
quffi 111 comraeiidain deciderat, reddita fuit prajfatis 
Canonici.s : sed ab iisdein rursus propter injurias 
bellorura deserta est. Addil porro : In media navi 
ecclesiie snnt corpora undecim Beatorum et quatuor 
loca occupant, ultra modo nominatos, in quorum 
censum etiara non veniunt illi, qui sunt in capella 
niajon , et magna ex p irtc sua singuli liabent no- 
miua. Nuinerus autem oinniuni Martyrum, quorum 
corpora tim in puteo quam in variis ecclesia; aut con- 

Vu.iynim ventus locis sepulta sunt, universus adscendit ad 
in™ «,««„. novies miUe nongeutos sexagiuta tres. Hoc scUkel sic 
delermnale opaclebit credere liommi, post diwdecim 
seciila prj-siime.nli defuiire eorii. 
subductum fiiisse a Clmstianis 
pide sepeHenlibus prn fide ciesos 



tandem aniw 
152 obtingit 
anon/atis Reg. 
Lateranensi* 
bus 



temere defi 
nitur nttme- 
rvs 



CAPUT V. 
E.xaminaliir posfrcma Martyrii Bri.^ciani dc- 
fcnsio, cidem in ->IS. ecgrapho rccentius 
prffifi.xa. 

X\rs'n( Prologus, omnium nnvissime iibcllo prsediclo 
prerpositiis circa prsisenlis seculi initium : qui ciim lo- 
lus eo dirigi videatur, ut Marlyrio isti Brixiano, sic 
nomiiialim singnlos rccenienli fidem adstruat ; debiiit 
in fiiiem reservari : qnatenus crpensis singulis, appa- 
reat nos prudenler feeisse, quod in usu Bri.iiani Mar- 
Ujrologii, non saiis solide fundati, circumspectiiis agen- 
dumnobis proposuerimiis. Estaulem h 11 jusmodi : Anti- 
qua et conslans traditio, a patribus in filios, et a 
filiis in uepoles derivata est, quod olira, dum Chri- 
sti staret vetus ecclesia, Reliquife ists {qiiai nempe 
sub Allaribus in ecclesia S. .litfrse, vel jam lum, ciim 
scriberet auctor prologi, conditx servnbantur ; vel eo 
transferendse posl absolutam novi teinpli fabricnm, adlmc 
delinebanlur siib lurri) qnod, inqiiam, Reliquiae istiB, 
tamquam S.-mctorura, maxiraa cum religione vene- 
rata; fuerunt a patribus nostris et avis et proavis. 
Nec levi fundamento nitebaturliaec traditio: const.a- 
bat siquidem apud omnes, locuin bunc Sanctnrum 
Faustini et Jovita?adsanguiuera, atempnribus usque 
m Veronensiiira de la .Scalafi/i/wi primitivae Ecclesia;, non raodo ca;dibus et martyriis, 
verum etiam corporibus plurimorura Sanctorum, 
qui ibi fuerunt tumulati, esse insignera. Ita ille. 

36 Ego traditionem ejusmndi e.cislimo non egere 
multa probalione, nisi quatenus dubilalur, an anliqiia 
et fundala trnditio sit, qiind istx Reliquix sint eorum, 
sub quoruni nominibns et cognnminibus niinc censcntur : 
aut hi eoruin quacaam sint, an satis priidenler faerint 
promiscua: omnes aestimatx Reliquije Sanctorum, qui 
primitivam ecclesiam Britiannm siio sangidne fiinda- 
veruiil ; aut eliam eorum qiii seculis diu post secutis, 
propter virtutum eximiarim famam, apud Brixienscs, 
etiam .line sangiiine, veneratioiiem publicain meruerunt. 
Audiainiis tamen probaliones ; quibus quam bene gene- 
ralis fulcilur asseriio, de mullis Martijribiis islic tumii- 
latis; tam ineptx omncs snnl, ad statuendum id, qiiod 
in noslra qiiaistione versalur. 

37 Hoc testantur, iiiquit caiplum discursum conti- 
nuans auclor Prologi, non solum chronica, per D. 

nionimi,»!»;,. „,i .„ ' ' "^" ' Paulum et Bonifacium de Borellis et Angelum de 

ZnZ nmoLT " '""" o'"'""'" '""'"""' P''' ^"^0 cives Brixi^ compilata (unde sciliceUesumpta 
venisse, nemo milii persuasent. Sed reliqna videamus. tota subsequentiinn MarUjrum designatio) qua; apud 

multos 



Tradltio de 
multis Marty- 
ribtis in S. 
Afra iepultis. 



non favet 
eorumdem 
nomenclaturx 
a nobis refU' 
tatm : 



numerum ; quem 

inter persp.cutioncs tre- 

t absquc litterarum 



minus eam 
probant edita 
de Nicolao et 
Jlieronymo 
Pedroccis 
velut de anti- 
quis Sanctis ; 



fabuloxUnte 
conficta sunt. 



. DEMARTYROL. 

raultos in hac urbe reperltur {tmnc antcm sic evanuit 
iit dilifientissimus Fuijnus, ipsum ubique perquirens et 
imsquam inveniens, landem siln persuaserit lioc Martij- 
rium Brixianum, quod nullam Clironiav formnm habct, 
ipsam esse Trium virorum prxdictorum Clironicam) 
seil etiam Fabius Brusatus, civis Brixise, in vita 
SS. Nicolni et Ilieronymi, ex nobiliss-ima Pedrocca 
familia progenitorum, qnam is anno hccccxvi con- 
scripsit. £am f^itam, i Julii dandam sperans, ad nos 
misit Fnijnns, ex impresso anni mdxci : sed qiiia iisdem 
omnibus luborat vitiis quibus Martyrium Bri.rinnum, 
non potest eidem conciliure fideni, nec lociini in opere 
nostro meretur. Eqnidem existimo Pcdrocchx famiiix, 
in chronica prxteritx absque uUius nobilis mariijrii lio- 
norCf datum csse ab aliquo ex inventoribus Chronica-, 
ut de liis duobus contmmiscerelur, quse numquam veteres 
Brixienses audiverant, tamquam iu eadcm Adriani per- 
secutione Martijrium passis: qux. deinde Fabms elc~ 
gantiori stijlo Latine studuerit adornare. 

38 Pedrncca familia suum istud agnomen procul 
hxc enlm parl dubio siimpsit ab aliqua sua in agro Brixiano posses- 

sione, sic dicta, quod esset ad pedem roccae alicujus, 
id est, rupis, sita. SictU autcm nomen Longobardicum 
ac minime antiquum Cbt, ita ejusdem ievi ac soli repu- 
tanda est familia, quie sic nnncupatur . luterim dictse 
Vit!£ auctor, stirpem ex nobilissima inter Romaiias 
gente deductam (intjit, et prinmm ex ca Christiannm 
jEgidmm Pedroccam, a S. yJpollonio Ijaptiuitum, gen- 
tis Porcix affinitale decorat, data ei uxore Porcia ; ex 
quibus Erastus, in baptismo Nicolaus dictus, uxorem 
habuerit Julianam, cui antea fnerit Eleonorie nomen ; 
qui una cum suo patrueli I/ieronymo, ante boptisnmm 
Attilio, ad Prnesidem vices Imperatoris in Cisalpina 
Vcnetiaqiie gercntem {tantosciiicet priusquam f^enetix 
nomen audiri ca'pisset) sernel, iterum, tertioque delati 
Christianam fideni proseminare, tundem anno Christi 
cxxxiir, Pontificatus Telcspliori II, yFlii Adriani xiv, 
post varios crucuitus agonem consnmmarinl. Inivit Pon~ 
tificatum Telesphorus anno cxxvn ex nostro calculo, 
super antiquos Ponlificum catalogos fundato; alii ad 
annum cxi, a»f cxi.ll initiaejus differunt: in I/adriano 
fere lonsentiimt omnes, anno cxvii ccepisse regnare. In- 
terimnihil horum concordntcuni anno Martgrii signato. 
Sed cjusmodi errores facile ignoscentur et homini et se~ 
culo, rerum chronologicarimi imperito : maqis dolemus, 
hac fictione induclos fuisse Episcopos Brixienses, ut 
festuni Nicotai et /lieromjmi, tamquam Sanctorum, 
Officio ritus Duplicis agendum dccernercnt ; de quibiis 
an in rerum nutura unquam fiierint, nullo antiquiori 
testimonio credimus fuisse probatum. 

39 Verum hxc dicta sunt pro tempore, quo Julius 
mensis elahorandus veniet : ipsa Fita qnuliscumijue de- 
mum sit, Martyrum Brixianorum virlutem non nisi m 
genere langit. Idem dici polest de ceteris, quos auctor 
Prologi tertii his verbis indicat : Hoc etiam aperte 
fatetur Elias Capreulus, histuricus Brixiie insignis, 
libro 2; sed non faletur aliud, qunm consiantes fuisse 
in fide Chrislianos Brixienses, et multos eorum martg- 
rio coronatos. Idem etiam habet et Maiacsius {quem 
nos vidimus) et Historia quasdam manuscripta SS. 
Faustini et Jovitffi, magnam prjeferens vetustatem, 
qua3 in monasterio nostro asservatur. Ea historia 
est conscripta Iialica lingua, et eadem prorsus tran- 
scripta manu qtta Mnrlyrium Brixianum, sitnul cnm 
ipso transiit in potestatem Alcxandri Luiiaghi, per 
Bemurdinum Fayninn ad nos missa; incipit antem hoc 
modo : Beati Faustinus et Jovita secundi, filii Adio- 
nis de Pregnacchis et Theopista^, nobiles Brixiani 
et dignissimi equites, eo qnod Chrisliani erant, capti 
sunt a Quinto Centurione Trajani Imperatoris anno 
Domini cxvii. Fides opinor stylum ubique recentem, 
quod tamen monitum te leclor opporluit, ne forte ex an- 
tiquiori Legendn Lalina, tn vulgurem Imguam Iradiicta 



gua legenda 
SS. Fauitinl 

tt JOVUX 4C- 

cundoi^um de 
J'regnacchis, 



BRIXIANO. xux 

hxc credas. Interim tota narratio {qux rjnsdem farinx 
est cum historia Nicolai et Ilieronymi Pedroccharum) 
post narratiim Josnpbati cujusdam de Chizzolis, ante id 
ignoti, xque suspectiun martijrium, et sepulturam xvm 
Martiianni cxxxv curatnm, sic concliidimr. EgoOue- 
rinus Ceretu** vidi et audivi nmnia suprascripta : et 
in eorum fidem singula rtescripsi manu propria. Te- 
neo, te, cerritum caput, qnisquis es. Tune cum isto ser- 
mone quo uteris, vixmodice differenti ab hodierno Bri- 
xiano ; cum istaannorum Chnsti snpputntione^ quatuor 
prmiis secnlis ignotu; cum isto Guerini Lougobardico 
nomme, speravUti te alteri qnam tno indoctissimo seculo 
persuasunim, rebus a te conlirtis interfuisse prxsentnn 
sub I/adriano Inperatore? Scio quid egeris et qunre : 
sed altius repetenda est causa, a nobis, dum Februarium 
conderemus, ignoralu. 

40 Amphrigius Brixiensis Episcopus. excifata in 
honoreni S. Faustmi ecclesia in suburbiis civitatis, ubi 
olim ledicula steterat S. Marix ad nemus dicla, illuc, 
sub initium ix seculi, solenni pompa, die xiir Maj,, 
franslulit ab ecclesia SS. Fnustini et Jovitx ad sanqtii- 
nem eorumdem Sanctorum corpora. Amphrigio Petrus, 
Perro Rampertus successit, qiu anno DrcrxLir, ix 
Maji ad novam forte amm dictas Rcliquias transtutil ; 
et Leutgarum Abbntem atque Hildemarum monnchum, 
sanctimoniae laude doctrinaque prsstantes evocavit ex 
Gallia ; conditoqnc eisdem monastcrio, attribuit eccle- 
siam nnviim S. Faustini, Alajoris ab amplitudine di- 
ctam. Sub his quantum novtis locus celebritate et opibus 
crevit, tantum in priori, S. Faustini ad sanguinem 
dicto, minuta est frequentia civium Bnxiensium: cum 
nemo de verilate dictx translaiionis dubituret. Tandem 
tomen nnno mclxxxvii, a Fratrihus, id est, Clericis, 
et vicinis alterius ecclesix rogatns Joannes Episcopns, 
ipsa Sa7ictorum corpora {qu% illi adhuc penes se esse 
dicebant) in aptiorem locum collocare, marmoream ar- 
cam aperuit, in qua duo corpora raagnifice collocata 
invenit; erant enim pluribus sericis palliis cooper- 

ta ipsa vei'0 curpora decollatafuisse videbantur, 

sed caput unius nullo modo reperiebatur, sanguis 
vero plurimis ia locis sepulturse adhui: rutilabat. 
Erat etiam cum ipsis corpuribus gubernafa sangui- 
nis ac terrae mixtura, insiraul quasi panis coagulata 
iu multis frustis, pulliis involuta, prout in effusione 
sanguinis eorum tuit collecta. Collectis autem jam 
dictis duobus corporibus, ab eodem Kpiscopo, in 
duobus palliis, nullam scripturam invenit in ipsa 
arca. qua* eorum nomina declararet ; sed ipsa rei 
qualitas eos Martyres fuisse monstravit : i[;venerunt 
tamen tabulam marraoream sub capite ipsius aice, 
quae talem littcr.un continebat, favstino tt jovit^ 

CHR. M.\RTIR. VICTOR M.VVRVS EX VOTO POSVIT MENSAM 

civiins svis.... 

His ira peractis alio die, ... cum jam vf^n+urus es- 
set Episcopus, ut altare majus restauraret, in eoque 
dicta duo corpora, cuiu aliis duobus iii aUari de- 
structo inventis, reconderet ; ''ucurrit Abbas 3. 
Faustini cum magna multitiidiue, multas minas 
Episcopo inferens ; et ne ad locum propusitura .<e 
repri^sentaret pruhihendo, exinde ad Apostolicam 
audientiam proclamavit. Episcopus tiiiieus lunc, 
exinde amplius non proeessit ; sed tamen prima die 
Septembris venit, et illos duos Martyres in arca re- 
posuit: et in ipsa arca posuit cassiain, in qua eraot 
illa aiia duo Saactorum corpora: quae (juidem qua- 
tuor Sanctoruin corpora, una cum tabula supradicta, 
in arca sunt clausa. Tnnc vero idem Episcopus di- 
xit. quia nolebot scainlalum provocare : et ideo ne- 
que dicebat illos esse Faustinum et Jovitara Marty- 
res, vel quod non essent. f/iec breviter et antiqua 
relatione, alins integre danda. 

41 Ast Abhas S. Justini, Joannes item dicttis^ twn 
jussit suam quoqtte aperiri arcam, ut de qnalitate ac 

quantitate 



ACCTOnE D. P. 



composita ad 

sopiendam 

conlrovcrsiam 



snper mven' 
(is i» s. Paus- 
tinl adsangui' 
ncm coiport' 
fnts. 



i'iter Can. 
fifyuliires H 
Benedictinos. 



PROPYL.EI ANTIQUARII PARS III. 



AVCTOBE D. r 
ntros PoJtli- 
flciis buUis, 



et antiqua 

certat]uc 

possessione, 



juxla tfmm 
legendftvi, 
veltu a leste 
oeulato seri- 
ptttm. 



quanlitate Rdiqmanm in ea collocatarum cognoiceret ; 
el usque ad nnniim MCCCLV succeilenlium Abhlitm nul- 
lus, rcnovalu sa^iiius conlrowrsia, id facere curavit : 
sed vulgari Iraditione vanisque Principiim ac Ponli/i- 
cum litleri,i, de sua ecclesia Umqvam dictos Sunctos 
conlinente, mentionem facientibus, salis se inslruclum 
ralus ille, ad Urbaniim III, Veronie tunc agenlem re- 
currens, Episcopo causam deserente, haud difficiiller 
impelravit, ut per BuUam dalam XII Kal. Oclobris.ju- 
beret Pupa. dicta duo corpora in loco, in quo prinio 
fuerant, sine (lilatione recondi; districtius Episcopo 
inhibens, ne eis ullam reverentiam Sanctis debitam 
exliiberet, iiec ab aliis exhiberi permitteret; sed ea 
dimitteret justo JMdicio Dei, qui potens est eorum 
quos dilij,'it memorlam suscitare ; et SS. Faustini ac 
Jovitai corpora, sicutconsuetum catenus erat, vene- 
rarentur in ecclesia S. Faustini majoris. fluicjudi- 
cio inhxrens Clemens Papa III, ipsum confirmavit 
Bulla dala Senis vii Kaleud. Februnrii Indicl. -vr, id 
est anno Chrisli mclxxxviii; el Pelriis Cardinalis S. 
Cacituc, Sedis Apnslolicx Legatus, anno MCXCI, XV 
Kiilendas .■lugusti. decreliim Mediolani condidit, de 
dicla Translalione feslo anniin recolenda ad diem ix 
Maji. 

42 Posl hasc, cum circa annum mccxx Briviani ve- 
ni.<,sel S. Dominiciis, el novi Ordinis ucipiendi deside- 
rium in imimo Alberli tune Episcopn reliquisset, vi- 
denlur FF. Prxdicalores liospilium sallem habuisse 
jiixta xdem S. Faustini ad sanguincm, cnm illiiispro- 
curalione, usque dum novum monasterium construere- 
(II)'. Ilnrum ielo renovala vetus conlroversia, est, et 
Benedictinis, sive ex negiigenlia nimiaque possessionis 
fiducia, sive alia e.v causn nihii repugnantibus; diclus 
Albertus Kpiscopus, supraniemorala duo corpora, una 
cum corpore S. Fauslini Episcopi in eamdein conciusit 
arcam et publicx veneralioni exposuil corani Fr. Jor- 
dano, Ordinis Praeiliratorunt Magistrn. et Fr. Gualla, 
Priore ejusdein loci iie Fralribus snis. Citm enim tle 
S. Fau.stini Episcopi cnrpore certo consloret, esse pii- 
blico cullu venerandum ; videbatur alioriim diiorum cor- 
pnrum annntjmorum lionori sic consuli per haiic conjitn- 
ctionem, ut lamen non violarelur manihltim Ponttfictim 
prxmemoratorum . Putent htec ex instrumenlo qttod ex- 
hibemus ad IS Febr. in Comment. prxvio num. 17. 
Dominicanis poslea lociim desercnlibus sttccessere Cano- 
nici liegulans Congregaltonis Morlariensis, ex canobio 
Papiensi directi; sub quibtis aul sub eorum decessnri- 
bits, uiia ciiin novx instilutinnis odore bnnn reflnriiilan- 
tiqua loci veneratio, simulque resuscilata esl ve.liis inn- 
troversia : qu.v cum duceretur in limgum, fnrlassis non 
alisqiie scandalis, et in xde S. Faustini majoris sancla 
Corpora loco non satis condigno Itaberi viderentur, pla- 
cuit ecclesiasticis ac seciilaribiis magistratibus veterem 
arcam nwrare. Fnclitm id auno mcccclv die ix De- 
cembrts per Abliutem loci Bernardttm Marcclliim : unde 
seeulum est, ut nemo deinceps potitertl ditbitare de eo- 
rumdem vera exislenlia ad S. Fauslini Majoris: quse 
cerlitudo iterum confirniata esl recugnitione nova, anno 
Domini mdoxxiii rfii; vii Febrttarii : quem ulrimqiie 
dicm sito Bri.riensi Marlijrolngio Fagiius adscripsit. 

41 Desperaliv in huncmudunt Regularittm caus.v suc- 
currere vnlens ex enrum forlasse numero qnispiam; et le- 
nire invidiam, prioribus contenliontbus e.rciliilam ; ut 
Brixiuuts civibus persunderet, iion oinniuo vanum fuisse 
cultitm quem SS. Faustino et Jovitte nd S. Afrtr ealenus 
exhibuernnt aliqui; novam istam Legenilam Italico ser- 
mone fabricavil. wtdctliversam nb Legenda vera eortim, 
<l»'adS.Fauslint,najoriscnltintur;implicitamtnmencum 
lit.'<torineorunidem, vclitl nnsanguineorum et siib iisilem 
Pra:sitle ac Imperatore pitssorum. Ilns autem Secuu- 
dos Fnuslinmn alqite Jovitam altribuil fnmtlix Prtrg- 
naccha;, cum inserla Cbtx-Morum ct Mnssncagninoritm 
mentiotie; haud ex vano ratus, patronos sibi ad causam 



acces.iuros, quoruin nominibm tanta adscribebatur anti- 
qititas : sed non cogitans qiiam in .\eipsunovaisla esscnt 
cognnmina, ex viilgari pnsterinrum seculorum lingiia 
acceptai in qua Massacagnino cst mactalnr caniculi, 
Pregnaccha idem valet qund pregno di acqua, aqua 
plenus. Chizzolo quid sil, nnn divino, Lalina sallem 
vox non esl, qux sola lingita Brixianis civibus, Roma- 
noriim colonis, Adriani lenipore eral in usu. Interim 
Regularibii.t udeo tunc placuit inventio, causam siiam 
ul pulabant in tutum snhducUira, ut cum templi sui 
parieles nova incruslatione obdiicendos, in eaque San- 
clorum Brixianorum imagines depingendas curarent, 
pingi jusserinl duo paria Fratrum Marlyrum, alterum 
Sacerdotali, alierum militnri habitii, uli eas picluras 
in veteri ecclesia vidisse se memtnit Jacobus Tribescus 
infra nominaiidus. Postea vero succedentibiis in ileser- 
tutna Mortnriensi Congwgatione locuni Canonicis La- 
leranensibus, et antiqualam pene SS . Faustini ac Jovilie 
venerationem resnscilare satagentibus, placuit concordiai 
causa eamdem inire viam : et sic anno mdxxxviii 
Indict. XI, die vii Februarii, facta nova eorumdem cor- 
porum inspeclione et translatione, in instrumento desu- 
per confecto et per Fagnum ad xv Marlti in Annotatio- 

nibus relato, expresse dicitur. aperta arca SS. 

Faustini et Jovitaj Secundorum de Pregnacchis, 
civium Brixianorum. Concordiam inter Rehgiosas 
fiimilias equidem sarlam leclammanere seniper velim : 
non placenl tnmen qui consuunt pulvilios sttb omni bra- 
chio; ideoque censeo Innge consultius facturos fuisse Re- 
gulares, sipnsl Snnclorum Corpnrum apud Bencdictinos 
revelatinnem indubitalam, ingenue futeri voluisseiit le- 
vinrem jam esse auclorilatem Tabelix extra tumbam 
repertx et cum translatio anliqua fieret ibitlem neglectim 
reliclse, alterique sepulcrn pnstea applicatix : tunc enim 
sperare pnluissenl haud di/fictdtcr conccdendum, ut 
etiam suos quoque certos Marlgres, quanlumvis Anong- 
mos,publice colere liceret, Pleititts hxc in Supplemento 
Februarii traclahunlur : attingcnda lamen hic fttere, ne 
novx islius Legendx auctnritas nobis pnssit opponi, ad 
asserendam Italirorum cognnminum anliquilatem. 

44 Redeo ad Prolngum, sic porro aitte dicta firman- 
tem : Clarius omnibus id habet Vita S. Latini, quae 
est veneranda; antiquitatis : haec enim fatetur, iion 
modo plurinios Sanctos in hoc loco, tempore necis 
BB. Faustini et Jovitte una cum ipsis fuisse sepul- 
tura; traditos; verum etiam pluriina alia Sanctorum 
corpora, longe ante eorum passionem, B. Latiui 
Episcopi fuisse tumulata in istum locum. Isla S. 
Lalini Yita necdum ia manus noslras aul diligenlissimi 
Fagni ventt : qtixdam Ilalica satis recens m MSS. 
Ale.raudri Luztaghi reperta, nobisque communicata, 
niltil habet de Murlgribus anle SS. Fauslmum et 
Jovilnm Brixix passis, nedttm de loco seputtunje eoriim. 
Faciet etiam huic rei fidem chronica qua;dam anti- 
qua, anno mdxi impressa Brixise, opera et impensa 
Mag. Joannis Anlonii Brixiani : quam Jaeobus 
Riccius, Decretorum Doctor et Canonicus Brixi;e, 
Faustino seu Philastrio Sanctissimis Brixiffi Epi- 
scopis adscribit. Clironicam islnin vel nan habuit ve.l 
meritn contempsit Fagnus; quia seribendarttm Chroni- 
earum parlicularium inveniiim muitis sectilis est rece.n- 
tius. Frravit igitur Riccius, qttando tam antiquos sux 
Chronicx auclores tledit. 

45 Faciet hucetiam, inquit auclor Prologi ad rem 
eamdem confirmandam, Bartholoraaeus de Pei'egrinis 
in sua Vinea Bergomensi parte i cap. 2, ubi inquit, 
quatuor sanctos viros Bergomenses, ob mirabiiia 
quae de saiictis Faustino et Jovitaaudierant Brixiam 
venisse, ibique post enrura necem cuin phirirais 
aliis pro Chrislo Martyriumsuhiisse, eorumque cor- 
pora aChristi Hdelibus in via Cremensi sepuUa fuis- 
se : quae omnia narrat se ex libro de antiquitatihus 
et gestis viorum Bergomensium accepisse. Ita sit 

sane 



disfincta 
sunt duo pa- 
rla Sancto» 
rum. 



et secundi 

Pregnacchis 

adscripti. 



frusfra ct- 
iam allefjan- 
tur, Vita S. 
Latini, 



Chronica 
impressa an. 
1511, 



Vinca Bcr- 
(jomensis. 



DE MARTYROL. BRIXIANO. 



aut piclurx 
antiqvx. 



siine {nam Bergomensia isla cui fundamenlo nitantur, 
alias Ucebit examinare) nihil hinc aliuil eUkilur, quam 
locmn illum qui nunc S. Afrse ecclesia dicUur, fiiisse 
aeineterium Chiistianorum qtiod nemo negaverit : 
neque Cliristianorum lantum , sed etiam Martij- 
rum, qiiod lubens concesserim. Ad intentum lamen 
nostrum, de Martyrum in ecclesia S. Afrx, quiescen- 
tiiim nomeitcUilione pra^postera, non magis hoc facit, 
quam quod accedtt tandein, quodinecclesia veteri, 
ac prceseriim in majori capella ab interiori parte, 
aderant picturse antiquiE, quibus cernebatur innu- 
mera Sanctorum niultitiido, diversas in classes di- 
stributa, a carnificibus caedi ac trucidari ; lioc enim 
pictores non proprio ex capite suo pinxerunt. Non 
sane, sed c.v aiitiqiia Iraditione, de matjito sed indefiiiito 
iiumero Marlijrum Brixianorum, quorum istic polissi- 
mum serrauda erut inemoria, ubi, tamquiim iii loco 
reortim suppUcits destinato, coriim sanguis flitxerat; 
uitde et nonten ei fccerant posteri, S. Faustini ad stiii- 
guiiiem. 

CAPUT VI. 



Jnvenitur a 
quodam No' 
tario Chroni- 
ca ItaUca. 



loca sepiiUu- 
rx et nomi- 
na ac cogno- 
mina Marty^ 
rum fingenSf 



dijudicarc annorum dumtaxat sexdecim adolescens, qui 
post tot annos ea testalus est. 

48 Potuit igtturacta esse hoc modo. Invenerat iVb- 
tarius iste vcl ipsum libellum qui Martijrium Brixia^ 
num inscribitur, vel potius illas undc ipsum desumptum 
est chronicas, circa anuum mcccc scriptns (uam lingua 
vulgari scripta chronica aut simile quidpiam ad posteri- 
tatis totius memoriam serviens, ante annum istum vix 
quidquam repcrias in Italia, ubiLatinx usus diutius in 
talibus scrvatus est)cas tamen antiquissimas videri (a- 
cicbat intueutium imperitia, et squallor membranis in- 
ductus vei pcr neghgentiam eas asscrvuuiium, vel per 
jraudcm auctoris volentis easdem sic facere digniores 
fide. Ex his cum bonus iste Notarius, bono {sic enim 
credere libct) studio ductust novis loci istius iuquilinis 
gratulabunde attuUsset distinctam notitiam plurium 
Sanctorum, lu ecclesia isla, ut quidem Chronicx sug- 
gercbant, quiescenlium ; Patres isti, aeque ac Noturius, 
boni, ct quibus gratius nihil accidere possct quam occa- 
sio iam optata restituendi hco isti anfiquam celebrita- 
tem, statim manum admoverunt operi; et ubicumque e4C 
designutis in Chronica loci.f aliqua iiwcnerunt corpora, 



AUCTORE D. P. 



scripla circa 
an. 1400 



cujus indlcio 
reperta cor- 
pora atiqua. 



ea credideruiU esse istorum, quos tali loco scpultos ipsa 
Corponim in templo S. Afree anno 1527 Chronica indicabam ; etsi alias nultum adesset signum, 



rcfossoruni 
videatur. 



nomenclatio qualiter facta 



o„ 



^Jiixcumqne hactenus ad comprohandam Marttjrii 
Brixiani, ut supra descripti, vcritatem auctor Prologi 
(idduxit, lcviora sunt, ct nihil omnino docere possunt de 
corporibus, in erclesia, postea S. Afrx dicla, ante annos 
iirciter centiim et quiuquaginta refossis; sive de vcra 
eorum sanctitate, sive de nomimbtis singulorum. Pro- 
pius igitur ad rem reniens auctor Prologi, sic cum con- 
linuat. Quod antiqua docuerattraditio(nempe inhoc 
bacro loco plurima Sanctorum millia et martyrio 
fuisse coronata et sepulturae commendata, quumvis 
de millibtis uusqiiam h'galur) postremo comprobat 
testimonium validissimtim R.P. D. Jacolu Tribeschi 
IJrixiani. viriinsacrislitterisacTbeologiadoctissimi, 
etvitae integritate conspicui; is enim in libello, Italico 
idiomate exarato et manu ejus propria conscripto, 
confitefur. quodannoD(imini mdxxvi ((cr/io sciltcetitn- 
110 ab atlvcutu CononicorttmLatcrancnsiumad ecclesiam 
S. Afrx) ei jiDXXvii, dum ipse esset in religione 
iiostra novitius et comes Sacrists, qui erat R. D. 
Augustinus Cremensis, a Notario quodam, qui Ca- 
labria dicebatur, dum varias nobilis cujusdam, 
cujus ipse negotiis pra^erat, scripturas evolveret, in- 
veiita fuerit antiqua Chronica, charta pergamena 
exscripla, tanta; vetustatis, utejus characteres cor- 
rosi alicubi essent, et non nisi cum niaxima diflicul- 
tate possent legi. In liac.descriptae erant casdes 
Sanctorum, qui in hoc templo sunt conditi ; et quo 
etiam in loeo quave ratione jacerent, sigillatira pa- 
tefiebat. 

47 llac re ad Patres nostros per eum delata, 
Patres ipsi locuni eflxidere, et Reliquias Sanctorum 
inquirere coeperunt; atque indies (prout Notarius 
ille ex Clironica dictabat) omnino reperiebant : mul- 
taque Sanctorum corpora hoc mcdo et reperta et 
contracta sunt, qua; ipse D. Jacobus propria manu 
se extiilisse testatus est, cum jam esset decrepitie 
ajtatis, annorum scilicet Lxxvm, anno Domini 
MDLXXXViii. Tale uihil cinn lcgatitr in opusculo pnrex- 
piisito, non poteslex hoc Ptologo siimi occasio suspiciiu- 
di, quod iste D. Jacobus fuerit vet priniaritis vel sccttn- 
ilariusiUius anctor; idcoqtte dolcmus ipsum cjus Ubelluin 
(qui forte bona coitscriptus fitle multam his tenebris lu- 
cem nfjiidisset) iton exliire amplius : ex tis tamen qiix 
iiiventa suitl post Notarii illius indicium, qttieque adhttc 
supersuut, coiijectare licet quomodo res acta fuerit : 
qtiam enim solitle aut credule illa ageretur, non polerat 
Jprilis T. 11 



qtio certiores rcddercnttir , noii essc alia ah iis qux re- 
quirebant. Debebat tamen de eorum qttx inveiiiebaiitur 
veritate diibios facerc, tum ipsa coiiditio ioci a tot secu- 
lis parochialis, in qtto plurima Christianorum corpora 
erantsuccessive humata; tuin iudicii ex Chronica de- 
sumpti inccrtiludo : neqtte etiim reperta suiit iis omnibtLi 
locis, tn quibus aliqua condita notabantur. Qusecitmque 
tameii sic reperta siiitt, ea svJ} notatis in chroniea nomi- 
nibus iii quinqiie capsas sunt coilecta ; eas scilicet, de 
qutbus siib Altaribiis Magdalena:, Assumptionis, Apol- 
loiiii et £lisat>etlta:, nec niin iuferiori Beatx Firginis 
coltocitlis, agit Catatogtis : qiix ulrum Suitctorum sal- 
teiii ossa esseut, diviiio ernt relinqttendum jiidicto, uisi 
vet ittscriptiones sejiulcratcs, quas nemo iitventas dicit ; 
vct atia siinul reperta stijna, quoriim nutttts meminit, 
certum ite iitvenlis teslimonium dureut. Qitod aittem 
prsenominattts Noturius seculus sit iton Marltjrium 
Brixiatium, de quo hactenus, sedprolixiorem tractatum 
de tota Brixtana tiistoria, qualitercumque dtgestum per 
antios et secula, uude Murtyrii auctor exccrpserit ea 
sola qua: propositiim sihi spectiibunt mntcriam; videor 
mitti iton obsctire colligere, tum ex tituto Chronicx, tum 
ex noiutnibtts Angelini, Alberti, Dominici, Angeli, 
Camilli, Roberti, Eusebii, Josaphat, Cadestini,Hen- 
rici, Silvani, qiise nttsquam appttrent in Marttjrio, 
prxcipititntius el manu leviori cotlecto. 

49 De corporibus SS. Afrx Martgris, Apoltonii et 
Feticis Eptscoporum, et paiicoritm forsitan aliorum, 
qttin vere ipsorum sint, quorum itomina preeferunl, no- 
titn equidem diilitare, cttm nonfucrint Xotariiprxuomi- 
ntiU repcrta intlicio, in jUte cttronicve tam fabtttosx 
fuiidato : sed ab antiquiori retro memoria siiiim hubtte 
rint venerationem, propriisque in arcis sitit reperta cum 
titulis, certtim fdcientibus qttorum istse Reiiquiiv forent. 
De Pttteo qitoqtte, quem antiqua traditio Sanctorum 
Martijrum os\ihus ptenum esse ferebal, qttemqtte Cano- 
nici Lateranenses, veteris ecclesix demotttiuiie occupa- 
ti, in oratorio S. Catoceri die xxix Octobris feliciter 
detexeriint, aiino mdlxxX, anituum iiiveutionis inemo- 
riam exinite cctebranles : de hoc, iuqiiam, piileo itotim 
simiUter ambigere quin vere Mtirlgrum, et quidem an- 
tiqtiorum o.ssa couttneut ; cum frequens ecclesix veleris 
consuetudo fuerit (ut pulchre in Annotationibus probat 
FatjtiusjMartyres, tuajort nuntero occisos qttain utsingutis 
jiosset sepiittitraaptari, in pttteisad lioc ttestccatis compo- 
nere.NumerumiiC tiomina itovitDeus: non placcutii qiii 
multa ptitaiit fttisse mittia [tot eiiim putetts ttttus noti 
caperet) mitttoque mtitiis probandt snnt , qui iis a/finxere 
nomina, quuliu xtate tsta nou capicbat Brixta : absit 
VIII tamen 



absqtte atio 
ullo docu- 
mento, 



credita suni 
vere .yfarty. 
rum esse. 



eo faciiias 
guod antiqui 
Marttjres 
atiqul Ibi 
scirentur 
humati. 



PROPYL/EI ANTIQUARII PARS III. 



Al CTCHK P. P 



yomim fors 
accepla cx 
IVecTotogto 
tllius eccle- 

Sl3, 



fiuem sccitli 
ic inm(tiiiii 
tianiihata 



tameu ul liirpis imjmliirx cxcusanilx catisn, creihmus 
islo iu jmleo cmiilitox esse, qui Henrici Tmperntoris 
tcmpore in aUquo confliclu Cfcidere. 

bO Qmcrel intcrim aliquis, quoil fiinilnmcnlum lia- 
tiere potuerint auctores Clirouicse, ut ptitius isla qnam 
alia nomina suis fastis inscrihereut, ipsaque islarum 
pulius t/uam uliarum (amihaium cognomenlis gcmma- 
rcul. Iil siine diffuile esl conjcctinc, nam ftugere parulis 
facile fiiit uimiina et cognomiua accipere ex nilgo uotis 
etusilalis : potuerunl lamen eiuein habuisse pra- oculis 
Nccioliujion aliquoil, iu ijuo dfsrripla eranl nohliuni per- 
sonaruni noniino,et locussepiilturx caruma'-lnotaths,cx 
quilnis ipsi snnclos Martijres fecerint; uon auimailvcr- 
tcutcs lalia essc nomina.quwpancoi nin scculorum adinit- 
tehaut ictalem. Quid autem si iii eoilem ohiluario vel in 
ipsis sarcojdingis [nam fere svli uoliiles lempeslate illa 
sepeliehanturvt len.plis, vulgus od communc camiterium 
defereliantur, et ari is lapideis eiilem ulelmutitr) ijuid, 
inquam, .vi littera: B. M. aut alix similes adscripla. no- 
minihns fueriut; indeqiie accidenl ipsis id quod Sardis 
usu venisse conjeciamus in templo S. Ephisii, cuin 
noslra memoria multa esseut delccta inihi sepullorum 
mouumenla : siiut enim titteras B. M. (quas qentilcs 
quidcm, iio.Nl.s M.\MBI'S sciihebant; Chrisliaui vero, 
no.NMi MEMoRi.r.) Sardi intcrpretali suut, beatus mar- 
TYH ; ila [ieri poluit, ut Brixiani quidam, autiquiirix 



Allgitorum 
sic invcnlo. 
ntni iiivniinit 
Galcsiiilus : 



110 IS;28 impressa ajiud Jo. Bapt. Borellani, in cata- 
logo eoriimileni Sanctorum ad calcem libri posito. 
Nou dolemns, quod, mcnscm Mnrlium compoiicntes, 
istius inventiouis noiitia caruerimus, ct qiiod catalogus 
istc in manus nostras niimquam veuerit : nam liuuc 
pnvsnmeie licet similem esse ei quein ncccpiinus; el 
qnamdiu iion coustitt vere Sanciorum fuissc corpoia 
quiv fnerunt iuveuta, non debcbat talis invenlionis me- 
miiria locuin hahere in opere nostro. Potius veUenms ul 
a libris priorihus ahes.ient ea, qnx de pr.rnominatis 
BrUianis, velut Mariijrihus, iu Jaiiuario ac Februario 
ad snpra uotalos dies hahcmus cx Galesiuio. Scd difjicile 
fiiit non scqiti citaiilem puhlicos ciiitalis Aimnles, nobis 
non visas; aiit absqnc majori luce dijudicare, qitam 
parum fuudaia fiwrit de vera ipsorum Sanclilute opiiiio. 
Qiiare trgui bonique consulat lector, qnod ista expuncia 
cnplamus.jnxtn s.vpc factnm protestalionem, canditle 
ingcniieque retractaudi, qu.r ininns recte a nobis scripta 
vel tlrprchenderenius ipsi per nos, vcl ab altis monili 
agnosceremus. 

S3 Uni scriiiimus et stutlcmus veritali, iilquc circa 
alicnjiis, quautnmvh amicissimi, olfeusionem, faccre nvs 
possc confidimus; ideoque cives omnes Brixianos rogo 
alqne ohtestor, ut ne eos paniteut monnmenlorum palrio- 
rnm uobis per Faijnum commitnicolorum ; ucqite iiidi- 
"i.cUir non eo omnia loco, quo hiihuit ipse, hahila fuisse 



Con/ldo au- 
lcin nctiiic cul- 
pandum ijtioti 
hecc Ttfttta- 
rini. 



rei experles, putarcut se invenisse iiotam Martijrii ct " noliis. Bene meritus ipse de Ecclcsia Brirana cit dc- 



Siinclilntis, qux lamcn revera talisnou crat. 

Sl Pelriis Galesinius, vir saue sttidiosus et pro nio- 
dulo ailalis sux, quit hisloriis eccleslnsticis restitueniiis 
caipil dari initiiim, eruditus, dc ccelesia optime merilits 
crcdcbalur, conscripto, qiiod in mouibus esl, martijrolo- 
gio; nec aliter in priucipio operis nos scntiebamus. 
Verum ubi, progrrdicnte labore ct crescente simiil ex- 
perieutia, magis magisqite cmpinius cuiicla ad Lijdium 
vcrilatis lapidem, id cst originaria ciijiiiqne rci tlocu- 



qiic nohis, pliirima, hactenus vel ignoratu vel ohscuratu, 
ithistrandoalquc doceudo ; spcro victssim de eadein Ec- 
clcsia deque ipsomet bcne meruisse mc, discerncndo ea, 
quic permixla melioribus ac ccrtiorihus, Sanclorum 
Brixianorum honori liaiid leve crenre poterunt prxjudi- 
cium apud xinos rcruin xstiiualores. Talcs quia vix 
c.ysc solcnt homiiics, in caiisa proprix familix aul pa- 
tria' ; hinc niminm quani frcquenter conlingit, ut qu.e 
ipsi indubitanter suseipiunl, neque suspecla habere 



mcnla conferemlo cxplorare ; apparitit ilHiis auctorilali «"""'. amorc isto affectiiquc occupati, ea alii, ab cjus ■ 
et fidei parum luto credi, qui sxpe vel proprias ronjec- """'' prxjndiciis vacui, tipucrijpha rcputent. 



turas vel novilias srriplioncs seculus plurima pcccavit, 
ex tlocunientis certionbus rcfulanda ; quoruin crrorum 
aliqua pnrs iilinam uiin fuis.tel deinde traducla in Ro- 
manx Ecelcsix MarUjrologutni. Lcgil auctor iste il 



Vix nlltim esse illuslrem familium, cujns primor- 
dia vcro anliquiora et angustiora non fccciil adulatio, 
hcroes fingeiulo, qui nvmquam fnerinl ; fncinora ronmii- 
niscendo, qiix ucnio viderit; iiotiim apiid omnes cs; 



sxpe cilitl qiiosilam publicos Brixiensiuni Ainiales, Ejnsmodi fictiouibus scalcre vulyalas urbiiim quaritm. 



qiios arliitramur csse libros CancellariEe civitatis 
sxpc laudalos a Faijno et sub Annalium uominc inli- 
catos, cx iiiiibits \n Junuarii accepit Ii\vnitiimem SS. 
Beiijamini et Maxiini; xii cjnsdcm, SS. Nainii, Jaco- 
bini, et Anselrai, xvi, SS. Marini Presbjteri et Ste- 
pbani Diaconi ; xix. SS. Peregrini Felicis et Sylva- 
ni ; Fchrnarii autcm die xit, Invenlioucm SS. Vale- 
riani, Valentini, et Sapritii, vtiut qui uiia cum Fau- 



aiil circa itlem tcmpus, pro ('.hri^to ilisplicitnrum Nobilitati Briri 



uuiic velleiiius 
ei non crcdi- 
disse. 



stino et Jovila 

Doniino Martyrium subieruiit : et in Notisidentidc 

adscribil eus lurcntioues nnno Muxxix. 

b2 .dppiirel igliur, lixc non alia fui^se corpora. 
qunm tpix ad indicwm Calahrix Notarii, cx ftdc cltro- 
uicx, quxsilasiiul: quxtainen qvia Sanciorum csse 
crcdebaulur, visa Annalibus puldicis diqiui res e.st; 
scd qiiia epismodi inveutiones itlcntidem 'nova- ac novl- 
miiitiahuutur, ncc criit opcrx pielium sinqutnriim an- 
nunm mcmoriam facere, in uuum ilient eolieela cst plit- 
rvtm commemoralio, qiiim Novtim Martyroloi;iitm 
lirmanum Faijni sic facientlam prxcipit : viildus 
Martii Brixia;, inventio inuKoruui Sanctoruin Mar- 
tjrun, apua ecclesiam S. Aphr;e, qui sub Hadriano 
lu.pcratore martyrio affecli, ibidem in bonestiori 
locoMti sunt: dcinie m Notis, Agunt de bac libri 
prousionum civilati.. anno mdxxvi,, et xxix, et bi- 
stona SS. Martyrum Faustini et Jovits, Brixia. an- 



ucgue .cgre 
Inturam nolii- 
titaUmltrijia- 
nnm qux de 
coynoincntis 
itixi. 



cumqtie chrouicas, ante tluo aut tiia secula scriptas, 
scimus, nec miramur : easdem tamen refiitare opcne 
prflium non pulamus, nisi qnando videnms haustos ex 
iis errores inducere confusionem rcntm sacrarum , gueni- 
adniotlum Brixicnsibus conligit ; et antehac oslcndimvs 
in Maniii couligisse Brngensibus, propler fahellas de 
Caroli Boni ComiUs ncce ante paitca secula excogilatiis. 
Vt autem liis gratum fiiil ipsas dcdticeii; sic speio non 



aux. quod negaverim 
temporihns Ilndriaui iiotu fuisse familiarum suarum 
niimina. Generaiio prxterit el gtneratio udvcnit, inquit 
Supiens qiii lunc fuere nobiles, eoriim nimc posteri vel 
uulli sunl, vel delitescunt ohscuri : ecoutra nunc nobililer 
fuljenl, qui a Longohardis, Frnncis iiut Alcmannis, 
rerum post Roinaiws in Italia potitis, oriijinem dueuiii. 
En est humamirum rerum vicissttiido; ati perlinacitcr 
obniti, ct iutcr liomaui Imperii ruinas, nunc ignobiles, 
veliistam quxvcre clarilalem, Iwminis est nimium se 
suumque nomen amunlis, el quod iiuspiam est. invenire 
cupienlis. liecte Carolus V Imperalor, vere maximus. 
ullra Ruilolfitm Ilabspuujiiim vettiit qnxri mujoics 
suos : nec est ciir tali cxemplo non movcatttr aliqnis, ad 
vera certaqiie familix siix decora, litctmmus antiqua; 
prx iuceiiis meritoque stispeelis, liccl maximam tmti- 
qititalcm promitlentihus, oslenlanda. 



INDEX 



INDEX SANCTORUM 

AD XI MEDIOS DIESAPRILIS. 



i\bbo Ep. Metensis e.r Marhjrol. 38i 

21 Abedechalas Presb. M. in Perside e.r Sowmeno 
841 

14 Abinidius Mansionarius Ecclesi;B S. Petri Ronia? 
ex Diainqis S. Gregorii iM 

15 Acuta M. in Mesopotamia rj: Mnrfi/ro/ojiis 373 
12 Aculina M.irtyr cc Mnriijrologiis 80 
12 Acutina sive .\gutina M. e.r Marlyrologiis 81 
20 Acyndinus Martyr NicomSiii^E ex Faslis Gr^eis 

et Lnliiiis 745 

16 Adrianus Martyr in Grfficia ex Meiiol. Basilii 
Tmj). et ttliis 401 

12 Agapus M:ii'trr ex Marlijrologiis 79 

13 Agatbndorus, famulus S. Carpi Ep. Thjatircn- 
sis, Martyr 120. Martvrium ex Aclis S. Carpi 
123 

23 Agathor.ia Martyr ex Martijrologiis 130 

13 Agatbonica, snror S. Carpi Episcopi Tliyatiren- 

sis, Martyr Pergami 121 

Martyriura iii AetU S. Carpi 126 d 

11 Agericus, AbbasTuronensis S. Martini e.r Af/'o//. 
Vila S. Eligii el Bulla Papse 30 

20 Agnes de Monte-Poliliano, Ordinis S. Dominici 
789. Vita auctore Raimondo de Capua, postea 
Generali i'.r MS. Taegii 790. Cap. 1 Infantia et 
pueritia. magnne sanctitalisprspsagiis eteffeclibus 
illustrata, vit.ieque religiosse initia 791. rap. 2 
Abbatissa apud Procenenses constitula, manna 
coelesti perpliiitur, piierum .lesum visibili specie 
araplexatur 793. eap. 3 Reliquia> per Angelum 
acceptae, olei, pecunia^ panis multiplicatio mira- 
culosa 795. eap. 4 In morbis patientia et crga 
proximum caritas divtnis favoribus honorantur 
797. f»;i. S Divinitus excitata etadjuta Monaste- 
riura extniil in Monte-Politiino in loco ubi hipa- 
nar fiierat 708. cap. Visuni cseno reddit ; iegra 
balneum adit, suaqiie virtute et miraculis illud 
illustrat 801 . ra//. 7 Varla miraciila ejus precibus 
patrata ; ejusdem spiritus propheticus 802«//;. 8 
Ultima iegritiido, et ipsum obitum comitat.t glo- 
rise ab ea adeptse indieia 804. ca/i. 9 Miracula ad 
defunct^e invocationem pitrata 806 ra/). 10 Mir.acu- 
losiP ciirationes. Liberati a diernone vinculisque 
807 Analecta polissimmn ex Ilalico Fr. Lanreiitii. 
Copnt 1 Reliqua quffidam miracula 810. cap. 2 
Honor corpori sancfo exhibitus, et varie auctus 
811. eap. 3 Festum et fiflicium jiroprium a Sede 
Apostoliea impetratum 812. cap. 4 Extensio otfirii 
per totura Ordinem Priedicatorum 813 

20 Albertus piier, in Polonia ajudseis occisus, de- 
positus in collegio Lublineusi Societatis .JesM 832 
Historia» epitome anctore Simoue KacorovioS. J. 
833. Pliires innoientes a Judasis occisirx impresso 
Polonico aanHCm 835 

20 Alexandcr M. Romx ex Marliiroloijiis 746 

21 Mexandra Imperatrix, uxor Piocli'tiani, M.'irlyr 
Nicomediic ex Menolng. Basilii Iinp. Men:iis et 
S. Anclrea Cretensi 839 

12 Alferius Fundator et I Abbas Caven^is in Italia 
96. Vita auctore Ablute Venusino 97. Cap. 1 
Genus, vita secularis et nionasfica, raonasterium 
extructum ; miracula patrafa 98. cap. 2 Exiniiffi 
virtutes. Obitus, rairacula 100 



21 Ananias, Presbyter Martyr iu Perside ex Soio- 
meno 841 

15 Anasfasia, Matrona Romana M. ex Menol. Ba- 
silii Iinp. et aliis Grxcis el Latinis 368 

21 Anastasius, Patriarcha Antiochenus 847... cap. 
2 Res gesfte etcultus. Nicephori Callisti reenda 
detecfa 848... cnp. 4 Libri editi : alii perperara 
tributi 850 

21 Anastasius, Presbyt. raonachus Sinaita. Cap. 1 
Cultus sacer et res gest;e 847... cap. 3 Libri con- 
scripti 849 

1 1 Anastasius miles Marfyr Salona; in Dalmatia 3 
Corpus Romam translatum 10 

10 Andi-eas, Ord. Eremitarum S. Augustini, ia 
Monte-Regali in confiniis Umbriai et Aprutii 
009. Vita cx Ilalico Sancli Rieelelli . Cap. \ Hisfo- 
ria vitffi in Ordine ductse 009. eap. 2. Miracula 
xxvn intra priraum ab obitu annum 611. cap. 3 
Epilogus et Miracula recen'iora 611 

17 Anicetus Papa M. Varia de tempore Sedis, ex- 
ceptione S. Polycarpi, et translatione corporis 
473 

21 Anselmus, Archiepiscopus C;xntuariensis in An- 
glia 802. Vita auctore Eadmero monaclio Can- 
tu.iriensi individuo coinite 863. Liberi. Actaante 
Episcopatuni. Cap. 1 Ortus, stuilia, discessus in 
GaUias : deliberatio de statu vit;E 863. cap. 2 
Vita monastica : Prioratus administratus. Ado- 
lescens in vita et a raorte adjutus 86a eap. 3 Be- 
nignitas erga omnes. Libri nonnulli et epistolae 
scriptae 867. cap. 4 Oblatse divinitus visiones : 
consilium ci]-ca regimen puerorura : amor vitae 
communis et discrefio 870 cap. 5 Abbatis electi 
benignitas circa huspites et domesticos. Iter in 
Angliam. CoIIoquium cum B. Lantfrauco de cultu 
S. Elphegi 872. cap. 6 Monitorum suavitas et 
efRcacia : miracula 874. Lib. ii Gesta in Archi- 
episcopatu. Cap. 1 Archiepiscopatus assuraptus : 
quies raouastica delata : aliqua cum Rege dissen- 
sio 873- cap. 2 Variarum virtutum exercitatio 
878. cr;/i. 3 -Egre impefrata ab irato Rege facul- 
tatQ adeundi Romam, valedicit suis 879. cap. 4 
Discessus in Galliam, inde Romam et in Samnium 
882 cap. 5 E.Kcursio ih Campaniam. Reditus in 
Galliam. Varia miracula 884. cap. 6 Mors Wil- 
lielmi Regis, et nova cum successore Henrico 
difficultas ob investituras. Romana legatio : redi- 
tusinterdictus 886. cap. 7 Reconciliatio cum Re- 
ge : reditus in Angliam ; morbus, obitus, miracula 
888. Alia Vita ex Historia Nuvorum in Anglia 
ejusdem Eadmen. Lih. i pars 2 Cap. 1 Acta in 
morbo Giiilielrai I et Guilielrai II Anglia; Regum 
et apud Comitem Cestriie 890. cup. 2 Electio in 
Arcbiepis*copum Cantuaiiensem, et post varias 
tergiversationes consecratio 893. cap. 3 .'Vcfa cum 
Rege in Normanniam abituro. Ecclesia dicata. 
Episcopus Lincolniensis consecratus ; Concilium 
petitum 896 cap. 1 Controversia Regera inter et 
S. Anselmiim, ob Urbanurn II Papain ab hoc ad- 
missum, contranitente Rege 898 Lib. 2 Cap. I 
Palliuiu Roma delatum et assumptum. P;ixcualita 
cum Rege. Episcopi Angli et Hiberni ordinati 
902. cap. 2 Novum odium Regis. Discessus in 
G dlias 905. cap. 3 Post litteras prajmissas, iter 
Rouiaiu, Tolosam, Capuam. .-Vcta cum Papa et 

Duca 



INDFX SANCTORUM. 



Duce Apuli» 90fl. cap. 4 Concilia Burense et 
Romanum. Reditus in Gallias. Obitus Urbani 
II et Wilhelmi Regis 912. Lib. .3 Cap. 1 Henrico 
Rege facto reditus ad Arcliiepiscopatum ; nuptiee 
Regis celebratffl : regnum contra Robertura fra- 
trera stabilitum fllU caj). 2 Orta dissensio apud 
Regem ob Investiturara. Utrimque missi nunlii 
Romam 920. cap. 3 Concilium Londini anno mii 
habitum 924. cap. i Qua;stio de Investitura re- 
quiescens. IterRomanum ideo a S. Anselmo su- 
sceptum e mandato Regis925. Lib. 4 Cap. I Sum- 
ma ira Regis interveniente sorore ejus in pacera 
vertitur. Reditus S. Anselmi in Angliam retarda- 
tur 929. cap. 2 Ob nimias exactiones raonitaRegi 
submissa. Controversia de Investitura apud Pa- 
pain deposita. Capilli Deipars accepti 933. cap. 
3 Post morbura reditus in Angliam. Pra-clara 
ibidem statuta. Varii Episcopi et Abbates ordinati 
93(i. cap. 4 Controversia de suljjectione Ecclesia; 
Eboricensis, post obitum S. Anselmi feliciter 
terminata 941. cap. S Varia post obitum S. An- 
selmi acta 944. Appendix Apologetica ex lib. b 
H Antochianus railes, Martyr Salonasin Dalraatia. 
Corpus Roraara translatum 10 

17 Anthusa V. sanclimonialis Constantinopoli, filia 
Constantini Copronymi Imp.Va: Menolci(jio Basilii 
Imp. Sjiuaxiirw MS. el Menxis 488 

18 Antia, mater S. Eleutherii Episc. Martyr Romae 
ex Martijrologiis el Imjiis Aclis 525. csdes 529 b 



B 



Relii|uiai 



535 536 



1 1 Antipas, Martyr Episcopus Pergami in Asia 3 
Acta Martyrii ex MS. Gra-co 9(15 

12 Antoma. VlArtyv ex Marlyrohgiis 81 

20 Antoniniis Martyr Nicomediae ex Fastis Gr^cis 
et LiUinis 745 

14 Aiilonius M. Vilna; in Lituania 205. Acta mar- 
tyrii ex MSS. 2G0 

16 Apodemius M. Cajsaraugustae 403 Encomium in 
hijmm S. Prudentii 405 et in MSS. 407 955 

21 A|)ollo, rainislerS. Alexandrse Imperatricis, M. 
Nicomediaj ex Menicis et Mrol. Homano 839 

18 Apollonius, Senator Roraanus M. ex Eusebio, 
Riilfino, Uieronijmo el Martyrologiis 536 

14 ApoUouius, M. Interamna; in Umbria exMarly- 
rologiis 211 

18 Apollonius, M. Romae ex Martyrologiis 525 

21 Appelicus siveAmphelicus,M. in Sicilia exMtir- 

tyrologiis 841 

20 Araldus, Presb.M.Alexandriae ex Martyrol. 746 

20 Arajacus, M. in Africacx Marti/ro/ojiis 746 

21 Arator, Presb. M. Alexandrit-E ex Martyrol.SiO 
12 Arburus Martyr ex Martyrologiis 80 

15 .\rchelaus , M. in Galatia aut Galascia ex 
Mroll. 374 

15 Archeleaiis, M. in Mesopotamia ex A/ra(/. 373 
14 Arcilaus Martyr ex MaiiyrologiU 212 

14 ArdalioMimus M. ex Menol. Basilii Imperat. et 
Menxis 213 

17 Ariston M. in Africa c.T Ci//)rionoe/ o/i/s 476 
19 Aristonicus M. Melitinae ex Martyrologiis 016 
19 Aristonicus alter M. MelitinK ex Martyrohgiis 

m 

19 ArminiaM. Melitina; f.r A/oi/i/ra/ojiis 616 
13 Arobus Martyr ra il/riiVt/ro/ojiis 130 

20 Asajacus sive Ajarious, M. Romae ex Mroll. 
747 

11 Asterius, miles Martyr Salona; in Dalinatia 5. 
Corpus Romamtranslatuin 10 

18 Aya Comitissa , Montibus Hannonia; in Belgio. 
Cap. 1 Cultus sacer. Lectiones ad Matutinum re- 
citata; 575. rap, 2 VitaGallicescripta ; variainde 
relata 570. co/i. 3 Patrociniura in litibus, gratia» 
varia;. Reliquii« et cultus Antuerpia; ac Bruxel- 
lis. 577 



11 Jjarsanuphius Solitarius, prope Gazam in Pa- 
la;stina. Ciip. 1 Cultus Sancti, encomium ex Em- 
grio 22. Cap. 2 Vita quaedam partim fabulosa, 
partim incerta 23 et953. Cap. 3 Translatio du- 
plex corporis 25 

21 Bartholoma;us de Cerveriis, Martyr Ord. Pra;- 
dicatorum, Savigliani in Pedemontio c.r 71/S. Tae- 
gii el Clirnnico Jntonii Senrnsis 951 

12 Baricm Unrtyv ex Maiiyrologiis 80 
17 Barucus M. in .\frica ex Cypriano el aliis 476 
10 BasiliaM. in Mauritania cr jl/orti/ro/oi/iis 402 

15 Basilissamatrona Romana M. ex Menol. Basilii 
Inip. et aliis Griecis et Latinis 368 

16 Ba«ilissa Mart. C'irinthi c.t Menseis el Vita S. 
Codrali 399 f 400 e 

12 Basilius Confessor, Episc. Pariiin Mysia inino- 
re. Cultus apud Gra-cos 96 

12 Bassus MartjT i'.r Marlyrologiis 79 

14 Benedictus , Fundator pontis Avenionensis. 
Cultus sacertempus inortis, discipuli coIlecti2.')4. 
Vita f.T MSS. antlienticis Jrcliivii Avenionensis 
256. Depositiones testium ex iisdem MSS. 258. 
Jura pontis duobus instrumentis contentis 259. 
Translatio corporis ex Gallico Domini des Fnrgiies 
202 et 954 

14 Bernardus,FundatorCongreg.ationis de Tironio. 
§ I Tironium caput novae Congregationis in Or- 
dine Penedictino. Vita B. Bernardi scripta 220. 
g 2 Tempus vita> etmortis- Noinen fastis adscri- 
ptum, Titulus Sancti ac Beati tributus 221. Vita 
auctore Gaufrido Grosso ejus discipulo ex MSS. 
222. Metrica Synopsis Capitum 223. Cap. 1 B. 
Bernardi educatio et vita monastica in cosnobio 
S. Cypriani 224. Cap. 2. Prioratus administra- 
tus : varia pra>clare gesta 225. cap. 3 Vita ere- 
raitica in solitudine Cenomanica227. cap. 4 Vita 
solitaria in Causea insula. Piratae emendati 228. 
cap. 5 Reditus ad priores eremitas et ad mona- 
steriuinS. Cypriani231.co/). Abbas S. Cypriani 
ob persecutionem ad praedicandum conversus. 
Mores reformati 233. cap. 7 Iter Roinanura bis 
susceptum. Abbatia relicta, alibi discipuli coUe- 
cti 235. cap. 8 Monasterium in Perchensi Comi- 
tate constructum. Beneficia accepta et collata237. 
cap. 9 Monasterium Tironium extructum. Bene- 
ficia Comiti Rotroco praestita 240. cap. 10 Reve- 
latio de salute duorum monachorum. Miracula 
alia 242. cap. II Hospitalitas Spiritus propheti- 
cus. Fama sanctitatis 244. cap. 12 Morbns. .^d- 
hortatio. Extrema Sacramenta sumpta 247. cap. 
13 Praeparatio adraortera, obitus, sepultura249. 
cap. 14 Analecta de variis in Vita gestis 251 

19 Bernardns Pienitens , Audomaropoli in Belgio 
073 Vita auct. Joanne mon Bertiniano ex MS. 
674. Liber i De vita et obitu. Cap. 1 Natales.pe- 
regrinationes, poenitentia, pia Audoraaropoli con- 
versatio874. ro;;. 2 Miracula in vita patrata 670 
co;;. 3 Morbus, obitus , miracula 677. Lib. ii De 
reiraculis. Cap. 1 Miracula xxx statim post sepul- 
turam facta 079 cap. 2 Alia xx miracula. Male- 
voli et blasphemi in R. Bernardum puniti 081. 
cap. 3 Aliaxxrairacula. Corpus translatum 084. 
cap. 4 Alia xiii miracula. Mirabilis peccatoris 
conversio, et periclitantium in mari liberatio687 
cap. 5 Alia xxx miracula. Tres mortui suscitafi 
6S9. cap. 6 .\lia xii miracula, e quibus nonnulla 
a posteris adjecta 092 

2 Buttarus seu Buttasus M. e.x Martyrologiis 80 
2 Buttus Martyrra il/orti/ro/or/iis 80 



AD TOMUM II APRILIS. 



16 V<aecilianus, M. Caesaraugustffi403. Encomium 

in hymiio S. Prudenlii 40S, et in Actis MSS. 406 

9SS f 
16 Coelesta Martyr cx MarlijroloQiis ' 401 

20 Csesarius M. Nicomedise e.x FaslU Grxcis et La- 

tbiis 743 

16 Calis M. Corinthi ex Meineis Grsecorum et Vila 

S.Codriili 399 400 e 

16 Caius Conf.Cffisaraugustffi ex Mroll.ct Priulcnlio 

409 
19 Caius M. Melitinae e.T iV/arti/!'o/oi;ii'.s 616 

19 Caius alter M. Melitinse c.r ,War(i/ro/off»s 616 
13 Calepodius Martvr ex Martijrolog. Tamlaclitensi 

130 
16 Calestus Martyr px Afar/i/ro/or/m 402 

16 Callistus M. Corinthi r.r Marhjtologiis 399 

18 Calocerus Brixiensis, Martyr Alhingauni in Li- 
guria 520 Passio c.r MS. b20 Alia, cxcerpta ex 
f^ila S. Secundi M. Aslensis 824 

18 Calocerus M. Romae ex Marlijrohgiis 525 

1 1 Cancianus MartjT ex MS. Casinensi Martijrolo- 
gio 13 

12 Caradocus, Presb. eremita in Wallia Australi. 
131 Vita r.r Ca/J(;?-ati!0 181 

16 Carissus Martyr ex Marlijrologiis 401 

16 Carito Mart^r ex Marlijruloijiis 401 

13 Carpus, Ep. Tliyatirensis in Lydia, MartyrPer- 
gami 121 Acta martyrii a Melaphrasle exornata, 
denuo Latine reddila. Cap. 1 Patria, dignitas, ca- 
ptivitas, interrogatio 122. cap. 2 Abductio Sardes, 
inde Pergamum 124 cap. 3 Fides verliis, miracu- 
lis, et tormentis coniirmata 124. cap. i Mors in- 
tentata et gladio illata 12.5 Acia Graica 968 

13 Carulus seu Catulus Martvr ex Marlijrologiis 
130 

12 Carus Martyr e,r il/ar/i/?'o/o(/»s 81 
16 CassianusM. Ciesaraugustae 403. Encomium in 

Actis MSS. 405 958 f 

13 Celerinus Martyr ex Martyrologio Casinensi 130 

11 Ceremonius Martyr Nicomediae M iI/ro/(. 12 
16 Chariessa M. Corinthi cx Menxis, et Vita S. 

Codrati 399 400 e 

16 Charisius M. Corinthi fj' il/ar(yro/o!/i/s 399 

16 Christiana M. Corinthi cx .1/ur/i/ro/o(//iS 399 

20 Christophorus M. Nicomediaj ex Fastis Grsecis et 
Latinis 743 

12 Cittinus Martyr ex Martijrologiis 80 

17 Clara Gambacorta , Ord. S. Dominici Pisis in 
Etruria302. Vita per sanctimonialem coasvam c.r 
MS. Italico 503. Cap. 1 Pueritia et adolescentia 
sancta : fuga in monasterium post obitum sponsi 
503. cap. 2 Carcere quinrjue mensium probata, in 
monasterium inducitur et egregie proficit S03. 
cap. 3 In novo monasterio fit Suppriorissa , dein 
Priorissa 307. cap. 4 Caritas in.-.iguis et in fe- 
rendis adversis animi magnitudo 509. cap. 5 Obi- 
tus, sepultura, virtutes, miracula3tO. Appendix 
i Elevatio corporis, lingua incorrupta 812. App. 
2 Crucifixus miraculosus viventi allatus. Motus 
ossium in capsa, indexmortis, alicui Sororumim- 
minenfis 313. Jpp. 3 Ex Seraphino Razzio 814. 
Jpp. 4 De Philippa prima monasterii Priorissa 
exMS. 514 

1 2 Clementia Marty r ex Martijrologiis 80 

21 Codrutus, minister S. Alexandr:e Imperatricis, 
M. Nicomediffi ex Menseis et Mroll. Rom. 839 

15 Comatus, M. in Mesopotamia ex Mroll. 373 
20 Comelia, M. in Africa cr il/ar/;/ro/o(//is 746 

11 Concessus, M. in Mauritania «• il/ro//. 11 



14 Conditor, Martyr Iteramnsein Umbria, exMar- 
tyrologiis 2)1 

19 Conradus Milianus, Ordinis Minorum Asculi in 
Piceno. Ex variis. Cultus, Processus pro Cano- 
nizatione. Rex gestas 738 

12 Constantinus seu Constantius, Episc. Vapincen- 
sis in Gallia. Tempus Sedis ; cultus 90 

16 Contardus Peregrinus , Bronae in Lombardia 
442. Acta ex MSS. Brouensibus 444. Pars. 1 
Peregrinatio : morbus, obilus, sepultura 445 Pars. 
2 Trimslatio triplex. Miracula 446. .\ppendix ex 
Fita Itiilica excusa 448 

14 Cornelia Martyr ex Martyroloqiis 212 

20 Cornelia, M. in Africa ex Marlijrologiis 746 

14 Cornelius, M. Interamnse in Umbria ex Mroll. 
211 

18 Cosmas Conf. Ep. Chalcedonensis in Bitliynia. 
Elogium ex Menologio Basilii Imp. et Men.r/s 379 

17 Credula. M. ii] .\frica ex Cypriano etaliis 476 

16 Crementius. Conf. Caesaraugustffi e.tiWar/jro/oj. 
ct Priidenlio 409 

13 Crescens , M. Mirae cr Mcnol. Basilii Imp. ct 
Mroll. Grxcis et Lnlinis 373 

19 Crescentius Subdiaconus, Florentia; in Etruria 
623 Elogium vitse c.r Breviario Florentino MS. 
624 

12 Crispinus Martyr CT il/or/yro/oy/is 80 

12 Cri.i^pinus alter M. cr iV/ai'(yro/o(/ns 80 

18 Crispinus M. Roma» CT il/ar(jro/o(/87s 323 

19 Cuno, Ord. S. Benedicti in Rhetia ex Aclis S. 
Geroldipatris 625 

21 Cyprianus, Episc. Brixiensis cx Vghello, Fayiio 
et aliis 846 

12 Cyprianus, M, Capua? cx Mariyrologiis 80 

15 Cyprianus, M. in Mesopotamia cx Martyiol. 373 

12 Cyrillus Martyr (;.r iV/ar((/ro/o(/((s 81 

D 

13 Uada, Mart. Doroscori. Cultus variis die- 
bus 126. Acta cx MS. Grxco 128 Acfa Grasca 
976 

12 Damianus, Episc.Ticincnsis in Italia. Res gestae: 
cultus, translatio 91 

12 David, monachus Martyr, an in Palaestisna sub 
Saracenis t cx Menaeis 82 

12 Darius Martyr cx Martijrologiis 80 

14 Decima Martyr cr j1/ar/yro/o(/i(s 212 

12 Deciraus Martyr ex Marlyrologiis 80 

13 Decimus Martyr e.r il/(!r/yro/o(jio Coric/nsi 130 
12 Demetrius Martvr c.r il/ar/yi'o/oji7s 80 
12 Demes, Martyr apud Graicos rx Mcrneis 79 

12 Dexter Martyr CT il/ar/i/ro/o(7i7s 80 

14 Diocletianus, M. Romaa cum SS. Valeriano, 
Tiburtio, Maximo. An ex hujus domo? 203 204 a 

Ib Diogenes, Di.ac. M. inMesopotamiacTA/i'o//. 373 

17 Diomedes, M. in Africa cx Cypriano et aliis 476 

13 Dionina, M. Antiochiae Syrise c.r Marlijrol. .iTi 

18 Dionysi>is Martyr ex Marlyrohgiis 838 

14 Docimus, M. RomiC cum SS. Valeriano, Tibur- 
tio, Maximo. An ex hujus domo ? 203 204 a 

20 Dominicus Vernagalli , Ordinis Cimaldulensis 
Pisis in Etruria 788 

20 Dominicus Leouesius, Ord. Minorum Urbini ex 
/Vadingo et aliis 830 

13 Domina, M. Intei-amnaj in Umbria ex Mroll.^i l 
H Domnio seu Domnius, Cubicularius Maximiani 
Imperatoris, Martyr Salona; in Dalmatia 5 

11 Domnius seu Domnio, Martyr Episcopus Saloni- 
tanus in Dalmatia 5. Vita ab Adamo Parisiensi 
seculo XI illusti'ata 7. Historia Translationis ex 
MS. Spalatensi 8. Analecta § 1 Gloria posthuma 
Spalati et in insulis Tremitanis 9. § 2 Corpus Ro- 
mam dekitum 10 

18 



INDEX SANCTORUM. 



IH Domnus, M. in Africa c.r.l/aj'(//ra/ofiiiis 53S 

17 Donanus, Ab. in Scotia e.r Brcviario Edimbur- 

(lensi el aHix ^ !* 1 

1 2 Donafa, Martvr Capuae ex Martxjroloijiis 81) 

12 Don.Tla Mart^T fx il/arO/ro/of/i/s 81 

20 Donata M. Rnm:>t ex Marhjrotogiis 747 

15 Donaleiia, M. in Galatia aut Gal.a-eia ex Mariij- 

rotogiis 374 

12 Donalula Usriyv ex Mnrtijrologiix 80 

11 Donutns.Martyr in Africa c.r .Vart//™fo!7i;s 12 

12 Donafii..: Martyr c.r il/iir/i/m/iijiis 80 
12 Donatn.s alter, Marlyr. Ex Martijrolngiis 80 
12 Dunalustertius Martyrcr Mnrtijrologiis 80 
1 1 Donatus Martyr. ExMS. Tamlacldeim 212 

17 Donatus, M.in Afric.T. Ex Cyprinno el aliis 47G 

18 Doiialus, M. in \(r'K:\ ex Mariyrohgiis S38 
1!) Donatus M. Melitina3 ex Mariijrolmjiis 61G 
10 Donatus, M. iu Africa c.r Marlijrolngiis 617 
2) Douatus, M. in .\{vica cx Martijrologiis 740 
17 Donuanus IIil)prnus in insulaScotiae Egga occi- 

sus c.r Murlijrntogiis Iliberiiicis 483 

IC Dropo, Reclusus Selnirni in Hannonia 437 
Vita ex MS. Caji. 1 Natales, et vita^ austerioris 
initia Soljurgi 439«;). 2 Miracula in vita et post 
mortem 4i0 cny). 3 Corpus Bincliiuin Jelatum et 
^■•Imrguin relatnm. Miracula secuta 441 



Cjlicrliardus, Pra?positus Marclitallensis, Ord. 
Pr.i-inonstraf . in Suovia 408. Vitacj MSS. 498 

18 Elouflierius Ep. Martyr liomae 525. .4cta apo- 
cryplia. Eulosio of Tlieodulo ut coa-vis afTicta 
Ex MSS. r)26. Annolala longiora 329. Translatio 
Ileliquiaruin Reale in Sabinis. Ex Mmnmenlis 
lieaiinis^JZ^i. Ai'prn(lix, de /Ecanensi Pontificatu, 
ortisque ex ejus ignoratinne erroribus. .\n iiii 
ejus Reliquia;'! 534. Acta Grscaper Metaphras- 
ten exornata. 988 

13 Eleutliprius Persa. M.u-fyr sul) Sapore Rege. 
Ex Men.ris rariis. Perperam ad Ilispanos traiis- 
lalus 130 

17 Elias Prosb. M. Cordubaj. Ex S. Eulngio 491 

19 Elpbegns Martyr, ArrhiHp. Canluarien. 627. 
Vila aurtoro Osberno monacho Cantuariensi c,r 
MSS. 628. Cnji. 1 Ortus.inslitntio, vitamon.astica 
629. co/i. 2 Episcopaius Winfoniensis. Virfufes 
pxercila;630cn/). 3 Arcliiepiscopatus Cautuarien- 
sis. Iter Romanum. Virtnles rara; 632. caj). 4 
Irruplio Danorumin Angliam et Canfuariam ver- 
,sus. Generosus aniinus S. Elphcgi 633. cap. 5 
Cantuaria obsessa et expiignala, S. Elphegus 
oapfus etcarreri inclusus. Hostes a mortelibera- 
ti 635 rajK 6 Euorinis pecunia postulafa. Insidi.e 
daMUonis. Angeli et S. Dunstani et aliorum appa- 
rentiura ausilium. Vulnera sanata 637 cn/). 7 
Martyrium : corpiis Londinuin translatnm. Mira- 
cula 638 rnp. 8 Translatio corporis Canfuariani, 
per moduni Appendicis adjuncta 640 

19 Kmma, iu Saxonia inferiore. Ex Epigrnplic 
Werlliinciisi el Adamo Biemensi. 958 

16 EncrafidessiveEngratia, Virgo Martyr Cif sar- 
augusfa). Ex Martgrol. Pruilentii liijmno, Brevin- 
rioCxsarauguslano 407 408 409 

16 Enianus Martyr. fo iWarti/rc/oi/m 402 

12 Eocapus Marfyr. Ex Martijrologiis 81 

14 KpliebusMarlyr Inleramn.-BinUmbria.S.r Mar- 
tyrologiis 2H 

12 Erkeubodo, Ep. Teruanensis et Abhas Silhiv.-n- 
sis in Belgio.Tempus Sedis. Corpus inalfari 93. 
Vita auctore Joanne monacho Sifhivensi c.r 
MS. 53 

12 Evantus Martyr. cx Martijrologiis 80 



13 Eucapia, Marfyr Clialcedone. ^'.r jl/iir/i/ro/. 129 

IG Eventius sive Evotus M. Ciesaraugusta; 403. 

Enconiium in lnimno S. Pruilenlii liO^tl ctin Actis 

MSS. 5 f 

13 Eiiphemia Marfyr Chalcedone, ab aliis ejusdem 
nominis Jlarfyriliiis disfiiicfa. An hnjus Reliquiae 
aliqniK Maclovii aut Tarbaj in Gallia? 129 

12 Euphemia Martyr. ^'.r Martijrologiis. 81 

18 Ensebins. Ep. Fanensis in Italia. Exculluet tru- 

ililione liujus Ecclesix 540 

14 Eustacliius, M. Vilna; in Lituania 265. Acfa 
martjrii c.r MSS. 265 

H Euslorgius, Presli. Nicomedioe Ex Martg- 
rol. 12 

18 EuthymiusThauraafurgus.apud Grt-ecos .an. Ep. 
Madytaruniin Ilellesponto ^. ExMena-is etSijna.ia- 
riis MSS. 579 

\S Entyi-lies Pivsb. M in lta.\ia Ex Actis SS. Nc. 
rri ct Martijrolngiis 370 

15 Eufyches, M. Ferentini in Hernicis. Ex Dialo- 



ijis S. 'Grcgorii 

18 Expeditus. JI. 

19 Expeditus, M. 



Romip. Ex Marlijrologiis 
Melifinos. Ex Marti/ralogiis 



374- 

525 

616 



402 



JT austinus, M. in Ponfo Asiae. Ex Mroll 

16 Faustus, M. Cajsaraugusfae 403 Encomium in 

.■lctisMSS. 406 985 f 

16 Faustiis, M. in Ponfo Asia;. Ex Martyroln- 

ijiis 402 

18 Febus, M. Rom». Ex Murlxjroloqiis 525 

12 Felix Marfyr. Ex Martyrologiis 79 

12 Felix Martyr. Ex Mariyrologiis 80 

12 Felixcum aliis sociis Mart.ii"^: Maityrologiis 81 
12 Felix Martyr E.r Martijralogio MS. Blumiano 81 
16 Felix Martyr. fr .l/firfi/io/ojiis ' 402 

16 Felix M. in Ponto Asis. Ex Martijrol. 402 

16 Felix aller M. in Ponto Asia; Ex Martyrol. 402 

16 Felis M. Ca>saraugusta3 403. Encomium iii /ii/m- 
no S. Priidentii 403 et in Actis MSS. 406 955f 

20 Felix, M.Rorose. ExMartyrologiis 746 
yi Felix, M. Alexandriffi. Ex Martyrologiis 84-0 
12 Felicia Marfyr. Ex Martyrologiis. 

17 Firmus, M. in Africa. Ex Cyprianoet aliis 

21 FiliaPusicii, Pra;fecfi artificum Saporis 
Persarum, Martyr. Ex So-omeno 

1" Filippianus, M. in Africa. Ex Cypriaiio et 
aliis 476 

11 Filonus, Martyr Nicomediaa Ex Martyrologiis 

12 

12 Flavinus Martyr. Ex Martyrologiis 
12 Flavianus Martyr Ex Martyrologiis 

15 Focus, M. Antiochia; Syri.-p. Ex Martyrol. 
14 Fortunafa Martyr. Ex MS.Tainlaclitensi 
20 Forfunala, M. in Africa. Ex Martiirologiis 
11 Fortunatus, Marlyrin Africa. E.rMartyrol. 12 

16 Fortunafus, M. in P.mfo Asia;. Ex Marlijrol. 

402 

17 Fnrtunatus, Martyr in Africa aut Antiochia; /;.r 
Martijrologiis jj-g 

18 Fortunatus, M. Roma;. Ex Martyrologiis 525 

19 Fortunatus, M. Melifina). Ex Martijrologiis(,\6 

20 Fortun.atus, M. in Africa. Ex Martijroloyiisim 

21 Forfunafus, M. Alexandriae. ExMartyrol. 840 
17 Fortunio, Martyr in Africa. Ex Cyprinno et aliis 

476 

lo Fratres duo, MM. in Mesopotamia. Ex Mariyro- 

hgiis 373 

14 Fronfinus, M. Interamna; in Umbria. Ex Mar- 

lijrohgiis 91 1 

14 Frontinus Martyr. Ex Martijrohgiis 212 

14 



80 

476 

Regis 

844 a 



80 

80 

374 

212 

746 



AD TOMUM II APRILIS. 



14 Fronto, Ab. in Nitriensi eremo -Egjpti. Vita 
auctore roa;vo, 201 

16 Froiito seu Frontonus, M. C.i sariiugusta'. En- 
comium in hi/niiio S. Pntileiili 40b el in Aclis 
MSS. 406 9SS 

IG Fruc-luosus, Arcluep. Bracarensis, et mullorum 
camobiorum institutor 4:26. Vita auctore coievo. 
^.r. MS. etSiiiiilovalli(i't'i>i. Capilii ijiinfiwr.Trans- 
latio Compostellam Auctore Hugone Di;icono 
Conipostellanot'.iu)i(/(y"'« mcmbraiiis 432 

17 Fructus, M. in Africa. E.i Cijiiriano rl aliis 470 



VJtajanus, Martyr e.vMS. CiisiiiemiMarlijrol. 13 

18 Gagus, M. Homa;. E.r Marhjroloijiis b2S 

19 GaUta, M. Melitinre. ^j-M.iiVi/rofei/iVs (>I6 

18 Galdinus, S. R. E. Oardinalis, Arcliiep. Meilio • 
lan. et Setlis Apostolica; Legalus 590 Vita rx 
MSS.elMomljriiioW^i. Analectagi Calamitasur- 
bis Mediolanensis ab an. 1159 ad 1169. Exi- 
lium S. Galdini et ejus creaii Arcbiepiscopi ad. 
ventus b9!2. § 2 Provincia Mediolaiiensis abolito 
scliismate redurta in obedienliam veri Poiiliticis 
b93. g 3Illustriafacinora Mediolanigestn. Tem- 
pus inortis 594. Hymnus cr aiiliqiio Brciiiriu B9'o 

16 Galla, M. Coriuliii Ex Marlijroloijiis 399 

16 Gallena, M. Corintbi. E.r Menxis el Vila S. Co- 
drati 399 400 e 

16 Gallienus, M. in Poiito Asia>. Ex Marlyrol. 40i 

17 Gallus, M. in Africa. Ex Cijiniovo et aliis 476 
12 Gemella, Martyr. Ex MarHjrolorjiis 8U 

20 Gemina, M. iu Africa. Ex Manijrolocjiis 750 
20 Gemina, M. in Africa. Ex Marlyroluijiis 750 
20 Genesiiis, Martyr, Ex Marlyrolugiis 731 

19 Gei-oldus, Ereraita Ordinis S. Benedicti in Rlie- 
tia. £j: 0//icio Ecdesiiistico 025 

17 Gervinus Ab. Aldenburgi in Flandria. Ex Mn- 
lano etaliis 'i^J^ 

11 Godeberta, Virgo Novioduni. Cultus, tempns, 
Acta, festum, ecclesia 31. Vira auctoie Ratbodo 
Einic Ex MS.cap. 1 Educatio pia et conseciatio 
32 cap. 2 Miracula viventis 33 cap. 3 Miraeula ad 
sepulcrum 34. Appendix, Translatio in novam 
capsam. 

16 Gomalus, M. in Ponto Asia^ .£'.1: Marlyrul. 402 

19 Geurgius, Conf. Ep. Antiorbi* in Pisidia. E.c 
vuriiD faslis Gmcis el Laliuis 623 

20 Guilieliiius Peregrinus, in Bavaria Transduiiu- 
biana. Ex liatlero et Ihimlio 770 

16 Guilelmus Politiensis, eiemita juxta rasteiluin- 
Bonum in Sicilia .162. Vita ab Angelo Saiigrino 
roUecta, Cap. 1 Orlns, adolescentia in eremo, dcin 
ca;nobio Tragudo 462 cup. 2 Exercitatio Gonati : 
conrtictuscummeretrice etdtenionibus 464 cap. 3 
Exercitatio ad ecclesiam S. Mariaj a partu. Aliaj 
ecclesice constructEe. Morbus, obitus 465. Alia 
Vita ex OlRcio proprio. Cap. \ Ortus, excrcitafio 
Gonati, coiiflictus cuin raeretrice et dffiraonibus 
467 ciiyi. 2 Accessns ail ecclesiam S. Mai'ift: a 
Partu. Alia; ecclesia; cunslructif. Muiiia.iremila- 
nuin 468. cap. 3 Farina divinitus obtenta. Morbus, 
pius obitus '"9 

13 Guinocbus, Episcopiis in Scotia. Cultus sacer, 
tempus et locus Sedis 139 

1 1 Gutlacus, Presb. AnaclioretaCrojlaiidia; in An ■ 
glia. .-Etas, Acta varia ; cultus 37. Vita auctore 
Felice coajvo exMS. 38 cop. I Oi'tus, vita milita- 
ris, dein monastica 39 cap. 2 Vita eremitica. 
lusidia; dajmonum 40 cap. 3 Volucrum et piscium 
familiaris accessus. Futura praedicta. Enei-gu- 
meni liberati 44 cap. 4 Futura et absentia, indi- 
cataiS. cap. 5 Obitus.Corporis incoi-rupti inven- 



tio. Apparitio. Csecus illuminatus 47. Appendii, 
Auctore Oderico 50 Analecta cx Uislona Ingulfi 
SO.Translatio ex MSS. 34 Cap. I Hisfoi-ia transla- 
tionis. Aliqua tunc facta miraculaSi 'O/i. 2 An 
nona submis^a. Subita mors raptoris 57 cap. 3 
Ca"-il.<!s contracta e! sublata. Incendium immi.s- 
.■rum. Denientia curata 38 

H 

Xladwigis Vii'go, Magistra ecKnobii Marensis 
Ord. Prajmonstrat. ActHiex coUeclinne. Goilefridi de 
Licht 263 

20 Ileliena, Vn-go Lnuriiicnsis in Ilalia. Ex O/finn 
Eci lcsiaslico 760 

19 Helladium, M. in Africa. Ex Martyrologiis 617 

18 Herluca ^lrg.i 343. Vita auotore Paulo Berr.- 
riedeiiM Prcsb. teste oculato 349. Caji. I Locu.i 
nalalis. Coiiversio ad vitam spirilualem. Disces- 
sus in Eptaticum 550 cap. 2 Vila ab accessu Dou- 
da; usque ail hujusobitum. Utriusque virtutes et 
visiones. Cuju-dam Judithse obitus 5S1 cap. '■> 
Benelicia B. Ilei lucEe priEstito a SS. L'iiirenlio 
et Wicterpo. Notitia et atfectus erga Paiiluiii 
scriptorein 553 

1 3 Hernienigildus Rex et Martyr in Hispania Cap. 1 
Prosapia, conjugium, conversioad fidem Catholi- 
cam. Odiuin parentis 135. cap. 2 Bellum a Leo- 
vigildo patre illatum. Hermenigildi captivitas et 
martyrium 136™;*. 3 Ilistoriamartyriia S. Gre- 
gorio Magno relata 137 cap. 4 Anuus et diesobl- 
tus, cultus, Reliquia; : templa illi dicata 137 

16 Hiirmngunos Martyr. £x jV/iir/i/io/ujii-' 402 

18 Herinogenes Marlyr. i'.r jUarl//TO/i)f/iis 338 

19 Herraogenes Martyr Melitinie Ex Martijrol. 616 
19 IlermogenesMartyr in Africa.i^.r .l/a/(i/ro/. 017 
12 Hertula Martyr. kc i/nr/i/nj/oi/iis 79 
12 HdariusMarlyr. £.1: .V/orfi/ro/oj/iiii 81 

1 1 Hilarius, M. in Mauritania. Ex Martyrologiis 

II 

19 Hilarius, M. Melitina>. £.1 i/ar(i/ro/oi/!is 617 

20 Hildegundis, Virgo Ord. Cisterciensis Schonau- 
gia; in Germania778. Vitaauctore Sacerdotecon- 
noviti". ipsius SanctEe familiari etmagistio. Ex 
MS. 780 Cap. 1. Ortus et educatio.Peregrinatio 
iu Terram saiictam etreditus780 aip. 2 Iterver- 
sus Sumii.um Poiitificem susceptuiu. Suspensa; 
mirjculosa liberatio 782 cap. 3 Romam adit, et 
reversuSpiram, ducitur Schonaugium : inter ti- 
lonesprobatur 783. ciiT). 4 Gravissimis exercita 
tentatiunibus, omnes superat785. cap. S.Morbus, 
obitus, agnitio feminei sexus, sepullura 780 

12 Honoratus Martyr. £x-iV/ar/,i/ro/o../iis 80 
20 HonoiiUus M. in Africa Ex Mariyrologiis 740 
20 Ilugo, monachus .Eduensis et Prior Enziacen- 

sis. Ord. S. Benedicti 761. Vita ex MS. Cap. 1 
Ordo S. Bciiedicti in Gallias translatus. S. Hu- 
gonis vila monastica. Sacerdotium 701 cap.i 
Habitatio Augustodunensis iu monasterio S. 
Martini. Monasterium Balmense reformatuin , Clu- 
niacense coustructum. Oddonis socii sanctitas et 
miracula 763. cap. 3 Euziacus. Prior S. Hugo. 
Ejus iliivita, obitus, rairacula705. cap. 4 Corpus 
elevalura,: ad varios conventus seu Concilia 
Episcop.-.ruin delatum. Miracula facla 708 



I 



I 



da vidua, Comitissa Bolonise in Gallo Belgica. 
§ 1 Conjugium. Ejus et mariti genus regium. Li- 
beri procreati 139. § 2 Obitus : Acta, Tituhis. 
Sancta; et lieatip 141.Vita auctore monachoWa- 
stensi coa.vo ex MS. Frologus \k\Cup. 1 Prosapia, 

educatio, 



INDEX SANCTORUM. 



edueatio.virtusinconjugio, liberi 142. cap. 2Virtus 
inviJuitate.monasteriafundata, miracula Mi.cap. 
3 Puella surda et muta sanata. Pius obitus et se- 
pultura 144. Cap. 4 Corpus incorruptum, mira- 
cula post raortem 145. Alia Vita auctore Joanne 
GillemansCanonicoRegulari I4G. Analecta. Cup.\ 
Beneficia Ecclesiae Lensiensi et collegio Canoni- 
corum praistita 147. cap. 2 Monasteria in Comi- 
tatu Boloniensi extructa et restaurata : mona- 
steriura Capellie fundatum iiS. cap. 3 Beneficia 
prffistita monasteriis Bulloniensi, Affligemiensi 
Bertiniano et Lensiensi. Visa in extasi Hieroso- 
Ij-ma capta 149 

13 Ida Lovanien. Onl. Cistercien. in Bra- 
bantia 156. Vita i'.r MSS. Sclmli.s Hngmiis 
Confessarii 1S8. Lib. 1 Prior pars vitse in domo 
peterna peracta. Cap. 1 Ortus, educatio, illustra- 
tio divina. Patientia ob aversiim animum patris 
158. Cap. 2 Contra teiitationes passio Cliristi as- 
sumpta. Poenitentia et arcta vivendi ratio 160. 
Cap. 3 Siigmata Christi infiicta corpori et sublata 
162. cap. 4 Eucharistiaab Angelo collata. Amor 
erga Christum Efli'ctus colloquii pii 164. cap. 5 
Cerevisiain vinum mutata. Piscium etavium ac- 
cursus. Admiranda extasis iii lesto EpiphaniiE 
165. cap. G Soror ejus senior ab inferendis inju- 
riis deterretur ciplesti lumine. Soror junior a 
morte suscitatur 168. cap. 7 Sanctitas revelata 
quidam Prairaonstratpnsi aiqiialis meriti. Calor ab 
eain aliam translatus 169. Lib. 2 Alterapar vit» 
ante ingressum in monasterium. Cup. I Varius 
ejus status. Pestis sublata 171. cap. 2 Varius 
erga Eucharistiam affectus. Christiprssentiaco- 
gnita 172. cap. 3 Extases vari», maxirae c'rca 
Eucharistiam : raucedo contracta 173. inp. 4 In- 
faraia ex mala suspicione inusta, divinitus de- 
pulsa 17b. cap. o In extasi a Deipara filius obla- 
tus, visi imbres supra audientes concionem ; alii 
favores 177. cap. 6 Affectus erga Eucharistiam. 
Facultas sumendi eam a Sumrao Poutitire indulta 
178. ca/). 7 Varii eflectus divini araoris. Accessus 
ad Ordinera Cistercionsem 180. Lib. 3 Vita mo- 
nastica et obitus. Cap. 1 Mira Dei gratia in Eu- 
charistiie perceptione 182. cup. 2 Status alteriiis 
revelatione notus. Mandatura aliis ne molestia 
afficiatiir 184. ru;;. 3 Mirje contemplationes, abs- 
que stimulo inanis gloriae 185. cap. 4 Luminis 
radii etodores ex ejus corpore emissi 1 87. ca/). S 
Alii diviiii favores. Pius obitus 188 

18 Idesbaldus, Ab Duuensis Ord. Cisterc. in Flan- 
dria S83. Vita cx Compendw Clironohijico Carolide 
Viscli. Ciip. 1 MonasferiumDunenseconstructum; 
Cisterciencibus traditum, tertius Abbas B. Ides- 
baldus S84. cnp. 2 B. Ideslj:ildi res gestaj. pius 
obitus, prima corporis iiiventio 585. cap. 3 Nova 
oorporis iiiventio et authentica attestatio iucor- 
rupiionis 886. Historia iniraculorura a Carolo de 
Visch scripla 587. Alia miracula ab Emundo 
Scipinan Priore submissa. 588 

13 Ignatius Martjr. E.c MavlijrologioCasinensi 130 

17 Innocentius, Ep. Dertonensis in Liguria 478. 
Vita ex MSS. apiid Momhriiium. Cap. l Enco- 
miuin Quintini patris. Captivitas et tormenta 11- 
lata S. Iniiocentio, et e carcere eductio 478. cap. 2 
Episcopatus : varia; eccIesiiE extructie : inventio 
corporis S. Marciani 479. cap. 3 Iter Romauura, 
niiracula, obitus 7,gi 

M. iuGrKcia. Kc Mcnol. Basilii hnp. a 

.1 I .,, „ iOO 

U Isaac Abbiis S,.oleti in Umbria. Tempus vitffi, 

Acta. Laura ab eo condita 27. Vita ex DialonU S. 

Gregorii 28. Appendix ^9 

21 Isaacius, miuister S. Alexandra Imperatricis, 



16 Irehe, 
aliis 



M. tiicomeiiiie. Ex Menxis et Martyrol. liom. 839 
13 Isaacus, M. Pergami in Asia. Ex Marlijrolo- 

giis " 121 

17 Isidora, M. Leontinis in Sicilia. Ex Actis SS. 

Alphii Pkiladelphi ct Cijrini 478 

17 Isidorus monachus, M. Cordubae. Ex S. Eulo- 

gio 491 

12 Istialis Martyr. Ex Marlyrologiis 81 

J 

J acobus de Oldo, Presb. tertii Ord. S. Francisci 
Laud« in Insubria 596. Vita auctore Bassiano 
Dardalone Confessario,i'.cjl/S. Itnlico Cap. 1 Con- 
versio a vita seculari ad professionem tertii Or- 
dinis 597. cap. 2 Conversatiocum proximo, com- 
moratio in suhurbanis ecclesiis, vita; rigor 599. 
cap. 3 Laudffi captivi adjuti : morbus, mors, cor- 
poris elevatio 601. cnp 4 Miracula post obitum 
patrata602. Appendix, Testamentum« MS. La- 
lino 605 

13 Jacobus Certaldus, Ord. Camald. 153. Vita 
Auctore Raphaele Volaterrano 153. Translatio 
corporis i'.r ilM. 155 

12 Januarius Martyr. Ex Marlyrologiis 80 

12 Jsnuarius Martjr, Ca.[mse. Ex Manyrologiis 80 

13 Janu;irius Martyr. Ex Marlyrologiis. An hujus 
Reliquia3 RoiuiB? 130 

16 Januarius Martyr, Caesaraugustae 403. Enco- 
mium in Jctis MSS. 406 955 t 

17 Januarius, M. in Africa. Ex Cypriano et aliis 476 

18 Januarius, M. in Africa. Ex Martyrologiis 538 
16 Joachinus Senensis, Ord. Servorum fl. Mariae 

450. Vita auctore Paulo Attavanto ex MSS. 451. 
Cap. 1. Ortns, pia adolescentia. Cultus Deiparae 
452. cap. 2 Ingressus in Ordinem Servorum B. 
Mariie. Exercitia humilitatis et pietatis 453. cap. 3 
Apud Aretinos residentia, et ad Senenses reditus 
455. cap. 4 Beneficia colUxta. Miracula in vita 
patrata 456. cap. 5 Virtutum Summarium. Obi- 
tus, sepultura 458. cap. 6 Miracula post mortem 
patrata 459 

12 Joannes, monachus Martyr, an in Palcestina sub 
Saracenis? ex Menceis 82 

14 Joanues, M. Vilnas in Lituania 265. Acta mar- 
tyrii ex MSS. 265 

16 Joannes de Castro-Villari, Ord. S. Francisci de 
Observantia. ^.r litteris inde missis 470 

18 Joannes Epiiota, Martyr Coustantinopoli 606. 
Acta ex Anllwlogio Grxco 607 

18 Joannes, discipulus S. Gregorii Decapolitse Con- 
stantinopoli. L'x Actis dicti S. Gregorii et S. Jo- 
seplii Ilymnoijraphi el Fastis Griecis 580 

19 Joaniies Palaolaurita, in eremo prope Hiei'oso- 
lymara. Ex Menxis 622 

20 Joannes, M. in Africa. Ex Martyrologiis 746 

20 Joannes,eremitaMassaoii in Piceno. ExWadingo 
et aliis 829 

21 Joannes seu Joagnolus, Tertiariiis Ordinis S. 
Francisci, Callii apud Urbinates. Ex Wadingo et 
aliis 946. Miracula publiois instruraentis consi- 
gnata 949 

15 Jocundus, M. in Italia. E.iiMartyr. Corbeiensi 370 

16 Jocundus, M'. in Ponto Asia). Ex. Mral. Cor- 
beiensi 402 

11 Jovinianus M. ex MS. Casinensi Murtyrologio 13 

12 JuliaMartyr. Ex Martyrologiis 81 
16 Julia seuJulius, M. Ctesaraugustse 403. Enco- 

mium in hymno S. Prudentii 405 et in Actis 
MSS. 406 970 f 

12 Julius, Romanus Pontiiex. Caji. 1 Tempus Se- 
dis. Basilicas constructae. Decreta sanoita 82. 
cap. 2 Fides orthodoxa contra Arianos propu- 

gnata. 



TOMI II APRILIS 



gnata. S. Athanasii innocentia defensa 84. rnp. 3 
Ordinationes factae : sepultura , translatio, vene- 
ratio 8S 

12 Julianus Martyi-. E.r Martyrologih 79 

17 Julianus Presb. Mart.yr, in Africa Ex Cijpriano et 
aliis 476 

12 Julius Martyr Capu». Bj; A/n?Vyro/o(;m- 80 

13 Justinus Philosoplms Martyr. § I CuKus : Mor- 
tisgenus, alter Justinus ab hoc diversus 103. §2 
Epiphanius de Justino restitufus. Apologias pro 
Christianis discretae lOfi. § 3 Quibus feniporibus 
apologiae oblatEe 108. Vita a Petro Halloix con- 
texta. Pnefoiio 109. Cap 1. Natalis, studia, ro- 
catio ad Christura 109. cop. 2 Labores pro fide : 
certamina adversus Grescentem Cynicum 112. 
cap. 3 Prima Apologia oblata 114. cap. 4 Dispu- 
tatio cum Tryphnne. Apnlogia secunda, IIG. ca/i. 
8 Virtutes e scriptis ejus depromptre 118 

12 Justus Martyr. E.t Martyrolor/ii.t 80 



J^ambertus Agricola, Martyr Caesaraugustje. Ex 
Martyrologiisnt Bulla /UexaadriVI Papsr 410 411 

14 Lantberlus, ex Abbate Fontanellensi Archiep. 
Lugdunen. Tempus Sedis. Cultus 215. Fragmen- 
tum Vit<e 210. Analecta. Ex Jctis SS. Aasberli. 
Hermrlaniti, Eremlicrtt et CondeiU 218 

17 Lan(lricus,Ep. Metensis Ab. Sonegiensis et Alt- 
montensis in Hannonia 483. Vita ex MSS. 486 
cultus prope Bruxellas 937 f 

18 Lasreanus sive Mnlassius Ab. Lethglinensis in 
Hibernia, postea Epi.«cnpus et Legatus Apostnli- 
cus 540. Vita ('.r MS. Cop. 1 Puerit.ia ef adoles. 
centia miracidis illustrafa. regnum repudiatura 
841. cap. 2 Iter Rnmanum : monaster(um Leth- 
glinense acquisitum, miracula 843. cap. 3 Alind 
iter Romanum. E|iiscopat.us et Legatio. Morsmi- 
raculis clara 844 

12 Laurentius Martyr. Ei Marlyrologiis 80 

1 3 Laurentius Martyr. ^r il/nr/i/ro/oyio Casinensi\ 30 

14 Laurinus , M. Interamn» in Umbria. Ex 
Mrnll. 211 

12 Lazarus Diaconus, Martyr Tergesti in Istria. 
Cap. 1 Acta martyrii ex traditione accepta 66. 
Cnp.i Tempus marfyrii, cultus sacer. Corporis 
Translatio Veronam 67 

12 Lazarus M.irtyr. Ex Marlyrologiis 80 

11 Leo Magnus, Pontifex Romanus. § 1 Acta 
vifjB et cultus apud Latinos 14. 5 ^ C(dfus 
apud Ciriecos, a>tas. pafria IS.Vita a Petrn ti'iini- 
sio edita. Cap.i Electio inPnntificem : ejusd^x-trina 
et virtufes 16. cnp. 2 Acta cum Attila Rege 18. 
cap. 3 H^reses profligat^p. Concilium Chalcedo- 
nense habitum 19. cap. 4 Epistnla ad S. Flavia- 
num. Regis Genserici fur((r in direptioue Crhis 
mitigatus. Templa resfaurafa. Obitus 20. Histn- 
ria elev,ati et translati c (rpnris ex MS. 21 et 983 b 

19 Leo IX, Pnntifex Ronianus. § 1 Acta varie 
scripfa. Veneratio sacra. Reliqiiifp 644. § 2 R.itio 
temporis. Acfa primn anno Pontificatus. Contro- 
versi» decisce 645. § 3 Res gestje annoMi. et siu, 
647. § 4 Res gesf» annn mlii et Mi.iii. Felix olii- 
tus anno mliv, 648. Vita auctore Wiberto ejiis 
Archidiacono ex MSS. 6.59. Lili. 1 cap. 1 Genus, 
nativitas, litterarura stuilia 650. cap 2 Sanitas 
divinitus cidlafa. Vifa anlica .Tpud Iraperatorem, 
militaris in expeditione Ldngobardica 653. cap. 3 
Electio in Episcopum Tullen-em. Assensus Inipe- 
ratoris 653. co/i. 4 Pericula in discessu ex It.a- 
lia. Inthronizatio et Ordinatio Episcopalis 635. 
cap. 5 Varia gesta et tnler.ata in Episcopatu. Vir- 
tutes et obitus raatris 656. Lib. 2 Cap. 1 Dispo- 

Jprilis T. II. 



sitio ad Poutificatura Romanum : denominatio 
Wormatia! 658. cap. 2 Electio et coronatio in 
Pontificera 6fi0.fo;i. 3 Cnnciliahabita ef res gestae 
anno mxlix 631 . cnp. 4 Res gesta; anno ml et mli. 
Itinera suscepfa 662. cap. b Haeresis Fermenta- 
ciorum repressa 664. cap. 6 Clades coraitibus il- 
lata. illi pro Miirtyribus habili. S. Leonis poeni- 
tentiaet miracula. rap. 7 Morbus, obitus, sepiil- 
tura 666. Historia morfis et miraculorum exMSS. 
664. cnp. I Extrema acta et rannita : piissimus 
obitus 668. cap. 2 c/ 3 Miracula 670 et 672. Mi- 
r.acula lieneventi patrata ex MSS. 674 Miracula 
duo a Desiderio Abbate Casinensi, deinVictore III 
Papa, scripta ' 675 

15 Leonides, Ep. Athenarura ex Menaeis Grsecis 374 

16 Leonides, M. Corinthi ex Mroll. el Meaa-is 399 
16 Leonides, M. in Ponto Asiae ex Marttjrolo- 

giis 402 

13 Leonitides Martyr ex Martyrologio Tamlaeh- 
tensi 1 39 

16 Lota. M. Corinthi ex Martijroloqiis 399 

14 Lidwina sive Lidwigis, Virgo Schidami in Hol- 
landia. § 1 Nnmen, cult.us, Vila; aiictor 266. § 2 
Vita semel iterura^iue a Brugraanno scripta, hu- 
jus epifome edita per Thomam a Kerapis 267. § 3 
Vita 3 Schiedarai impressa, a Surio aliisque ab- 
breviata 269.Vita prior c.r Teutonico MS. a Hrug- 
manno Latine reddita et aucta 270. Cop. 1 Ortus, 
devntin erga Deiparam, volunfas servandae casti- 
tatis 271. cap. 2 Infirraitatum initia et progres- 
sus, cibi potusqueabstinent;amirabilis273.cap. 3 
Verraes e corpore scaturientes, hydrnpisis et ce- 
terae infirmitates 275. rap. 4 Ob mortein paren- 
tu:n passa. Tempiis raortis indicatumaSacerdote, 
et hujus vicissiin ab illa 277. cap. 5 Initiiim et 
raodus divinfirura consolationum et raptuiim 279. 
cnp. 6. Coelestis claritas et suaveolentia. Ubera 
lactescentia. Virga e Paradiso debata 281. cap. 7 
Sertura e cndesti raptu delatiim, ahiqiie favores 
284. cnp 8 Eleemnsyna» divinitiis probatae ; co- 
rona patientias perfecta 286. rfl/i.9ImbecilUtasin 
ferenda siiorura mc(rte castigata : desperabundi 
adjudi 289. cap. 10 Revelationes circa defunctos 
292. co/i. 11 Eucharislia qiioraodo sunipta, cceli- 
tiis accepfa post Christi crucifixi apparitionem 
294. cap. 12 .\lia Dei opera usque ad ejus raor- 
tem 297 cop, 13 Mors, sepultiira et mira notata 
298. Appendix, Tria mirarula per Thomara de 
Kerapis descripta 301 

Vifa pnsteri((r auctore Brufjmano 302. Litter^ testi- 
moniales piiblicfe 304. Pars 1, Cap. 1 Ortus et 
conversatio in piierilibus annis 303. rap. 2 Infir- 
mitafum principium, et derelictio a raedicis 307. 
rn/).3 ('niifliixiis raorborum et ebuUifio vermium in 
ventre309. co/). 4 Patientia divinituscollata 310. 
cap. 5 Febres, hydropisis, intestinorum extractio, 
et subfractio cibi, potus et somni 31 1 .cap. 6 Mnrs 
ra.Tfris. pauperfas ejus maxima 315. cnp. 7 Tri- 
buLationes novae et angustiae animffi. et modus se 
consolandi 314. cnp. 8 Respousa et visitationes 
Angelnrum 316. pars 2, Cap. I Prnfectus in vir- 
tutibus 318. cap. 2 Opera raisericonli». Refectio- 
nes spirifuales 320. rap. 3 Visitantiir infirmi et 
puerperae : nudi vestiunfur 322. cap. 4 Gratia in- 
form itionis et consnlationis <ad iimnes 323. cap. S 
Frateriia correptio sine personarum acceptione 
324. eap. 6ZbIus ardens, ad proximos : ct despe- 
rati de laqueo dacmonis liberati 326 cap. 7 Amor 
Crucis et desiderium Eucharist;;v. Tentatio per 
Pastorera illata 328. cup. 8 Apparitio Chrisfi et 
irapressio stigmatum : etCrucifixusjuxta eam vi- 
sus 329. cap. 9 Vexationes a Parocho illatae, et 
inquisitio per Praelatos Ecclesia; 331. cav. 10 
rx Suraptio 



INDEX SANCTORUM 



Sumptio Eucbaristife ad libitura : signa imprseso. 
rum stigmatum 333. Pars^icap. \ Caritas inora- 
tione et patiendo pro salnte vivnrum 334. ri;). 2 
Caritas erga animas in purgatorio 336. cap. 3 Me- 
moria pas.^ionis Chri.sti 338. cap. i Consolationes 
a Matre Dei susceptffi, et lac in nocte Nativitatis 
concessum 3W). cap. S Gratia contempl.ationis et 
spiritus proplietifB 342. cap. 6 e.t 7 Desiilerium 
martyrii 346. cap. 8 Mirs patris, et Petronill:B 
Virginis ililectae 3S0. cap. Visitationes Cliristi. 
paiientia in morbis 3Sf . cap. 10 Restitutio mem- 
iiroriim : Mors priB.scita et prBedicta 333. cap. 11 
Extn':i)a iinctio suscepta et felicissimus transitus 
355. cap.M Ciloria animiie ostensa : Cnrporis re- 
dinteyratio 357. Appendix per Magistros Fabricffi 
Ecclesiae Schiedamensis 3CI. Sequentia 362. 
Translatio corporis Schidanio Bruxellas ex MSS. 
302 

16 Lucianus, M. Antiochire Syria; ex Marltjroh- 
gitR 374 

16 Ijucianus, M. in Ponto ks\?E. Ex Martijrologiis 
402 

10 Lucianus alter M. in Ponto Asias ex Mroll. 
402 

12 Ijiicius Martyr. E.r A/nr/i/ro/o^iis 80 

16 Lupercus M. Ciesaraugustse 403. Encomium in 
liijmno S. Priidfiilii 40.5"in Actis MSS. 400 955 f 
cl iii Actis S. Eiigraliiv 408 e f 

M 

14 liiacaria seu Marcia, M. Interamna; in Uin- 

itria. E.r Mnrtijrolugiis 211 

12 Macarius Martyr. Ex Martyrologiis 81 

17 Macorus M. in Africa, £x Cijpriano el aliis 
470 

12 Mag^ina seu Miggina M. Er Martijrologiis 81 

13 Maunius Marlyr. E.r Martijrologio Casineiisi 
l:)U 

16 Magnus, Conies Insularum Orcadum in Scotia 
434. Vitse epitome, Ex Breviario Aberionensi 
435 

29 Mamertinus, Abbas Autissiodori 736. Vita ex 
MSS. 757 

12 Maraerus Martyr. Ex Martiirotogio Corbeiensi 
80 

12 Manilus Martyr. Ex Marttjrologiis 80 

17 Mappalicus, M. in Africa. Ex Ctjpriano et aliis 
470 

18 Mappalicus, M. Romas. BxMarlyrologiis 525 

1 1 Marcellus Martyr. Ex MS. Casinensi Marlijrol 
13 

20 Marcellinus, Ep. Ebredunensis in Gallia 748 
Vita ex MSS. 749. Cap. 1 Sedes Ebreduni col- 
locata : socii Diniam inissi. Fides miraculo calicis 
re.lintegrati promota 749. rop. 2 Alia viventis 
rairaeula et opera : pius obitus 750. cap. 3 Mira- 
cuhi post mortem 732 

14 Marcia Marlyr. E.r A/or(i;ro/oy;is 2|2 
20 Marcia, M. in Africa. Bx Miiiiijrologiis 746 

16 Marcianus Martyr. Ex Mntitjroliigiis 402 
10 Marcianus, M. in Ponto Asiai. Ex Maiinlorogiis 

402 

17 Maroianus, Martyr in Africa aut Antiochia; ex 
M itUjriiloijiis 478 

12 Marcus Martyr. £,T Afor/i/ro/ojiis 80 

12 Marcus iilter Martyr. Bx Marltjrologiis 80 

12 M:ires Martyr. Ex Miirtijrologiis 80 

18 MargnritaVirgo, tertiiOrdinisS. Dominici, Ti- 
ferni in Umbria 189. Vitaj Cap. \ et 'i ex MS 
Litlitto 190 e.i 192. ,■„;,. 3 « 4 Miracula e.x luiltco 
193. cap. 3 Translatio corporis et secuta luiracula 
196. Decretum de Officio Ecclesiastico 198 



20 Marianus, monachus Autissiodori 756. Vita ex 
MSS. 758. Hymnus ex MS. 759 

12 Maricus Martyr. Ex Marltjrologiis 80 

15 Maro Presb. M. in Italia, sepultus Reate. Ex 
Aclis SS. Nerei et Acliillei et Marlijrologiis 370 

13 Martius, Ab. apud Arvernos. Cultus et ecclesia, 
Vitaauctore S. Gregorio Tiironensi 132 

13 M.artialis, M. Pergami in Asia. Ex Martyrologiis 
121 

16 Martialis, M. Csesaraugustas 403. Encomium in 
hymno S. Prudentii 405 et in Actis MSS. 406 
955 f 

16 Martialis, M. in Ponto Asiae ex Martyrologiis 
402 

16 .Martialis, M. Roime ex Martyrohgiiii 401 

17 Martialis, M. in Africa. Er Cypriano et aliis 
476 

16 Martyr, Sanctis in Clivia ex Martyrologiis 410 

18 Martyres, uxor et filii S. Venustiani. Ex Jclis 
SS. Ca.isiatii el Savini Mart. 538 

19 Martyres duo in Africa fx Aforti/ro/oi/iis 017 

10 Martyres qiiinque cx il/oi'(i/ro/ojus 401 
12 Martyres vi, aliis vii aut ix ex Martyrologiis 

81 
12 Martyres ix ex Martijrologiis 81 

12 Martyres XVII «,t Afar/i/ro/oyiis 79 

13 Martyres xliv, et alii multi, Pergami in Asia ex 
Mutiyrologiis 121 

17 Marfyres lii, discipuli S. Donnani, in insula 
Scofiae Eesa occisi. Ex Matitjrologiis Hibernicis 
483 

21 Miirtyres centum, Episcopi, Presbyteri aut Cle- 
rici Marf.yres in Perside 848. Acta martyrii. Ex 
Sn-mneito 843 e f 

11 Martyres ccxL in Africa c,r ,W«i(i/roiojm 12 
11 Martvres varii in Mauritania ex Marhjrologiis 

11 

16 Mafurinus, M. Csesaraugustse 403. Encomium 
III Actts MSS. 406 9S5 f 

19 Maviliiius ,M. Melitinfe. Ex Martyrologiis 616 

1 1 M.aurus miles. Martyx Salonse in Dalmatia 5. 
Corpus Roinam translatum 10 

12 Mauriis Martyr. Ex Marltjrologiis 79 

12 Mixima Martyr. Ex Marlyrologiis 80 
21 Maximianus, Patriarcba Constantinnpolitanus. 

Ex Menol. Basilii Imp. Epistolffi SS. SixliPapa-, 
Cynlli Pairwrcliie Alexawlrix et aliortm 844 

11 Maximiis, Martyr in Mauritania. ExMroU.W 

13 Maxiraus M. Dorostori, Cultus variisdiebus 126 
Actae.r MS. Grxco 128. Acta Grsca 970 

14 Uai.mnsM.s.Tt.yv Ex Martyrologiis 212 
14 Maximus, Cornicularius Pra^fecti. Cultus. Vita 

ex Actis S. Cfccilix 203... Cap. 4 Conversio et 
martyriiim207. Analecta.^lSepultura, teinplum, 
traiislatio in Urbem 2(W. ^ 2 Nova inventio 
sub Clemente VIII 208. R^iquia; variis locis. 
Aliquodcorpus S. Maximi M. Madriti , aliud An- 
tuerpiffi 2] ] 

14 M:ixiraus miles, Mart. e legione Theba;a Me- 
diolani. Corpus a S. Carolo Borr. elevatum 
212 

15 Maximus, M. Cordula; in Perside. Ex Actis S. 
Liitiretitii et Martijrologiis 374 

17 Meceonus, M. in Afrii^a. Ex Ciipriano et aliis 
476 

15 Me.ssites, M. in Italia ex Marlijrologiis 370 

15 Messnr M. in Italia er Maiiyrologii.i 370 

16 Micas, M. in Ponto Asiaj ex Marlyroloqiis 
402 

18 Micio, M; in Africa ej Martijrologiis 538 

17 Miginus, M. in Africa. Ex Cypriaito el aliis 
470 

12 MigonusMartyr ex Martyrologiis 80 

13 



TOMI II APRILIS. 



jja 



13 UiUxa-asMartyr. Ex Marlywl. Casineiisi 130 
12 Minalia Martyr ex Martyrologiis 80 

19 Mitma, U.MeWtmieex Martyroloiiiis 616 

18 Molassius, idem qui Lasreanus, de quo swpra. 
12 Mucianus, M. Capuaecx jl/art!/n)(ojt« 80 

15 Mundus Ab. in Argathelia Scotorum Provin- 
cia. Ex Breviario Aberdonensi t't atiis 384 

12 Muscula, Martyr Capuse c.r jlfarti/rotoyiis 80 

12 Musta Martyr e.x Marlyrologiis 80 

12 MustilaMart. an in Numidia et sub Valeriano? 

ex Martyroiogiis 81 

N 

12 llabor Martyr ex Martyrologiis 80 

11 Nestor, Martyr Nicomedise ex MariJ/roi. 12 

16 Nice, M. Corinthi. Ex Menxis et Fila S. Co- 
drali 399 400 e 

18 Nicus, eremita Besutii in agro Mediolan. Ex 
Ferrario et Vita S. Caroli Borromssi 596 

17 Neophyta M. Leontinis. Ex Actis SS. Alphii, 
Pliiliid/iphi et Cyrini 475 

12 Novella, Martyr Capuae M il/ar///ro(o5iis 80 
16 Nunechia, M. Corinthi. Ex Menxis et Vila S. 

Codrati 399 400 e 







Antiochiae Syriae ex Martyrol. 



15 Uctavia M 
374 

20 Ocla, Ordinis Prseraonstr.itensis in Hannonia 
770. Vita auctore Philippo Harvengio Alibate 
Bonffi Spei 771. Cap. 1 Ortus, araor castitatis. 
fuga secularium 771. cap. 2Nupti8e paratae. As- 
seusus coram sponso et Sacerdote rogatus 772. 
cap. 3 Amore castitatis nasus praescissus 774. 
caji. 4 Ingressus in monasterium 775. cap. S Se- 
parata vita ob speciem leprae. Electio in Prioris- 
sam 775. cap. 6 Ultimus morbus, obitus etsepul- 
tura 776 

15 Olympiades, M. Cordute in Perside ExActis S. 
Laurentiiet Martyrologiis 371 

12 Opfatus Martyr cx Marlyrologiis 80 

12 Optatus alter Martyr ex Martyrologiis 80 

14 Optatus Martyr M j¥ar(i/>'o/o(/tu 212 

14 Optatus, M. Interamnae in Umbria. Ex Mrol. 
211 

16 Optatus Mart. Caesaraugustae 403. Encomium 
in hymno, S. Prudenlii 40S f in Actis MSS. 406 
960 r 

12 Orbana sive Urbana Martyr. Ex Martyroiogiis 

80 
12 Orbana altera Martyr. Ex Martyrologiis 

80 
20 Oratus, M. in Africa. Ex Martyrologiis 750 



M. 



Africa ^.r Martyrologiis 



18 r ampliilus, 
538 

17 Pantagatus, Ep. Viennensisin Gallia. Ex Mar- 
tyroiogiis, Ailone et Epitaphio 482 

18 Partenius, M. Romee cx Marlyrologiis 525 

19 Paphnutius, Ep. M. apud Graecos. Ex Menxis 
620 

20 PaphnutiusHierosolymita. .Bj: Meiiarw 785 
20 Papias M. Roms ex Marlyrologiis 746 
13 Papylus, aliquibus Papirius. Diaconus S. Carpi 

Episcopi Thyatirensis, Martyr Pergami 112. Jcla 
e Griecis traiislata. Cap. 1 Patria, dignitas, capti- 
vitas 122. cap. 2 Abductio Sardes, et Pergamum 
124. cap. 3 Fides confirmata per oculum coclitis 
restitutum, et tormenta 124. cap. 4 Mors inten- 
tata et gladio illata 125. Aqta Graeca 968 



16 Parcilaus, M. in Ponto Asiae. Ex Martyrologiis 

402 
12 Paternus Martyr. Ex Martyrologiis 80 

15 Paternus, Ep. Veneti in Britannia Armorica 
375. Vita ex Sanclilogio Britannix Joonnis Tinne' 
muthensis. Cap. 1 Ortus, vita in Britannia, ante 
Episcopatum gesta376. cap. 2 Vita inEpiscopatu, 
pius obitus 377 

16 Paternus.Ep.AbrincensisinhodiernaNormannia 
422. Vita auctore Fortunato Ep. Ex MSS. 423. 
Ciip. 1 Ortus, vita monastica 424. cap. 2 Virtutes, 
Sacerdoiium. miracula 421. cap. 3 Iter ad Chil- 
debertum Regem. Episcopatus. Obitus 425 

12 Patinus Martyr. Ex Murtyrologiis 80 

1 1 Patricius Lugduni in Galha. £x Martyrologiis 
13 

14 Patus M. Interainnae in Umbria. Ex Martyrol. 
211 

11 Paulianus Martyr, Salonae in Dalmatia S. Cor- 
pus Romain delatura 10 

15 Pausilypius. M. in Europa prov. Thraciae. Ex 
Menolotjio Basiiu Imp. et aliis 370 

12 Paulus Martyr. Ex Miirlyrologiis 79 
12 Paiilus Martyr. i^x Mrir(!/rafo(/i!5 80 

12 Paulus alter Martyr ex Martyrologiis 80 

13 Paiilus Martyr px AyniVi/ro/of/iis 130 

17 Paulus nionaclius M. Cordubai. Ex S. Eulogio 
491 

18 Perfectus Presb. M. Cordiibae in Hispania581. 
Vita auctore S. Eiilogio Ep. Mart. 581 

12 Petrus Martyr « jV/ar(i/ro/o(/ii5 80 

12 Petruseremita. Ord. Valluinbros. in Monte-plano 
dioecesis Pistoriensis. Ei Locatello et Petraccio 
101 

13 Petrus Gnnzales, vulgo Sant-Elmo, Ord. Prae- 
dic. Tudae in Gatecia § 1 Cultus sacer. Acta mi- 
raculorum. Annus etdies mnrtis 386. § 2 Patro- 
cinium navigantium : cognomentum Sant-Elmi 
386. Vita auctore Stephano Sarapayo Ordinis 
Praedirat. Cap. I Vitae secularis mutatio et religio- 
&m initia 398. cap.l Tentationes superat» : mi- 
racula patrala 389. cap. 3 Mors et post eam mira- 
cula 392. Appcndix. Excerpta e.v miraculis anno 
1238 e.mminatis 395 

17 Petrus Diac. M. Antiochiae ex Martyrologus 

475 
11 Parmuthius eremita in Armenia, cultus apud 

Grxcos ' 13 

11 Pliilippus, Episcopus Gortyuae in insulaCreta. 
Libri scripd contra Marcionem, exEuscbio etaliis. 
Cultussacer 11 

15 Potamia, M. Antiochiae Syris ex Marlyrolo- 
giis 374 

15 Potamius, M. in Galatia aut Galaecia ex Mroll. 
374 

17 Potentiana, Villa- novse in Hispania Boetica. Va- 
ria de elevatione corporis et cultu 489 

16 Primitivus, M. Caesaraugust* 403. Encomium 
ij( hijmno S. Prudentii 405 et in Aclis MSS. 406 
955 f 

12 Primus Martyr «X il/ar(yro/oyii 81 
12 Primus cum sociis Mart. Ex Marlyrologiis 81 

18 Priscianus, M. in Africa. Ex Martyrologiis 
538 

15 Prodina, M. in Italia. Ex Martyrologiis 370 
12 Proculus, Martyr. Sx Afttrti/ro/ojiiis 80 

14 Proculus, M. Interamnae in Umbria. Ex Mroll. 
211 

18 Proculus, M. Romre. ^x il/ar(i/ro/o(/ii5 325 

14 Productus, M. luteramnse in Umbria, EiMroll. 
211 

15 Prosducus, M. Antiochiae Syriae. Ex Alartyrol. 
374 

12 



LXII 



INDKX SANCTORUM. 



12 Protion, Martyr apud Graecos. Ex Meiixis 79 
12 Publiiis MartjT. i'.r Martyrofoffiis 79 

16 Pnblius, M. C<Tsaraugusf!e 403. Eneomium in 

lninmo S. Pnidnilii 40b e el iii Actis MSS. 406 

955 f 

20 Publius seu Pullius M. Ex Martijroloijii!. 

21 Pusioius, Pra'fectus Artificum Saporis 
Persarum Martvr. Ex Sozomeno 

12 Puttus MartjT. E.x Marlijrologiis 



Regis 
844 a 
HO 



Q 



.Ou 



12 \ luartus Martyr, an in Cappadocia? ExMarty- 
rohifiis **** 

1 2 Quarlus alius Martyr. Ex MarlijrologiU 80 

M. Dorostori. Cultus variis diebus 
Grseco 128. Acla Gra;ca 



MS. 



13 Quintilianus, 
126. Acta. 
976 

16 Quintilianus M. Ca;saraugusta.> 403. Encomjura 
III /ii/m ) ''. /'riirfriidiiOS e et iii Jctis MSS. 406 
«Stil 

12 Quirdilu^ Marlyr. ^'.zA/ort.i/ra/oi/iis **0 

12 Qui: fas Martjr. E.t Martijrohijiis 80 

17 Qiiintiis, M. in Africa. Ex Cijimano et oliis 
470 

20 Quintus, y.. Rnrme. Ex Marlyroloijiis 747 

14 Quiriacus seu C.yriacas , M. Roraa; cum SS. 
'Valeriano, Tiburtio, Maximo : an ex bujus dorao? 
203, 204 c 

IB Quoamalius, M. in Galalia aut Gala;c:a cx Mrol. 
374 

R 

11 J.Vainerus Solitarius, Osnabrugi in Westpha- 
lia. nienioria in Fastis 60. Vita exMS. et aiitiqiia 
cditioiie 61 

12 Uevocatus Martyr. Ex Martyrologiis 80 

12 RestitutusM:irlyr. .B.Til/.iyi?;ro/i)(/iis 80 
Ib Uodanus seu Ruadanus, Ali. Lothrensis in Ili- 

benii:i 378 Vila cx MS. Cap. 1 Prima initia et 
miracula quirdam 379. mp. 2 Acta cum S. Fi- 
niano et Dermilio Rege pro vincto innocente 380. 
cap. 3 Reliqua miracul» 382 

13 Rnmanus Ep. Melensis. Tempus Sedis, nomen 
in lastis 134 

17 Rudolplius puer, a Judaeis occisus Bernse 500 
alii variis locis 501ef502ad 

12 Rulinus iSlartyr. Ex Martiirologiis 80 

19 Rulus, M. Melitina>. Ex Martyrologiis 616 
19 Rufus alter, M. MelitiiiEe. Ex Marlyrologiis 
616 



12 Secundinus Martyr ex Mai:. lologiis S'J 

12 Secundus Martyr px ^l/on I ,'iijii6 80 

13 Seculor, M. Ohalcedone i'. Marlyrologiis 129 
20 Senesius Marlyr ex Martj^ologiis 748 
H Septimius iniles, Martyr SaluiuE in Dalni:iti.i a 

Corpus Romam transla'um 10 

18 Septimus Diac. M. Saloua! in Dalnnti.uu' Mar- 
tyrohgiis 537 

19 Sericianus, M. in Africa M 3/ni/.v.c.'c,,iis 017 

19 Sericianus alter, M. in Africa cx Marlyrologiis 
617 

20 Servanus, M. in Africn rj .l/fir/jyiw/ojii.s 740 
12 Severianus Martyr i'.f Martyrol. Cnsincnsi 80 
20 SeverianusM. Nicomeiliae ea: Fustis Grxcis el 

Latiins 749 

20 Servilianus, M. Romae sub Trajano ex Actis S. 

Domitillx ct Mnrlyrohyiis 743 

11 Siagrius LugduTii, alius a Sieario Episcopo e.r 
Martyrologii.-. 13 

12 Silvanus, Marlyr Capu.-e f.r .1/«r/i/ro/oi/iis 80 
10 Silvanus, M. in Po:ilo Asia; c.cil/ui/i/ro/oi/iis 406 
20 Silvanus seu Silvaniuuus, M. iu Africa ex Mar- 

tyrologiis 730 

20 Silvanus, M. Roma;i'xil/ai7i/?'o/o.(/iis 731 
15 Silvesler, Ab. Reomaensis in Galha cr MS. elo- 

gio, Vitii S. Germaiii Parisicnsis, diplomale Clilo- 
tlnirii I Regis, el Martyrologiis 383 

21 Silvius, M. Alexaniiriaef.r Tl/ar/i/ro/oi/iis 840 
21 Simeon Episc. Seleuci» et Cte.-iphontis Mart. 

iii Perside 841. Acta martyrii i'.r >yo;omi"iio 849 
20 Simon Tudertnius Ordinis Eremitarum S. Au- 
gustini Bononiie 813Miraculara-;irofi'ssi/iiw.;l/SS. 
Cap. 1 Miracula facta tribus proximis a inorte 
diebus816. cap. 2 Alia ejusdem anni et mensis 
Aprilis 818. cap. 3 Reliqua hiijus anni et trium 
sequentium 820. cap. 4 Processus secundus de 
miraculis 821. cnp. 3Processus tertius de eisdem 
823. ciip. 6 Hujus processus pars .altera 823. cnp. 



Sa 



12 Oabas Gothus Martyr in Cappadocia. Religio 
florens apud Gothos : sub Athanarico Rege 
fere extincta. S. Saba; cultus. Alius ab eo 
S. Sabas Dux 87. Acta raartyrii 89 et Grseca 
968 

20 Salaianns, M. Romae. Ex Martyrologiis 747 

11 Salon, M. in Mauritania. Ex Marlyrologiis 
11 

12 Saluslus Martyr. ExMartyrol. Casineiisi 80 
16 Saturuini iv MM. Ca;saraugustae403. Eucominm 

tii /ii/miio S. Prudeiitii 405 f 

12 Saturninus Martyr. Ex Marlyrolngiis 80 

12 Saturninus alterMartyr ex Manyrologiis 80 
14 Saturninus M. luteramiia; in Umbria ex Mrol 

211 
12 Saturus M. Capua; <:.i- Martgrologio Cnpuaiw 80 
16 Scubiho, socms S. Paterm Episc. Abrincensis. 

Exhujus Vila el Mrul. 422 a 420 208 d e 249 d e 



827 

80 

80 

Ortus, 

Molis- 

cap. 



7 Appendix ad hunc processum 
12 Sinlla Marlyr i'.r Mariyrohgiis 
12 Spinus Marlyr cr jl/iir/i/io/oiyiis 

17 Stephanus, III Ab. Cisterciensis. Cnp. 1 
viia moiiastica, peregrinalio. Accessus ad 
mum et Cistercium : ejus Prioratus 493. 
Abbascreatur : prima statuta. Paupertas divini 
tussublevata :attentioin oratinne, humilitas493. 
cap. SCimsolatio ab appareutemunacliodefuncto, 
et a visiune moribundi. Adventus S. Bernardi et 
aliurum 493. cap. 4 Varia monasteriaconstructa. 
Slatuta nova. Cliarta caritatis 496. cap. 5 Onu- 
Abbatiale depositum : morbus, obitus, cultus 497 

16 SuccessusM. Cjesaraugustae 403. Encomium iii 

ligmno S. Prudeiitii 405 et iii Actis MSS. 406 

935 f 
11 Sulpicianus miles, Martyr Salon;e in Dalmatia. 

6 Corpus Romam translatum 10 

20 Sulpitius, M, Roma; subTrajano ex Actis S. Do- 

mitilla; et Martyrnlogiis 743 

14 Symphronius Martyr i'x il/or/i/ro/oi/iis 212 

14 Symphronius. Martyr Uoma; oum SS. Valeriano, 
Tiburtio, Maximo. 203, 204 c 

18 Syricus, M. in Africa ra il/arii/ro/oi/iis 338 

15 Syrus, M. Antiochiae Syriae ex Martyrologiis 374 



XacceusM. Alexandria; ei jl/arii/i'o/oi/iis 746 

12 Telricus Ep. Autissiodori Martyr. Tenipus Sedis, 



res gesta'. Oratorium ei erecluni 
12 Tertia Martyr ex Martyrologiis 
16 Tertia M. Corintlii ex Murlyrologiis 
12 Terlius Martyr ex Martyrohgiis 
12 Tertius alter Martyr cx Jl/ar/i/ro/oi/iis 



«5 
80 
399 
80 
80 
16 



TOMI II APKILIS. 



16 Tertius MaHyv rx Marlijrohgus 402 

12 TertullaM.an inlSumldia etbub Valeriano? ex 
Mnrlijrologm Sl 

11 Thelius niiles, Martyr Salonse o.CorpusRomam 
translatum ) 

10 Theodora, M. Corinthi cc Mrol. rl Mciueis 399 

17 Theodora, M. in Afr'ica ej Ojijriano el aliis 47G 
Ib Theodorns, Presbyt. M. in Europa provincia 

ThraciiB ex Meiwl. fiiisUn Imp. el oliis Grieeis 3G9 

20 TheodorusTrichinas, in eremo Thraciae |ii'ope 

Constantinopolim ex Menoloiiio Basilii Imp. el 

Mcmris 754 

13 Theodosius Martyr sub Sapore Rege e.T Mena-is 
e.l Synaxariis 130 

20 Tiiennas, Martyr Nicomediffi ex Fastis Graxis el 
Liitiins 74S 

20 Theotiinus, Ep, Toniis in Scythia ex SoMueno, 
Socrate e.v Marlijrol. Rom. 7S3 

14 Tliomais, M. Alexandriae, ob pudicitiarn in nia- 
triinoiiio servatain occisa, e.t Menieis 2 1 3 

16 Thuribius, Episc. Cenomaiiensis in Gallia 412. 
Vila cx MS. collectwne MorelU 'il3. A\ia.ex MSS. 
Cap. 1 Adventus ad Cenomanenses. Episcopatus. 
Conversio Cajaniet aliorura 4lt). cap. i Miracula 
patrata. Obitus. sepultura 416 

14 Tiburtius MartyrM iUS. Tamlachlensi 212 

14 Tiburtins frater S. Valeriani. Cultus. Vila cx 

Actis S. Caciliie 203 Ca/). 2 Coiiversio adfidem 

baptisinus. Aspectus Angelorum 20a. co/). 3Exa- 
raeii coram Ahnacliio Prieside 206. ro/i. 4 Marty- 
riuin 207. Analecta §i Locus sepulcri, teinplum 
erectum. Translatio in Urbeiii 208 § 2 Nova in- 
veiitio sub Clemente VIII 208. § 3 Reli^uiaj ahbi 
209 934 

19 Timcm Diaconus ex VII priinis, M. Corinthi, ex 
Mnrlijroloiiiis et AitisS. Barnabx et aliis 616 

12 Titianus Martyr ex Martijrolorjiis 80 
14 Titulus, M. Interaranui in Uinbria ex Marlijrnlo- 

giis 21 1 

19 Tryphon, Patriarcha Constantinopolilauus ex 

Leone Grammalico, Cedreno et Menaiis 624 

18 Tureniiinus, M. in Africa ex Martijrologiis 538 
10 Tiiribius, Ep. .isluricensis in Hispania 417. \'i- 

l&exMS. 418 

U 

Udalricus, Ordinis S. Benedicti in Rhetia ex Vila 
S. Geroidi potris 62S 

12 Urbanasive Orbana Martyr e.i- Mariyrologiis 80 

16 Urbanus, M. Cajsaraugiislie 403. Encomium ni 
tiymno S. Priidenlii 40b et in Actis MSS. 406 
960 f 

18 Ursmarus, Ep. et Ab. in Belgio. § i Vitaetmi- 
racula a variis scripta. rempus vit<e et translatio- 
nis Binchium HoS. ^' 2 Cultus variis diebus. Mo- 
nasteriaet templa constructa So6. Vila Auctore 
Ansone Ab. Lobiensi cr jl/,SiS. ob7.Cii/).l Visio- 
nes factce matri ejus. Vita privata et Episcopalis 
S38. cap. 2 Varia miracula, obitus bS9. Appendix 
1 ex MS. Loiiicnsi bb9. Jpp. 2 Ex Fulcuino 860 
Historia miraculoruin AuctoreFulcuino 501 Cap. 
I Lobieiises in irruptione Hungarorum liberati 
561 ca/i. 2 Pluvia obtenta, ca?ci illuminati, da;- 
raoniaei liberati, contractus sanatus SC3. cap. 3 
Contractus et paralyticus sanati ; obtrectatores 
puniti, aliamirucula b64. lu^. 4Beueficiapra;stita 
contractie, laps;e in puteum, a dajmone obsesso 
56b. cap. 5 Dolor dentiuin sublatus, nuires a se- 
gete abacti. Furescapti. lUibulci a submersione 
liberati 566. i'u;;. Priedones puniti, incendium 
sublatum, bydiopicus sanatus b68. Historia rai- 
raculorum in circumlatioiie per Flandriam. Caj). 



1 Occasio peregrinationis. Iter Insulas et Casle- 

tiim. Inimicitiffi sublatse : sanilatcs collata) 570. 

cap. 2 C;eci etvarii a;grisanati. Odia sublata 372. 

c(ip. 3 Reus servatus. pluvia data ; claudi, cpci 

et alii sanati : ostium ecclesi«e ultro apertum b74 
13 Ursus, Ep. Raveniup. Cultus sacer. \UsiexIiu- ' 

heo 131 

21 Usthasanes Eunuchus, Nutritius Regis Saporis 

Mart. 846. Actamartvrii ex SoMmeno 830 



\T 

f alentinus, M. Interamna; iu l nibria cr Marty- 
rolngits 21 I 

11 Valentus Martyr M MiS. Tamlachlensi 212 
14 \'alerianus, Sponsus S. Casciliic. Cultus Vita cx 

ActisS. Cxcdij; 203. Cap. \ Coiiversio ad fidern, 
baptismus, Angeli alloi|uiuin 204. cup. 2 Instru- 
ctio fratriTiburtio data, addiictioad S. Urbanum 
et bapli.^nuis 20b. cnp. SExamen coramAImachii 
Pi'*side et fidei confessio 206. cap. 4 Martyriuiii 
207. Analecta. § i Locus priiiius sepiilcri, teni- 
plum dicatum. Translatio in Urbem 208. g 2 No- 
va inventio sub Clemente VIII 208. §3 Reliquiio 
variis locis, saltem sub noinine ejus 209 95i 

14 Valerianus, M. an InteramnEe in Umbria Marty- 
rologiis 21 1 

12 Valerius Martyr c.c Afar/i/ro/ojiis 80 
12 Valerius Martyr «' iWdtti/ro/ojiW 79 
12 ^'aricus Martyr rr il/ur/i/ro/o,'/i7s 80 

16 Vasio, Mart. Sautonensis in Gallia 420. Vita ex 
3 .USS. 420 

17 Ventus, M. in .Africaci: Cy/inaiio cl aliis 470 

18 Venustianus Proconsul, M. Tuderti ex Actis S. 
Cassiani fralris et S. Samni Marlyriim 538 

12 Venustus Martyr ex Mnrtyrologiis 80 

12 Venustus Martyr ?!■ Afurti/ro/ojiis 81 

12 Venustus alter Marlyr ex Marlyrologiis 81 

1 2 Verecunda Martyr r.r Martyrolojiis 79 

12 Verecundus alter Martyr i'.r A/ui7i/ro/o(/iis 81 

15 Veronica M. Autiochia; Syri^iu- Mariyrol. 374 
15 Verouica M. in Mesopotamiarx .l/ur(i;ro/. 374 
12 Victor Martyr Bracara; in Portugallia, Cultus, 

tempus, an cuni sociis ? 78 

Compendium martyrii ex antinuis Breviariis 78 
12'Victor Martyr cx il/ar/i/ro/ojiis 80 

12 Victor alter Martyr ex Marlyrologiis 80 

12 Victor tertius Martyr cx Marlyrologiis 80 

12 Viclor quartus Martyr pj 3/oi7i/io/or/iis 80 

18 Victor, M. in Africa c.r Martyrologiis 538 

20 Victor, M. Nicoinediie ex Fasiis Grn-c. et Latinis 

745 
20 Victor, Ep. Martyr Romae ex Mariyrologiis 746 
1" Victoricus, M. in Africa fx Cj/jriufio c( o/iis 476 
12 AMctoria Martyr cj il/rir'i/ro/a!;iis 80 

18 Victoricus, M. Saloux' in Dalmatia ex Mrol. 537 
12 Victorinus Martyr cc MarUjrolugiis 80 

15 Victorinus Presb. M. in Italia cx Aciis SS. Ne- 
rei et Acliilki el Marlyroliigiis 370 

18 Victorinus, M. Roma; cx Jl/ar/i/rotoi/iis 525 

10 Viiicentius Martyr cj.' il/iii7yro/ojiis 402 

16 Viiicentius M. uuin Rom;e an Caucoliberti ? ex 
Mnrtyrotogiis 401 

19 Vincentius, M. Caucoliberti inHispania citerioro 
017, Acta suspecta 618 

20 Vincentius, M. iii Africa ex Martyroloyiis 740 
14 Virgines M.M. socia' S. Domujn*, Interamnte iii 

Umbria M Marlyrohyiis 211 

12 Vissia Virgo, Martyr Firmi iu Italia cx Ugliello. 

Ferrariuetc. gl 

11 Vitalis Martyr f.t il/S. Cnsiiiriisi .I/ui/i/ro/. 13 

12 Vitalis Martyr cx.Vur/i/ro/oi/iis 80 

21 Vitalis, M. Alexandria; « .1/ar/i/ra/ai/iis 845 

A\' 



w 



VV ernherus puer, Wesalise a Judjeis occisus. 
Baclieraci depositus, in dioecesi Trevirensi 695. 
Historia passionis ex MS. 637 Epitome ex MSS. 
Actis Bocmmdi ^lrchiej). Trevirensis 700 Miracula 
xc intra duos menses ab ohitu patrata. Ex labula 
ad seputcrum appensa 702. Inventio corporis et in 
novam arcam translatio ex MS. 703. Historia Mi- 
raculorum ex MS. Instrumenta a pag. 706 ad 
71 2 Processus Bacheracen. cx MS. Cap. i Intro- 
ductio ad causam et instrumenta ad cultus antiqui 
praescriptionem probandam 712. cap. 2 Puncta ad 
legitimam probatioiiemdelata 713. cap. 3 Ingres- 
sus ad testium receptionem.et primitestisrespon- 
sio integra 717. cap. 4 Depnsitiones circa stirpem, 
martvrium, revelationem, et capellam S. Wern- 
heri 718. cap. 6 Uepositiones circa cnltum 721. 
cap. Depositiones circa miracula 723. cap. 7 
Syllabus testium reliquorum 720. ca/j. 8 Proces- 
sus Oratorum circa Clerum ; hujus responsum 
Til.cap. 9Attestatio Magistratus Wesaliensis et 
ConventusWilhelmilarum etNotarialis fideR730. 
Translatio Reliquiarum. § 1 Digitus Vesontionem 
delatus 732. § 2 CorpusBacheraco ablatumtran- 
sit in potestatem Marchionis Spinolae 733 § 3 
ReliquiaBin Belgioet Italia 736 

18 Wictcrpus, Episc. Augustanus 543. Vita ex va- 
riis. Cap. 1 Res gestseante Pontificatum 346.cflpi 
2 Excepti SS. Magnus et Tozzo. Dedicatae eccle- 
sia^ Waldenhovensis et Faucensis 547. cap. 3 
Vertigalia impetrata. EcclesiaCampidonensis de- 
dicata. Obitus SS. Wicterpi et Magni B48. cap. 



INDEX SANCTORUM 

4 Sepultura Inventio et Translatio corporis Au- 
gustam349. Vita et translatioauctorePaulo Bern- 
riedensi 534 

20 Wiho Ep. Osnabrugensis ex Krant-Jo et Ofjicio 
Ecclesiastico 759 

21 Wolbodo Ep. Leodiensis. 852 Vita^ elogium ex 
.MSS. jl/(j?'(i/ro(o</iis852.Vita auctore Reinero mo- 
nacho Leodiensi S. Laurentii ex MS. codice 854 
Cap. 1 Ortus, studia, Vita in^ Canonicatu Ultra- 
jectino, Aula S. Henrici Imp.et Episcopatus 854. 
cap. 2 S. Henricus Imp. reconciliatus SS. Wol- 
bodoni et Hei'iberto. Frisonum pax procurata856 
ca}i. 3 Extremus morbus et pius obitus ; virtutes 
viventis, et miracula mortui 857 Jppendix 1 Mi- 
racula post obitura ex afia f^ita MS. 859 Append. 
2 Novissima corporis elevatio 861 



tieno Episcopus Veronensis in Italia. Cap. 1 Sen- 

tentia asserentium S. Zenonem obiisse Confesso- 

rem, et floruisse seculo iv 68 Vita auctore Coro- 

nato Notario cx 7 MSS. 70. cap. 2 Sententia as- 

serentium cum S. Gregorio obiisse Martyres, an 

sub Gallieno Imp. 72. cap. 3 Historia Translatio- 

nis et miraculorum : templa illi dicata 73. Histo- 

ria elevati corporis et miraculorum ex MS. 76 

20 Zenon, Martyr Nicomediae ex Fastis Grxcis et 

Latinis 745 

1 3 Zoilus Martyr sub Sapore Rege ex Menxis \ 30 

20 Zoticus Martyr Nicomedije ex Fastis Grxcis et 

Latinis 745 



INDEX 



INDEX 



CHRONOLOGICUS. 



SECULUM I 

An. 66 Basilissa et Anastasia, Matronae Romans, 
coronantur martyrio 368 

Sec. I S. Timon Diaconus, ex rii primis, Martyr 

Corinthi 616 

S. Domnius Episcopus, in Dalmatiam a S. Pe- 

tro missus, Martyr Salonae 6 a 

An. 92 S. Antipas Episcopus, Pergami in Asia obit 
Martyr 3 

Stib finem sec. i SS. Maro, Eutyohes, Victorinus 
Presbyteri, Messor, Proclina, Messites, .Jo- 
cundus Martyres in variis locis Italis 370 

SECULDM II 

Sub Trajam SS. Sulpitius et Servilianus, Romae ca- 

pite plexi 747 f 

Sub Hadiinno SS. Tlieodorns Presb. et Pausilypius 

Marfyres in Europa provincia Thraci^ 369 
SS.EIeutherius Episc. et .\ntia mater, coronan- 

tur martyrio b:2S 

An. 119 S. Calocerus Brixiensis obit Martyr, Al- 

biugauni in Liguria 520 

An. 149 S. Anicetus creatur Papa 473 e 

An. 150 S. Justini Philosophi prima Apologia 

Antoniuo Pio offertur 108 b 

An. 151 S. Lazarus, Diaconus Tergesti, martyrio 

coronatur 66 68 a 

An. 153 S. Aiiicetus Papa obit Martyr 474 c 

Circa. 170 S. Justini Philosophi secunda Apologia 

Lucio Vero oblata 108 e 

Mors illi a Crescente Cynico procurata 108 f 

Circa. 180 Philippus, Episcopus Gortynae in insula 

Creta, et scriptor obit 1 1 

Circa. 185S. Apollonius.Senator Romanus,Martyr 

obit 536 

Sec. 2 S. Fronto, Abbas in eremo Nitriensi iEgypti 

201 

SECULUM III 

An. 230 SS. Valerianus, Tiburtius, Maximus, Cy- 

riacus, Diocletianus, Symphronius, et Doci- 

mus Roma> passi 204 d 

Cirra. 236 SS.Isidora et Neophyta sorores,Marty res 

Lenntinis in Sicilia 475 

Post an. 250 SS Mappalicus, Barunus et alii xix. 

Martyres in Africa obeunt 476 

An. 251 SS. Olympiades et Maximus, Cordulse in 

Persidejussu Decii occisi 371 

Cirra.272 SS. Apollouius, Epliebus, et aliixiii,Mar- 

tyres Interamn» in Umbria 211 

Ci7-m.297 S. Maximus miles e Tbebaea legione,Mar- 

tyr Mediolani 212 

Sec. 3 Pliarmuthius Eremita in Ariuenia iloret 13 

SECULUM IV 

5«*DM(-/c(wnoMartYres Agapeetix et xlii alii 79. 
Quartus Saturninus et lxxvii. Cyprianus 
et VIII Capuie 80 



Primus, Carus et viii etvi alii. Eocapus et vi, 

Eupbemia et iii et ix alii 81 

S. Domnio, Cubicularius Maximiani Imp. Mar- 

tyr obit 6 c 

SS. Maximus, Quintilianus, Dadas MM. 126 

S. Ardalio mimus Martyr 213 

An. 303 SS. Alexandra Imperatrix, uxor Diocletiani 

Imper. ejusque famuli Apollo, Isaacius, et 

Codratus Martyres Nicomedi» 839 

SS. Optatus, Lupercus, Successus et alii xv 

MM. Czesaraugustae 403 S. Caius et Cre- 

mentius Confessores ibidem 410 

S. Vincentius M. Caucoliberi in Hispania cite- 

riore 6 1 7 

SS. Victor, Zotious, Acyndinus et alii vi, Mar- 

tyres Nicomediae 745 

An. 304 S. Encratides, sive Engratia, V. M. i'.2s- 

saraugust» 407 

An. 311 S. Venustianus Proconsul, ejusque uxor 

et tilii Mart. Tuderti iu Umbria 538 

An. 337 S. Juliiis creatur Papa 82 c 

An. 349 SS. Simecin Ep. SeleuciaB et Ctesipbuntis, 

alii 100 Epp. Presb. aut Clerici, item Ustha- 

zanus Eunuchus , Abedechalas et Ananias 

Presb. Pusieius cum filia Martyres in Per- 

side 21 Aprilis feria in Parasceve Domini 

841 

Suh Sapnre SS. Eleutherus Persa, Theodosius et 

Zoilus MM. 130 

Sec. 4 S. Thuribius, Episc. Cenomanensis in Gallia 

412 413 b c 

S. Marcellinus Episc. Ebrodunensis 752 

Circa. 350 S. Innocentius Ep. Dertonen. ooit 478 

Jn. 352 S. Julius Papa obit 86 b 

An. 370 S. Sabas Gothus Mart in Cappadocia fer. 5 

Paschatis 1 2 Maii 87 90 b 

An. 396 S. Ursiis Ep. Ravennas obit 131 

Circa. 396 S. Crescentius Subdiaconus Florentiae 

obit . 620 

SECULUM V 

Jn. 420 S. Turibius creatur Episc. Asturicensis 

418 a 

An. 434 S. Maximianus Patriarcba Constantino- 

politanus, obit 12 .\prilis in Ccena Domiui 

845 f 

An. 440 Leo Magnus absens iu Gallia in Papam 

eligitur 18 .\prilis, ordinatur 28 Maii 16 b c 

Sec. 5 S. Martius Abbas apud Arvernos 132 

S. Thomais Alexaudriae ob pudicitiam occisa 

Martyr 21 3 

S. Theotimus Episc. Tomitanus in Scythia flo- 

ret " 753 

SS. Mamertinus et Marianus monachi florent 

Autis.-.iodori 756 

Circa. 400 S. TuribiusEpisc. Asturicensismoritur 

418 b 

An. 461 Leo Magniis Pontifex Roraauus obit an. 

IX Novemb. et xi Aprilis translatus? 16 c d 

Cmu, 489 S. Romanus Episc. Metensis 134 

Cireo. 800 S. VasiusMartyr occumbit Santonibus in 

Gallia 420 

SECULUM 



AD ACTA SANCTORUM APRILIS. 



SECULUM VI 

Sendi 6 inilio S. Barsnnuphius solitarius prope Ga- 

zara in 1'altEstina obiit 22 

Post (!U. 50:) S. Eiispbius, Ep. Fanensis in Ilalia, e 

vita dpoessit 940 

Cir. 5.iOS. Paiitajrathus Ep. Viennen. obit 48^ 
Cir. S45 S. Silvester ore.itur Ah. Reoraaensis, post 

morleni S. .loannis 383 f 

Cir. 350 S. Isnac. Abbas Spoleti in Umbria 27 

Src. G S. Con^lantinus seu Constantius, Ep. Vapin- 

ceiisis 90 

S. .Aliundius, Mansion.nrius Ecclesine S. Pelri 

Rom.ne i\i 

S. Rnilanus sive Rnodanus. Ab. Lnthrensis in 

Hilicrnia floret 378 

Cir. 5b3 S. Paternuscrcatur Episcopus Abrincensis 

4^2 c 
Cir. S52 S. ('yprianns Ep. Brixiensis obit 8i6 

Cir. 5C5 S. Paternus Episcnpus Abrincensis oliit 

422 c 
Cir. 5fi0 S. P.ilernns Ep. in Wallia, mortuus in 

Britnnnia Armorica 375 

Cir. 575 S. Silvester Ah. Reomaensis obit 15 Aprilis 

383 
Ah. 586HermcnigiblusRexMartyr 135, l'i8a 
Cir. 598 S. .\nastasius, Patriarclia Antiochenu":, 

scriptor obit 848 a 

Cir. 600 Dnnnanus et ui discipuli Hiberni occiilun- 

tur 483 

SECULUM VII 

An. 640 S. Lasreanus .'\b. Hibernus obit in fcslis 

Paschalibus 5il f 

An. 642 Corpora SS. Dnmnionis, Vennntii, An;i-;ta- 

sii et aliorum vi ex Dalmatia, rurnnte .lo.-inne 

Papa IV. Romnm ad ecclesiam Lateranensem 

trauslata 10 ef 

Aii. 644 S. Usraarus nascitur dein Episc. et Ab. 

LobuMisis 538 d 

^/li. 6.10 Fniitanella a S. Wtindregisilo extruitur 

215 c 

Src. 7 S. A\-.i Comitissa Montibus Hannoni£e floret 

575 

S,.\nnslasius Presb. raonachus Sinaita scriptor 

ohit suh Heraclio Irap. 847 e 

^Ik. 051 S. Wicterpus Episo. Augustanus obit 

345 c • 

Aii. 63G S. Fructuosiis ex Episcopo Dumiensi crea- 

tur Arehiep. Bracarensis 42G c 

An. 665 Ideni obit 426 f 

An. 667 S. Wandregisilo S. Lantbertus succedit 

Alibas Fonianellai 215 c 

An. 673 S. rnilhlacus e regia Merciorum stirpe 

iKiscitur 37 a 

Cir. an. C80 S. Agericus Abbas Turonensis S. Mar- 

liiii in Gallia 30 

An. 681 S. Laiitbertus ex Abb.nte Fontanellensi or- 

diuatur Arcbicp Lugdunen. 215 c 

An. 683 S. Ansliertus ex Abbate Fontanellensi 

cousecratur Archiep. Rotnraagensis 215 d 

Jn. 687 Sergius I creatus Papa, corpus S. Leonis 

Mngni in capsa tumbiB inclusa condit 21 c 

Cir. 688 ,S. Lanlbertus Archiep. Lugdunensis obit 

14 .\prilis 215 

^tn. 697 S. Giithlacus ingreditur monasteriura Ri- 

, ponense 37 ^ 

Aii. 607 S. Ursraarus creatur Abbas Lobiensis 

556 a 

D.' liiat F.cclesiam Lobiensera 3G0 d 

Aii. 699 S. Guthlacus flt anachoreta in Croylandia 

37 a 



Cir. 700 S. Landricus Episc. I\rpten. et Ab. Sone- 

giensis et Altmontensis obit 485 

S. Gorleberta Virgo Novioduni in Belgica se- 

cunda 31 

SECULUM VIII 

Inilio srr. 8 S. Tetricus Ep. Autissiodor. M. 95 
707 S Abbo Ep. Metensis obit 384 

710 S. Dainianns Ep. Ticinensis obit 91 

713 S. Ursmnrus Episc. et Abbas Lobiensis obit 

555 3Sfi a 
714 S. Gnthl.ncus in Crovlandia moritur 37 a 

50 a 
717 S. Erkenbodo creatur Ab Sithivensis 94 a 
720 S. Erkenbodo creatur Epise. Teruauen. 

93 a 94 b 
742 Iilem obit 93 a 94 e 

7.55 SS. Marci, Lazari, Primi et Apollinaris 

corpora Tergesto Veronam translata 68 
776 S. TheoiUilfus Ep. et Ab. Lobien. obit 

553 a 
Huic inscripsit Vitam S. Ursmari successor 

Anso 553 b 

Iconnmiicliis S. Cosmas Conf. Ep. Chalcedon. 

579 
S. Basilins Ep. Parieusis in Mysia 06 

Sul) finem sec. 8 S. Anthusa V. filia Consfantini Co- 

pronymi Iinp. sanctimonialis obit 488 



An. 
Cir. 
An. 

An. 

An. 
An. 

An. 
An. 

An. 



Siih 



SECULUM IX 



An 



810 S. Zenonis Ep. Veronen. corpiis elevatur 

et transfertur 73 d 74 

An. 823 S. Ursiiiari corpus elevatur 560 f 

An. 838 SS. Jiiliani, Thuribii. Pavacii, corpnra et 

S Liborii pars corporistransferuntur4l2a b 
An. 850 S. Perfectus Presb. M. ohit Cordnbaj 381 
Cir 850 S. Joannes discip. S. Gregorii Decapulitra 

obit CP. " 580 

Sec. 9 A Crontarum et Slavoniffi Ducibus donationes 

fiictffi SS. Domnio et Anastasio Salonitanis 

10 e f 
S. Georgius Conf. Ep. Antiochia; in Pisidia 

623 
S. Wiho Ep. Osiiabrugensis in Westphalia 

759 
An. 856 SS. Elias Presb. Paulus et Isidorus mona- 

chi, Martyres Cordubae 491 

Cir. 860Reliquia; S. Barsanuphiisolitariiex Oriente 

translatiB Uriam in Salenlinis 23 d 

An. 871 S. Guthlaci Reliquiae ob Danos irruentes in 

silvam Ancarig delalae 52 d 

Abbas Croylandi;e cura suis monachis occiditur 

a Danis 52 e 

Cir. 875 S. Guinochus Episcopus in Scotia 139 

SECULUM X 
Cir. 930 S. Hugo monachus ^duensis et Prior En- 

ziacensis obit 761 

An. 942 S. Tryphon ordinatur Patriarcha Ccnstan- 

tinopolitanus 624 b 

Postan. Idem obit G24 c 

•Si-c. 10 S. Mundus Ab. in ArgatheliaScotorum pro- 

vincia fioret 388 

S. Geroldus eremita, et BB. Udalricus et Cono 

eju" filii in Rhetia 623 

An. 954 Hungari Lobium invadunt 
An. 984 S. Elnhegus ordinatur Ep. Wintnniensis in 

Anglia 627 b 631 a 

SECULUM XI 

An. 1001 S. Alferius fundator et i Abhas Cavensis 
in Italia 96 

An. 



An. 

An. 

An. 

A>i. 
An. 
An. 

An. 

An. 
An. 

An. 
Cir. 
An. 

An. 

Sec. 



An. 
Cir. 
An. 
An. 
An. 
An. 
An. 
An. 



Jn. 
An. 
An. 
An. 
An. 

An. 

An. 

An. 

An. 
An. 

An. 



An. 



TOMI II INDEX CHRONOLOGICUS 

1001 S. Hugonis jEduensis Enziaci corpus ele- An. 
vatur 761 c 768. 

1002 S. Leo IX Papa nascitur, et Bruno ap- 
pellatur 642 c G48 a 

lOOG S. Elphegus creatur Arcliiep. Cantua- 

"ensis 627 b 632 a 

101:2 Idem obit Martyr 627 c 

1021 B.WolbodoEpiscopus Leodiensis obit8S3 

1023 S. Elphegi corpus Londino transfertur 

Cantuariam 640 f 

1023 S. Leo dein Papa 9, mittitura Conrado 

Salico fum exercitu in Longobardiam tunc 

.'idhuc Bruno dictus GbO b 

1026 Idem fit Episcopus Tullensis G42 c 

1031 Vita B. Bernardi de Tironio a Gaufredo 

discipulo scribitur 868 c 

1033 S. Anselmus nascitur 802 d 

1040 S. Emma in Saxonia inferiore obit 958 

1048 S. Leo IX Papa Wormatias designatus, 
anno seq. electus et coronatus 642 d 

1049 S. Gerardiis Ep. Tullensis a S. Leone IX 
Papa adscribitur Sanctis 644 c 

11 Adam Parisiensis Spoleti scribit Vitam S. 

Domnii Episo. Salonitani 6 f 

A SclavoniieRegibiisDonationesfactfeS. Dom- 

nio Salonitano 10 a 

S. Donanus Ab. Tanglandiae in Scolia 493 

10S4 S. Leo IX Papa moritur Romas, miraculis 

clariis 646e6G3ef 

1036 Nascitur B. Bernardus Fundator Tiro- 

niensis 221 c 

1060 S. Anselmus fit Prior Beccensis in Nor- 

mannia 867 e 

1066 B. Bernardus de Tironio fit Abbas S. Cy- 

priani 221 d 

1078 S. Anselmus ordinatur Abbas Beccensis 

8ft2 e 872 b 
1093 Idem consecratur Arehiepiscopus Cantua- 

riensis 862 e 876 a 

1098 B. Petrus eremita Ordinis Vallumbrosani 

obit 12 Aprilis 101 

1098 Cistercium monasterium cosptum incoli 

493 e 



Lxvn 

1136 S. Guthlaci corpus elevatum miraculis 

claret 85 

1138 Habitus Cisterciensis assumitur in mo- 

nasterio Dunensi S84 c 

Circa. 1140 B. Guilielmus Peregrinus in Bavaria 

Transdanubiana obit 770 

Civca. 1142 B. HerlucaVirgo obit S43f 

An. 1135 8. Idesbaldus creatur Ab. Dunensis 384 c 
An. 11S8 Ven. Oda Ordinis Prieraonstrat. Bona- 

Spei obit 777 c 

An. 1161 Mediolanum a Frederico ^nobarbo ca- 

ptum et dirutum 592 e f 

An. 116G S. Galdinus ordinatur Archiep. Meliola- 

nensis ggi a f 

An. 1167 B. Idesbaldus Ab. Dunen. obit 383 c 
An. 1170 Reliquiie S. Barsanuphii in novam Cathe- 

draleui Uriae transferuntur 26 d 

An. 1176 S. Galdinus Archiep. Mediolanen. S. R. 

E. Cardinalis et Legatus obit 390 891 f 

An. 1179 B. Eberliardus Prajpositus Marchtallen- 

sis Ord. Prajmonstrat. obit 498 499 f 

An. 1182 B. Bernardus Pcenitens Audomaropoli 

oljit 673 678 b 

An. 1184 S. Benedictus Fundator pontis Avenio- 

nensis moritur 14 Aprilis 235 e 

S. Stephanus tertius Ab. Cistercien. obit 28 

Martii, colitur 17 Aprilis 498 a 

An. llSCiS. Drogo Reolusus Seburgi in Hannonia 

oliit 437 

An. 1188S. Hildegundis Ordinis Cisterciensis Virgo 

subbabitu monachi, obit 787 b 

Circa. 1200 B. Hadwigis Virgo, Magistra coenobii 

Marensis, Ord.Pra;monstrat. 263 



SECULUM XIII 



An. 



An. 



SECULUM XII 

1103 B. Bernardus construit monasterium de 
Tironio 221 d 238 d 

1105 S. Elpliegi corpus incorruptum invenitur 
640 f 

1106 S. Magnus Coraes Orcadum occiditur 16 
Aprilis 2 fer 434 436 b 

1107 Ligericus in vallem Dunensem venit et 
monasterium erigit 584 a 

1109 S. Stephanus creatur 3 Ab. Cistercien. 

493 f 
S. Anselmus Archiepiscopus Cantuarien. in 

Anglia obit 8(i7e910a 

1113 B. Ida mater Godefridi Bullonii obit 139 
141 b 

Firmitatis monasterium cceptum a Cisterciensi- 
bus 496 e 

1114 B. Bernardus Fundator Congregationis de 
Tironio obit 221 e f 

Pontiniacum monasterium et dein Clara-vallis 

ccepta a Cisterciensibus 496 f 

1115 Morimundum monasterium coeptum a 

Cisterciensibus 497 a 

1116 Ivo Ep Carnotensis moritur 221 ef 

1117 B. Gervinus Abbas Aldenburgensis in 
Flandria obit 492 

1 124 S. Caradocus Presb. obit Dominica in Al- 
bis 13 Aprilis 131 c 

Aprihs T. n. 



1204 B. Eberhai'di Ord. Praemonstrat. corpus 

incnrruptum transfertur 499 f 

1218 B. Dominicus Vernagallus Ord. Camaldu- 

len. Pisis obit 788 

An. 1233 Ordo Servorum B. Mariie coeptus in fe- 

sto Assumptionis 430 c 

An. 1239 B. Idesbaldi Ab. Dunensis corpus inte- 

grura reperitur 588 e f 

An. 1240 B. Petrus Gonzales, vulgo Sant-Elmo, 

Ord. Praedic. moritur Tuda in Galla;cia 385 

386 c 
Circn. 1243 Vallis-rosarummonasteriura Ord.Cisterc. 

prnpeMecbliniaminAbbatiam erectum 1S6e 
An. 1249 S. Contardus Peregrinus obit Bronie in 

Lombardia 443 c 

Sec. 13 Thomas Arcbidiac. Spalatensis scriptor Sa- 

lonitanorum et Spalatensium Episcoporum 6 d 
Ab. Hungarire Regibus donationes factae S. 

Domnio Salonitano 10 b 

An. 1254 Petrus Gonzales Beatis adscrifaitur abln- 

nocentio iV Papa 388 b 

An. 1261 Puella in Pfortsheim a Judsis occisa 

834 
An. 1272 B. Joachinus adraittitur in Ordinem Ser- 

vorura B. Mariai 430 c 

An. 1286 S. Caloceri M. corpus transfertur 523 c 
An. 1287 S. Wernlierus puer Wesalia; in dioecesi 

Trevirensi occiditur 693 696 e 

Circa. 1287 B. Rudolphuspuera Judieisoccisus.Ber- 

nae in Helvetia 500 

An. 1289 B. Conradus Milianus Ord. Minorum 

obit, Asculi in Piceno 739 d 

An. 1292 B. Jacobus Certaldus, monachus Camal- 

dulensis. Volaterris obit 133 

An. 1298 Corpora SS. Eleutherii Ep. et Antias ma- 

tris ejus Martyrum transferuntur Reate in 

novam tumbam 533 c d 

X Circa. 



Lxvin 



Cir. 



1300 Voii. Ida Lovaniensis Ord. Cistercien. in 
Valle-rosarum prope Mechliniam obit 157 c 

SECULUM XIV 



An. 1305 B..IoachinusOr(linis Servorum B. Maria? 

nioritur ^SO c 

Puer Bohemus a Judseis die Parasceves occisus 

SOI f 
A«. 1307 Conraduspuera Judajis orcisus in Turin- 

gia 30 1 f 

An. 1317 S. Apnes Virgn Ord. S. Dominici, Monte- 

Pr.jitiani in Hetruria obit 783 

Aii. 1320 B. Marparita Virgo, tertii Ordinis S. Do- 

minici. Tiferni obit 189 191 c 

An. 1322 B. Sinion Tudertinus, Ord. Eremitarum 

S. Aupustini, Bononiae obit 81S 

An. 1310 S. Drogonis Reclusi Vita scribilur 437 f 
Postan. 1328 SS. Joannes, Antonius, et Eustacliius 

Martvres Vilnae in Lituania 205 

An. 1317 aut 1328 S. Guilielmus Politiensis ere- 

mita, apud Castellum-Bonuni in Sicilia, obit 

462 d e 
An. 1332 Jura pontis Avenionensis a S. Benedicto 

funilati coufinnantur 260 a 

An. 1345 Heuricus puer a Judsis occisus Constan- 

tia; in Suevia 501 e 

An. 1350 B. Petri Ord. Vallumbrosani corpus sub 

altari locatur 102d 

VitaS. Aguetis de Monte-Politianoa Rayraundo 

de Capua srribitur 789 a 

Cir. 1370 B. Joannes seu Joagnolus tertii Ordinis 

S. Francisci Callii apud Urbinates obit 935 
An. 1371 B. Cnnradi Miliani corpus adhuc integrum 

transfertur 739 d 

An. 1380 B. Lidwina Schidaroi in Hollandia nasci- 

tur, die Palmarum ISMartii 272 a b 

An. 1389 SS. Encratidis, Luperci etsociorum Reli- 

quise Cajsaraugustse inveniuntur 408 e 

An. 139!) B. Lidwina incipit morbis vexari usque 

ad mortem 280 a 

An. 1399 B. Joannes Eremita Massacii in Piceno 

obit 829 f 



AD ACTA SANCTORUM APRILIS. 

An. 1430 Vitam B. Lidwinse posteriorem scribit 

Joannes Brugraan 208 d 360 e 

An. l'ififi B. Bartholoraffius de Cerveriis Ordinis 

Prseilicat. M. Savigliani in Pedemontio 948 
An. 1179 B. Andreas Oriiinis Eremitarum S. Au- 

pnstini Monte-regali in Italia obit 609 

An. 1480 Puer iu ditioiie Veneta a Judffiis die Pa- 

rasceves crudeliter trucidatus 835 I' 

y/n. 1494 Adolescens ingenuus Tyrnavire in Hun- 

f;aria a Juilasis occisus 502 d 835 f 

^n. 1497 Ven. Dorainicus Leonesius Ord. Minorum 

Urbini obit 830 



SECULUM XV 



An 



An 



An 
An 



1401 Pueri sanguis in Suevia a Judaiis emptus 

830 a 
1404 B. Jacobus de Oldo Presb. tertii Ord. S. 

Francisci obit Lauda; 596 602 a 

1407 Puer CraooviEe a Judseis occisus 83 

1408 Canonicorum collegium Lobiis Binchium 
tran.sfertur, quo dein corpora SS. Ursmari 
et aliorum septem sunt translata 580 

An. 1413 B, Lidwina incipit usque ad mortem vive- 

re absque eibo et potu 273 d 286 a 

An. 1419 B. Clara Gambacorta Ord. S. Dominici 

Pisis in Hetruria ohit 502 

An. 1421 Testiraonium publicum urbis Schidamen- 

sis de sanctitate B. Lidwins adhuc viv» 

304, 305 

An. 1426 GerardusColoniensis, in ^gypto anacho- 

rela sancle obit 12 Octobris 291 c 349 e 

An. 1V2G S. AVernheri corpus transfertur Bache- 

raci 704 j 

An. 1428 De S. Wernheri vita, martyrio et mira- 

ciilis iuslituitur Processus Bacheraci 712 f 

1433 B. Lidwina obit Schidami in Hollandia 

fer. 3 Paschae 14 Aprilis 260 299 b 

1448 Vitam B. Lidwinaj priorem absolvit Joan- 

ues Brugman ^(j; ^ 

An. 1454 Puer Christiauus in Hispania a Judajis in 

frusta dissectus §35 e 



SECULUM XVI 

An. 1504 Corpus S. Godebertae Virg. in capsam 

argenteam tran>fertur 36 

An. 1513 Duo pueri alter a patre, alter a matre ven- 

diti Juda;is et ab iis occisi 836 a 

An. 1529 B. Petri Gonzales Ord. Praedic. corpus 

Tiida! transfertur 386 d 

An. 1532 Ven. Joannes de Castro ViUari Ordinis 

S. Francisci obit 470 

An. 1347 Puer a Judaiis Ravce in raajori Polonia 

occisus , 836 b 

An. 1548 S. Galdnii Arcliiep. Mediolanen. corpiis 

transfertur ad ecclesiam Cathedralem 592 a 
An. 1502 Corpora SS. Eleutherii Episc. et Antiaj 

matris ejus Martyrium Reate transferuntur 

ad ecclesiam Cathedralem 534 a 

An. 1568 B. Andreae Augustiniani corpus transfer- 

tur 610 c 

An. 1369 Puer biennis Petricoviensis in Polonia a 

Judeeis crudeliter trucidatus 836 b d 

An. 1574 Puella septennis a Judfflis concisa in Li- 

thuania 836 b 

An. 1578 S. Maximi M. corpiis elevatum a S. Ca- 

rolo Borromseo 212 f 

An. 1579 Corpus B. Jacobi Certaldi ad aliud altare 

transfertur 135 e 

An. 1380Corpora SS. Leonum IV Romanorum Pon- 

tificum a Gregorio XIII ostensa 21 

An, 1588 B. Margarita; V. Ordinis tertii S. Domi- 

nici corpus transfertur 190 

An. 1 590, 1 394 et 1 597 Tres pueri a Judieis in Po- 

lonia trucidantur 838 b d 

An. 1598 Albertus puer a Judieis in Polonia occidi- 

tur 832 



An. 



An. 



SECULUM XVII 



An 



kn 



1607 Corpora SS. Leonum IV Summorum 

Pontificum in novum templum deferuntur 

21 e 

1609 Decretum de Missa et Ofiicio B. Marga- 

rit.-e, Tiferni et in Ordine Prajdicatorum 198 

Pro BB. Joachino etPeregrino Ordinis Servo- 

rum B. Mariae decretum de OfBcio recitando 

et Lectionibus approbatis 451 cde 

An. 1612 S. Drogoiiis Roliquia; ex veteri sepulcro 

in capsam transferuntur 438 e 

1615 Corpus Lidwinae elevatum Schidami et 

Bruxellas ad Archiduces Albertura et Isabel- 

lara translatura 362 d 

1618 Maria de Incarnatione laica Teresiana 

< bit, de cujus Beatificatione agitur 955 

An. 1621 B. Jacobi de Oldo corpus Laudaj elevatur 

396 b 
An. 1623 B. Idesbaldi Ab Dunensis corpus inte»rum 
reperitur, et sequenti anno authentice visita- 
tur et probatiir sgg 587 

1626 Corporis B. Lidwinae major pars tradita 
Teresianis Bruxellensibus 365 a 

An. 



An. 



An. 



An. 



TOMI II INDEX CHRONOLOGICUS. 



An. 1C27 Dunense Monasterium transfertur Brii<;.is 

cum corpore B. Idesbaldi 387 b 

^n. 1628 S. Drogonis Reliquiae capsae argenleae 

includuntur 438 e 

An. 1642 Corpus B. Jacobi Certaldi transfertur ad 

altare S. Justi 156 a d 

.^n. 1630 Corporis B. Lidwinae aliqua pars transla- 

ta ad Ecclesiam primariam Bruxellensem 

S. Gudilffi 365 c 

y^»!. 1634 S. Drogonis Reliquiarum pars delata Box- 

meriam 439 a 

An. 1636 B. Wolbodonis Episc. Leodien. corpus 

elevatum in novo mausoleo collocatur 86 1 d e f 
An. 1660 B. Eberhardi Pra^positi Marchlallensis 

Ord. Priemonstrat. corpus inventum 300 d 
An. 1663 S. Gerokli eremita; corpus ad ecclesiam 

Einzidlensem translatum 627 b 



An. 1GC7 S. Drogonis pars Reliquiarum delata ad 

parochiam Gouy in agro Lu.xemburgico 439 h 
An. 1668 B. Petri eremitie Ord. Vallumbr. corpus 

in novam arcam transfertur 102 e 

An 1669 Reliquiae S. Ayae Antuerpiam delatae ap- 

probantur 578 a b 

An. 1679 Corpus S. Beitedicti Fundatoris pontis 

Avenionensis in urbem transfertur 262 d et 

anno seq. refertur ad pristinum locum 263 e 
An. 1671 Reliquiaj S. Ayffi Bruxellas delatae appro- 

bantur 578 d 

An. 1674 Eaedem solenniter exponuntur 578 e 

S. Benedicti Avenionensis corpus transfertur 

ad ecclesiam Ccelestinorum 95i 



PROTESTATIO 



PROTESTATIO 

AUCTORUM. 

Qiiaiidoquidpin bencvolis erudilisque Lectoribus cordate et ingenue saepius denun- 
liavimus, atque adeo ineulcavimus ; si quic ipsissinceriora, quani qu.T iiabuimus, 
Sanloruni Aela inonunienlaqiie aiia oecurrcnt ; nut si iii ipso nosiro opere quid- 
piaiii reperienl, iibi ipiod \erum reeiunujde erat liaud sinius asseeuti, dcque his adnio- 
nere nos dignabuntur ; nos illis maximas habituros esse gratias et qua- perperam scri- 
pscramus eniendaluros ; niullo sane a-qiiius est, nos SanetcT Apostolica^ Sedis judicio ac 
(leerelis obiemp<Tare. Nam Cieliles omnes Deumque ipsum sancte testamur, nos eam- 
dem saerosanclani Sedem, ut Veritatis (quic unice proposita esse hisloriam scribentibus 
debet) Magistrani revereri ; neqiie ab ejiis scilis jussisquc \e\ latum unguem declinare 
velle. 

Quare (quod est alias URnAM^VIU Ponl. Max. iteralis Conslilutionibus vetitum) nulli, 
quanlum quidem per imbeciliitalem hiimani judicii provideri a nobis potuit, Sancti aut 
Beati appellalionem adseripsimus, cui non eani vel Sedis ejiisdem senlenlia, vel Majo- 
nini leligio, vei velerum Seriplorum auelorilas contuleril. Neque item cujuspiam, qui 
non videatur, ^jtc vonmiwvw Enh sise romanwu vel winicmorabllcm (emporis cnrsum, 
mtl pcr Palrum virorumqnc sanctorum scripta, vd lomjissinii lcmporis sciciitia ac tolcran- 
tifi Scdis Aposlolicx ccl Ordinmii, vcnerationem oblinere, commemoravinius miracula, 
jira-dicliones, areanorum manifcstationes. Si tamen videamur uspiam hoc in genere 
halhieinati, admoneat nos quivis amator Veritalis, alque illico corrigemus. Etenimhosce 
Coninieniarios iiiiihini aliiid habere monienlum volumus, quam Historiae Humanae, ab 
bdminibus errori olmoxiis eomposita' : nisi siqua ex Divina; Scriptura' libris descripta, 
aul Ecelesiu- Calholica' Conciliis, Pontidciisve Bullis Canonizationum, quibus sua sacro- 
sancta conslare debet aucloriias, accepta sint. 



ACTA SANCTORUM 

APRILIS TOMUS SECUNDUS 



Mi 



iilloiuin illiisliiuin Stincloriim prirclara Acln Tomiis litc scciindns Aprilis 
o/j'crl, tih iinilecimo mensis tlie exoriliens, el cinn iiii/csimo primo finicHtlas. 
-Prte omnihiis tamen sintjulariler cxcellunl eximiti pulehcrrimtttjuc monu- 
mcnlti, ifutv tle sanclti virijine Schitlamensi Lithrina collccla hic tltihiinlur. Xihil 
illis lolo lioc mcnsc niirahiliiis,setl nec tfiiitliiiim ccrliiis iih ociiltilis lcslihiis puhlica 
el firivala aucloriUilc prohalum. Par fitlcs el auelorihis eoriim est, tfute tle S. IJer- 
iihcro ftucro, a Jiitlteis atl /thoiiini inlerfcclo, hiiic eliiim Tomo inscrenliir. l Ira- 
ifue aulcm illuslranda nohis lanlo siinl tliliijciiliiis, tfutmlo solicilius eifcrc hagio- 
iiiachi ul omnem ulriusifiie memoriitm aholcrenl. fitlcanl illi laheseanltfuc vitlendo 
quitni nihil egerint, in saxa et liifna dchticchiinles, tfuamdiu svficrerant scripla, 
ifuie nunc in liicem veniunt suam illis cxfirohalura vecordiain ; inleriin diiut fiii fi- 
ilcles, ittl tfuos Iriinslala sacrti corporii sunl, disccnl jiluris tvslimiirc Ihesaiirum sihi 
divinilus oblatum. Idem efficieni aliorum Sanctorum tfesla , accarulius explicala, 
iifiutl eos firtfsertim tfui sacris corunidem fiit/norihus tjlorianlur. S. Jiilium Roina- 
iiuin Pontifcem cum duohiis Sanclis Lconibus hic inveniel llalia; Ilcrminii/ildum, 
Turihium , Frucluosum Ilisfiania j Gallia Godebertam ct Bernarilum Tironien- 
sem; IViclcrprim Germunia ; ylntfliit Gulhlacum , Elpliehum, Anselmiim ; aliie 
deniifite reijiones iilios, sini/ulte sibi proprios eoi/uc cariores. Quoruin et celerorum 
toto opcrc productorrim iic firotlucendorum excmfila domestica, ulinam sic afficiunt 
lectores scriptoresifiie, ut unico tolius sanelilatis aiictori Christo efjiciantur i/uam 
simillimi, ai/endo fortilcr ct fiaticndo, alifne ila euin Sanctis omnibus eidein simi- 
les fianl in gloriti sempiterna. 

XI DIES MENSIS APRILIS. 

SANCTI QUI Ul IDUS COLUNTUR. 



anctus Antipas Martyr, Episcopus Per- 
gami in Asia. 

Domnio, Episcopus 



Martyres Dai- 
malffi. Salonse, 
Spalata;, et 
Romse. 



, ^^: . Doinnius, seu 

L 7 Salonilanus, 

S. Anaslasius, 

S .Maurus, 

S. Astorius, 

S. Septimius, 

S. Sulpicianus, 

S. Thclius, 

S. Anliocliianus, 

S. Paulianus, 1 

S. Caianiis, 

S. Doiiinio scu Domnius Culjicalarius Maxi 

miani Dalmata. 
S. Salon, 
S. Maxiiiuis, 
S. Ililarius, 
S. Conccssus et ceteri 

Sancti, 
S. Philippus, Episcopus Gortina;, in insula 

Crcla. 
S. Fortunatus, j Martyres, in 

S. Donatus, et alii ccxi 1 Africa. 



S. Eustorgius Presbyter, 

S. Neslor, 

S. Filonus, 

S. Ceremonius, 

S. Canciiinus, 

S, Gaianus, 

S. Jovinianus, 

S. Marccllus, 

S. Vilalis, 

S. Siagrius, 

S. Patricius, 



Martyres Nico- 
medise in Bity- 
nia. 



Marfyres. 



Martyresin Mau- 
ritania passi. 



I Lugduni in Cal- 
i lia, 

S. Pliarmutius, cremita in Armcnia. 
S. Li o Magiius, Pontiltw Romanus. 
.s. Barsanupliius soiitarius, propc Gazam in 

PaUrsiina. 
S. Isaac Abbas monasterii S. Wartini, Turo- 

nibus. 
S. Goclcbcrta Virgo, Noviomi in Gallia 
S. Gullilacus Piesbyter, anaciiorcta, Croy- 

landiai in Anglia. 
B. Haynerus solilarius, Osnaburgi in West- 

phalia. 



^prilis T. II 



Pil.ETERMISSI 



PRiETERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI. 



Philippus, Arcliiepis(;(.pus Bitiiricensis, me- 
moratur a Gtmiio in Nntalibm Siiiictorum 
Canonicorum. Mortuus is est v Idiis Janua- 
rii, ac de. eo egimus inler Prxtermissos ix 
Januarii. 
S. Tryplisena;, Mart. in Cyzico, hodie memoria repe- 
ritur in Menxis el Maximo Cijthcrxo : de eailem- 
que vidcntur aijcre, absque exprcssione loci, varia 
MSS. Sijna.taria IX Maii : nos plenius de illa. cum 
Romano Marlyroloqio, xxxi Januarii. 

Notgerus Episcopus Leodieusis, cum titulo Sancti 
memoratur in MS. Florario, deeo inlcr Prxtermis- 
sosegimus x Apnlis. 

Sancti novem milites Martyres memorantur in Kalen- 
dario Breviurii el Missalis Jmbrosiaiii. Forsan de 
Maitijribus hic assiijnalis. 
Dalmata seu Dalmatus Martyr refertur in MSS. A- 
trebacensi Tornacciisi claliis : ut duo distincti memo- 
ranliir in MS. Tamlachlensi. Celebramushocdie plu- 
res Murtyres in Dalmalia passos : ad quoriim Acta 
dubitamiis, an Dalmatus seu Dalraata debcat nffcl- 
lative sumi, et intiluloproposilummallimus expimgi. 
Didjrnus, in quo mulla erat gralia, qui scorpiones 
et cerastas, id est bestias cornutas, et angues, 
et cetera venenata illa'sus calcabat, memoratur o 
Ruflino lib. 2 dc Fitis Patriim cap. 24 , ('( ex eo 
in Marlijrologio Colonix et Lubccxan. 1490 excuso, 
in f^iola Sanetorum Hagenox an. 1508 itnprcssa, 
in Addilionibus Greveni ad Usuardum, ct in Mar- 
tyrologiv Gcrmanico Canisii. In MS. Florario legi- 
lur, S. Dronni eremitjp, pro qiio liosweidus in iYo- 
tatione 42 ad Ruf[i-nuniimpressit, S. Didyini eremi- 
tffi, uddens se meinoriam ejus in aliis Fastis sacris 
non invenisse. Deesi etiom Pallailio, qui fere de re- 
liqiiis Eremilis a Rufjino velalU agit. Nos ccrtiora 
veneraluinis monumenla requiriinus. 
Artelas. Episcopus in Mesopotamia, mcmoratur a 

ffilhfordo, m Martijrologio Anglice edilo. 
Tballacus, Presbjter et Coufessur, memoralur a Pe- 
iro de Natalibus lib. II Calalogi cap. iiltimo num. 
117, el ex eo Oliinius in Nulalibus Sanctorum Ca- 
nonicoium : non uddito loco aul tempore vitx, aut 
reuUa gesta . 
S. Senior, Moeldavani filius, Primas Armacanus, 
ex Tumlaclitensi et Mariuni Germani Marlyrologiis 
refertur a Colgano, in Append. ad Acta S. Pulricii 
parte i. 
Laustranus, qui Sootis suis veram Pascbatis chser- 
vationem fers\iasH.memoratiir in Menologio Scolico 
Dempsleri, cituto Scoti-chronico o Magno Macculonc 
exscriplo. Dempslcrum sequitiir Fcrrariiis. Mcmmit 
cujusdam S. Laiistruni Episcopi idem Dempslerus 
in Hist. Eccl. Gentis Scoloruni iib. ii, sed nescit 
ciijiis loci. 
Macca-us Vates, discipulusS. Patriciiin insulaButa, 
msOT'/;(iis esl Mcnologio Dempsleri,et ex eo Notis 
Ferrarii. 
Mardocus Hua Dunlange 

iu Cluain-Mur, j 

Ardanus EchdroraensisJHiberni, iil Sancti. 

et Echforadeusis, l Memoraulur in Martyrolo- 

Scellanus el Salomon, j gio MS. Tamlachlensi 
Senunus c(Brocanus, I Hibernico. 
Krossacusanachoreta, 1 
Dadnauus Episcopus de| 

Kell Cunga, 
Wikerauus, Ahbas Luxoviensis xvi, mcmoratur ciim 
titulo Beati iii Calalogo Ferrarii, et cilantur monu- 



menla ca:nobii : ex quibus Saninnrthani solum habenl 
defecissexi Aprilis. Silent alii. 

Steplianus Abbaset Hdebrandus Conversus, Ordinis 
Cisterciensis, ab hEereticisAlbigensibus occisian- 
no Mccix, referuntur ciim titulo Beati in Menologio 
Chrysostomi Benrique:,, qui eliam lib. 2 Fasctculi 
SS. Ordinis sui, dislinct. 39 cnp. 3 de iis agtt, as~ 
serilque se tioniina corum rcperisse in MS. Dunensi, 
cuni sinc propriis nominibiis essenl iuscripti Kalcn- 
dario Ordinis Cislcrciensis Divione annoi&M excuso: 
el BmvIus ad un. 1209 niini. 10 de iisagit sub titulo 
Abbalis Elncnsis ct socii Conversi. Saussaius inscri- 
psit Martyrol. Gallicano, et titulo Sancli honorat. 
Chuleniolus et Bucclinus Beatos appellant : sed re- 
quirimus de vencrationr majorrm certitudinem. 
Angelusde Victoria Ordinis Cisterciensis, monachus 
coenohii P"errata;, vulgo Herrera, in Hispania, et 
Generalis Reformator regiilaris Ohservantia;, vir- 
tute eminens, memoratur cum titulo Beati inpree- 
dicto Mcnologio Cisterciensi Chrysostomi Henriqucz, 
qui Vitum ejiis inscruit FasciculoSanclorum cjusdein 
Ordtnis lib. 2 distincl.^S, sedibi,absquetilulo Beati, 
eutn appellai Reveiendissimum Patrem : Chalemo- 
tuseiimdem rcfert, sed solum cum tilulo Venerabilis 
Patris. 
Joannes EtheusOrdinisMinorum, qui victustormen- 
tis, fide .abnegata, triennio inMahometismo vixit: 
sed facti poenitens, ob fidem Christi, iuter varia 
tormenta apud Cairum Babjlonia; vitam finivit 
circa an. 1373, cl ad hunc dicm cutn titulo Beati 
inscriptus est Murlyrologiu Franciscano yjrturi a 
Monsticr. Qiicm leclor consulat aliosque abco citatos, 
dunt cjus martijriiim Ecclcsix auctoritate vindica- 
bilur. 

Franciscus Seneiitis Ordinis B. M. V. de monte 
Carmelo, concionator :>closus, cutn in iirbe Cremona 
acriiis blasphemos insectaretur, liac die anno Mccci.x\v 
Marlgr dicnur obiisse a fxce plebis lapidibus obiu- 
tus. Hiibctniis illius vitam qnnmdatn siue elogium 
MS. Gallicnm recenlius compositum, cuin tilulo 
Beati, qvetn si forte etiam alii eidcm Iribuant nil pu- 
tamus noslra intcressr, quandoquidetn,sludiose requi- 
rentes a Crcmoncnsibus num quid de toli Beato sci- 
rent, et corpus anl sepulcrum essct in veneratione 
aliqua. responsum acccperimus, de ejus morte sic 
obita rumorcm qiiidem aliqnetn vigcfi, sed de cetero 
nihil fieri quod ud rem fucial. Quod hic fuit indicaii- 
dum, ne smc cuii.ssu prxtermissuin queralur aliqids. 
j4piid Hislorix Crcmonensis auctorcs nihii de co in- 
venitnus. 

Martinus al 
Guarda, I 

Ludovicus ; In India occisi 
Amaran 
thus, 

Angelus a Clavasio in Pe 
demonte, 

Antonius Citrarius iu Ca 
labria, 



Franciscus j 

a Melo (. „. 
, j )in Hispania, 

Joannes del r < 

Arcu ' 
Bartholomaeus a Middel 

hurgo in Belgio, 
BeatrixaBello-monte, Gra- 

natae 
S. Drogo Confessor in civitate Sjburigensi {itno pa- 



Ordinis Minorum S. 
Francisci , referiin- 
liir m Martijrologio 
Franciscano Arturi a 
Monstier, qtios auctor 
Beatis adscribit : scd 
51(0, iion Ecclesixaiic- 
lorilale. De Bartho- 
lomaeo lale agit Rait- 
sius adNatales Sanc- 
toriitn Belgii, sedabs- 
que titulo Beati. 



AD XI DIEM APRILIS 



go Sebourch prope Valencenas) memoraiur in 
MSS. additionibns Carlhusix Bru.rellensis. Colilur 
die xviAprilis. 

S. Joannes, discipuUis S. Gregorii Decapolitae,e(/)os- 
tea iii veteri Laura monaclius, lioc die clogium in 
Menaiis habet : integnim Officiiim, ibidcm ct in Ty- 
pico uidicalum, xviii Aprilis. 

S. Stanislaus, Episcopus Cracoviensis et Martyr, 
inscriptus est Florario MS. Additionibus Grevcni et 
Molani primse editionis ad Usuardum, Marlijrologiis 
Canisii et Galesinii, ct Catulogo Ferrarii. Colitur 
VII Maii. 
B. Dympnae Virginis et Gerberni Sacerdotis adven- 
tus Antuerpiam, et illinc ad Ghelse villam, ubi 
uterque est marlyrizatus. lla collectio Carthusix 
BrnxeUcnsis. De iis agctitr XV Maii. 

S. Landfrancus, Archiepiscopus Cantuariensis in 
Anglia, inscriptiis est MS. Florario, ab nliis addics 
valde diversos, uti dirimus xxiv Martii inler Prx- 
termissos et transmisimns ad xxiv, aut xxviii Maii. 
S. Leo Papa iii, qui tempore Caroli magni sedit.ei- 
demque Augusto diadema contulit, memorntur hoc 
die in Martyrologio Colonix et Litbecie anno 1490 
excnsa : a Ferrario et nliisad diem.qitoobiit, xiijtinii. 
S. Juliani, Episoopi Conchensis in Hispania, trans- 
latio corporis rcfertur a Tamayo Salatar in Mar- 
tyiol. /fispan. a Ferrario in Catalogo gcnciali et a 
Marietta. Illa cum reliqnis Aclis duiida erit xiSep- 
tembris. 
S. Eustorgius, Episcopus Mediolanensis, memoralur 
a Maurolyco ct Felicio : eum csse, qui Magorum 
corpora e Byzantio Mediolanum transtulit, asse- 
runt Fcnarius in sua Topograpliia, et Corthusinni 
Bru.xellenses in MS. collectione. Colilur xviiiSep- 
tembris. 
S. Leodegarii, Episcopi Augiistodunensis et Marty- 
ris, receptio Reliqiiiarum in Brono monasterio, 
memoratiir a Molano, /Fione, Menordo et uliis : de 
ea agenduin erit die cjits nalali. II Octobris. 

S. Bienerius, anachoreta, apud Uxaraae-llurgum in 
Hispania, cclebralnr a Tamayo-Salaiano in Marly- 
rol.Hispanico,cx solisvcrbisJitltaniPetri; et conalur 



probare eumdrm csse, Bernerium, Lawlatuma Fer- 
rario in Cataloyo Sanclonm Italix el Catnlogo ge- 
nerali; sed ad diem, quando ista eommodiits discu- 
tienlur, et plenins tractiibiintur xvi Octoliris. 

i. Theodorus in Antiochia Presbyter : quem cura 
Julianus, avunculus Juliani apostatae, compre- 
hensum crudeliter mactasset, novissime gladio 
pra?cepit occifli; memoratur iii Martijrologio Bei- 
lini secundiim morem Romanx curiae excuso anno 
1498 et sequenti secuh sxplus. lllnm seciili Mauro- 
bjcHs, Fclicius, Grevenus, Molanus. Canisius, Ga- 
lesinius. Omilliiur in Martyrologio hodierno, Fer- 
rarius vero qui priino loco retitUt ad hunc diem, asse- 
rit enmdem in Martijrologio Romano referri addiem 
xxill Octobris, quondo Bellinus ciim majori elogio 
eum refert, et gladii occisione martyrium consum- 
masse tradit. Ad quem diem Baronius tradit duos 
fuisse siib Juliano Antiochix passos Presbyteros, 
Tlieodori nomine appellatos. De eorum aliqno, cum 
.■iociis relalo xxix Marlii islic egimus : totum autem 
de pluriitm dislinctione cxamen commodiiis fiet, quan- 
dn necessario de alterutro agcndum erit xxiii Octo- 
bris. 

S. Felix, Episcopus Trevirensis et Martyr, celebra- 
titr in MS. Florario Sanctontm. yidetur hic esse 
sextus Ecclc.iix Trevirensis Episcopus, et secundo 
Cltristi scculo floruisse. Bioivenis lib. 2 Annalium 
Trevirensinm pag. 187 ait, sine corona martyrii e 
medio abiisse haud levem ad credendum movere 
suspicionem, et ita ahsque mentione niarhjrit refer- 
tur in Martyrologio Colonix ct Lubccx anno 1490 
excuso : e.t a Greveno in Additionibus ad Usuardum 
oppellalur Confeisor; sed die quo itentm rcfertur in 
florario, xxiv Octobris. 

S. Gregorius primus Abbas in Finsterwoldt, quod 
modo dicitur ad Eremitas, filius RegisAnglorum, 
memorattirin Kalendario Ordinis Benedictini ,scripto 
Delfis in Hollandia anno 1473. Murerus in Helve- 
tia sacra de eo agens morti ejus assignatannum 996 ; 
et diem, quo de cultu epts inquiremus, viii Novem- 
bris. 



Martyrium 
sancti 



a Cterico 

Pergaineno 

descriptuiii. 



DE S. ANTIPA MARTYRE 

EPISCOPO PERGAMI L\ ASIA. 



G 



i um Epistolam, mittendam Angelo sive Episcopo 
Pcrgainenae Ecclesise {qnx ex seplcm primis 
lAsise una est)diclavitChristns Doininus,Joaiini 

- .lApocalypsim scribenti apparens; laudat eum , 

quod fidem nou negaverit in diebus illis, qnibus occi- 
sus est Antipas, testis fidelis divini nominis. htiits 
urbis Episcopum fiiisse habet recepta apud Graxos tra- 
dilio, r.rpressa in Aclis, qux' Romee ex Vaticanacodice 
1060 Gr.-eca transcripsimus, et ex Fenelo MS. Latine 
redditam a Franciseo Zino apud Lipomaniim damus. 
Aiictorem fuisse, non Metaplira^tcm (sub cujus nomine 
ex Lipomano eam accepit Surius) seil e Pergameno 
Clero aliquem. iieqnaquam poterit diibitare, qiti ultiino 
encomii hujns captle sen numero volet nbservare h,TC 
verba : Reliquias in hoc loco Pergami collocarunt, 
ubi nos congregafi gratias ngimus Oeo. Encominm 
dixi, quia absqite pecnliari reriim in vita gesta-um no- 
tttia. longo post tempore, quietis et florcntibus Chris- 
tianorum rebiis compositum, ahnd non complectitur, 
qiiam mortem Sancli; et qiiidem prout eam. ex sola 
majornm traditioiie, servabat memoiia posterorum; ad- 
dito colloquio Martyris ctim Prxside, qiwle animo suo 
concepit Auctor, ut sancti viri constimttam sttb rhetorico 
schemate lectoribus suis reprxsentarct. 

2 Andreas, desariensis in Cappadocia Archiepiseo- 



pus, magno quidem Basilio pasterior, antiquus tamen et 
egregiits super Apocalypsim (■ommfntotor, Quidam, in- 
qiiit, Antipas nomine, scitissimus constantissimus- 
que Martyr extitit Pergami : cujus ego Martyrium 
olim legi.Facitautem Evangelista peculiaremipsius 
hoc loco raentionem, tum quo fideliumcivitatisillius 
virtus atque coustantia plana fiat; tum etiara quo 
seductorum in ea immanitatem ob oculos nobis po- 
nat. Extitbat ergo jam tum, et quidem non ita recenter 
scriptitmMartyrium; ipsitm probabiliter . quod Itic da- 
mus : de eodemque, Arelas Andrex snccessor et Com- 
pendiator sic loqnilur : Antipas Marlyr Pergami mar- 
tyrium consummavit : cujus raartyrium ac testimo- 
nium in hunc usque cliem incoUime est; qui raultain 
adversarios libertate usus, quantura ad ipsum spec- 
tat, ad mortein usque processit : nbi Martyrium et 
Teslimoiiinm veluti condistinguens auctor, videtur indi- 
care, non solnm confessicnis generosae narrationem, sed 
ip.ium Marlyris scpulcrum adhiic Pergumi superfuisse 
ciiin scriberet, sub initium octavi seculi. 

3 Habcmus egregium Ecclesiai alicujits Constantino- 
politanse Sijna.rariitpi MS. nabis a nostns Collegii Cla- 
romontnni Patribus Parisiis commodalum, cnm proli- 
.rtore, qttam Busilii Imperatoris inenologittm contineat. 
S. Anlipse elogio; ad liunc xi diem Aprilis, sub hoc 

titulo 



Andrei^ 
Cxsareens. 



ejusqut 
succesore 
Artta tauda- 
tum^ 



ArrTORF D. 
titmulus 
ttnguenlo 
puens ; 



cultus Cnn- 
stanfinopoti. 



ubi rt insttnt' 
tnenlum 
inttrtyrti erat ; 



of/icium a 
Jo\Cjilio 
lliininoijr 
comjtosilitm 



nomcn Lalinis 
fuilii aiidi- 
luni 



litulo : Certamen saticti HieromartyrisAntipae, Epi- 
scopi Pergami Asias, et iinguentum indesinenter 
fluentis ; eloifiuiii ipnvm pxfucomiomox dnndii dcMtmp- 
tum, nbi pcrvetiil ad e:rpouendam ofalioiicm a Marlijfe 
fiiaam onte mortem, atidit insnjter \irpc.a\um eum, ut 
qui suimemoriam facerent, ab alionim r|uidemmor- 
borum molestia, sedimprimisa dentium intoler.nt)i!i 
cruciatu immunes servarentur, et suorum delicto- 
rnm consequerentur remissionem atque misericor- 
diam in futuro judicio,: eoque impetrato emigra^se 
ad noniinum. Positus est antem, inqiiil in ea qu« 
est apud Perg.imum ecclesia, ungiienta ef sanitates 
perenniter scaturiens. Celeliratur vero synaxis ejus, 
in venerabili Apostolio sancti et celeberrimi .Apos- 
toliatqiie Evangelistre, Joannis Theologi, juxta san- 
cfissimam majorem ccclesiam. S!cil et de 7iiortijrii a 
iS. Anlipn Inlerati imlmmeoto, Coihslanlinopolini tran- 
&lato, luve habet Cedirnu.^, in Compentlin lii.ttoyiarum 
vum. 116, enumrrans oriiamenla a Tlteodosio Majno 
illala in urbem : Bos a;neus Pergamo advectus est : 
fuit autem fornax, in qua ustus est Antipas sanctus 
MarljT- 

4 Prspcipnum eat lioc dic apvd Grsecos S. Antipse 
Offjcium, uli ex Typico Hierosobjmilano, Ephemeride 
raelrica cl Mexevsii; Memeif; iuletliriidatur ;in quihnsvel 
soht.< Antipai; voniiualuv, vel .^olus prophaa Antiphonas 
et odas hobct : Odnrum avtem siiie Canonis auctor Jo- 
sepli Hijmnoqraphus hoc coneepit Acrostichoa , in singu- 
larnm stropharum initio cum suonomine inveniendum. 

Toy cpyrJpoy vj Ma'oTi;7iv 'AvriTrav ci^w IIiiH'1', quod 
lotidem litteris sic Lnliac reddas : 

Decorum inter Martyres colo Antipam. Joseph. 
Canon ipse in qnnrta ode supponii, enmtlcm fuisse im- 
pletum Spiritus sanrti charisraatibus, haustis a Theo- 
logi illiiis ore, qui siipra pectus Domiiii recubuit. 
Ode autcm nona lianc stropliam e.rhibel. Hodie gaudet 
Pergamus in .sacra solennitate sanctissimi sui Pa- 
stnris, et omnes per circuitum civit.ites convocat : 
cui et einos congaudentesipsumhymniscoronamus. 
Grtrcos sequunlur Moscovitira el Ruthenica Kakndaria 
qiiorum jam s^.pius facta mentio. 

5 Festum hoc die aqendum Latini ex Lipoinanno 
prinium didicrre : a quooccepit et transtulit in propriam 
.luam ad Usunriliim ndditionem Molniius anno 1B68 ; 
omisit aulem in sccunda anni 137b edilioiie. Sed pos- 
Iquam vidissct Grxcornm Kalendarium a Geiiebrardo 
excnsiim Parisiis anno 1 b77^j .fiKK. hoc esse ardiiit 
aucloritalis, ul in editione anni 1b83 reponcret Anli- 
fain. Molanum Galesinins ntque Canisins secnti siint; 



DE S. ANTIPA MARTYRE. 

ubique decertantium, virtus apparuit. Tunc et Ec- 
cle^i» tideique basis, et Christianse veritatis funda- 
mentiim, <atque aeternae Divinitatis unigeniti praeco, 
Joannes, Apostolus prsestantissirous, inPatmumin- 
.sulam relegatus est. Ubi dum magniim Christi Mar- 
tyrum coetum iis, qu» de septem Ecclesiis scripsit, 
conflrmaret; Antipas testis meiis fldelis, inquit,qui 
ffccisus est apn«}' Vos, ubi satanas habitit. Ex iis 
Apostoli verbis iutelligi potest, quihii.s essent mori- 
biisprajditi honiines illi, qui Pei-gamum incolebant, 
ubi erat sataua; domicilium. Ibi nec naturte lexser- 
vabatur, nec ulla er.int jiidicia : tanfum sibi qiiisque 
juris vindicabat, quantum viribuset robore valehat : 
sibique safis jiisti videbantur. et fortes ac boni, qui 
Christianum aliquem detulissent. 

2 Cum igitur Christianorum contus magno iii dis- 
crimineversaretur, Antipasvir strenuus et constans 
nihil turbabatur : sed tamquam in Angeli naturam 
essetex hnmine conversus, fortiter resistebat, nec 
ulla prorsus in re formidabat, quin immo sfppius 
prodibat in publicum, et tortoriira minas negligens, 
in medio ipsorum fulgebat; et purae sincersequefidei 
splendore tenehiicosos idololatriae errores discutie- 
bat. Quamobrera omnes, qui putabanfur dii, fiigie- 
bant : et ne unus quidem eorum audebat in ea urbe 
manere, in qua Sanclus ipsecommorabatur. Insom- 
nis igitnr sacrificiilis suis dtemones apparebant, di- 
centes, se nec sacrificiorum es<eparticipes, nec ni- 
dorera suscipere, propterea quod a Christianorum 
principe .\ntipafugarentur. Qeare indignata inulti- 
tudn, in Antipam impetum facit, euinque compre- 
liendit, et in locum, ubi fieri sacrificia soleb.ant, 
trahit. 

3 Et /) Praefectus sic eura alloquitur : Tune es 
Antipas ille, qui nec ipse decretis Imperatorum ob 
temperas, et alios ne obtemperent adhortaris ; et 
sacrificia, quK fieri a nobis solent, itaperturbas.ut 
deorum neminem pinguedine autnidore frui permit- 
tas? ex quo factum est, ut dii omnes recesserint, c 
et periculum iraminet ne tueri civitatem amplius 
velint. Satis sit tibi ad huno usque diem Christianse 
superstitionivacasse : resipiscejam, etlegibusnostris 
pare, ut dii, qui pulcherriinre hiiic urbi pr;esunt, 
curare nos ac tueri queant Quodsifacere recusaris, 
et partium tuarura studio deorumneglexeris religio- 
nem, ex Rom:inarum legum prcescripto meritis sup- 
flieiis aflScieris. Respondit B. Antipas : Uniim hoc 
scif.o, me Christianum esse, et irapio Iinperatoris 
decreto, ab omni ratione alieno. parere nmnino 



Apoc. 2 
Antipas 
Pergami 



dtemoncs ab 
idotis fiigans. 



b 
Pnefccto 
sistUur, 



et hos demum in Romano Martijrologio. a se recogiiito nolle. Et quoniara quffistionibus tuis respondendum 
auctoqne Biiroinus, ita stribeiis : Pergami in Asia est, id faciam libenler 



VIDK ACTA 
r.n*CA l'AG. 

00-; 



Mola siib 
Jtomiliano 
Jii rsrculiune 
n 



si enim dii, quos adoratis, 
etquos totius orbis dominos asseritis, sic ab homine 
mortali fugari se dicunt, ut cum vestri defensores 
ac vindices esse debeant, opem vestram implorent ; 
facile potestis errorem vestrum agnoscere : qni enim 
seipsos ulcisci non possunt, et ab hoinine uno vinci 
se confltentur, quomodo gentem universam in aliquo 
periculo constitutam aut civitafemaliquara poterunt 
liberare? Hoc considerantes, debetis nuuc saltem a 
■periiicioso errore vestro discedere, et in Christum 
credere, qui descenditde coelis. ut hominum genus 
conservaret:qiiisane Christusinfine seculorumven- 
turus est judex omnium, daturusque singiilis con- 

Cgruentia factis eorum vel prsemia vel supplicia 
um adversusChnstianos persecutionem excifas- 4 Respondit Prsfectus : Vos novis a vobis in- 

ventis legibus et institutis vultis obteraperare, ne- 
glecta deorum religione, quam jara inde ab initio 

™ . ,. . , . , ■ -- — — notii-s a m.ajoribus per manus traditam accepimus, a 

Lhi istiani decre is Imperatoris parerent, et sine ulla quibus et ha;reditas d ad nos pervenit : idcirco enim 
excusatione stultaui idolorum veligionem colerent, nos illorum vestigiis inha;rentes, ab eis discedere 
eorumque teniida omn. bonore veucrarentur. Tunc tutum non arbitramur; cum vetera recentibusprais- 
fidehs verumDeumoonflleutiura multitudo patefacta tent. et qua. temporis longitudine sunt confirmata 
est, et magna Martyrura pro Christi Salvatoris flde novis sint laudabiliora. Quamobrera ipse quoque mu- 

tare 



S. Antipae testis fidelis, cujus meminit S. Joannes 
in Apocalypsi. Is sub Doraitiano Imperatore in bo- 
vem renpum candentem conjectus, martyrium con- 
summavit. Cilal Baronius Gra-roriim Menologium, a 
Sirlelo videlirel ex Meneis ac Synaxariis Gra-corum 
compendiose collcclum : in qm verba pra-citata de cultu 
sancli Antipx Constantinopoli leqere est, omissa proli- 
xiore marlyrii relalione. 

MAUTYRIUM 

Ex MS. Grxco, Veneto, ivterprete Franc. Zino, 
coltatum cum Grsco MS. Vatkano, 

^um adversusChristianos persecutionem excitas- 
seto Doniilianus, qui Apostolorum tempore Roma- 
num Imperium obtinuit, ; per orbem universum ad 
omnesmagistratusmissic sunt litterce, ut homines 



et deorum 
impotenliaTn 
arguit : 



et imprope- 
rantem, qiiod 
nova sit 
Cfiristi ?e- 
lif/io. 



UNDECIMA APRILIS. 



sapienter 
confxtndit : 



atque in 
bovem xneum 
inclusus 



tare sententiam debes, nec eum hominem in vivendi 
ratione sequi, qui paulo ante cognitus est, et pr;es- 
tigiis quibusdnm vitam mortalinm perturbavit, pra- 
sertim ciim in crucem suffixus sit sub Ponfio Pilato 
Pr:eside. Imperatorum igitur decretis pare, ut no- 
biscum sine periculo vitam transigas : liabebis enim 
nos omnihus inrebus propitios et amantes. ut filios; 
quandoquidem nr^tas id postutattua, ut te perinde ac 
patrem diligamus. Ad hsec vir sanctus; Licet, inquit, 
innumerabilibus argumentis aures meas obruas, non 
tamen ero tam stultus et imprudens, ut rum jara 
ad oxtremam senectutem pervenerim, nec a morfe 
procul abesse possim, seutentiam mnfem, et vita; 
miserabilis ignominios^eque gratiaa confirmata fidei 
confessione discedam. Noli igitur menfem meam 
circumvenire, in rerum divinarum assiilua lectione 
versatam. Neque ab iuitio fuit ullus deorum vestro- 
rum, nec quidquam ab illis utile ad vos unquam 
profectum est : sed ipsi tnrpibus et obscoenis homi- 
nibus.pravevivendimateriamaflf^erentibusetturpium 
Toliipfatum occasionem. demonsfrantibus, vos addi- 
xistis . Quod si vetustissima qu.-eque sunt observanda, 
cur non et Cain fratricidii inventorem imitamini.' cur 
non eos vobis proponitis imitandos, qui ccelum con- 
scendere conati sunt, aut qui se cum propriis soro- 
ribus commiscere non sunt veriti; uude diluvium 
genus eorum delevit, quia piam ac recfam \ivendi 
semitam ingredi neglexerunf? Quamobreni si vos 
item istos propfer antiquitatem et eorum flagitia 
imitari volueritis.' non per aquam amplius, sed per 
ignem seternum, et vermem, qui nunquani dorrait, 
consumemini, nisi resipueritis. 

8 Haec atqne multa alia loquentera virum jusfum 
corripiunf homine.t impii, et ad Dian» tempbim fra- 
hunt, ubi erat statua Imvis »nei, quem igue suc- 
censo multo anfe inflammaraut : in liuuc beatum 
Martyrem conjecerunt. At ille cura se Chrisfi signo 
munivisset, dum ejusmodi cruciatu diu forqueretur, 
ad hunc modiim precabafur : Deus, qui ni3'steriura 
in arcanis bonorura thes^uris reconditum nobis app- 
ruisti, Dominumnostrum JesumChristum, per quera 



Ad Salonita- 
ms in Dal- 
inatia. 



et arcana consilii tui patefecisti : gratias ago tibi D 

pro universis beneficiis tuis, qui nos in te sperantes "* "' ''"■ 

servas, et me hac liora dignum fecisti, ut ad eorum 

adscriberer numerum, qui pro nomine sancto tuo 

martyriura pertulerunt: spirilum meum, ab hac ho- 

die vita discedeutem, suscipe, et concede, ut apud te 

atque unigenitum filium fuurn, Dominum no>trum 

Jesum Christum, graf iam iuveniat ; utetqui postea fu- 

turi sunt benignitatisparticipes tuse.nomen sanctum 

tuum collindent in Christo, jierquem lionor habetur 

tibi in secula seculorum. .\raen. Factoprec.indi fine, 

tamquam gravi somno captus, spiritum reddidit: et 

gloriosa martyrii coronaredimitus, in coelum evec- 

tus est. 

6 Tiinc viri quidam pii Reliquias ipsius, magno et sepultus 
studio collectas in hoc loco Pergami collocarunt : rtiiraculis 
ubi nos congregati gratias agimus Deo, pro iis quae ""'''" • 
in nos benigne egit. Huuc enim Martyrem nobis 
largitusest, qui tanfapraistitit virfute, ut locus hic, 
ubi martyrium pertulit, in hodiernum usque diem 
rairaculis excellat, et magnae in eo fi:int curationes; 
quibus et Deus. qui praestat omnibiis, et unigenitus 
filiusejus Dominus noster JesusChristus, cumsancto 
Spiritu laudatur ; et pia .sanctorum in Christo Mar- 
tyrum memoria celebratur, quae auimos nostros 
quadam voce quotidie incitat, ad eum in Sanctis ip- E 
siiis imitandum : cui gloria et iraperium in secula 
seculorum. Araen. 

ANNOTATA. 

a Aiino Dnmiliani 13, ^rae vulgaris 93 resuscila- 
tam jierseciitionem senlit Baroniits, ct scriptores celeri 
conscntiunt 

h (?ra'ce2rpary:y5;, Dux Tribuniis: scd posten nnm, 
4 'H-/£,u6» Praeses. 

c In Grxco addiiur : quia te tyrannico quodara et 
insano modo iisdem .adversarium ohjicis. 

d Tfxtus Grsecm explical qux ea sit hxreditas, sci- 
licel manifestorum, quse circa et per Deos factasunt, 
miraculorum. 



DE SANCTIS MARTYRIBUS DALMATIS 

DOMINIO, SEU DOMNIONE EPISC. SALONITANO, ANASTA- 
SIO, MAURO, ASTERIO, SEPTIMIO, SULPICIANO, THE- 
^ LIO, ANTIOCHL\NO, PAULIANO , CAL\NO, ET ALIIS ^ 
MULTIS, ITEM DOMNIONESEU DOMNIO CUBICULARIO, 

ET DALMATA. 

Salonse, Spalati et Romse. 






" s. Tilv 
ttdem Chrisli 
eaoclQs, 



ahna nrbs Dnlmatix olim celebmriyna, ob situm, 
liomiinis opportunissimum, ceteras litijrici civi- 
\lates pneceUuil. Ejifi magnificentiam, demoiis- 
^trari vesligiis amplntheatri, templorum, aqux 
dnclus, et aliorum irdificiorum, nec non numero pene 
infinilocolnvinarum lapidumque sepulchraliiim, per di- 
versa in Dubniiliam locn transportalornm, in^criptio- 
iiumque insigniinn fiagmcntis, a.-yserit Joannes Lucius 
in erudilo de Regno Dalmaliie el Croatt,r commentario 
lib. 1 ("op. 6. In hac urbe et Maginlratus provinciales 
sedem habuere, ct Christianitalis Dalmaticx co'pere 
exordia. Natn, ut Thoinas Archidiaconus Spnlatensis, 
in Hisloria Salonitariim alqiie Spal/itensium Ponlificu w, 
a memoralo Lucio edila, trndit cap. 3. Primus B. 
Paulus .\postolus ab Hierusalem usque Illyricum 
replevit Evangelio Christi : non tamen ipse per se 
intravit Illyricum priedicare. sed misit Titum disci- 
pulum suum, siciit dicit ad Timotheum : Crescens 



abiit in Oalatiam, Titus in D.ilmatiam. Hic ergo 
tus ad Dalmatiae partes adveniens, et verbum salu- 
tis gentibus illis pnedicans, non longo illic tempore 
m:msit : sed audiens quod B. Paulus a Pr^sida 
Festo jussus esset Romam pergere, stafim omissis 
omnibus, prffiveniens eum expectavit in Urbe : quo 
cum beatus .\postolus accessisset, ibi verbura Dei 
diutiuspraedicavit. Cumautem perSpiritum sanctum 
cognosceref in eadem Trbe suura marfyrium con- 
summandum, de Ecclesiis r>r;ecia'disponerecuravit: 
quamobrem B. Titum non remisit ad Dalmatiam sed 
ad Gra^ciam : ubi magis erat notus, Pontificem eum 
cousfituens apud insulain Cretam. Hsec iln. Colitur 
S. Titus IV Januaiii; S. Crescens, in Gatatia sub 
Trajano maitijrium passus, xxvii Junii ; qupe vero ad 
S. Domnium spectant, ila prosequitur idem Thomas 
Archidiaconus. 

2 Hujus Titi loco B. Petrus .\postolorum Prin- 

ceps 



1 Tim. 4, 10 



DE SS. MARTYRIBUS DALMATIS. 



AIH.TORB n. 1 

S. Dovnnus 
a s Fetro 

TtllSSUS 



Epiicojnis, 
pltirimos 
cirrvmcirca 
€onverlit. 



Mttrtyr 
tbit 



ntm mulfis 
alili. 



Successores 
inetiopotitica 
jura habuC' 
rvnt. 



S. Domnio 
Clitncutarius 
fitasiniiuni 
tntfi. 



Martyres 
cotifortat ; 



Htimam 
fuyicns oc- 
ciditur. 



i cepsdirexitquemd.nmdiscipulum suum, nomineDom- 
■ nium.nafione Syrum, patria Antioclienum, qui Dal- 
matiffi populis verbum vitae, quod per Tium iuclioa- 
tumfueratpra;dicaret.Hoc enimB. Pelrus statuerat, 
ut Pontifices Cliristiana' relipionis sic disponerentur 
per urbes singulas totius Orbis, quemadniodum apud 
Gentiles fiierat antiquitus constitutum; in illisenim 
urbibus, in quibus erant Gentiles Antistites, qui di- 
cebantur Protoflamines, fecit ordinari Episcopos : 
in metropoles vero provinciarum, ubi erant Arcbi- 
flamines, Archiepiscopos censuit sfatuendr-s. Unde 
per oras Adriatici sinus tres direxit Pontifices, 
Apollin.arem Ravennffi, quas est mctropolis totius 
provinci»^Emilia? ; Marcum Evangelistam Aquileiae, 
qu£E pra;erat Venetia; et Isfrise; Doranium vero in 
S:ilonam direxit, qua; caput erat D:ilmatiae et Croa- 
tirc: in qua deiiique civitate diutius prsedicans, mul- 
tosquc pcr tolam provinciam a gentilitatis errore 
convertens, noiiparvamChristo Ecclesiam adunavif, 
ibique agonem sui martyrii felici cruore peregit. Ab 
hujus ergo praeeminentia Apostolic:E dignitatis om- 
nes successores sui Archiepiscopalia insignia per 
Sedem Apostolicam sortiuntur.Hicauteuicummultis 
aliis passus e.st, qui eum uno mense ad martyrii 
gloriam pra-cesserunt. Hsrc Thomits Arcliiitinconns ; 
ailijua.' veihtt lib. ^cap. 14 rclata.ista ailvcrtit Lucitts. 
Imitalinne Gentilium Anfistites Clirisfianos in primi- 
tiva Ecclesia institufos Gregorius vii testalur lib. 6 
epist. 35. Sed Arcbidiaconus in relationc Flaminum 
ordinern invertit : nam quos ipse Protoflamines vo- 
cabulo Gi\Tco vocat, hos Primos Flamines a Roma- 
nis dictos, praeler Gregorium, lapides ;intiqui, a 
Petro de Marca in tractatu de Primatu Lugdunensis 
Ecclesire relati, demonstrant. Cum enim in loco Pri- 
morum Flaminum non Episcopos, ut Archidiaconus, 
sed Primates seu Patriarclias subrogatos Gregorius 
referat; ideo Arcliidiaconum in feriore in loco Pro- 
toflamines ordine inverso posuisse apparet : quibus 
Episcopi singularum civitatum respondeiit. Archi- 
flaminura vero memoria, sicut apud anliquos non 
reperitur, ita primitiva Ecclesia Arehiepiscopos non 
h;diuit : ideo .\rcliidiacnnum de S. Domnio scriben- 
tem, vocabula sui temporis usurpando, Croatiam 
quoque perperam nominasse constat. Sed sicuti 
Prajses Gentilium vel Proconsul provinciae residebat 
Salonaj, ita metropolitica quoque jura Episcopum 
ejushabuisseZosimus Papa, epist. 1 Hesychio Salo- 
nensi Episcopo scribens, testatur ; et clarius Grego- 
rius Magnus lib. 7 epist. 130, M:iximo ejusdem 
Episcopo pallium mittens. 

3 De S. Dovtninne ista ailjungit Atchiiliacomis ; 
Postmodura vero tempore Dioclef iana; et Maximiance 
persecutionis alter simili nomine Marfyr fuit, qui 
Domnionis vocabulo a Pontificis Domnii nomine 
modicum differt. Sed hic fuit unus ex cubiculariis 
Maximiani Tyranni. Cum ergo iste Domnio majoris 
dilectionis apud Iniperatorem prarogativa gauderet: 
ipsecoronam Iinperii conservabat, etipsam tempore 
debito super Imperatoris verticem imponebat. Erat 
autem orculte Cbristianus ; et cum videret Maxi- 
niianum :ideo crudeliter in Christianos desEevire, ut 
multos a sancto proposito deterreret; ipse, utpote 
Christianissimus et devotissimus.exliortabatur Mar- 
tyres in saiicto proposito fiiialifer pcrdurare. Tunc 
fecit opportunifatem eis effugiendi Tyranni rabiem, 
et ad Romanam urbem divertendi. Quod cum ad 
Maximiani devenisset notitiara, acrius in eum perse- 
cufionis des;Bvit ins.ania : ita ut ad propriara confes- 
sionem Christiani nominis, expoliatus regio habitu, 
nisi idolis immolaret, illico susciperet sententiam 
capitalcm. Sed B. Domnio Tyranni declinans saevi- 
tiom, Romam fi.giens properabat : et dum iretvia 
Chuidia prope civitatera quamdam, qua; JuliaChry- 



sopolis appellatur, satellites Imperatoris post ipsum 
cnrrenles, invaserunt eum, et sfrictis niucronibus 
circunidantes, amputaverunt caput ejus. Ipse vero 
Martyr virtute diviiia propriis raanibus caput suum 
de terra dicitur elevasse, et ibidem quemdam fluvium 
qui Sytirion nominalur, firmus gressibus transva- 
dasse : ibique sepultus aliquo terapore quievif. Cura 
autein Doininus multaper euin miraculaojieraretur, 
ex miiltis provinciis pro sanitate adipiscenda, ad lo- 
cum ipsum confluebant. Tunc Salonitani cives, quia 
a;quinoininis erat B. Dumnio Pontifici, abeuntes ra- 
puerunt corpus B. Domninnis, et cum magna reve- 
rentia locaverunt S ilona3. Qua de repropter nominis 
consonantiara multoties voc;ibulum Domnionis pro 
nomine Domnii, et e converso confuse desori- 
bitur. 

4 Haclcnus Thomus Archidiacmus, quiflortiit seculo 
XIII, ac henc diibilal in vncnhulis Domnionis et Dom- 
liii, utrum horum sii censeniltm nonien Episcopi Sitlo- 
ncnsis, qtteu i/ise Domnium,a//i Doranionein <•/ Domi- 
nioiiem nppellant. Porro antiquii upngrnpha Martyro- 
logii Hierontjniiitni iln hunc iliem nusjticanlur : iii 
Idus Aprilis. In M:iurifania natalis Saloni, Maximi. 
Hilarii, Concessi, de qnibus seorsim utjimus, dein isla 
aililtiul : Et Domnini Episcopi. In Salona Dalmafiffi 
Domnionis, sive Domnionis Episcopi et militum ocfo 
Dal.Tiati. Qux verhis Iranspositis posse imo ilehere sic 
legi prob.ibilius arbiiramur : In Salona Dalmatise 
S. Domnionis Episcopi etmilitum octo s/iic novem c/ 
Domniiii Dalmatiicii Dalmata;. In vetustoMS. Bar- 
bermiano ista legtinlitr : In Salmoua, tmo Salona, 
Domionis Episcopi et militum ocfo et Dalmati. At 
MSS. Alrehatcnsie ista habcnt : Et Domnini Episcopi 
et S. Dalmatii. En quod supra ex Thoma Archidiacono 
monuimus, nomina hsc Domnius, Domnio, uli ctinm 
Domninus confuse .lumuntur. Si qui mnlint Doinnium 
sivr Domninum Episcopuni jumjere Mnrltjribus Mau- 
ritnnix, ct a Domnio Episcopo Salonitano, <•/ Dom- 
nione Maximiani Imperatoris cubiculario nlium con- 
stituere, et Dalmatum seu Dalmatium Martyrem 
dicere alibi quam in Dalmatia pnssum ; pcr nos licebil 
modo id fint propter monumenta antiqua et jain allega- 
tis meliora : De iiliis isla habe.l Usuardushocw Aprilis. 
In Dalmalia, civit:ite Saloua, S. Doranionis Episcopi 
cum milifibus octo. Consentiunt qitnm pltirima MSS. 
ctim Notkero Pctro ile Natnlibns, Bellino, Mnurolyco 
et hoilierno Mnrlyrologio Roinnno : ubi a Baronio in 
Notis cx veteribus monumenlis Ecclesix Lnterancnsis 
dicuntur octoilliMilites apijcllali, Paulinianus, Telius, 
Asterius, Anastasius, Maurus, Septimius, Antiochia- 
nus, et Caianus. De quorum translatione Ritmnm infra 
ngemus ubi nontis nihlittir Sulpicianus. A Thoma Ar- 
chidiacono suprn dicilur S. Domnius Episeopus cum 
aliis multis passus, qui eura uno mense ad martyrii 
gloriam prfficesserunf. Infra in Actis num. 5 asserun- 
tur qiiadraginta comprehensi, nolentesque idolis 
sacrificare, statim omnescapitetrucidarijussi. Quod 
ad liunc xi Aprilis factum viiletur. ac de.in fere mense 
elapso dicilitrS. Domnius Nonis Maii ad ccelum mi- 
gravisse ; ad quem diem ex tabulis Ecclesia) Spala- 
teiisis Ferrarius in Catalogo genernli ista tradil : Nonis 
Maii, Spalati S. Domnini Episcopi Salonensis et 
Martyris, et mox in ffo/is Domnionis appellalionem 
usurpat. 

b Flortitt secuh Chrisli undccimo Laurentius Ar- 
chiepiscopus Spalnleiisis, a Sede Apsariensi, permit- 
tente Nicolao ii Potitifice, ad cam dignitatem promotus, 
uti pluribus deilucit Tltomas Archidincontis cap. 16, 
vbi tnler alia scribit ista : His temporibus Adam qui - 
dara Parisiensis, optime m artihus elimatus, per- 
gendo Athenas ad Grajcorura studia, devenit Spala- 
tum. Et cum fuisset a Laurentio Antistlte honorifice 
susceptus, rogatus est ab eodem, ut passiones beato- 

rura 



Miraculis 
ctatus Salo- 
uam defertur. 



Nomina 

utriusque 

confusa. 



Cultus saeer 
XI Apritis. 



et s. Domnit 

7 JUali. 



Vita olim 
scripta scculo 
XI crornata. 



UNDECIMA APRILIS. 
rum Martyrum |Domnii et Anastasii, quaj inculto idolis, Cliristo adhsesere credentes 



Aprilis. 



fuerant antiquitus sermone conscriptiu, luculenfa 
faceret compositionenitere. Quod ille gratanti corde 
consensit, sumptnque (heraate aveterihus historiis, 
Legendas utrius(|ue Martyris lepido satis dictamijie 
innovavit ; liymnos etiam composuit, ac quidquid 
de B. Domnino musice canitur, metrico sermone 
constripsit. Hxc ihi. IIoc tolnm officium EccksinM- 
cuvi iioli-i liomx doniivit Vir clarissimiis et enuHtis- 
simus D. Joaniies Lucius ; ex quo Vitam S. Doiniiii per 
lectioncs ad Matutinuin reciluri solitas divisam ilamus: 
Leclioucs tertii Nocturni friyscribuiitur sumendis ex 
Ilohiilia S. Gregorii Papx in Evnngelium secundum 
Lueiiin, lioc exordio : Designavit Dominus et alius 
septuaginta duos, qux in Commuui Evnngelistarum 
leiji soleut. Eapropler non male forsiiun conjeclnOimus, 
liunc euindem ad diem xvii Aprilis celebrari in MS. 
Morlijrologio EcclesiiE Pi-aijensis, itemnimd Grevenum 
ui Auctai io Usuardi et Cauisiuin tn Martijroloijio Ger- 
manico, tali itbiiiue plirasi : In Italia S. Domnini Mar- 
tyris, qui fuit ex septuaginta duol)us discipuHs. 
Celeliialur eodem die S. Domninus Murtjr ui MS. 
Martyrolotjio Cardtnalis Bnrberini. 

VITA 

S. Domnii Episcopi 

^16 Adamo Parisiemi seculu .\i illustrnta, et ex 
Breviario Spalutensi a Joanne Lucio com- 
municata. 



D 



Antiochiw 
naliis 



a S. Petro 
cuin parenti- 
bits tonversu.^, 



citm 5.S. 
Pniierotio 
et Aiioltinari 
n. Pflium 
ieculu\. 



Jiomiui, 
vcnil ; 



cl Epincopus 
Satonns 
mitniiir : 



tt muttm 
conitiiil : 



'umnii Arcliiepiscopi Salonitani Christi Martyris 
Vitamscripturus, non immeritoa parentibus ordiar ; 
quoniam per eos non sohim natum, sed et renatiim 
fuisse constat. Theodosius igitur Antiochis urbis 
colonus, natione Sjrus, vir optimus, divitiis plenus, 
et morum probitate irisignis, attamen colendorum 
deorum errore iniplicitus, de Mygdonia Gr*ca uxo- 
re fihum hunc suscepit. Petro autem .Xpustolo Xu- 
tiocheuani regente Ecclesiara, et Christum pra;di- 
cante credidit; abdicatoque idolorum cullu, una 
cum conjugesua atque filio, baptizatiir. Sed Domni- 
nus, accepto baptismate, licet puer adhuc septenis 
annis, divinitus inspiratus, et jam Christi amore 
fervens, pf rentes dereliquit et Apostolum secutus 
est. JSoii ille ad divitias, sicnt mox hseres fiiturus 
erat, non ad patris atque matris blandiinenta re- 
spexit ; sed conteniptis omnibus eks divitias qua;rere 
decrevit, quas neque tinea corrumpere, neque fur 
auCerre possit. 

i Discipulus ergo Petri factus, brevi et Magistro 
suo et condiscipulis u Pancratio atque b Apulllnari 
(qui postea Ravenna; Episcopus fuit) carissimus eva- 
sit. Deinde vero Petrus, Antiochenis hominibusjam 
ad fidem receptis, cum iisdem discipulis Romam 
versus profectus est ; miseratus Urbem, toto pro- 
vinciarum orbo Dominam, idolorum et diabuli sub- 
ditam esse servituti. Iiiterim dum iter agerent, quo- 
cumque diverli contigisset, religionem audacter et 
et intrepide pricdicabant. Fidelis itaque prajdicatio- 
nis officiosulicite fungentes, peragraruntCa)sareara, 
c Sebasten, Cappadaciam, Galatiam, Pontum, Bi- 
thyniam, Ephesum, Pathmos, Athenas, demum ad 
Ostia Tiberina applicuere, Urbemqiie ingressi sunt, 
ubi Petrus multis jain ad fidem Chri.«ti conversis, 
alias quoque partes orbis terra; ab erroris pernicie 
liberare cupiens, Pancratium destinavit in Siciliara, 
Apollinaruiu Ravenuam.DomniumSalonassuiquem- 
que loci Episcopum constituens. Domnius igitur 
[postquamj satis prospero cursu mare emensus Sa- 
lonas devenit, Christique mysteria publice ac palara 
expouere ca-pit ; plerique, et veritatis argumenlis 
et magnitudine miraculorum permoti, contemptis 



Ecctesiam 
-S. Marix 
exlruit. 



quos Domnius, D 
de proximo flumine aqua hausla, baptizabat. " »"«". 

3 Tiinc quidatn, Pirgus nomine, Philosophum se *■'*'"*'''■ 

, . " , . . '^ , cum Pirgo 

prohtens, sed magis sophismatum captiuncuiarum- ^,^aci Phi- 

que argiitiis quam Philosophiae deditus, virum ag- losoplio iu- 

greditur, etquasiveritati comparari [posseti menda- P"'"' ■■ 

cium nititur ostendere, an quoque ex Philosophiae 

inventis uniim Deum esse credi possit, et ab ipso 

mentem deditam et genitam, ac deinde ipsam raun- 

di animam ; proinde acsi Trinitatis mysteriura, quod 

a Dumiiio prasdicabatur, etipse, ut audierat, teneret. 

Ceterum cum Trinitatem hanc ad Unit.atem substan- 

tise referendam didicisset, Patrem et Filiuin et Spi- 

ritiim sanctum esse uniim Deum, qualiter videlicet 

se haberet, quoniam ratione comprehendere non po- 

terat, veluti deliramenta despexit. Diraisso itaque 

cuin sua obstinatione Pirgo, Domnius ad ceteros 

doctrina .«alutis imbuendos perrexit, signis n.iracu- 

lisqiie verba confirmaiis : ut quia rein supra natu- . . 

, ^, . ,. , -,,. . /Irfcm mira- 

ram astruebat, Cbristum scilicet de Virgine natura, cuHsconfir- 
et eumdem esse lieum et hominem, et crucifixum niai : 
ac sepultum resurrexisse, ad coeluraque ascendisse, 
opera quoque supra naturam facta, id veri.ssimum 
esse testaretur ;desperatissimoquosque morboafTec- 
tos, Jesu tantum nomine invocato, e vestigio sana- E 
bat. Quo modo autem talia faciendi facultatem ho- 
raini dedisset Deus, nisi vera rectaque asserenti ? 
Exinde aucto credentium numero, ecclesiam sedifi- 
cant, quani Dei Genitrici Marias consecrarunt. Ea 
adhuc extat, solaque post tantae urbis excidium in- 
tegra permanet. Tunc Doranius latius etiara proro- presbi/ieros 
gare Cliristi noinen cogitans, Presbyteros Levitas- orilinat : 
que ordirat ; quibus per Dalmatiam dimissis brevi 
tempore omnem fere provinciam, diabolo ereptam 
Deo lucratur. 

4 Post tot autem verae perfectaequa; caritatis la- 

bores, cum jamtempus esset, utadcapiendum coeles- 

tis glorite praemium vocaretur , dicente Domino ; 

Euge serve bone et fidelis supra mnlta te constitu- 

am, intra ingaudiura Domini tui; Maurelius Salo- 

narura Praefectus, pro tribunali sedens , ipsum 

coram sisti jubet, accusantibus eum idoloriim sacer- 

dotibus, quod Ileos contemneret, et novam veligio- , „ . 

^ 1 . j captus fldetn 

neni contra Augustorum leges induceret, unum ^ro^,',,,^^ 

Deum pr*dicans et Filiumejus crucifixura.Interro- coram 

gatus igitur Domnius de noraine parentum et patrire, 

Maurelio indicat, et se vere Christianum esse confi- 

tetur ; et ad hoc, inquit, missus sura, ut Christum 

prtedicem, et idola vana esse ostendam. Curaque iii 

inedium proponeretur Senatus populique Romani 

edictuni, ut si quis intrafines Romani Imperii talia 

dicens , repertus esset ; eum, nisi diis .-;icrificare 

voliierit, capite puniri, vel multiplici suppliciorum 

genere absunii oporteret, respondit ; Non me ista 

terrent iniqua. Christum Dei filium et colo et prae- 

dico : Deos autem tuos contemno, minas irrideo. 

Pamas omnes iu ine unum confer ; cuncta potius 

pati paratus sum, quam asserendie veritatis mutare 

sententiam. Contemptum se cernens Maurelius, in 

furorem concitatur : Domnium in carcereni trudi 

jubet, postea eductum largitionibus corrunipere ag- 

greditur, multa pollicens, si idulis thura ponere vel- 

let. Al ille inquit : ins.ine Maureli, pecunia ine 

moveri speras, cum ego niulto nnijus patrimonium " oblatm 

sponte reliquerim, ut cura Christo paupere viverem ? "''"" ■ 

Non est opus Christiano divitiis istis, sed fide atque 

virtute, quibus divitiaj numquam interituriE paran- 

tur in coelo. 

5 Videns autem Maurelius omnia qu* tractave- 

rat incassum cadere, expoliari homiiiem jussit, et 

fustibus nudum caedi. Dum autem Domnius ca;de- 

retur, tit Christianorum concursus ad Prajtorium ; 

insultant Maurelio, frementes prae dolore, et oppro- 

briantes 



Mauretio 
Prxside. 



speriiit nitnas 



flistibus 
ciesus a 
Ctiristittnis 
ttefeiidilitr. 



8 



UAl. 

Marlijru 
coronanlur. 



adolrsccntcm 
morhtum 



u I'riiiifle 
roija/ut, 



tn ijrnliom 
crcdentium 



plurlmis 
conversit 



tnorfi firf. 
ttiiiicalus 



l briantes quod iniqiie actum esset, hominem inno- 
centcrn [ler luiJiljrium .suppjiciis opprimi. Ille vcro 
Iiis ita paractis, repentc emis^a armorura manu, 
quatlraKinta ex liis i:omprehens<i$, nolentesque idolis 
sacrificare, !.(atini omne» capite trutidari jiissit : 
qutiruni f.'orp'ira a li'lf;lilius niiftii intii^ sublata, et ad 
ratlife.s mtirilis t/ Massnri sepuUa .surit. 

Jnfra illtj» ilies tlum talia aguntur, Febronis 
vi(lu:f filius vila ftinctus est. fiijus pat*r, rinrniiie 
iJigri.itius, 1'rljis Rorrianae .Senator fiiei-at. Ob iil 
Pra.-feclus i[ise, inortem ejus ajgerrime ferens nec 
ij,'narus a Cliristianis intertlurn et mortuos ad vitani 
fuissfi revticatos, Dnmniiim urgerc ca'pit, ut in eo 
iislorideret tjiianla Cbristi sui es.set virtus : non t|Utid 
ip.M! i)ii,d(|iiaiii virtuti Clirisli tribiieret, qui talia 
irii'gicisar'liliiis quibusil:iniadscriberesoIei'et. Vtilens 
autem. quo modo posset, vita' riefuncti consulere, 
simulat se Cliristo credeic duduni, si per ejus invo- 
ciilitiiifm is qui nifrtiius fuerat r-eviviscerpt. Ail lia;c 
Doiiinius, Quamvis, inquit, sciam te ila laqueis dia- 
boli ciilligaluni atque fonstrictum, ut ad sequentlain 
veritatfin explitare le ornnino nequeas ; illos tamen 
jiers[iifiens, qiii crt^dunt et qui cretlituri sunt, ne 
ijuiil virtuti Cliristi ini|iossibile esse arbilrentur, 
morluus istuni [irisliiiiu sanitati restiluam et vita). 
Ecce enim, quia diio sunt [ira^cepta caritatis, Dei 
amor et proximi, et scimus quod inter duos liaberi 
carilas dicilur, et dilectio iii alleruni teiidit ut esse 
cariliis [lossil,, biiics iid iiradifaiiduin Doiiiinus tli- 
scipulos mittit : quatenus boc tacitus innuat qui ca- 
rilalfiii ergii all.eriiiii iion baliebit, pra^dicationis 
ofrifiuni iiullalfiius susfipere tlfbet. Tunc juxta fa- 
daver Hexis genibus, maiiubus vcro ati|ue oculis in 
caliini sublatis cum orasset, inipetravit inortuo in 
noniiiif Cliri.'li vi!:iiii. iit rfsiiinplii spirilii si-e in 
[ledfs erigei-et, at(|iie iteruni vivere super tcrram 
iiif ipciet. Vix verbtt liiiiernt cum secutus est even- 
(iis : visusque est adolcscen.s noii quasi a morte 
^usfilutus sed a somno ex|jergef:u'lus, tarn facile 
siirrexit. 

7 Kti viso miracuki iiluriiiii ;id fiileiii coiiversi 
siint : Maurelius vero, lauietsi vila adolescfiili re- 
slituta es.set, et veliemoiiler g;iuderel, in sua lamen 
obsliiialioiif iiloli.latria.' firmus fixusque [leniiaiisit : 
jaiii eiiim it.i obiliiratum erat ticr rjus, ut nulla sig- 
niinini magnitudini' pnsset niollesffre. Quininio ab 
iiicli.niiii siiffnloiilius ad iiialiiraiiilain Dcniiiii ne- 
ceiii niagis iiicilalur : doiia illi pliiiim;, „m'ruiil, at- 
que iusuper siispifioniluH iiii|.l,-iil, sil.i jubfiites 
Ciuori, iie si bciniiiem ini|iiiiiiluui vivumqiie diinit- 
teret, et ipse, t.imquam .\iigiistaliiiui |fir|,i,i fdic- 
lorumque fiiiiteiu|ilcr, pii.iias darf fcgaim-, ,.| jm- 
pruilentf r faf tum ;iut exili.. aiit 



DE SS. MARTYRIBUS DALMATIS. 

ejectis itlolis. per Joannem iVrcliiepiscopuiii sanctas 
Dfi Gpnitrici Mariie consecrarunf, et ipsum Marty- 
ris corpus a Salonis quarto Kalendas Sextiles li 
transtulerunt, in eodemque templo colV.carunt ; ubi 
aij lianc usque diem in niagna veneratione habetur 
et cclitiir, miraculis chiruni et mart}Tii glt.ria con- 
spicuum. Cujus Martyris meritis et intercessione 
nos Deo commendari credimus, etbeatos fore spera- 
nius ; a.ljiivante Doinino iiostro Jesu Clirisio, qui 
cuni Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus 
per infinita secula seculorum. Amen. 



tioiie aut inorto luat. IJis verbis M. 



«IiK 7 ifall 



Corput 

Spatattm 

tranifertur. 



.iicriiiii pn.sfrip- 
lureliiis inipiilsus 
mhl f unctatus Ifgom lulit dieens : Dcmnium. ccritra 
lcges Imperatciuiii iioslri.niiu ageiitpin, ,|f„s.|ue 
nostro^ coiilfniiifiilcm, fapile puiiiri jubf... Eivi.ium 
foias extra muiiini el educluni cxlenipl... cuni i.ra- 
ivi, olMrunfurunt. Cloiiosiis ila.|ue Marivr, Noiiisc 
Miiii leiTiis rfbiHiUfiis. ail fadiim iiiigia\il ; ab ipso 
Conililore omiiiuui immortalilalis c.roiiam affcj.lu- 
rus, pro cujus nniorc mortein c.nlempserat. Iii eo- 
deiii auleiii lofc ubi expiraveral, uof tu a Christianis 
sepclilur, 

8 Noii [Hist paucos deiutle annos, cessaiite perse- 
culioiH., Miiri.Mis ccrpus iutra nrbem ad ecclesiam 
quani primum positam ibi a fidelibus di- 
iraiisli»!,,,,, ,,.,, p„^t^,, ,^.g,,„ ^ Gothorum 
irruplioncdiruptis fuiuiiiusque eversis Salonis con- 
cives ad pioxinias ,, insiilas confugerant, ac deinde 
reversi, ,n Diccletiani a-ilificio, qiiod tribus ferme 
millilms a SaU.nis distal, Sindatum ap|icllatum, se- 
domsibi posueruiit; le.uplumqueolim Jovi dicatum 



li. Mariic, 
liniiis. 



ANNOTATA. 

a S. Pancratii Acla illiisiravimus 3 Aprilts. qui in 
MS. <lrn'io Siiiw.rario diiiliir traxisse genus suum 
ex coiifiniis Antiothiic. 

b Coliliir S. Apptdliiiaris 23 Julii, ijiicm eiiam 
Antiocliia Rcniam in coniitatu S. Petri profectum, 
Acla Wslanhtr. 

c NoUr siiiil hx itrlies el jiroviiictse. Est aiilcm Caa- 
sarea mctrojiotis Ctijipiiilocitr, uti Sebaste y/rmcniai 
priiii,r isli vicin,r. In Acti,s SS. Fclri ctPauliex MS. 
Gnrco apitd Lipomaiium ct Snriiim phirima ex his lo- 
cis iiolaiitiir a S, Pctro visilula, Riilio itiiicris hic no- 
tiiUtsaliscontjrutt, et iiitsqitam pcrlurhata cst, coqitc ma,- 
jorem fidem merctnr. 

d 7'tioiiius yircliidiacouHS apud Liicitim patj, 1)4 ;m- 
rocliins lias tonjiingit, Cetinam, Clissam, Massarura, 
Almissarum : cl in mappis Geoyraphicis inter Clissam 
cl Cclinam collocatiir Mucharis, forsan ad radices 
moiitis Massari. 

e Hoc die eum iidliitc in ecclesia Spatatcnsi coti sit- 
pra ex Ferrario diximus. 

f Siilona, sitbdittt fuit Gottiis m Ilotiu doiiiuinnlibus 
et miiris nitdula, qiios Constantianus a Justinmno mis- 
sus victis Gothis restauravit ; at postmoduin a Sclavis 
occupata fuil et dcstructa : iiti latc describunt Tliomas 
Archidiaconiis cap, 7, et Joannes Luciits lib, I cap. 7 
ct sequeittibus, 

g Iilem Tliomas cap, 8 vicinas Salonx insulas ap- 
petlat Solulam, Prachiam, Pharon, Lysiam, Cor- 
cjram 

h Dc tiac traiistatione sequentia inveiiimus. 

HIST. TRANSLATIONIS 

Ex codice pergameno Ecclcsix Spalalensis S. 
Doninii, exlracla a Luca Gaudenlio, dictx 
Ecclesix Arcliidiacono. 



Jo 



oannes a hujus nominis primus Archiepiscopus F 
Ecclesiae Spalatensis, cum dedicasset in honorem a 

Be.ata; Virginis Mariae insigne fanum Jovis, a Dio- 
cletiano Imperatore in ipsius palatiooliin extructum, 
cupieus sacras reliquias Sanctorum M.irlyrum b 

Doranii et Anastasii ex ruinis celeberriiiiis urbis 
c ,1 ^ . , Sacra corpora 

Salonariim eruere, et in tem|ilo a se repurgato et i„ter ruinas 
consecrato collocare; convocata pii populi multitu- Satonenses 
dine, ad Salonarum ruinas, ubi c basilica fuerat, se "miruniur : 
al.acer confcrt. Locus, in quo sac ri loculi latilabaut, c 

subteiTaneis fornicibus inclusus, etsi iiolus tjuibus- 
dam esset, vepres timen et vii-gulta illum maxinie 
contegebant. Primus omnium ad pium opus iidelis 
Pastor accingitur, oves Pastorem imitantes, certa- 
tim oinues labori incumbunt : virgulta et vepres 
aniovent, ca?iiienta et lapides ingentes absportant, 
suggerente Dco vires lal.orantibus. Eflbssa jarn ali- 
qua profunditate, mira; suavilatis odor exhalat : 
loculus unus dctegilur, et odor augetur, Accurrit 
pius Pontifex cum Clero, metuentesque ne forte a 
Sclavis turbarentur suis aemulis, niiigna cum celeri- 
tate loculum.qui prius apparuit, ita ut erat clausum 
Spalatum detuleruut : quem quidem aperieutes, non 

corpus 



primo invem- 
liir S Anns- 
tasii : 

titm S Dom~ 
niif 

immobrte 
virts, 



a ptierts 
transfertur, 



fonte tillro 
eritmpente 



in pectore. 
erant Evaniie- 
lia. 



UNDECIMA APRILIS 

corpus S. Domnii utsp«rnbani, sed sancti Marty- 
ris Anastasii invenenint. 

2 Sequenti die Salonas revertuntur, instautope- 
ri, paulo altius locum eumdem eflbdiunt, et sarco- 
phagum S. Domnii inveniunt : ipsum quoqiie pari 
cuni sollicitudineet festinatinne Spalatum conveliere 
safagunt. Sulistitit tamen et hajsit pondere gr.ivis- 
sinio , f u-tissimis qiiihusque et rnbustissimis viris 
redditiKii immoliile. Ah inuocentibus igilur et imma- 
cul ifis ni:inibus convebi velle sacrum pondus, ratus 
pius An:istes; irubecillem piierorum turham cngit, 
et oiier. ferendo supponit, quod leve factum a pue- 
ris alacriter vehebaiur. Ciim tamen solis iestu fiti- 
garentur, ardore nimio maxime .sitis affligi ca-pe- 
runt; in b^co aridissimo, qui Saline nuncupatur. 
Minim dictu I erumpit ex silice lalex vivus, appa- 
relque uoviis fms iiumqiiam anfea visus, adhuc 
etiani B. Domnii-aqua nomen retinens, et virtulem 
in p annivers:irio lirdiernai transl:itionis praestans. 
Ri^focillati pueri inferuiit arcain in lociim paratum : 
qiia aperta mirus odor efruiiditur. Reli.iuiae sancfi 
Martyris infegrse inveniuntur, et in pectore liber 
erat Eviingelinrum thecis incliisus, lilleris Apos- 
tolicis anliqun more ipsiusmet, ut fertur, manihiis 
formatis. Horum duorum Martyriim sacracorpora f 
ad liuciu Ecclesia metropolitana Spalatensi honori- 
fice reoondita conquiescunt. 



9 



Spalnfitm a 
JJioctetinno 
condilum: 



ANNOTATA. 

a Joannis linjiia lavdes hte describnnttir a Tlioma 
Archiiliacono ciip \\, et Jonnne Lucio lib. 2 cn;i. 13. 
At qttitndo ipse, patria Ravennas, Leeiatus a Sutnmo 
PoiUifici', et quo aiinoad partes Dnlmatia: jnissus fnerit, 
et in Arcliiciiucopuin ordinatus. non indicatur. Vidctur 
secuto viii vt-risse, guia post ipstivi dicitnlur scdisst Pe- 
trus, Marianus, Murlinus, Leo, Petrus ac dein circa 
annutn 840, Jusiiuus : tit de Itnc Tliomascap. !3 tra- 
dit et omnes refcruntur in Memoria .■Irchiepiscoporum 
Salonitunx et Spalctensis Ecclesix apud Lucium pag. 
383. 

b Imo soUus Domnii reliquias levare voluisse 
innuit Tliomas cop. 12 ubidc liac Iransiatioue agit : et 
liic infra niuititur, inveulionem S. Ana.sta.iii praiter 
spcrn fuis!.e. 

c Addit Thomns : Basilicam Episcopii ingredien- 
tes, confusa et dissipata omnia repererunt. 

d S. Anasfasii translatio celcbralur a Spalensibus 
28 Juhi, nl martijrii nnlalitiiu: 21 Augusli, quo tlie 
inscriplus esl Marnjrologits Usuardi, Adonis cl alio- 
rum. curn hoilierno Romnno : et diciiur Cornicularius, 
passus siib Imperatore Aureliano, aliis Aiirelio, Gnle- 
sinio Alexandro, quod nd dictum dtem eril disculicn- 
dum. Fuisse autem corpus B. Anastasii anno 1209 a 
Bernardo Archiepiscnpo ab nltari vetere extraclum, 
et in novo altari in eodem loco collocatum, lestalur 
Thomas cnp. 28. 

e Quarto Kalend:is Sextilis itidicalus supra ab 
Aditmo, is est WJulii. 

f Idem indicul Thomas cnp 12, qui seculo 13 suam 
kistoriam sciijisit. 

ANALECTA 

% 1. Glorica poslliuma S. Uomnii apud Spale- 
tunses el in iiisulis Tremitanis. 

yjnnstnHtinus Porphijroqenilus filius. Leotiis Sitpicntis, 
Imperator Orientit, in lilro de Imprrio ndminUlrando 
ad Romanum filium (qui illi nnno ncccCLIx morluo suc- 
Ci-ssitl cnpile 29 Dalninliam ejusqiie populos descrihit, 
alque iln dictiim cnput exotditur : Diocletianus Inipe- 
r.itor valde Dalmatiam amavit, uude etiam populi 
Romani colonias eo deduxit... Hic autem Imperator 
JpHli<: T. II 



urbera illic Aspalathum condidit, et in ea p:>latiaomni 
descripfione majora, quiUMiiu etiamnum roliquiae su- 
persunt veteris raagnitudinis testes, quantumvis 
longi ea temporis iniquitas in nihiUim redegerit. F.t 
deinde mngis prope finein ista habet : Aspahifhi urbs, 
qu.-B parvum palalium significat, Imperator Diocle- 
tianus extruxit, habuifque illaiu utdomum propriam, 
aulamque ibi a;dificavit et palatia, quoriiin plcraquR 
perierunt. Qua» aulem etiainnuiu supersiint vakle 
pauca siiiit ; ex quibus Kpiscopiiim urbis et lemplum 
Saiicti Dumini, ubi ille ip.se Sanctus sepulfus est, 
qiiod ciibiculum erat ejusdem Diocletiaiii. Subter 
sunt rotiindi fornices, olim custodia", iu quas Sanc- 
tos immaniter a se cruciatos compingebal. Ibidem 
etiam situs est S. An:istasiiis. Jst iii nnteriore parte 
inla suJidiintur : Prope mare sub hac ipsa urhe urbs 
est Salona, dimidiuni habensejus magiiifiidinis quain 
Constantinopolis : in e:i coiigregati Romani :irina 
sumelKint. et inde proficiscebaiitur ad Clusuram, 
quatuor inillia passuum dist:infem, qu;einhuncusque 
diem CIus:i ap|>ellatiir, qimd illac transeiintes qiiasi 
concludat. .. In lianc iiifnuuissi Sclavi sive Avnrcs, 
qiii Iraii^ fliimen habilabant, Romanos expulenint 
et Salnnam urbem occupavci-unt ; ibiquo sedibus po- 
sitis ]iaiilatim incipientcs praechiri, Rom:inos in cain- 
piset cditioribus Iccislialiitantes dcliweriinf, ennim- 
que loca tenuerunt... Cum Romanum Imperiuin, per 
imperantiuui ignaviam alqiie socnrdiam , maxime 
Micli:ielis Aiiioriensis Balbi, tanluni non exspiras- 
set, qiii Dalmafiae oppida liabitabant, sui jiiris exti- 
teruiit, neque Romano Iiiipi>r:itori, neqiie cuiqu:im 
alteri siibjecfi... suisqiie nou alienis legibus usi liie- 
runt. IIxc Constnulinus Imperatnr. Diclus Michnel 
Ballius, Leoni Jrmeno, ipsa Natalis Dominici ilie sub 
finem otini Dcccxx inler sncra ipsa Irticidalo, subrtiga- 
tus esl, citjus lcmpore et Cirtn et Sirilia fueruut n .^a- 
racenis oeciipatn : et jam indicatn Dnlmaluv pnrsejcclis 
Romnnis u Sclavis delenta. Morluus esl Balbits nnno 
Dcccxxix. 

2 Joonnes Lucius lib. 2. de Reqno Dnlmnli.r et 
Crontitn cap. 2. deilucil res in Adrialico qeslus Dunim 
Croatarum tcmpore, el inler nlia profert 1'rivilegiiim 
Tirpimiri Cro:»taruin Ducis, signatum iv Noiias 
Martii , regnante in Ilalia Lolhario Francoriim 
Rege. Indiclioue xv, is fiiit nnnus ncccxxxvii, el in 
diclo privilegin offert ptiirima bona et possessioucs Sancf aj 
Salnnilana! Ecclfcsi;c in coenobio sanctnruin Marty- 
rum Iloniiiii el Aiiastasii Costn»! ct Damiani, el sig- 
nont Tirpimirus Diix, vnrii Zuppani. et Presbyteri, 
1'/ indicnnttir nomiiia Scrvorum dc Masiiro in sancfa 
Matre Ecclesia B. Domnii Ciim postmodum, dtclo 
Tirpuniro Duce Cronlariim mortuo, lis de en doiialionn 
fiiissrt eiorla, fittus ejus Muncimir Dux Croatariim 
novo privileqio, iv K:ilendas Octobris anno Dcccxc, 
ludirtione xi Itinc cwpla, in honorem Sanctoriim Mar- 
tyriim Domnii et Anaslasii signnlo, enmilem pnlris 
sui flonatiotiem confirmnvil, et post variorumsigunluram 
ipsc Dur islu suljunxit : Sequenti dic, qiiai est terlio 
K:ilendas Octobris, veniens ego s;cpe fatus Diix in 
civilate Spalali ante Sanctissimorum dictoruni .all:i- 
ria, et Privilegii paginiilam manii propria infer ce- 
tera munuscula, quaa manus mf.v invcnire value- 
runt. super sarrosancti Domnii altario objeci, et 
donatiniie pra:dicta niancip.itaS. Domnii abivi. flax 
ilii : e qiiibus cdligimiis civiwbium supra memoralum, 
licet ndhuc diceretitr saiicta! Kcclesiffi Salonitana?, la- 
menexiilisse inurbe Spatntensi:item Kcclesinm snnrls; 
Dei Geniiricis Spatalensem, in quam linritm Mnrlij- 
rum corpora fiiiise illalu supra in /lctis dicunlur, as- 
stimpsisse nomen S. Dnmnii : quod saspe memorntus, 
Thomas .■Irchtdiaconus confirmat cap. 13. Igitur. (ti- 
qiiit, liuces Sfdavonire liabere ccnperiiiit in magna 
veneratione ecclesiam B. Domnii, donantes ei pr;e- 

2 dia 



D 

.\tic.ronF. G. 



in eo H 
fcrlosii S. 
Dotnnii. 



Salona urtfS 



occupata a 
Sdavis. 

E 



excusso jugo 

Itomano 

liberis. 



Scculo 9 
(lonafiones 
faclx ca-noblo 
SS. Domnii rt 
Ana$lasii a 
Ducibus 
CroaCarum. 



et altari S. 
Domnii 



H a Ducihu» 
Sclavonix 
factx ecclesiic 
s. Domnti : 



10 



A 

ArCTORE C. II. 

il fcntln xr 
a Hriithvi 
Sctavontx : 



Juramenlum 
xnprr cdypuK 
S. llimnU ; 



seculn n 
ihniiltniiei 
fiiii., II 
lli-ijlliiix 
{.'nijait.v ; 



fitirillum In 
hcilii tnroca- 
litm. 



capctta crccta 
acfttto li. 



(lia et possessiones multas, decimas et oblationes 
cordc. liilari oflerentes. 

Iilnn Tlirimax rap. 16 ilc Laiirmtio Arrliiqiisritpo 
Siiiiliitnisi, iiurm ifculo xi floruiue supra ihiimus, inla 
uiljumjit. Et quia I.aiirentius (alis erat vir, in magna 
reverenlia lialiebalur a R<?gibus et l'rincipibus Schi- 
V(i'iia'. tribiiftbanUiiie EcdesiK S. Dornnii villas et 
pnedia multa, facientes confirmaliones et privilegia 
sujier novis collationibus etantiquis. El pluribus iii- 
terpositis ista tradit : Venerabilis Gerardus, Lppatus 
r.regorii .septinii Spalati positus, invenit ibi Ulfuin 
Presbyterum, cui Oolfungus agnonien erat, ab annis 
jaiii duodecim Papali jussii gravissimis coiiipedibus 
alligaliim, propler schismalis ncfarium scelus, quod 
cuni Cedeila exercuerat in regionibus Dalmatiie 
akjue Croatia;. Jliinc ergo fecit absolvi, dicens : 
Qiiia Doniinus Alexander felicis inemoria: in suo de- 
cessu priecejiit uuiver.sos .suo jussu incarceratos ab- 
solvi. 1'rius tamen fccit cum super Evaugelium et 
super corpus H.Domiiii subire corporaliterjuramen- 
luin, ut in abjuralain lia;resim iiuniquani relabi debe- 
rct, et dc bis partibiis egrerliens iiiiniqiiam rediret. 
llac ilii. Al nwrlua memoralo Alccauilro 1'aiia u anno 
MLXXIII ilir xxil Aprilis sncressit S. Grerjorius Papa 
VII, iiui vixit usijue ad annnm mlxxxv, (■( diem xxv 
Moii, nijns Acla ad dirm dirlum illuslralnmiis. 

3 }nter olios deinde Arcliieiiisriiiios fuit IJernarilus, 
patria 1'erusinus, iiniio Mcc ab Iniiocontio iii Papa 
eonsecratus, vir litteratus et eloipiens, qui satis vi- 
giliinter curam 1'astoralis oflicii impendit. Euin 
Emnricus, aliis Ilenricus, fllius Delic iii, Rex Unga- 
riai qiiiisi patrem vcnerabatur, et ad ipsius pclilin- 
iicm douavit Kcclesia! S. Doniiiii sextariolos molen- 
diiioruin Siiloiiitani lluniinis, (jtii septimaualiter ])er- 
tiucbaiit ad niiiMim, uli refert Tliomas cap. 2.i, (/«i 
eap. 2(i (/(' Andreii lieije, ollero lielx iii filio, ista tra- 
dit. Aiino reileiii|itionis nostric Mccxvii, Men-^e Au- 
giislo, die XXIII advenit Rex Andreas ad civitatein 
Spaliitcnseni... Ipso viso processiouis ccetu solenni 
univcrsoriim civiuni, descendit de eijuo, magnaque 
suoriim 1'rincipum vallalus caterva, teneutibus eiira 
biuc iiiilc Episcopis qui («nveuerant, pedes usqiie 
ad I'"cclcsiam S. Dumnii processit : ubi celeliralo 
Mis.snriim ollicio, et data oblati(me siipor altare, ad 
hospilium secessil... Cum autein Androas Rex ali- 
quiiiilam luoram faceret, Dernardus Archiepisco- 
pus morlis debilum solvit, .sepultus juxtaecclesiam 
S. Domuii. Iln ilii. De diclis Regilius Ungarix 
consuH iwtesl Bonfinius decade 2 Rerum llunijaricarum 
lib. 7, 

(i Memorato Bernardo successit in Arrbieiii.\rojmtu 
Ounerllns. cujns lempore contra Maldnci cujnsdom pi- 
riila'iii.wlentiam piiijnatnri Spalatenses, e.rliortationecu- 
;i(.m/iii)( /'i'.rfi'r/icxbil;irali oiiiiies, cajperuntcouimen- 
darc sc Deo el H. Douinio. Et tuiic orilinanles se 
CU'periiiit coiitra linstes audacler iuccdore, ct insiij- 
nnn ilclioslibus picloriain reporlnrunl, uii ajmd dieuim 
Tliomam cap. 36 leiji polest. Prxtereo in Memoria 
ArcliiepiscoiHirum fiitlouilanir el Spalalinx Ecctesix, 
Litciopnij. 385 i'i(((ii, primus censetnr S. Doinuius, 
cl noiiaiie.simns (icIucks Petrus natione Pigensis. Hic, 
iiii;iii( iii(f((ir, multa boua suo tempore fecit : erexit 
capellaui S. Doinnii, et eam pulclierriine pavimentis 
edolavit, douios et possessioues Arcliiepiscopi erexit, 
ecclcsiam S. Doinnii diviuis officiis bene fulcilam. 
teuuil. llic sedit annos sex. menses quiiliKir, obiit 
anno Domini mccccxxvii dio priiuo Decembris, tunui- 
lalus est aiile dicUim Capellaui S. Domnii in ecclesia 
eju.-dem. 

8 Ilaclenus, cgimus de cnllu el veneratiane S. 
DomHii eiitem c.v/iidid, iii Dalmatia et potis.wnnm i» 
ccclesia Spilateiisi, ubi sacriim ejus corpus atlserratur : 
subj'ungimus alitiua dc lioiwrc. ipsi in insulis Tremita- 



DE S. DOMNIO EP. MART. 

nis exhiberisolito. Vulrio creduntur ab antiquis Diome- 
dex insulx dictx, quamvii el Tacitus lib. 4 Annalium 
cap. 71 mcmor((( Jiilinm neptem .\ugusti. convictam 
ailulterii. ab boc fuisse damnatam et projectam in 
insulam Trimetum, liaud procul Apulis littoribus. 
Spalaten.ies ad liaec liltora navigaluri. in conspe.ctu suo 
dictas insuliis liabent. ex adverso Capitanatx provincix 
sedecim Itiilicis a littore milliaribiis ilistantes Ex ac- 
curatr in mappis Geograpliicis regni Neapolitani e.rlii- 
benlur. quarum pnecipua appelhitur Sancto-Nicola de 
Tremilo, allera SanDomino de qua liic agimus. Fer- 
rariiis in Catalorjo Generali ad diem vii Maii, quo S. 
Doinnium Eiiiscopum marlijrio fuisse coronatum Acta 
indiciint. ista adilii ; In insulis Diomed;eis S. Domni, 
Episcopi et Marlyris ; et aiinotat. ex moniimentis 
Canonicoruin Keguliirium, qui insulas memoratas, 
vulgo dc Tremiti, possident, se ista tradere. Lale lU 
tis agit Galiriel Pennotus lib. 3 liistorise Iripartilx Ca- 
noniroriim cap. 13 sed absque mentione S. Domnii. 
Qiwl antnn Ferrarius codem die. cum prin.o ominum 
de eodem S. Doinnio ul Patrono Spalatensi aije.ret, an- 
notet corpus illius in insula unaex Diomedaeis, quje 
ex eo noiniuatur, asservari et prtecipue coli; nullo 
modoprobamus. Ul summum arbitramur ibidem aliqua 
corporis ossa ex ecclesia Spalatensi de.lata, in honore 
fuisse, et forte adhuc esse. 



Una ex 
Tremills 
insulis S. 
Domnio sacra . 



an altqua 
ibi ossa ? 



,§ ll. Coi-pora S. Domnionis ct aiiorum 
riomani delata. 

Xu sacrosancla Luteranensi Ecclesia, omnium Urbis et 
Orbis Ecclcsiarum matre ac capite, hoc tlie XI Aprtlis 
recilatur tlfTicium Ecclesiasticum sub ritu duplici de 
S. Domuioue Episcopo et Martyre et sociis, quorum 
corpora liabentur in proprio altari in oratorio beataj 
Virginis Maria; ad Fontes : et festum duplex S. 
Leonis Papa; Komaui trausfertur in proximum Jiem. 
cujus in secundis Vesperis solum sit Comuiemora- 
tio, nisi contingat ulterius diHerri. Omnia autem 
fiuiit de Coiuinuni plurimorum Martyruin, et in 
Missa dicitur Crcdo, uli refertur in Ordiite Officio- 
riim, qiii pro dicla Ecclesia solet exciidi. Ex quibus 
colligimus antiquissimam ubi viguisse consitetudinem 
Officio Ecclesiastico colendi S. Domiiiouem et alios 
Marlyres : quorum corpora, iitqiiil Boroniiis, in So- 
tis Martijrologii ad hunc xj Aprilis, Joaunes Piipa 
Quartus Dalinata, Iranslata e Dalinatia, prope bap- 
tisteriumConstantini recondidit, in oratorio asede- 
centissime exoruato. Similia trudit Barunitis in An- 
nalibits ui/ unnitm dcxli, qiio Eccelsiic prseeral diclus 
Jounnes iv Papa, dc qtio AnastuMits Bibliotliecarius in 
librodc Vilis Ponlificum isla liubet ; Joannes, n:itione 
Dalmata, ex patre Venantio Scholastico , sedit 
aiiuum unum, lueuses novein, dies octodecim. Hic 
temporibus »uis inisit per omiiem Dalniatiam seu 
Istriain multas pecuuias, per sauctissimum et flde- 
lissiiuuui Martiuuin Abbateiu propter redeinptionem 
Ciiptivorum, qui depncdati erant a Gentibus : quos 
fuisse Sclavos ex supradtctis arbitramur. ylt pergit 
Aitastiisius : Eodem tempore fecit ecclesiain beatis 
Martjribus Veiiautio, Auiistasio , Mauro et aliis 
multis Martjribus, quorum reliquias de Daliuatia et 
Istria adduci prieceperat : et recoiulidit eas in Ec- 
clesia suprascripta Lateranensi juxla fontem Late- 
rimen.sem, jiix'aoratoriuin B. Joannis Evaiigelista; ; 
quam ornavit et diversa doua obtulit. 

7 Ctxsar Rasiwnus lib. Z Basilica- seu Palriarchii 
L^teranensis cap. 12, cuin captivos a dicto Joannc 
Pttpa libertati re&titttlos dixisset , istaaddil: Sauctorum 
reliqiiias, ne Christian;e religionis ludiiirio esse 
possent, plurimas lisdem e terris exportandas, 
Romamque adducendas curavit. Fuerunt autem SS. 
Venautii, Domniouis, Anastasii, Mauri, .-Vsterii, 

Sulpiciani 



Cultiis sacer 
S. Doilinionis 
et atiorum 
xr Aprllis, 



Cuttvs sacer 
S Doinnionis 
et aliorum 
Sl Ajjrilis. 



F 

(I Joanne 

Popa IV ho. 

ruin Covpora 

lioniam trans- 

lala. 



ct in ecctesia 

Lateranensi 

dejiosila. 



.\omina 
Marlijrum 
relalct n 
Itttsjtono, 



Baronio, 



UNDECIMA APRILIS. 11 

A Sulpiciani, Theli, Antiocheni, Pauliani. De S. Fa- num, et pro Septimio coHocatur Sulpicianus: et qui 

naiuw Episcopo el Marlijre ejusque corpore Romnm hic M-ribunlur Paulinianus, Telius ,•( Antiocliianus, 

Irauslato. eijimus Kalemiis Jprilis : ail tjuem iliem apud Rasponum suiit Paulianus, Thelus et Antioclie- 

annotat Baronius, Corpus S. Venantii asservari nna nus. Joannes Severaniis, m Meinoria sacra seplein 

cura corporibus S. Domnionis Episcopi et aliorum Ecclesiariim Romanaruin aniio mdcxxx /Jnm.r exciisa 

Sanctorum IMartyrum, quorun: cmnium (iies anni- pag. 501 , conjuiujit iwvem .wcios, liis nominibii.^ : .\nM- 



D 

AUCTORE G. H. 



versaria agitur hoc eodem mense, tertioltlns .\pri- 
lis : quo die ista leiiuntur in Martyrologio Romano : 
Salonse in Dalmalia Sanctorura llartyrum Dumnio- 
nis Episcopi cum octo militibus. f^erum Domnionis, 
aliis Domnii corpiis non est lempore Joannis iv Papa 
Roinam ilelatum, sed integro seculo serius a Joanne, 
J rchiepiscopo Spalatensi nna cim corpore alicujiis 
Anastasii ad sttam Sednn Spalalensem translatum, el 
in ecclesia S. Mariii; Deipane nunc S. Domniidicta 
deposiUim, et hactenus summa cum veneralione adserva- 
tum. nli e.T siipra relalis liquido constal. Alterius ergo 
ab islius Doninii corpore necessario censendiim est S. 
Domnionis hiijus corpus Romam Irimslnhm, sive is 



tasius, Maurus, Asterius, Septimius, Sulpioi.inus, 
Lelins, siipra Telius, Antiochianus, Paulianus et 
1'ajanus. Quos omnes in lituh proposuimus, quia in 
apiKjrapho Martijrologii Hiennijmiani Corbeiensi 
Parisiis e.tcuso slaluunlur novem milites. 

8 Addil ind calo hco Rasponus ad muriini diclx 
e.cclesia; hinc inde videri e musivo effigies Sanctorum 
Martyrum, quorum corpora liic reqniescunt... In 
Absidis mediocerniturara, gradibus qnatuorelevata, 
cni irapositura cst ciboriura marmoreura, fultnra 
quatnor nobilibus cnluninis ilem marmoreis, opere 
accuratissirao in spiram striatis, cura capilellisor- 
natissimis, et sid) hoi' altari proxime euumerata S. 



/■iicrK cubicnlarius M:iximiani Imperatoris ciyus Ac(o Venantii et sociorum Corpora rei|uicscunt... Cano- 



inarlijrii etiiiin supra rctuliinus, sive aliquis Episco|)US 
svpra in antiquis Marliiroloqii /fieronijmiani apoijra- 
pliis indicatns. Hiiic oclo niililes atti ilmunlur a Biiro- 
]j nio ad XI Aprilis his nominibus: Pauliiii.uius, Telius, 
Asterius, .\nastasius, Maurus, Septimius, Antio- 
chianus et Cajaniis. Horiim ultiinus deest apiid Raspo- 



Eftlgies 
.Martyrum, 



Attare sub 
tjuo requieS' 
ciinl. 



nici Lateranenses sacra ibidein fticere praecipuis 
quibnsque beatse Virginis solemnitatibus consue- 
vcre : quod inunus ceteris.anni diebus a ccrlis i^leri- 
cis et Capellanis, ab iisdem Canonicis impositis, 
obiri nios est. 



DE S.4NCT1S M.4RTYR1BUS MAURITANIS, 

SALONE, MAXIMO, HILARIO, CONCESSO, ET CETERIS 

SANCTIS. 



Hi 



-ornm Martijrum Anlesignanus Salon nieino- 
nitur iii MS. Marlijrologio .^lquisgrauensi. 
Veriim in MSS. Auguslano S. Udalriei et 
Nomina _M__M-Parisiensi LalAia-i noslri, jiiiijidirMaxiraus, 

Martijrum. ^^^ ^^-^ immislus, et nullus in his iudicatur lociis Mar- 
tijrii. In MSS. Rhinoviensi et Riehenoviensi isla 
hiibentiir: In Mauritania HiUirii, Maxiini. Tres 
Miirtijres noniinat Notherus liis verbis : in Mauritania 
S:iIonis, Maximi et Concessi, cum ceteris Sanctis. 
Deest Hilarius, qui iiidicalur in MS. Reginx Sueciic 
ab IJolslenio xstinuitu, et nlio Trevirensi S. Mar.iiniui, 
el eliam Hilarius scribitur Apiigrapha quiituor Mar- 
tijrologii /J leroiiymiaui ab his Saiidvi ita aaspicaiitur 
hiinc dicm : lu Idus Aprilis. In Maurit,ania n.italis 
Salonis, Maximi, Hilarii, Concessi, cum ceteris 
Q Sanctis. Et Vlommm.quiin nonnullis Rpiscopiisa/j/W- 
latiir ei in Blimiano MS. referUir ad praecedentein 



diem. Loco Salonis, etiam Sylonis el Saloni scribilur. 

Fhrentinius suspicatur nomine ceterorum Sanctorura 

posse contineri sacrum aliqiiein Cicriiorura ca;tiira, 

cui pressius .s.anctitatis titidiis dcljeretur more iuiti- 

quo : et sub finera adili Domninum Episcnpura, (|iii „,iii.!/un- 

post ensdem, tamquam pr.ijcipua vener.itioiie diguus, ijciiilus ti. 

reponitur. iVo.s' aliain luibuimus considerniionem de """'""""■ 

Doinnino, nrliitraU euin speclare ad Saiietos Diilmnlas, 

ile quibus jam egimus: inler qiius reperiuntur SS. Dom- 

nio et IJomnius. Si quis tamen e.r jam allnlis Miirhj- 

rologiis aiit aliis munuinenlis. eum liic apponeiidum 

censent, pc.r nos sempe.r licebit. Innntiquo Tiimlnchlensi 

apud Hibirnos Martijrologio, ab his Sniiclis ineipit 

hic dies hoc modo: Hilarii, Saloniie, M.aximi ; C'>n- 

cessi ; absqiie expressione loci, qiue passim m MS. isto 

ncgligitur. p 



Cinc\ AN 
CLXXX. 



hauiliitiir 
iib Eiisebto, 



et s. Diiniijsto 
lip. Cortii- 

I/IIUIUIII, 



DE S. PHILIPPO EPISCOPO 

GORTYN^ IN INSULA CRETA. 



rjt 



usebius Pamphili, libro IV Historia; Ecclesia^ti- 
e.e, terlio meminit hujus Sancti Episcopi Phi- 
.lippi: primo cflp.21, ubiScriptorum Ecclesias- 
\ticaruin. qui sub Imperatorilius M. Aurelio 
Anloninn et L..I'.:io Vero flurueruiil. noiniua etvirtutes 
suggerit. kis verbis : lisdein temporibus in ecclesia 
floruit Ilegesippns, de quo iii siiperioribus libris jam 
abunde dixi ; et Dionj-sius Corinthioriim Epi.scopiis; 
Philippns praeterea ct Apnllinaris ac Melito; Miisa- 
nus etiam et Moilestus , ac postremo Iren;eiis. 
Quorum oranium libri, sinceram Apnstolica! tr;idi- 
tionis ac vera; fidei d.ictrin:im continentes, <ad nos 
usqiie pervcnerunt. Sequentibus capilibus de siugulis 
seorsim aqit Eusehiiis, el cap. 22 de S. Ileijesipim. ciii 
dies VII .'Iprilis sacer esl, deiu cap. 23 de S. Diouysio 
Episcopo Corinthiorum , ciyiis Acta dedimus vui Jprilis. 



Hic in Epistota quartn, ibidein indicata, laudul et 
siimmopere comineiiditt Gortynensem in insula Creta 
Ecclesiam, ut e.vinUfS et teslittis viriutibus uotam: tnm 
ejns Amistitem Philippitm, veliit illius glori.v acsplen- 
thris, secuuduin Dettm, nitcturem otque eonservutnrem. 
Verba Eu;.ebii dc ista Epistola sunt hiijusmodi. Eccle- 
sia; praiterea Gortyneusiuin et reliquis simul Eccle- 
siis Creta; litteras scribens Dionysius, Episcrtpuni 
ipsorum Philippum magnopere prajdicat : quippo 
ciijiis Ecclesia egregiam laudem fortitudiiiis et 
genenusi animi commumi oniniuin consensu retu- 
lis.set : monetque ut ab hajretica fraude ac versutia 
sibi caveant. 

2 Quam pr.vc are hane ailmonitionem observaril S. 
Philipfms, testiiturejuscontra Marcionein hxresiarchain 
accuralum opus, quod cap. 28 ila commeiidat iJ.-in 

Eusebius : 



lAI-Tum cittt 
contra Mnr- 
clonem. 



12 



DE S. PHILIPPO EPISCOPO. 



A Etisebius: Sed et Philippns, quem ex verbis Dionysii 
AiicTODE G. H. proxime citalis Gortynensis Erclesiffi Kpisfopnm 
luisse copnovinius , ipse quoque luculentissinium 
liliruin aciver.^^us Marciuiiera compo.Miit. IIic <'st ille 
Murcion, cui S. Polycarpu.K occurrenti sibi et dicenti, 
Copnosce nos, respondit : Cognosco te primopenitura 
Salanae, ii(i de co leslalurS. Irena-us apiid Eiisebiiim 
lili. i 10/1. 13. S. Hieruniimiis libro ile Srriiitorihif 
Ecelesiiisticis oip. 30 ilo Pliilijiiiimeniinit : Pliilippus 
Episcopiis Cretensis, lioc est iirbis r.orlynae {cujus 
Diiiny^ius in e|iisliila siia nieniinit, qunm serip^ii ad 
ejiiMlem civitatis Ecclpsiam) prieclanim advei-siis 
Marcioiiem ediditlibruiii teniporibusque M. Antonini 
Veii et L. Aurelii Ci'inmodi claruit. Hi>.ce aildil 
Trithemius , Ue Scriiiloril/us Ecclcsiasliris simililer 
agens: Scripsitetiam qu.isdam ad diversos episttilas, 
variosque tractatus, (|ui ad nostras manus adhiic 
uiininie perveneruiit. Venim neque ad mantis Eusebii 
ttul Ilinmiiimi pcrveneriinl, qiii ahus id indicassenl. 

i Ciillnm ejus sacriim ad hiinc xi Aprilis iiidical 
Usiiurdus his verbis: Apud Cretam, urbe Gortiiia, S. 
1'hilippi Kpi.scopi, qui magnis virtutibus et optimis 
studiis pricdiius fuit. Floruit autem tcmporibus, 
Autouini Veri, et Lucii Aurelii Imperatorum. Ado 
eliiim et Notherus uiunl, vita et dortrina claruisse. 
In Martijroloijio liodienio Rumano e.tornalur liuc clogio : 
Gortyna! in Creta S. Philippi Episcopi, vita et doc- 
triiia clari!.simi, qui temporibus Marci Antouini 



Colttnr 
II Apritis 



B 



^■eri et Lucii Aurclii Commodi Ecclesiam sibi cre- 
ditam rcgens, a furore Gentilium et ha>reticorum 
iiisidiis eamdem tutatus est. Qux plirasi simili aM 
aliqiianlnm alia referniitur opwlMimroliicuin.Felirinm, 
Ghiniiim, Gulesinium, Canisinm et in twimullis MSS. 
Meminil ejusdem Petrus de Nalalil/tis lib. 4 rap. 44. 
Ilerum viii Octobris imcriplm e.^.l primo loco Adoiiis 
Mnrlijrolugio, n Mosatidro ad snpplmimtnm Savii 
ej-ciiso, cl in aliis MSS. iibi i.v/a halienlw : .\pud 
Cretam urbe Gort.ynffi B. Philippi Kpiscopi. m ignis 
virtutibus et optimi.s .studiis prajditi viri. Oii;i; /i-re 
eadem legunlur apiid Nolkernmet Bedamsnpimsitilium. 
Paucioribus referlnr in Martijrolmjio vetire Romam, 
utiillud uppellavil Rosmeidiis, itfin upiid Grevenum, 
Mourolycum ei alios. 

4 Primiis, Cabilunensis Episcopiis, in Tupngraphia 
Sanctorum ad caice.m Marlijrologii Mnnrolijci cdila, 
Augustam civitatem Rhetise Vindelicoriim appellat, 
et inter Saiielos Aiignslanus cuiisliluil Philippiim E|ii- 
scopum, sub Antonino Vero Martyrem. Eumdein 
Augustanis adscribit Fnmciscns Ireniciis lib. xi Ger- 
maiiicie cxegeseos ful. 202. Egimus nos deS. Biongsio 
Episcopo Aiigiislaiio Marlijre ad iliem xxvi Feliniirii, 
ostendiniusque hunc Pliilippnm perperiim ex fretti ad 
Rhsetiam translatum csse, et apud Peti um de Nalnli- 
bus lib. 7 Catalngo cap. 28 tradi S. Afram martyrium 
passain apud Cretam in civitate Augustana, tibi apud 
Rhietiam leijendiim est. 



ct 8 Octobr. 



pprperam 
Angiisllnianns 
Episcopus 
hiibitus. 



DE SANCTIS MARTYRIBUS AFRIS, 

FORTUNATO, DONATO ET ALllS CCXL. 



e; 



" unico aiiliqnissiino foule unviia MotiyTologin 
' uriginem du.iisse eiidem hsec linjtiendi ratio os- 
trndii : In Africa SS. Fortunati, Donati, et 
ialinrum ducentoriim qiiadraginta. Ita tria 
apogriiplia Martijrolojii Hieromjmiatii , Notkeriis , 
Grevenus, MS. Leoiliense S. Liimberti, cum MS. 
Florurio el aliis. In MS.Bwberiniuiiu, Oltraje.r.liitoS. 
Muria-, Colimiensi itidem S. Morimad Gradiis, omis- 
sus est Donatus. Contra deesl Fortunatus iii MSS. 



Treviren.li .S. Martiiti, Casinensi,el ValicanoS. Pelri, 
et in lioc adduntur alii rtXLI. Jbsgiie sociis memorantur 
in MS. Richenoviensi : alisque loco indiranlur ctim 
sociis in MSS. Augustcino et alioPari.nensi. Demiim in 
uiiico cm/irf nomraoiilKrFortunata et Donata. In MS. 
Tamlachtensi, fit tnrmorin Fortunatre el Domitioiiis, 
cui adduntur multa inillia; et dein subjungitiir Fortu- 
natus. Al Filono, de quo mox ageiniis jungunlur alii 
ccxi.iv, qiii hnc speclant. 



s. Liistiirijiu 
prcstiijler. 



DE SS. EUSTORGIO PRESBYTERO, NESTORE, FILONO, 
CEREiMONlO, MARTYRIBUS NICOMEDLE, 



IN 



TicomediiE S. Enstorgiuin Pre.-byterum , 
iidscrtbunt Usuardi e.Templuria otnniu , et 
tgjiis e.icusa et inanu e.carala, nec nun Tabulx 
liodieriii Marlijrologii Ruinaiii , ctini iisque 
Bcllintis , Miiurolijcus, Felicitis, Grevenus, Molomis, 
Ciinisii.s, Galesiiiius. Titulum Wartyris adduiil Flora- 
ritim MS. et Martijroloijitim Culoniit: el LiibeCir aiiiio 
1490 c.irasutn. Al loco omisso S. Eustorgius rrfitiu,r 
in MS. Aqtiisgriinensi.InMSS. Rieheiiuugicnsi, Ju- 
guslaiio et Parisicnsi addilur soeius Nestur seu Nesiu- 
rius. In tribns opograiiltis autiqui Maiitiroiagii S. 
Hieronijmi quiituor mminaiitur Martyre.s, Nicomedia; 
passi. Eustoi-fjius Presbyter, ijiii Eastorgius , Eos- 
torgiuscl Eustgius sciibitur, Neslor, Filonus seu Fi- 



lon aut Filontius el Ceremoiiius seu Ceremonia. In 
Apogropha Bliimiaiio ejns(Um S. Ilierongiiii , deesl 
Nestor, et reliqui Ires referuntur, Masinus in Boniinia 
periustrata celebrnt ad bnnc diem S. Eustorgium, quod 
aliqua' reliqui,i' sub hoc noniine asserrenlur in ecclesia 
S. Bominici : sed quis divinando affirmitbit iltns esse 
litijns snncli Marhjris Nicomediensis'! Nec major cer- 
tiliido est in tempore martijrii ilefiuiendo. Ad nolas 
Marlijrologii Romani legitur marijini apposilnm : 
circa annuni ccccx. Pularemus jiotitts in perseculione 
Diocletiaiii lios passos esse : de qiia ad sequentem diem 
agemus.In MS. Tamlachtensi celebrulur memorin SS. 
Eustorgii , Nestori.s , Filonis et alioruin ccxliv , sed 
lii postfemi ad priveedentein tiirmiim spectant. 



f/uanito pasM 



DE 



13 



DE SANCTIS MARTYRIBUS 

CANCIANO, GAIANO, JOVINIANO, MARCELLO ET 

VITALE 



ni.rivins dtehis proxime. elapsis iiHcr monu- 
mnita, a nobis in Archimonar.tcrio Casitwnsi 
rfprrld . fui.sse veliistis.-iimjtm uhqiunl Mfjrf}j~ 
rologium , (niti>/un clmraclere Lauij':bnrdico 
coiisrri/i/mu,et cx eo aliqnot Sandos Martyrca dedimus: 
qir.d iterum lioc. die facmvs, quia in eo Uuividicnntur: 
n\ Idus Apriiis. Natalis Sanctorum Martyrum Can- 
ciani, Gaiani, Joviniani. Marc^-lli et Viralis. Celc- 
hrit est memoria SS. Cantii, Cantiani el Gantianillx 
fratrum, Aquilei.r. sub Diociftiano pas.sorum , qui xxxi 
Miiii, XV et xvii Juniirefernntur. Aliquis etiam Can- 
tianns mejnoratur ad dictnm xv Junii in Lneania pas- 
suSt sed nullits horum Suciornm junijitur. Gaianum 



Marfyrem dedimus die proxime elapso x Aprllis, qni 
ab nliis trndilnr in Tltraria , ab niiis in Dncia passus, 
e( dubitnvimu.-i , nnm es^.ent diversi coUocandi. Fnrsan 
aliqnis huc trnnsfeirndus. Jovinianus et Mar cllus 
infer Murlijrcs Siculos, in primario apoqrapho Marly- 
rolofjii Jl icTonijmifini, re/wriuntnr die xi Or!o''ris. AIL 
quis elinm intfr Mnrtijres in Asia Jovenriianii';, sive 
Jovenianus habelur xn Mnrtii. Al Martijres MarcelU 
aut Vitales iwminati plures sunt : sed qui ad hunc 
diem aul simul cum aliis Jnncti colantur, necdnm repe- 
rimus. Hos crqo Mnrtijres propter mitiquitntem dieti 
Martijrnlngii indicnvimns , benevoln Lertori ulteriorem 
indugandi matcriam /jrxbentes. 



Num inter 

ontiquos 

Marfyres 

Lugdunenses 

sint hi ccnsen- 

(li, 



an polius 
Confessores 
habcndi ? 



DE SS. SIAGRTO ET PATRICIO 

LUODUNI IN GALLIA. 



Lnfjflnnnm, Galliarnm emporium anliquissinnim, 
siciU /'opnlt frcquentia , mercatura cl opibns 
sem/ier excelluit , ita saiicta reltgione el prisca 
n Christo pietate, eliam snb Ethnicis Im/iern- 
tonbus , primis Chrtstianse a^ne temporiinis emuudsse 
salis tc.-itantur sancli Martijres , qui ibidem vnriis tem- 
poribus (\dem .^uuin .suncjuinis cjfnsiune profe.ssi sunt. 
Vcrum quia Dnces corum et Antesiijnani six/ic soli suis 
nonunibu^ indicantur , plurimi lalent siib ulHs nume.ro 
gcnerali coinpvehensi. Ita cuin S. Ireiuen Lugdunen- 
siiun E/nscopo traduntur novcmdecim millia , qnornm 
nominii ignorantur , martijrio coronaia. Quidni tumcn 
aiiquorum Martyrxm nomina, hinc inde m aniiquismo- 
numcntis abscondita, sul>i<de in lucem possinl cxtrahi? 
E.C his fursan censendi , qni in antiqnissimo a/)ogra/)ho 
Miiitijrologiillieronijnuani, quo im.ssim usisnmus, nnte 
miileciixtter annos e.varato, his vcrbis habentur : Lug- 
duno CTalliae Siagrii et Patricii. Ex his verbis videre- 
mur , qnad toto hoc o/)ere feciinns, /losae a/ipnnere no- 
men Martyrum ; sed illud in tilulo omisiinus, qitod in 
aliis, sed rccentiortbus , a/)ogrn/)his sit n/)positum nomcn 
depositio, uti etiatn in MSS. Tornacensi et Lastienn, 
sedin illo , vilio Irbrnriornin, est Fiagrii, /oro Si;igrii. 
In MSS. Ulirnjeclino S. Mariie , et Trcvirensi S. 
Martini isia legunlur : Lugduno Siagrii Confessoris, 



Vitlefur 
Siagrius alius 
a Sicario 
Ej)i.scopQ 



nulla Patricii facta mentione. Celebratur etiam nfm 

indicatn loco memoria Siagrii Confe.>soris in MSS. 

Augustano S. Udalrici et Parisiensi Labbxi. An ergo 

posl vincula , carcercs , aimque cructatus dimmus , in 

pace ohdormierit 1 In Bcllini edilwne Parisiensi anni 

1321, SiagriusEpi>copus appcllalur. Verum quia in- 

tcr Episcopos Lnijdunenses nuUus repcrilur Siagrius, 

Molanus mutavit nomen et scrl/}sit Lugduno Sicarii 

Episcopi. Seculi mox fuerunl Galesinius, Cnnisius, 

Ghinius, Ferrarius, et potissimunt Saussains in Mnr- iMg<lmen$i 

lyrologto Gullicano , qui in Indicc ordinationem ejiis 

facit : sed , nt alias o^lendimus , ex cunjectura , quod 

S, Sicarius habent natalem xxv Martii, quo dit de S. 

Sicario et hoc Siagrio egimus , et pro/)osuimus i^ta vi- 

ris apud Lugdunc.nses anliquitatnm Ecclesix stta. aman- 

tibus , ut si certinra monumenta jiossint indtcare, ad 

hunc XI A/)rilis ea ederemus : quod iterum per Htteras 

rogavimus virum anliqnitalis Gallicanx gnanim, Joan. 

ncn> de Bn.-^siercs, lihris edilis eelebrem : qut res,/uindit 

xxis Jannarii anno sidclw se nihil de hac conlrover- 

siu a qtiuquum /mtnissc i^ernosccre. Siagriuin '•/■ u, ut 

alium a Sicario Eplscopo, relinquimus cum S. Patrl- 

cio : etambos islic Mariyres, aul suliem Confessores, 

arhitramur Lugfluni Vitum hanc mortalcm cuin .rterna ^ 

el iinmortali commutasse. 



ylUus e( 

onachorcsis 

^ancfl, 



DE SANGTO PHARMUTHIO 

EREMITA IN ARMENIA 



Vi 



-ilam S Immytw: iit Pidco tlfdiiiiiis c/ii' xxx 
Miiilii, ex MS. Valicaiiii, Lntine yeddilim 
II Ciirdiiinli sirlelo. Arniniix nulnn eumdem 
ailncripsimm , qiiia Cijliislra , unde iti ]iroi)iit- 
quiiin solitudittem proces^erat . siih Cowauii melrojioli 
ab accuruliaribttii Geoijraiiliis coustiittilur : licet eam 
Carolus a S. Paulo in Geographia siicra Ttjaitiro Cap- 
padocix secundx Mctropolitie attribuerit. Nam qtio- 
modoctimqite olim fticrit , posteriori sanc tempore Ar- 
menix iiomen liUius paluit : ipseque modocilalns Puu- 
/MsCyliistrarn itodie Armeiiach dici, leque nc Comaiiara 
iltsum, scribil ; nescio an satis stti utroquc locn memor. 
Tempus quo iilem Joannes vixit alicttjus contra Cliris- 
tiatios persecutionis fuit , nec videtur ali,e commodins 
accipi, qttam ultima et dirissima illa , qtix usquc ad 
Coiislatitini Maijni impcriitm duravit; quan ■.u 



ciorwit inelu pltiritti in avias solitttdines abdiderunt 
sese : quos inter Joannes is'e unus fuil ; uli pale.l ex 
Jelis. 

Hs/c iiiitem de loco et tempore eo dictn Itic sinl , ut 
inielliijiitur, iihi et quiindo ri.ceril Pliarinutliius , Joan- 
nis prenominali instilulor el allor. Cijbistra eiiim eijres- 
sus Joinnes, iib hnjus sancti senis. palria ..Egtjptii, spe- 
luncam se contulit : deinile cutn deseendisset in puleitm, 
in eoijue quadraijinta diebtts iilisqtie cibo et potu pcrseve- 
nissit, veiiit AngL>kH ad .•Eijyptium cibiim illi aflfe- 
rnns, et di.Tit : Siirge PliarimUhi et affer cibiim 
Juanni. Perqit porro eadcin f^ita narrare , quoinodo 
alliittiin a Pliannutliio cibtim Jintnnes sumpserit, et con- 
tra iliitbolicas teiitationes ipsitis doctrina con/irmatiis, 
riiqanl ne amplius esset pro se soltieittts. Brevi atileui 
instructore stio inslrttctior ipse discipultts apparuit. Mo- 

tiebattir 



.iclu euiu 
S. Joanne 



14 



DE SANCTO PHARMrXHIO. 



AtXTOnK D P. 



nilfus apud 
Grxcos : 



Uebtttur dinloluR educere e puteo jiivcnem qiiacnnHiue 
ratione. Ergo malerni fnmuli mentitua speciem Pliar- 
iniilliiurn adiit , cique per,<uasil nt nuctor Joanni revi- 
sendx mafris fieri vellet. Phnrmnthius nortis vnius 
postidavil inducias, et inter precandum perpetunit passus 
est cogitalionum ngitaliones : ndeo ut precea suar. non 
posset absolvere; et vel hinc potuit debnitque snspectam 
habcre hospitis ignoti canssam. Postera tamen die cum 
iUo ndJoannem perre.ril, meritamqne tuUt reprehensio- 
ne.m : per quam ad erroris sui agnilionem addnctus, re- 
cessit flcns ac dicens, dialiole, qunntum me de-^e- 
pisti : sed me pm luilo liabons ilhisisti . et puer te 
devicit : nuncveroet ipsesenextibicertanien no\um 
proponam, et acliones tuas superabo. 

Egregio proposito respnmU&se ejfectum, adjiivantHnis 
ipsiiis S. Joanuis pro suo curalorc precihus, credihile est: 
sed definenlibus vitiv Aclis nihil cerium possumns pro- 
vuntiare. Qu.r vero haelenus dedu.iimus et plene legi 
in prxcitatis Aclis possunt, prn'sutnuul enjn , dc quo 
egimus, ipsu7n esse, ciijus m Graronmi Menxis^ et ex 
his apud Ma.rimum Cijtherxum . memorin agitur cum 
lituh , Sancti Patris nostri, uuoque dislieho , ad no- 
men ipsius, quod cum octavo ^■Eggpliorum niense com- 
mune habet, aUudente, in hunc modum : 



(^^pu.ouG( ij.r,v\ (5/:}.ov m; ' Kn^iVitj^ . 

Terrena liquit mcnse Pharmuthi. cui 

Mensis hic (Aprilem dicinius) nomen dedit. 

SciUcet cani Aprili nostro hic yEgijptiorum Pliarmu- 
thi, Coptorum Ba.v\nu^ii, dc coincidit , nt in xxvit 
Martii exordium suniens, luUendas ApriUs nltiuijnt suo 
die se.xto, ut apparet e.r Seldeno //Aro 3 de Synedriis 
/febrxorum cnp. lii. .-/b lUo nntem mense dediiclum 
nomen pcunUima loug e .e prouunliandum docciGrxci 
versns mensnra. Pnrsumpiionem porro quod Phnrmu- 
thius iste in Actis S. Joanni nominntus idem sit, quem 
hicMenxn commemorimi, confwmat rntioGeogrophica, 
docens quoi! ad ConstahlinopoUtanum Pntriarehatum 
{e.v cujus hodieruo usu fere snnt accepl.x Menxa) perli- 
neat Cappadocin , Lijcnonia atqiie Armenia , quiirum 
regioniim confmia sua anachoresi iUnstrasse Sanctus 
isle debuit; siqnidem hnud longe aJoanne, adeoque a 
Cijhistvx atque Bnrattn [iiam hinc venit qui Joannem 
sepelisse se dicit Chnjsius) speluncam supra indicatam 
habilavit. 



nominis 
ratio. 



A\NO 
CCCCLXI 
XI Al-ItlL1S 



Re.s r/estx in 
Aimalilnis 
Ecclcsiastlcii 
(lcducta:. 



DE S. LEONE 

MAGNO PONTIFICE ROMANO 

Commentarius prsevius. 

§ I. Acta Vilee et cultus apud Latinos. 



Oi't]a cjus 
editn a Joanue 
Atidrea 

rl 1'rtro 
Cttt.tsto, {ctim 
ittts rila, 
ijtia liic 
dtttur) 



rt a Theopjiito 
ftiiiuauiti. 



Saticliis Leo, Ecdesix Rommtx et Arcliiiliiicoiiits 
el Pnnlifex mttximtts, tiinc vixit , cttm Ecclcsia 
assitluis quaterelur lisereticonint iirocellis, et plu- 
rilius in locis n barbaris infestnreltir. Quo teni- 
fore ejus tienerosa virtiis et eminens tloctrinu mleo excel- 
Itiil. ut Matjni coijnimen ei procuravtt. Vnitm tlolemus 
res ob eo iira-clarissitne ac sanctissime gestas non fiti.sse 
ab illustri aliijuo et prittlenli bislorico ociilaluque in plu- 
ribiis tesle conscriplas : quas ideo ex ejtis polissimum 
epislolis el Actis Consilii Clialcetlouensis , nec non ex 
Itistoricis variis iletlucit Baronius tnmo vi Annalium 
Ecclestaslicorttm, quem ab ItujusPontificatu auspiralur, 
et lerlinm tlieti lomi partctn complet nnrralione rcrum 
subejits Por.tificatu (leslarum : quas ibi siib oculis om- 
nium postlas benevolus leclor hahne polest. Est aliqua 
ile eo relalio in anliqiio Pottlifieum Calalogo . alibi a 
^ nobis tlanila, qtta: aliqtianlo lalius est ab Anaslasiobi- 
■ bliolhecario dedttcla , el in libro Poittificali etiam con- 
tenla : itnde eliam nos aliqua proferemus. 

2 Sanrtissimi liujits Ponlificis Sermont-s, epislolas 
ac reliqua ejtis opera , olim a se recognila et sutnnia 
cum iilililate perlerla. obtiilit Paulo ii Pottlifici Romano 
JimniHs Jntlreas, Eplvopus Aleriemis et celeberrimus 
Leguin Doclor ; ctijus epislnlam tledicnlorinm edidit Pe- 
Irus Canisitts, qiii eailem S. Leoitis opera Itjpis Colo- 
niensibus annomD}ii.\t viilijiivil, iisque pnrfixil Vitam 
Leoiiis Magni, vere Suinmi sanctissimique Pontifi- 
cis, uli in lilttlo imlical. Hatic propimimus moiY nostro 
dislnctam el suis Notalionibiis illustralam. Esl itliud 
rHx compendittm alibi Operibtis prsposiium , qiiod 
cum cloqiis ex Nicolai primi Pinttificis epistola , et ex 
Geitnatlii et Tritliemii Culalotjis de .■^eiipioribtts Eccle- 
staltcts, edidit aute opera ejusdem Pontificis Tlieoplii- 
Itis Raitiaitdtis : iiui pra-terea lonio xi operitm, ctii Cri- 
tictt sitcne litulum inscripsil, pag. 289 osleuilil aliqttas 
epislotas S. Leoni.suppositas fuisse; et alitjuot sermones 
esse ejiis germanum faHitm , qui perperam sint S Att- 
guslim tribuii. Pnvclare de ejiis Scripiis ,i,,ii PI.Wp- 
pusLabbe. et conlra hxrelicos propuijiint lib. ile Scfi- 



ptoribus Eaiesitisticis a Cardinalc Bellarmtno collectis. 

3 Diiplicem etiam S. Leotiis Vittim ex cotlicibus 
MSS. tlcsumplam uccepimus, sed neulram dtgnam 
prxlo xsiimamus. Allern harum ilescripla esl I'ragx 
ciim hnc titulo : S. Leonis Papa; iv KalencUis Julii, 
tam ex gestis Pontificum Homanoruiu, quara ex 
Chronicis, maxime S. Prosperi, qui Notarius ejus 
fuit. Sed quiiy Kalenrlas Julii co/i(ii?' est S. Leo ii. 
Indtcalttr sub finetn, ab Umnrdo referri nd iii Idiis 
Jpnlis : cttjus diversitatis caussam se ignorare auctor 
fiiletur. Altern Vita e.clal in Bodecettsi cmnobio Cano- 
ntcorum Rcijiilarium diiecesis Pailerbornensis : in htic 
pater ejus clicitur Romanus ex genere Anicinrum 
nomine Petrus, et niater ejus appellatur Pia, ftttiji- 
tiirque ile sanguine Iniperatoris, filia fratris ipsius 
videlicet Tlieodosii ; el mira fabella lexilur, lum tle 
vtsione ulriqi.e pareitli aute ejus nulivilatem facta, et 
mtriwtilo eamtlem seculo, litm tlc eleclione ejiis in Iinpe 
ralnrem post obilum Tlteodnsii Magiii, et non ailmissn 
ditjnitalc. Inscritur elitim fabella a Barotiio ad ann. 
46t num. 8 explosa, nempe S. Leoiiem, cura formosa 
mulier ejus manum esset exosculata, passum quid 
oblectiitinnis luimanie, et ideu mauum excidisse : 
sed oranti ipsi Dei genitricem, fuisse ab hac restitu- 
tarn. .-/11,111 Baronins, hujus reimagmem pictam, 
jussu Cleiiientis Papw viii, consultis viris doctis, 
abrasdn. Utritque enjo kac collectioiie pnttermissa , 
nannulla attalectti atljicimus. 

4 F-^ettcralio ejus sarru indiialur ad Itutic xi Aprilis 
invariis Marlijroloijiis MSS. uli eliam tn ijenttitto Be- 
dn : cujtts ista verbusunl. iii Idus Aprilis. Uoina;Leo- 
nis Papa; et Confessoiis. tlis tttljttnxil Usuardtis : 
cujus temporibus extitit sacra Synodus Chalcedii- 
nc^nsis. Magno euin elotjio exornarunt Rabanus. Noll.c- 
rits Gulesiitius, et reliqui recentioies. In Itoiiernu Ro- 
matto isla legtinlur : Roma; S. Leunis Paiia; et 
Confessoris, qui virtutiim oxcelleiis meritis, dictus 
est Magnus. Ejus temporibus celebrata fuit sancta 

odus Chalcedonensis, i« qua ipse per Legatos 

Eutjcliem 



duptex vila 
ji/S omitti- 
lur : 



/itiriim alteri 
Teuttr ffthcl- 
I.V tiiserla'. 



Memorla 
savru in Mnr- 
tiiroloijiis II 
Airitis, 



UNDECIMA APRILIS. 



1» 



10 novenib. 
m pluritms 
foslis voculnr 
dies dcposi- 
tionis. 



cl favcl (lies 

elcclioiiis 

S HUaiii svc- 

cessuris. 



Eutycliem (laranavit : cuji-.s etiam Sjnodi decreta 
auctoritate sua confirmavit : cumque multa sanxis- 
set et luculenter scripsisset, de sancta Dei Ecclesia 
et universo grege Dominico Pa=tor bonus optime 
meritn^, in pace i|iiievit. ZJic xiv Marlii S. Leo P.'i|)a 
Officio IX Lectioiuim celflirandiis pmscribiiur iii Ka- 
lciidiirid Mi&salis inixli seciiniliim retjulam B. Uidon, 
dicti MoMrahciJitssu Fraiicisci Ximcncs Arcliirpiscnpi 
Tolelani anno md c.misi : qiio eliam dic meinoratur in 
MS. Alrcbnlcnsi Marlyroloiiio , et in Breviario MS. 
MonlcusiS. /faldcinidis. Arbitramur porro inlcliiiji 
S. Lconcm Papam i cl Maijnitm, qiiod cjiis in dtclo 
Moz-'irabico non {iot alibi mtnitio. In MS. yJdonc mo- 
niislcrii S. Laurenli apud Lcudicnses, scqitcnti dic xv 
Marlii, repcrilur etiam Leo Papa. Scd dies dccimiis 
Novcmbri^ forsan in antiiitiitalc cultiis ussigiiati jirxva- 
lct, imo sibi depositionem reqtiirit, qnasidiesw Apri- 
tis coulineret cctebritutcm ulicujus transtiitionis aut ele- 
valtonis. Ilaltevtus quatuov upograplia Martipoloqii 
Hieronijmiaai, inquibus statini post Martyres ista re- 
fcniniur . Koma; di.spositio S. Leonis Episcopi. Qux 
eadcm lcijunlur upud Notkcriim et in .VSS. Martijro- 
loijiis Vaticano S. Pctri, Alrebalensi, Divionensi, Tor- 
nacensi, Lxlicnsi, item monaslerii S. Cyriaci sxpius 
n Baronio laudalo; ct (qitod vatde nolandum) primo 
toco in MS. antiquo Catdinalis Barberini; ex quibus 
omnibus dcdimiis tjcnuinuin Martijrototjium S. BettiC, 
sub initium tomi secundi ^Jctorum Martii cxcusitm. 
Memoratur eliam ad dictitm diem x Novembris in vc- 
tustis AISS. Altempsiano, duplici Trcvirensi S.Maxi- 
mini et tertio S. Martini, itein iii dupiici Lcotiiensi, 
sciticet S. Lumberli et S. Laureniii, Bruxellensi S. 
Guditai ct attis. 

b Fiivet vtttde liisce antiquissimis Martyrologiis et 
lemims Sedis vacantis et ctectio sitccessoris Hilari, qu;e 
cadit in XV Kulcnd. Dcccnib. sive xvii diem JXoeem- 
bris, cum a dicla ilepositione seu itte X Novembris cessa- 
visset E piscopatus ilies seplem : uti indicutur in Ponli- 
ficati Romano, et in MSS. Geslis Pontilicum ad Mar- 
liniim V dcductis, item ai>ud Luilprnndiim, Abbonem 
Floriacensem el alios qiti tle Pontifteibiis Romanis olim 
scrijiserunt. In antiqtto Cataloijo MS. secuto Ctiristi 
scxto confecto, solunt ilics .sw pro ScJis vacalione as- 
sitjnantur, qui scilicct inter medii fucrunt intcr diem X 
el XVII. (/uaiiitoFlavioBasilisco et Hermincrico Coss. 
suli die XV Kaleml Decerab. aniin ccccLXV tiabila est 
Synodiis Roinana, el itnica sessione compteta, ipso die 
natuli Ponlilicis, sine unniversario ctectionis ejus in 
Ponltlicem facta: anno cccCLxi, ii(i tpse lestatnr epis- 
lota ad diversos Gatlix Mctropolilanos Itis verbis : 
Prsesideute Fratrum numeroso Conciliu ex diversis 
provinciis, ad diem Matalis nos:ri, in honortiu S. 
Petri Apostoli per Dei gratiam congregato. Et rur- 
sus epislola secuntla itd Titrraconenscs : Lectis ergo 
in Conventu fratrum, quos Natalis mei festivitas 
congTi-gaverat, litteris vestris etc. Aherravit non 
muiluiii Marianiis Scolus, dnm asseril pridie Idiis No- 
vembiis ordinatumHilarium m loeum Magni Leoiiis, 
cujits obitum rclulilai iv Kaleudas Julii, quo tlic dixi- 
mus fcstiim S. Leoiiis Papx ii peragi : quo taincn ilic 
aiilc Marianum Scotum ducenlis et umplius annis Lco- 
uem Magniim retuteral Rabanus in siio Mitrlyrologio 
Itis verbis : Leonis Papaj, qui post Petrum Aposto- 
lum quadragesiraus septimus in urbe Romana sedit 
aiiuos vigiiiti et unum, et mensem unum et dies 
tredecim. Ilic tempore Pontificatus sui nuilta dog- 
mata utilia fecit, et errores noxios ab Ecclesia Dei 
e.vpulit. Tcmpus iltudsedisin anliquo Catalogo Pvnli- 
licurn diu ante insertum erut, ct liubelur etiam cum 
majori ctogio ad dictum xxviii Junii in Marlyrotogio 
Noltceri, el alio sub nominc Bedx exciiso : nttm in ge- 
nuiiio Bcdx solum liiibelitr : Ipsodie S. Leonis Papiu. 
Ncc i.itura liubenluv apud Usuardum, Betlinumcl alios. 



\, 



5 2. Culttis S. Lconis apud Gr^secos, aelas, 
patria. 



I) 

AUCIOIIE G. 



eneratio S. Leonis Pnpx apud Griecos initium sump- 

sit in Concilio Constantinopoiitanoannoxiwwi, sub Men- 
na Patriarctia habito, incujiis Actione prima ista tcguntur 
stalutii : Quoniam Clrdcedonensis Synodus non so- 
lum Leonis .'•anctie memoriai, verumetiam et Cyrilli 
Alexandrinorum a Deo araati Pastoris memoriam 
urtiiodoxa fide fecit, et Cyrillus quidem Alexandri- 
nus in diptychis praidicatur, Leo autem Sanct^e me- 
raoriai non praedicatur, justum putamus, ut quod 
defuit suppleatur ; et quia iequaliter ab hac sancta 
Synodo pro statu orthodoxa! fidei honorati sunt, si- 
miliier et in sacris diptychis pro utilitate et pace 
Eccle.siffi prt^Edicentur. Hiec ihi. 

7 Dicm autcm cjus venerationi assignarunt Grwci 
xviii, Febriiarii, ad quem diem in Menologio, jussu 
Busilii Imperaloris secuto x conscripto, lioc elogiitm te- 
gitur : Leo admirabili virtute animi, sapientia et 
sanctitate pra;ditus, RomanEe Ecclesia! Pontifex, 
praeclarissimis monumentis yirtiitem suam, praici- 
pue autem rectam fidein, testatam reliquit. 1'oacta 
est enim Chalcedonensis Synodus sexcentorum tri- 
ginta Patrum adversus eorum hseresiin. qui unam 
tantura volunfafem in Christo, unamque actionem et 
vim esse dicebant; cumque iis priescriptis et decre- 
tis, quiB ad veritatem spectabant, ha-refici stare 
nollent, in eam senfentiam omnes discessere, ut 
quidquid Leo sanctissinius Ecclesiae Romana? san- 
xisset id gratuin, ratura firraumque haberetur. Ro- 
gatus itaque Leo ab omnibns Patribus, tactis preci- 
bus conscripsit epistolam, in qua arguebat duas in 
Christo voluntates duasque actiones, quam ortho- 
doxiae columnam appellarunt. Post haec iii pace 
quievit. Eadcm, sed multo latiits in MS. Synaxario 
Parisicnsi collegii Ctaromontaniet in Maqnis Menxis, 
tam manu conscriptts qiiam excusis, tegiintur. In liis 
diciiur a Spiritu sancto creatus Pontilex, multorum 
dierum jejuniis, vigiliis, precibusque assiduis ad 
lleumcffusis;aSpiritusanctc vitai auctore edoctus, 
ciiuliim antc epistolam ad Synodum niisisse : quam 
omnis venerandorum Pafrum conventus et ccetus 
obviis manibiis acceptavit, ratus hanc esse Catholi- 
c;e et orthodoxa;fidei regubim, quasia Spiritusancto 
dictatam etprolatam... Divinus autein LeoPontifex, 
vita adhuc diu propagata, velut astrum quuddam 
virtufibus refulgebat : ;ic tandein longo senio fatiga- 
tus. ad Dominum profectus est. 

8 Aditiint Menxa, et ciim iis Antliologium : Per- 
agitiir illius luemoria in jauctiscima eccledamagna, 
sciticet S. Sophix Conslanlinopoli : ct prxclarissimum 
Ofpcium dc co peragi sotitum prxscribitur, odis et 
hymnis illuslrihus, ex acrosticltorum lege compositis, 
jintposilo lioc ver.su : 

Tm Yloivnifai Aisvri roui ti!J.vo-Ji jzMxa. 

Sancto Leoiii Pansopho laudes canam. 
Jd triyinta dicti versus liltcras totittem Odx, a .iingu- 
lis iiitlicalis lltteris inciiiientcs, proferuutiir : et lioc 
vcrsu Heroico, tamquiim is cssct natalis in caitis, ejus 
obitus indicatiir in eisdein Mcnxis. 

'OyoohiTri ^iy.i.Tri zt AJMV T,-^vJ\:t.-:o 6j,aQV. 

Oclava decimaque aniina est avulsa Leonis. 

9 Deprehenilimus alias, Epliemerittis istius Metricx 
auctoii salis fttisse familiare ; ut qno ttie quis fasti.i ec- 
ctcsia.sttcis Constantinopotitanisfcstum Itabel tnscriplitm, 
eoitem et obiisse iticat. Nam (iit alios taccnm) de S. Jte- 
xio (cujiis Natalis Romcv, ubi ohiit, coUtiir xvii Junii) 
ad xvii Martii. quanJo fcstum ejus agunl Grxci, ex 
ntia absquc dubio ctiussa quam mortis tunc obitx ; in 
Ephemeridc lanien prxcitata tegilur, 

'E8Jof.ii7/? SiY.kiTi 'AXiSi; ir<ir(iov ivitir:; 

quoi 



a Gr^cis 
inscriplus 
dtplijcfiis 
anno 536» 



coliliir 18 
Februarii 
in Menologio 
Basitii Imp. 



Sijnaj:ariis 
et ifenjcis. 



cum festo 
m ecctesia 
S SophiA; 



non fitit hic 
dies obititJi, 



16 



DE S. LEONE PAPA I. 



A guod sic ad vrrbum redilaelur Liniiie : Decima septi- ereclx : quale quid S. Leoni comecrahim essc. posl 

Ai-cioHKG. u. niadie, Alexi.mortem tolerasti. Simililerde S.Saba viscriplum Diplijclns unmen ab aliquo Chakedonensis 

Golllto, XII Aprdis cerlissime morluo, ad xvili liujiis ConcUii Zelalore Palriarclmve.llmperalore, huud sane 

mensis dieilur : 



aul Ordtna- 
(loim 



'OvOoar^ 5cxar7j TtorafjL&O 2aGo:<v KTttVi p£i6pov 
Octava (lei-ima fluvii Sabbam necat uiida. 
Si credi jtosset S. Leo eodem quonuuc coliltir xi Apri- 
lis eliiim mortiius Juis.se, pe.r annos viijinti unuta, men- 
.fcm unum, dtes viijtuli tres retroijradtendo, perveniretur 
nd xvm Felrutirii, ijui fuisset ejus in PouUfualiL J\a- 



absurdtim fuerit suapicuri. Diem autem xi Aprilis essc 
euin. quo anle /iwcm vil sectili corpus ejus a Serijio i 
Papx refossum el e.ipers corruplionis reperltim, in no- 
vam eapsitm sul/lus nltare propriuin est deposilum, om- 
ntno existiinamus : uh eoqne leinpnre coipisse etim Aprili 
meitse solennius coli, ideoque a Beda altisque islo die 
iu.scriplum eoriim Mariyrologiis inreniri. Apud Baro- 



Corpus 
aulpm elevu' 
tiim sit II 
Apr. 



talis, quetuadmodum e.c usn sui seculi appellat Leotiis ninin ad nntium obitus ejtis e.chibe[nr numisma Leouis, 



qiiia sixto 
viortuo 1i 
Marlii, 



Lco in Gallia 
atisens. 



succrssor //ilarus. Verum neque credihile est Gracos, 
sia Latinis iumere voluissent Leonis colendidiem, hunc 
polins quam culeslem nalalem soleiint ejis jeslo coti.se- 
craturos fuLssc ; et certnm est I/ilarutn suuiu in Pouti- 
ficalu Aatalem ducere diem xvii Octobris, sex aut>m 
vel seplein dierunt dumlaxat iitterreguuni fuis.se cousea- 
liuiit eataloiii : ul omuino leneiidtim videalur x Xovem- 
bris ohtisse Leoitem, quo die hubent anltqaiora omnia 
Martijrologia. 

10 Quandonam veroelectus el ordinaltis? S. Sixtus 
Leonis deccssor Marlyroloijiis antiquis iiiscripUis est 
xxviu M'irlii, et hunc ei fuissc iiiortnalem diein satis 
tuto possitmus creuere; nequeloage discedit Prosper in 
cltronico, eujus hxcstint verba. Dernnclo in Consuli- 
bus, scilicel /'aleutintauo v et Auatolto, qui fait intuns 
Christi ccccxL, Sixto Romano Poniifice Kalendis 
Aprilis {seu poiius v Kalenilas) qnadraginta amplius 
diebus Koniana Eiclesia sine Aiitistite fuit, niicabili 
patientia atque concordia adventuni Diaconi Leonis 
expfctans ; qnem tunc inter AHiium et Albinum, 
Romani exercitus Duces. auiicitice reintegrandaj 
caussa Gallia; detineb;int ; quasi ideo longus esset 
adveutus, ut electi meritnm eteligeutium judicium 
probaretur. Itaque Leo Diacoiius legatione pnblica 
accitus, et gaudeuti palriaj pra;sentatus, quadi age- 
siinus tertius Riunana' Erclesise Episcopus ordina- 



et noitnuila alta, qux apud eum videri po.ssuut. De mi- 
raeulis faclis per brandeum, pro reliquiis Sanctoriim da- 
tiim a S Leoiie, eijimus xii Martti m ViiuS. Greijorii 
Mayni Itb. 2 num. 42 et Itb. 3 uuin. !)(i, quii iton est 
necesse hic repetere. 

li Commenlarius de Sauctisel lieUquiis Volaterra- 
uenstbus, a iiobis iii I^^-bruarii od uomen S. Caiididi 
Marlyris latidatus, mnllis conaltir persuadere, hunc 
S. Leouem fotuterraueusem fuisse ; non lantuin quia 
Leonis , quem I/etrvscutu fuisse omnes adinitlnut. fes 
tivilatem aitnuum sola Volalerruna ecclesia, ex omuibus 
Heliurix urbilius. pecultari feslivitalc celebral ; sed 
eliam, quia Plnius lib. 3 cap. 5 dicil. Volaterrani 
cognomine Helrusci : unde, iaquiunt illius cominen- 
turti aiiclores. concluditur, V'ilaterranuin eunulem 
esse, qui Hetrnscus. Cum enim Vulterra olim caput 
et regia fuerit Hetrnria!, tnm dignilate tum cou- 
suetudine, Hetrurice et Hetruscnrum nonien, Vul- 
terrae et Vulterranis adscribebntur. Plinii locum 
iion carere omni suspicione mendi ex Dalechumpti aitnO' 
tattonibus liquel. Nihil tameu ptoplerea voluinus fola- 
terranis delraclumciira suamde S Leoiie opinuliouem, 
sed uti ex archivii publict tabulartis accepiiuus, ila hic 
aduotamus, ad Cap. 154 Cou.stituttonuin urbis inmcm 
braita scri/itarum, Addttione 90 auni mdxliii, et Ad- 
ditione 93 anai bidxlvii. leyi pra^ceptum his ver- 



Creditur 

Votatenis 

natus. 



ur. Hiec Piosper. Inlerest autem utriim quadraqinta lu conceplum : Ad bonorem. pacem et bonam gu 



ubi feslum 
ejus est ce- 
tebre. 



videtur 
clectus 18 
Apr. et Ordi- 
natia Uitaii, 
C 



illos dies alt obitu Sixlt an ab eleclime Leoins tttctpias 
numerare. Nobts videtur congruenlitis tit a die etecti 
Leaiiis niimerentur ; quandoquidem iter Leijatorum 
Roma iti Galliam, adveutusque Elecli, hitud levis mo- 
menli nrgoUts uec subito abruntpeudis pereijre occupnli, 
vix minori spalio possunl compreheudt, qiiam diertim 
quadragiula : quilus si addas dtes viijtnli duos usque ad 
eleclionem nunieroudos (tol eitim diebiis vacasse Sedem 
scribit Anastastus Btbliothecatius) bsec extirget ratio, 
ut eleelto fncta dtcalur die xviii Aprtlis, ordtnalio au- 
lem die xxvm attt xxjx Maii. Uttde per anuos vigiuti 
uuum. meuses qutnque, dies Iredecim assiiryendo ad 



fuid M tg 

Ftbr. iledi- 
eatum CP. 
facetlvm ? 

A.MMADV. 
PAP. 1 



bernationem hujus urbis, voluerunt Domini Re- 
formatores ut quovis anno in perpetiinm dies xi 
Aprilis halieaturet haberi debeat festivus in civi- 
tate Volaterrana; et ab unoquoque, sicut alii dies 
festi, solennizetnr, sub posna XLViii sididornin ; qnia 
tali die S. Leo noster fuit atsumptus ad gloriam 
Beatorum 

13 Quam ad ullimiim proponinius elevuti ac trans- 
latt Corporis htstoriam, eiim descripsinius ex Calalogo 
sacr.irum Reliquiarum alma; Vaticanas Ba^ilicse, 
qui, Paulo Rizoiio et Marco Aurelio Maraldo S D. 
N. Pauli Pap;e v Datariis, ejus Basilica; Canonicis, 

scriptus 
anno mdcxvii, servatur MS. supra sacristiam dictx 
Basitica'. inler reliquos iilitts libros : nbi etiam adum- 
brata invenilur species corporis, qualis aniio mdlxxx 
conspecla et Uueamentis colaiibnsque in dicto Vaticano 
codice expressa cernilur, quam iiide pictoris manu 
excipiendiim atque tn BeUjiuiu ttansmittendiim. curavit 
vir de sludiisnoslris optiinc meritus Carolus Ale.rauder 
a MandcTschcidt S. I. Paenttetilianus Belga ad S. 
Petrum : quamque ut suis oculis videre possit Leclor, 
xri curavititus incidendatn. 

VITA 

A Pelro Canlsio edita. 

CAPUT \. 

Eleclio in Pcmlificnn. Ejusdoctrina et 
virlutes. 

JLjco Papa.ejus nominisprimus, et Tuscus natione, 
et Qnintianopatre, in demortui Sixti iii locum Poil- 



Corporis 
anno 1580 
expositi spe- 
cies. 
1' 



Coit.sulalt,m Daglatfi el Severint (Itis ettim Consulibus majoribus Sacristis curantibns, fideliter 

obitss.se Leonent Prosper et Marcclliitus cnusenUuitt) 

pereenies ad annuin ccccLxi et diem x Novembns. Ast 

ultra annos et dies jam diclos suliim meilsem unum 

Imhrul Anastasius et anliqui Caialoiji. Fateor : sedcnm 

ttlieubi corriyendiim esse niimerum ex diclis sit cvidens ; 

videtur lisec coireclio cottvenientior, qua pro nno qiiiu- 

qiie menses siibstituitnlur. cileris oinnibus solvis. Quia 

aulem ii(/ui(«j fuit alsentem eliqi, alque adeo non eodem 
die sed diu po.st coronari; niirum videri non debel, quod 
interreijnt temptis non prorogelur usque ad eum diem 
quem Nalalem suum Leo censuit, et a quo propterea 

capius est illius Ponltficulus minierari it.sque ad obi- 
tum, 

H ^^1 quxras quid spectaveriut Grsct in S. Lemie, 

S. Alexio, uliisque mullis exlra Palriarchalum Cons- 

tautinopoltlauuin delnnelts, tali quo in Mena- s nolan- 

tur dte polius quam suo vero Nnluh colendis ; livUa 

nobis verostmiltor niagtsque late patens occurrit rutio, 

quam quud Meniia imi.ressa etpleriimque eliani .scrijita 

habeantitr ex usu CoiistuiiUiiopoliluux ccclesia- : ibi 

autemtaUdte. quem illa observant. solita fneriiit ce- tifex creatus esl,'idque non sine singulari suffra- 

Lebran eiicamia altaris, sacem,sive ecclesitr tpsi Sanclo gantiumomniumconcordia.Fuit hic annusa Christo 

nato 



Tvsnis nU' 
flone. 



UNDECIMA APRILIS. 



17 



a 
f nnlha 
evocahis, 



Ponlifex 
ercalvr ; 



af)il gratlas 
eiectoiibtts. 

li 
latun simat 
et Iristis : 



ati adoteseen' 
tia singulari- 
tms dotitms 
instructus, 



et a vitiis 
Tcmotus, 



excellit ti- 
Inore llci, 



Fide, 
carttate. 



nato plQS miniis a ccccxli juxta cyclum Dionysii ; 
quo teraporo Diaconiis aclhiic in Galliis procul agens, 
nuigiio sanctoque studio resarciendae pacis inter b 
Aetium et Alliinum ipse distinebatur. Hinc igitur 
puMica legatione Romam accitus, (ut quera non 
ambitio, sed virtus; nec tam favor liurnanus, quam 
propitii Nuininis voluntas adbummse ilignitatis Pon- 
tificioe fastigiiim evexisset) jam ardenti ciinctorum 
desiiierio magnaque patienlia din expectatus acces- 
sit, eteo'i'egieconfectis rebus apud Gallias, magno 
omnium iipplausu Roniai Pontifex Maximusconsalu- 
fatiis esl . Tum vir ille contra nnminis ralionem hu- 
manissimub, ad colleotam Episcoporum coronam 
vicisjim gratias dixit, partim quod ex c longa pe- 
re^rinatione salviim et incolumem se conspiceret, 
apiid inciilumes illos Patres ; partim quod, singul.ari 
Dci Optiini Maxiiui benignitate et illorum d coiicor- 
di voluntiite, inunusamplissimum sibi concreditum 
e^set. Sed acceptam divini prsesidii spem, fore sci- 
liiet ut susceptse provinciae Cbristo juvante satis- 
faceret, solicitus quoque temperabat animi c moeror 
ut non perinde laetandum ac tristandum sibi putaret : 
hac parte quidem non dissimilis illi Regi, qui per- 
pensis curis regia; dignitatis, ne humi quidem ante 
B oculos jacens diadema, sustoUendum in caput arbi- 
trabatur. 

2 Quare quod ad boni Pastoris imaginem expri- 
mendam altinet, cum tide in /■Christuni ardenti mo- 
destiara maximam conjunxit, ut obscurum esse ne- 
mini potest, si vel primos, qui nuuc leguntur hoc 
auctore, serinones obiter in.spiciat. Occupavit Apo- 
stolicam illam Cathedram Pastor Apostolicus g 
annos unum et viginti, jam inde a B. Petro .Aposto- 
lorumPrinripe quadragesimus li quartusChristianae 
Ecclesije Curator et Antistes. Porro veluti futuro- 
rum prsescius, peromnem vitara excellenti Pontifl- 
catus muneri se diligenter prasparare voluissevide- 
tur, duni preecipue quidem his rebus instructura 
habere pectus ab adolescentia ouravit ; nempe sa- 
crorum voluminum reeondita intelligentia. raulta 
Scripuirarura exercitatione, varia doctorum lectio- 
ne, judicio sano prudentia non vulgari, sincero 
fortique animo, ut ratio sui nominus tlagitabat; de- 
iiique parata lingiiae copia, sed paratiore simul et 
purgatiore corde, qui fons est orationis et efiicax 
dicendi docendique raagister. Proinde satis illi ne- 
quaquara fiiit purum esse ab orani crimine. nisi 
juxta ejusdem B. Pauli monita. sese abstineret ab 
ouiui specie mala. ne qua videliret in siispicionem 
G criminis incurreret. Nilill in ejus puro pectore. quod 
sffivus ille tyraunus amor divitiarum. vel glnria; 
muiidanse sitis, velambitionis fceda lues sibi vendi- 
caret. Christianam philosophiam nec aple satis a se 
doceri. nec constanter retineri posse putavit, nisi 
vnluptatum illecebras et cupiditates noxias a sensi- 
bus omnibus procul submovisset. Hinc. qiiodconse- 
quens est, extinctis vitiorum fomeniis.indies magis 
af magis ardebat in eo fides, magua vi tandem 
erumpens, ut verum Dei timnrem.religiosam DiviuK 
majestatis venerationem, et infractum aniini rnbur 
adversus omnia terriculamenta perficeret magis 
quam coiiferret. Fides porro gignobat illi caritatem, 
quemailmodum caritas vicissim alebat fidem bonis 
operibus Per oculum ac lumen fidei citra errorem 
ouniem cernebat, qui expetendum. qiiid fugieiidum 
esset : rursus per c.iritatem, qund fides dictasset, 
e.xeqiiens, e.ini naturse vim. quse voliintas dicitur. 
perflciebat. Jam inter malorum agmina. quaj piis 
viris desunt numquam, ita spe vice baculi sese sus- 
tentabat. ut nec animum in adversis dejiceret, nec 
in prosperis iiisolentem redderet, homo trauquilla; 
semper securajque conscientiae. 

3 Tum sicut mentemhabebatigneam, et ad beiie 

Aprilis T. II. 



D 
ArcTonp 

CAMSIO. 

eminetis 
orator, 



merendum de omnibus flagrantem, ita Christi spi- 

ritus inhabitans cor ejus, movebat oris plectrum, 

et vim arcanam verbis promanantibus adferebat. 

Quo faetum est, ut Christianum Demostlienem. 

imo cadestera oratorem sonare passim omnibus vi- 

deretur. Manat enim etiamnum e sanctissimo L»o- 

nis pectore gravis et auctoritatis plena oratio, qua- 

lem in aliis* reperire sit multo ditficillimum. Etenim 

iicet omnibus quoque dicendi virtuiibus excellant, 

quod Leoni maxime concessum est, a-gre tamen 

fiet. quin aliquando remittant aeqiiale solidumque 

pondus illud verliorum atque senteutiarum. Taieo 

quam operosum mnlestiimque sit, in liomiliis jiei-pe- 

tuam uhius dictionis gratiam fortemque spleiidorem 

apud populum servare ; sed hac iu parte sic Leo 

'^ , , ,. ■ 1 »■ , 1 f' ideo .Wa- 

regnat, ut ob sapieiitissiraam eloquentiam et elo- ^^^ c„,„o. 

qiientissiniam sapientiam i Magni cognoineii apud rninatus, 

posteros nbtiuuerit, sic eloquentia nemini Tlieclo- i 

gorum cedens, uti multos excedit sapientia. Et quis 

demum hoc hodie praestare queat, quod suis tot 

tantisque scriptis Leo'! ne ex istis quidera opinor 

aliquis, qui studium omne collooariiiit in paraiida 

dictionis facultate. Tanta autein erat iii Leoue 

tam ;ue mirabili» ingenii facilitas , tauta sauitas, 

tantaque praesentia, ut paratam orationie hujus co- ^. 

piam. cuiii singulari gravitate, sed et juciiiidiia*e 

quadam conjunctam, nullus nnnimpendio miraretur. 

Sunt sane viri li et auctoritate graves et eruilii....ne k, 

spectabiles. qui Leonera appellare non vereautur, 

Ecclesiasticae dictionis Tiillium, TheologiaEi Home- 

rum. ratinnum fidei Aristotelem. et quod inultoest 

amplius, Petrura ipsuin in Pnnlificio throno, simul 

et Paulum in pulpito Cliristiano disserenteiu. Ita 

enim demulcet. inqiiiunt, ut vinctns audiiores te- 

neat ; ita docet. ut sensibus divinis aures impleat : 

ita exhortatur. ut ardoribus virtutis animos iiiceii- 

dat. Oratione quidem parcus, sensibus vern suuli- 

mis inpriinisque coelestis, et quod est ante oiunia 

admirabile, profundissimus atque planissinius. Ad 

ha:c Poutificia majestate dis-erens, et Apostolico ^'|°^__^*C*' 

facundus eloquio. modestia illa vere Christiaua vir- 

tulequediviuacumnusqiiam non admirabilisexi.-tat, 

tum in suis praecipue sermnnibus, ut aemo alius, 

effiilget ; quod brevitatis raagister et unicus peue 

artifex latissimarerum divinarum rajsteriaper»irin- 

gat, et secundum canouicas Scripturas quemdam sacri 

eloquii principatum imludat. 

4 Quid vero in ejusdem epistolis ultro citroque 

missis usquam desideres. quod non a Maxiiiii Puu- 

tificis throno. et excultissimi pectoris douiicilio F 

dignissime profectum videri possit.' Quamquaiu in- 

terini Pontificalium negotiorum iiigens ille et imm- 

quam a-stimandus premebat labor, noctu d.iiqne 

cruciabat omnium in orbe Ecclesiarum non .'eMtuca 

cura. misere sollicitabaut tot animorum peMes Ku- 

manam superantes industriam. augebaiit deiii^ue 

continiium illi ma.rorem nuntiata piorum pincula, 

exilia, l cruces et ignominia-. Nihilo seciu,- aJ sa- , 

pientei conficiendas tottautasquecaussas.l.cei et.am 

nova; inciderent quoiidie. semper illi pi'a;.-ens erat 

animiis. et (qiiod incredibile videtur) ad scnbendum 

a;quabilis ubiqiie stjlus. Partim auiem boua; con- 

scieutia; secuiitate. partim a;tenia; IMicitatis expe- 

ctatiune sic maiiebat alacris, ut nullis prorsus hu- 

niana; vit;B vel illecebris velterriculameutis,a cursu 

piei.-itis ac ferveutissimo de omnibus bene mer.'iidi 

studio retardaietur. Quid ni ? Vel ipsa sui uuiiuuio 

ratione provocatus, illud a Sapiente sapiens iii Pro- 

verbiis didicerat : Justus quasi leu coiitideiis aii-que 

terrore erit. Et illud : Leo fortissimus bestiaruin ad 

nullius pavebitoccursum. 

"" 3 ANNOTylTA 



cum Pontifi' 
cin m<ijista(e 
iervat mode-' 



inter aih<ersa 
srinper ata- 
a-is. 



n-ov. •;><, 1 

et 30, 30 



APCTORB 
CAiNlSIO. 



5. Leonis 
assumplio, 



fiducia tlmorl 
mixta, 



sumnia 
etoquentia 



Attitx ob 
ingentes 
vtctorias in- 
iolentif 



VITA S. LEONIS PAP^ I. 

exorbuit?cConcordiani incendio consumpsit, >( A- 
ANNOTATA. quileam funditus evertit, Ticinum et MediolaTium 

regias urbes excidit. Hinc ceteris Italiae civilatibus, 
partim direplis etincensis, ]iartim metu deditis, late 
porro inter Abduam et Athesim pervagari cffipit : 
ubi praeter commemoratas urbes, n Mantuam, Bri- 
xiara, Cremonara, Bergomum etfRavennam pari 
clade afflixit. Jamque vastatis circumquaque tot 
tantisque nrbibus, Hunni velut ruptis claustris At- 
tila Duce, Romam irrumpere festinarunt. Quo tum 
Leonem esse animo oportuit ? quoe bio faceret tali 
in re ac tempore? cum ignaviai ratio in fugam atqne 
latebras fortissimum quemque impeileret, improbi- 
tas autem et furor Iiostis ad desperationem cogeret, 
populi denique claraor crudelissimum et luctuosis- 
simum exitum promitteret; ita ut incensionera urbi, 
internecionem civilius, vastitatem Italia;,atque adeo 
interitum totiiis Cbristianne Reipublica; vicina qu£e- 
que portenderent. Certe cum jam esset bostis pro- 
pemodum in conspectu,ut copias etiam,quaMincius 
Padum infliiit, trajicere pararet; miruni dictii, oc- 
currit Leo vir sanctissiraus,utpote calainitatemtiim 
Ilaliffi tum urbis Roma; miseratus,ac Leoninae men- 
tis numquam interiturum editurus argumentum; 
occurrit inqiiam, grandis jam natu, cum g alte- 
ro ConsuUim et parte non modica Romani Sena- 
tus. 

6 Occurrit omnia depopulanti tyranno senex in- 
nocuaa simplicitatis, et multa idem canicie simul et 
augustiore habitu venerabilis, qui sese totum pro 
servandis ovibus impendere vel non rogatus jamdu- 
dum exoptabat ; atque illic circa Mincium amnem 
ita Regein truculeutum affatus dicitur ; Senatus 
populusque Romanus. quondara orbis vlctor, nunc 
vero victus, suppliciter abs te veniam et salutem 
precatur, Rex Regura Attila ; Niliil tibi intantare- 
rum gestarum gloria contingere potuit, aut ad pree- 
sens decuspulcbrius, aut ad posteros memorabilius, 
quam ut is populus supplex ad tuos pedes jaceret, 
ante quem olim omnes gentes et Reges supplices ja~ 
cuerunt. Subegisti quidem, Attila, omnem terrarum 
orbem, cui Romanos omnium victores gentiura su- 
bigere tributum est ; nunc tantum precamur, ut te 
ipsum vincas, qui vincis cetera. Nec est. quando 
jam orane buinanitatis fastigium transcendisti, in 
quo Deo immortali similior esse possis, quam quo 
plures viceris, plures per te salvos esse velis. Sen- 
sernntmali flagellura tuura ; sentiant nunc supplices 
clementiam ; vel quia se victos fatentur, vel quia. 
sunt ultro imperata facturi. Ha;c bona conscientia 
invictus Leo dixerat, in cujus habitu venerabilique 
aspectu contemplando cum tacitus staret Attila, de- 
liberabundo siniilis ; en /i duo quidara dextera l^va- 
que viri, Petrus nimirura et Paulus Apostoli, subito 
ipsl conspecti sunt, qui non solumaugustiore babitu 
pro Pontiflce quoque adstarcnt, verum etiam supra 
ipsiuscaput strictos tenerentintenderentquegladios, 
acmortem demum minitarentur, nisi dictoPontificis 
obtemperaret. Quamobrera hac Leonis intercessione 
placatus Attila, quamvis alioqui furiosus, confestira 
promissa pace flrmissima ultra Danubium non redi- 
turus abscessit. Nec enim diu post rebus humanis 
excessit, et huraani generis diutince vexationi finera 
aliquando vel mortuus imposuit. Rogiitus autem ab 
his qui proxime adstiterant Leoni supplicanti ; quid 
in caussaesset, cur tam facile pulcherriinam preci- 
bus bostiuni victoriam condouavisset, et prostratos 
ante pedessurgere ac stare jussisset (Bono sitis, in- 
quiebat, animo, datur vobis venia) respondisse fer- 
tur palam, oportuisse sic Heri, quando medio affatu 
supplicantiuin, tales tantique viri sibi visi fuissent, 
ac subito mutare sententiam coegissent. Videas 
igitur alterum in Leone Mosen, qui spiritalibus ar- 

mis 



18 



a Tmoannus 440 i/I su/irn prolialum. 

b Aetiuset Albinus.Ducesfforaa/iorijm exertitmm 
in Gallia, inler quos ul amicitiam redinlegraret, in 
GaUia delenlnm fuisse S. Leonem scribil Prosper in 
Chronico. Ex liic Aetius puslea an. 4b1 JUilam coeijit 
ab ob!>idione Aurelix urbis diseeilere, ejusfjue exercilum 
ad inlernecionem proslravit, ac tandemanno 4b4 (nctus 
Consul, Irucidatus esl in polalio Valentiniani Impera- 
loris. Cousuli possunt Chronicon Marcellini, e.t Historia 
Francorum Gregoni Turoncnsis. 

c Ita S. Leo sermone i de Assumptione sua ad 
Pontiftralum Deum laudat, qnia inquil, fecit milii 
mirabilia niiigna solus, ut jirjesentem me cerneret 
vestro; sanctitatis affectio, quera fecerat necessitas 
longae peregrinationis absentein. 

d Ibidem ail, hanc pietatem, erga humilitatera suam 
unaniiniter exltibilum. 

e Hiinc mcerorem e.rprimit sermone St de Assump- 
lione sua ad Pontificatum, ubi inter alia liabet ista. 
Quid tam insolitum, tam pavendum, quara labor 
fragili, sublimitas huinili, dignitas non merenti. Et 
tamen non desperamus, neque deficimus ; quia non 
de nobis, sed de illo praesumimus, qui operatur in 
nobis. 

f Ibidem ait ; Ille in persona humilitatis mea; in- 
telligitiir, ille honoratur, in quo et omnium Pastorura 
solicitudo cuiK commendafaruin sibi ovium custodia 
perseverat, et cujus etiam dignitas in indigno here- 
de non deficit. 

g De annis Sedis supra egimus. 

h Prospero sotim xuii dicitiir, sed ut alibi deduxi- 
mus, in anliquis Catalogis est XLVII. 

i Baronius an. 461 num. 3. Hic ob excellentem 
virtutem, doctrinam et in cura pastorali vigilantis- 
simuin studium.amajoribus Magni cognomento jure 
meritoque raeruit appellari. Joannes Andreas, in 
Epislola ad Paulum ii Papam, operibus prsefixa, ita 
scribit : Hic est Leo ille, cognomento Magnus, pri- 
mus dignitate, eloquenlia nemini cedcns, multos 
excedens sapientia, brevitatis Magister et pene uni- 
cusartifex ; (pii tantffi appellationis nomeu sancti- 
tatistamen merito superavit,a sacrosanctis Aposto- 
lorum meraoriis numquam discedens. 

k Sunt seijuentia eisdem verbisajoanne Andrea olim 
recitata. 

1 Respicil persecutionem Wandalicam in Africa, et 
cludes a barbaris Hunnis aliisque Imperio Clirisliano 
illatas. 

CAPUT II. 

Acla S. Leonis cum Attila Rege. 

X ristesquidem dictu ac raiserabile prorsus, si quis 
horendosetiam illiusseculi motus aestusque sermone 
consequi aliqua saltem ex parte conetur. Nos unius 
hominis Attila; nihil obscurum exemplum cum illa 
singulari Leoninajvirtutismagnitudinecomponenus. 
Igitur Attila Hunnorum dux, qui flageilum Dei 
vocitatus est, cujus omnium efferatissimi kirbari 
oculi, totoque ex ore crudelitas emicabat, inflam- 
matus furore in Italiam venit, simul atque jam 
Thracias et Illyricum, Macedoniam et Mcesiam, 
Achaiam et Grieciam, Pannoniam et Germaniam a 
rabie immanissima devastasset, adeoque germanum 
fratrein b liudam, regni consortem, alter ipse Ro- 
niulus jugulasset; crudelistotus in suppliciis, avarus 
in rapinis, superbus in contumeliis. Quam obsecro 
tam immanem charybdim Poeta; fingendoexprimere 
potuerunt, qua; tantos exhaurire gurgites posset, 
quantas iste provinciarum Occidentalium pradas 



D 

c 

d 
pnst pluret 
ffaticas 
urbes devi- 
clas, 

r 

f 



Jio7nam 
properanti 
occurrit .- 



mifiorem 
reddit mode- 
sto atloquio, 



apimrentibus 
SS. Petro et 
Paulu, 



vltro ex 
Italia rcce- 
dentem vidct. 



finmam 
redux nl 
Pater patrix 
salutatur. 



UNDECIMA APRILIS. 
mis barbaroruiti vires expugnet, iratumque Deum 
peccatrici genti conciliet. Proinde hnc tam insigni 
beneficio Principem Valentinianuin urbemque to- 
tam, sicut numquam antea, sibi devinxit; et vulgo 
receptam suiEsanctitatisopinionemetiamatqueeti;im 
apud omnes conlirmavit. Sub liaec.-id urbera rediens, 
non sine commnni omniuin applausu (ut qui Patreni 
patriffi conspicerent, cui secundum Deum fortunas 
omnes, incolumitatem suam.nec minus orbis, quam 
Urbis salutem acceptas merito ferrent)- in primis 
Deo optimo Maximo et Apostolis ejus Petro et Pau- 
lo gratias dixit; liis omnem rei bene gestie gloriam 
adscribens, quoriim et patrocinio concessae Sedis 
Romanae consortium tribuere solet. 



19 



C 

Ecclesiam 
confra lixre- 
ses iirnpugnat, 
maxime 
i\cstvrii. 



Eutijchetis, 



ANNOTATA. 

&Im(> el Galliax, in qiiibus Attila Alrebatum vaxta- 
vit, cujus tcmpla rfstauravit S. Vcdastus, ut in ejtis 
Vita dictum 6 Fcbruarii ; ijuando ct jirecibus eum Pa- 
risiis avertit S. Gennvefa ut Acla liiijiis te.itanlur 3 
Januarii. 

b Hunc Budam aliqiii Blerlam vncant. Necem cjiis 
refcrt Prospcr conliijisse Ttiendosio xviii et Albino Coii- 
sulibus, anno 444. 

c Concordiam, Altinum, sivePataviura solo co:b- 
quavit. Ita Paulus Diaconus lib. 15. 

d Ai/uileia dirutaest, cum Ticino Mediolanoetaliis, 
anno 4i)2. 

e Vicentiam, Veronam, Brixiam, Bergomura, in- 
quit Paulus Diaconus. 

f Ravennx pepercisse creditur Atlila, inductus pre- 
cibus S. Joannis Episcopi, ul dictiim 12 Janunrii in 
ejus Fita. Eidem portasiirbis Mutinensis, per quas in- 
noiie transivit, upernit S. Geminianus Episcnpus, uti 
Actahabenl 31 Janunrii. 

g Prosper, cum viro Consulari Avieno, et viro 
PriBfectorio Trigetio. 

h Eadem ex mouumenlis anliquis Romanis scrihit 
Baroniiis, et habentur in antiquis Breviariis, ct apud 
Pauliim Diacnnum lib. 15, .ied de uno solo. qui credi- 
lur S. Pelrus, apparente aqitur, et Inco Pauli Diacoiii 
citabatiir liic Eutrnpius, cujus nomen detevimus. 

CAPUT III. 

Hxreses prolHtjatx. Concitiiim Chalcalonense 
habilum. 

JJein totus ad ccnfirm.indam tuendamque Catholi- 
cam fidem convertitur, quse tunc a multis qiiidem 
ha;reticis, uti ManichKis, Donatistis, Arianis, Pris- 
cillianistis^pr^Tcipuevero a Nestoriauiset Eutj-chia- 
nis hostiliter impugnabatur. Certe Nestorius ille 
Constantinopolitanus Episcopus, genere Gerraani- 
ciensis, tuijus bjereses a D. a Cyrillo confutatas pri- 
nia Synodus Ephesiua damnaverat, incomparabilem 
illara trrque beat.ira Virginein Mariam negavit esse 
Deiparara, hoc est, hominis dumtaxat genitricera 
esse sensuit, ut aliam carnis, aliam divinitatis per- 
sonam in Christofaceret, acproin sejunctimalterum 
Dei filium, alterum horainis impie statueret. Euty- 
cbes vero Presbyter et Ai-chimandrita Coustantino- 
politanus, lioino senex, versipellis et iinpudens, qui 
tantura Leoni siraul et Clialcedonensi Concilio nego- 
tium facessit, ne interim blasphemo Nestorio palara 
consoiiare videretur, divinani cura liumana naturara 
docuit in unum idemque compositum recidisse, u- 
numque factura, nec ullo raodo debere distingui. At 
Cjrilli successor in Alexandrina Ecclesia Dioscorus, 
horao vafer, violentus et seditiosus plane, cum Ira- 
peratoris Theodosii et Epbesini conciliabuli aucto- 
ritatem pro se stare magna vi coegisset; repulsis 
etiam Sedis Apostolica;, qui praesiderent Synodo, 



Legatis; ac iniquissime damnato, cum reliquis or- 
thodoxisEpiscopis, b Fl.aviano Constantinopolitano; 
sic Eiitychetis caussam perfidus apud perfidos egit, 
ut nisi Leonis cura Imperator et Augusta Pulcheria 
Synodura apud Chalcedonera innovassent oppressa 
certe pietas ct deserta Ecclesia! caussa jacuissent. 
Adeo quidum, omnis pudoris et reverentiffi metas 
transgressi, jim tiim eo temeritatis c proruperant, 
ut insignes Ecclesias, qiiae domusorationis hactenus 
efflnreljant. in speluncas latronura ignominiose con- 
verterent, monasteria profanata everterent, Sacra- 
mentorum lumen extinguerenf, sacrificii oblationera 
interciperenl, sanctificationein clirismatisauferrent; 
utjam parricidalibus manibus impiorum orauia de- 
raum inysteria sese subtraxerinf. 

8 Et luecvelutinfandasacrilegii generaperacerbe 
sugillat Leo d epistola lxxv ad Leonera Augustum. 
Neque tantuni literis absens, sed Nicephoro tesfe, 
lacryraisetiara pra-sens, quo scandala tam horrenda 
corrigerentur, optimates tura admonere tiim obles- 
tari non desiit. Et qusegravior obfestatio, quara dum 
hisce verbis Theodosii Hdein otficiumque implorat? 
Ecce ego, inquit, Christianissime et Venerabilis 
Imperafor, cuni consacerdufibus raeis implens erga 
reverentiam clementiae vestrae sinceri amoris ofR- 
cium, cupiensque vos pl.icereper omnia Deo, cui pro 
vobisab Ecclesia supplicatur, ne antefribunalChristi 
Doinini rei de silentio judiceraur, obsecramus coram 
unius Deitatis inseparabili Trinifafe, qiiae tali facto 
lajdilur ,cura ipsa vestri sif cusfos et auetor Imperii) 
et corara sanctis Angelis Christi, ut orania in eo 
statu esse jubeatis, in quo fuerunt ante omnejudi- 
ciura, donec major ex toto orbe Sacerdotum nume- 
rus congregetur. Nec alieno peccato patiamini vos 
gravari quia quod necesse est nos dicere, vereraur, 
ne cujus religio dissipatur, indignatio provocetur. 
Pr.x' oculis habere et tota raentis acie reverenter 
aspicite B. Petri gloriam, et coinmunes cum ipso 
onniium Aposf olorura coronas, cuncforumque llarty- 
runi palmas. Verura istha^c in proraovenda Synodo 
vehementia ininus apud Tbeodosium profecit, sive 
quod is inter vivos e diu superesse non potuit, sive 
quod in tuenda religione, sicut et in administrando 
Imperio. segnior haberetur, ad omnem fere auram 
mobilis, adeoque inciirius, ut chartis a se non per- 
lectis facile subscripserif. Constanfiorautera etspec- 
tatae pietatis prudentiaaque fuit Marcianus, quem de- 
functoThendosio Iraperatorera f Pulcheria .\ugiista, 
Theodosii soror, pronuntharat. Religiosani cjus mu- 
lieri^ solicifudinera, ef priscipuum erga Chrisfi Ec- 
clesiam studium variis amicisque literis Leo desig- 
navit. At M.nrcinnus Imperator ad ij celehrandam 
Syniidum Chalcedonensem et cnmponendns Ecclesiae 
motus orane suuni studium convertif. Id quod Leoni 
rursus acceptum ferre oportet, qui m.igna et irre- 
futabili constantia necessariam cogends Synoili ra- 
tionem h commendarat : ajquissimum esse dicens, 
ut Ghristi legibus et Ecclesiae commodis serviret 
humanaj potentiaj fastigium. 

ANN0T.4TA. 

a Colitur S. Cyrillus 20 Januarii, ai quem hxc 
exacte suut discussa. 

b De S. Flaviano et hsercn Eutijchiana detecta el 
daninata, late egimus ad illius Vitam 18 Fehruarii. 

c Consuleiida VUa S. Proterii, 28 Fcbniarii a no- 
bis deduclu, qiii in depositi Dioseori locuni siieccsserat. 

(1 Sciipta eaepistola cst Constantino et Rufo Coss. 
primo Tinpcrii Leonis auiio et Cliristi 457. 

e Mnrtuus cst Thendosius, eique successit Marcianus 
anno 457. 

f S. Pulcheria Auijusta colitur \0 Seplembris. 



ACCTOnE 
CAMSIO. 

b 



eontra eos 
agit apud 
Tkeodosium 
ImperatO' 
rem, 



eoque mortuo 
apud Mar- 
ciaiium et 
S. Pulcke- 
riam, 

I 
F 

et suadet 
Concilium 
Ckalcedonemc 
habendum. 

9 



20 



VITA S. 



Al CTOnE 



g Conciliura Chalcedonense celebralum est amo 
451,0 die 8 Oclobrisiid Kalenikx Novembris. Et etiam 
inlcrfiiii Marcianus cum S. Pulclieria. Fuit S. Aii- 
xenliiis ['robyter ArchimanilrUa iu Billiijirin evocaliis 
ail illuil Cuncilium, de quoinillins Vitn \i Februarii 
multa liahenlur. Inlerfuerunt eHnm discijmli S.Eiithij- 
mii, utiin bujus Vila trndituriO Janiiarii. 

li Epistola 42 illi scriiita,rt a Baroninrelata adlnmc 
annnm k&\ niim. G. Est iinrclara S. Leonis ciuslola 
47 od ri.tres in Concilio congreyando., ; et absoluta 
Syiodo prxdicti Patres Synodalcin epistolam scripse- 
rvnl ail S. Leonein Bomiinum Pontificem, de cuiictis 
rei.us in Synodoperartis, petwerunlque ab eo cuncta rata 
hnbeii ntquc conlirmnri. 

(:.\PUT IV. 

llluflris episliiln atl S. Fliiv/ttmm Furor Gen- 
seriri Heijis iii ilireplionc Urbis mitigaiur. 
Teiiijjlii resliitirtila. Obilus. 



a 

Inler omicos 
vilijinie co- 
vtt . Pio- 
sperum Aqu. 



I 



et S. Flavia- 
mim CP. 
Mailijtem, 



ei epislolam 
si lipsil a 
Cennadio 



tt S Crtasto 
Papa luuda- 
ioin : 



aeitl/am 
S Prtro ad- 
^ulcre etabo- 
ratom. 



' at. Ouarlus, 



ut in (tirep- 
tione Vrbis 



C nsfriaim 
Regan Wan- 
datoiutn 
Ai iitiniin 
tneluclt. 



ntor aniicoy pra?cipue coluit a Prosperum Aquita- 

nicuni, postea Rhegiensem Episcopum ; et Mavia- 

nuni. cujus et anlea inentionem fecimus, Archiepi- 

scopuni tlonstantiunpolitanum. Uterque pietatis et 

religionis omnis observantissimus l'uit, nec minns 

erudilus, quMm sanctus : de illo agemuspaulo infe- 

rius, in hoc ne marlyrii quidem gloria desideratur; 

sic nimirum agente Dioscori apnd Epliesum tjran- 

nide, rjuod accu^atum ab Eusebio Eutychen licere- 

siarchnm .npud suos primus ille conderanavisset : 

nnde Flaviani nomen honorifice pa.->sim citalur a 

Leone, midtis eti^inj datis ad eum litleris cohunes- 

tatum : nec est inter Leonisepistolas iilla celebrior, 

quam qiia- ad Mavi.inum b decima legitur, a Conci- 

lio c Cli.ilceilonensi suiiimopere comprobata; cujus 

eti.tra unice Genn.^.dius meminit, reliquis omissis 

Leonis operibus. Qiiiii exiiclijiidicii Papa Gelasius, 

ulii de refepiis probatisque P:itriim scriptis pronun- 

tiat. pra:terquam quod inter priraos illic B. Leonem 

numerat, cerle l:inla religione dictam epistolam 

proseqiiilur, ul analliema dicat ei, quisquis vel fex- 

tum illius vel iota unura improbarit coutentiosicr, 

vel non singulatira in ea susceperit omnia venera- 

biindus. Putant nonnulli divino magis spiritu quam 

hiiniano ingenio fa.-lum, ut Eutychetis perplexa ira- 

pietas tanta verilatis luce deteclaprofligaretur. Nam 

hic siiis etiam Leo dilRsus viribus, priusquem epis- 

tol im illam aliquo deslin:isset, d altari B. Pelri ut- 

cuiiiqiie scriplam iinposuit, se vero per quadraginta 

ilies tiim jejiiniistiim precibiis exercens, hoc unum 

ab .\postoloruni Pnncipe votis flagrantibus conten- 

dit. iit si quid forte corrigpndiim h:iberet epislola, 

qua; canssani fiilei longe difficilliraam tractabat; id 

onmB suis ille manilnis correctnm ;ibsolveret. Nec 

fefellit sani tam precaloris expectationem etiain ra- 

riis i-ventiis. Tersani enim et elaboratam epistolain 

dii'> redilidit ' qiiadragesinius, addita simul leveUi- 

lioiie oeriissima.siiccessum Apostolo illitribuendum 

esse, cujus pia dignatio et fida dilectio, ne in perso- 

ra quidera imparis tepescit hseredis e. 

iO Porra tamqnam armis, omnium valentissimis, 
coiiiinenter usiis esl vigiliis, jejuniis, lacrymis, et 
qiiibus rebus potissimum Leoninas vires collegit, 
coustanli in Deum fiducia, nec non ardenti in pre- 
caiidn in>t,.nlia Sic urbem defendit, Italiam serva- 
\il, Iniperium Uomannm erexit, dura placato Attila 
t)Tinnii|amsa;viini Hunnorum jugum a suorum ler- 
Mcilius excussii. Sed quale illi quseso certamen cuni 
Genserico, barbarorum omnium immaiiissimo? Is 
Alannrnm el Wan.laloriim Imperator, pr»terquam 
qii, d Ariauaefaciioiii patrocinarelur, expulsispassim 
Episcopi^, nihil non juris et bonorum Episcopalium 
sibi vindicabat, ac prassertim Carthagine Clericorum 



LEONIS PAPiE I. 

ministerla, templorum cultum, sacraorania profana- D 
vit, corrupit, evertit, cum in universum captivi po- 
puli ordinem saevus, tura praecipue nobilitati et re- 
ligioni infestus. Hinc ab Eudoxia in auxilium voca- 
tus, ut ejus defuncti conjugis Valentiniaiii Cassaris 
mortem ulcisceretur, vacuam priEsiflio Urbem lios- 
tili manu /'invasit. Prodierat autem Leo Pontifex 
obviani venienti, non aliis quidem arm.itus (irffisi- 
diis, qiiam quie nilein decent Puntiflcem, lingua, 
precibus et vitse sanctimonia ; qui precatus est in- 
flexibilem tyrannum, ut ab e;i Urbe prohiberot in- 
juriara, cui Atlila,omniuinhoniinuin immanissimus, 
victor pepercisset : aut si Urbem suis diripiendam 
dare iu aiiimo haberet, parceret sallem leniplis. par- 
ceret aedifiiiis pnblicis et privatis : Urbem iioliilis 
simain civibusqueraagnaexparte vacuamab excidi 
servaret. Ergo, qnamqnara nec persona; dignitas ubsi neai 
barbanim, nec religionis pietas Arianuni Regein leniplis, ab 
satis mitigaret, ab igne tainen et caide suppliciisque '""" ' 
t_yrannum avocavit, prieda contentum abductisque 
spoliis. 

H Quo majori deinde cura Leo tum ad reparan- ■ 
dam Urbein, tum ad consolandos afflictos conversus 
est. Templa difl^racfa reslituit. sacrorura g vasa vel g 

a barbaris comminuta vel ablala reformavit, Deme- templa re- 
triam ad B. Stephano condendam in fundo suo, ba- siaurat et 
silicamimpulit; aliam in Episcopi Cornelii lionorem 'g 
h ipse constitnit ; Apostolorum sepulcris Clericos i 
cubiciilares addidit; ac prseter alia religioni conse- 
crata k loca et deputata / officia, monasteriiira m 
prope S. Petrum extruxit. De Prospero Aqirtanico 
dicere supersedemus, quandu familiarem illius cum 
Leone convicfum Antonius Flaminiiis Imolensis ex- 
posuit : nequeChalcedonense Concilium attingemus, ^ Pa-ribus 
quod abunde qui.iera Leonis exhaustas pro Fcclesia chatcedonen 
curas, laboresque commendat. Nisi forte pariim sit, 
a tot tantisque Patribus ter sanctum acclamari, et 
hoc a sapientissimis elogium consequi ; Leo Sanc- 
tissiraus, Aposfolicus et Oecumenicus seu Universa 
lis Patriarcha per multosannos vivat. Vixit ad a'ta- 
tem usque decrepitara vere m;ign;inimus ac plane 
gloriosus Leo n ; sed ut non minus in suis monu- 
mentis orbi supersit, et jam defunctus. 



.idi/tcat. 



h i 

h I m 



siltus .suvuiie 
laudaiur. 



ANNOTATA. 

a CuUturS. Pros^ev^ii^Junii, adguemmulta erunt 
exlricandfi. 

b Dafa ca epistola est Idibus Junii, Asterio ct Pro- 
togene Coss. anno 449. 

c ^ctioni seu Sessioni secundx inserta. 
d Hoc niiracultim narratur a Soplironio in Prato . 
spiritiiali cap. 147 ct 148, ubi Menns Abbas ilhid 
refert ex narrutione Enivgd Pulriarchce y/le.iandrini, 
cttuniis Gregorium Romanum Archidiaconum : et ad~ 
ditur visio jacta Fulogio, cui S. Leo apparens gratias 
cgit. quud dictam einUolam defenderit. 

e JI ic iuserebaiur hisloria manusabscissse, et a Dei- 
para restilulse, de quu supra egimus. 

f Anno 455, qusehicde S. Leonis occursu habenlur, 
a Paulo Diacono referuntnr. 

g Anastasius in Vita ejiis : Hydrias sex, duas ba- 
silicae Cnnstaniiniana}, duas basilicse li. Petri Apo- 
stoli, duas basilicee R. Pauli Apnstoli, quas Con^iaii- 
tiiius Augustus obtulerat, quae pensaverunt sinfiul* 
libras teiitum. Quae omnia va^a renovavit sacraia. 
h Juxtacoenieterium CallistiviaAppia. Itu Anas- 
tasius, 

i Hi modo Capelluni dicuntur. 

k ^ddit Anastasins : Hic fecit cameram basilicae 

Constantinianae, et aliamcameram basilicae S. Petri 

ornavit, et basilicam B. Pauli Apostoli renovavit, 

ctun hsec essetfulmine tacta et incensa : ubi curavit in 

Miisino 



constituta. 



trdinatloties. 



Corpora SS. 
Uonum 
ostensa sutit 
anno !.=iKO, 
1 Au(justi : 



et itetton 
■25 Maii 
aitni IijOT. 
Corpiis S. 
Leonis Afa- 
gni conditum 
in ca/isa 
tuinti.T in- 
clmn 

c 



a Sergio 1, 



In/egrum 
opiiunbat, 



citm PonH/i' 
cahhti.t imlu- 
mcitli^. 



UNDECIMA APRILIS. 
Miisino depingi Salvatorem nostruni Jesum Chris- 
tum, et viginti quatuor seniores testc Hadriano Papa 
in epiilola ad Carolitm Magniim. 

1 Idem : Hic constituit ut monacha non susciperet 
velaminis capitis bonedictionem, nisi probata fuerit 
in virginitate sexaginta annorum, sive, nt alibi legi- 
tnr, quadraginta annorum, addilurque : Hic consti- 
tuit ut intra actionem Sacrificii diceretur, Sanctum 
Sacrificium, immaculatam hostium. 

m Nuncupatum SS. Joannis et Pauli. 

n Antiquvs Calalogns Pontificnm. Hic fecit ordi- 
nationes quatuor per mensem Deceml). Presbyteros 
Lxxxi, Diaconos xxxi, EpiscoposcLxxv, aliis clxxxv. 

HISTORIA 

elcvati et translati Corporis S. Leoriis. 
Ex MS. Calalogo ecclesix S. Pelri. 

V^apsa rubro serico tecta, continet Reliquias Sanc- 
torum Leonum primi, secundi, tertii, et quarti Sum- 
mrrum Pontificum, quorum sacra corpora in Vati- 
caiia Basilica requiescunt : qua; quidem Reliquise in 
nKigno involucro serico albo asservantur. Ex libro 
rerum memorabilium Vaticauae Basilicae ab anno 
Mni.xxv halietur inslauratio altaris .seu oratorii 
dictorum Sanctorum, apertio sepulchri , et ins- 
pectio corporum eorumdem die prima Augusti anno 
MDLXxx, Gregorio xiii Summo Pontifice ; Guillielmo 
Cardinale Sirleto, multisque Praelatis et Canonicis 
dictae liasilicse praesenlibus et inspicieniibus. Ejus- 
dem Pontificis jussu erectiim ibi luit altare, sub uovi 
pavimeuti fornice, plenaria perpetua Indulgentia 
concessa in festo SS. Leonum priini et secundi, 
quoruni oflScia ab ecclesia celebrantur, sub dato iv 
Aprilis MDXXXi. In ea igitur apertione sepulcri ac- 
ceptae fuerunt supra dicta" Reliquias, fidelium aspec- 
tui perpetuo praesentandae. JKimo mdcvii die xxv 
Maii, Dominica infra octavam Ascensiouis, solenni 
processione sacra ipsa corpora in ara Deipara; Vir- 
ginis in columna honorifice collocata 1'uerunt. 

2 Corpiis S. Leonis Magni conditum erat in capsa 
lignea, qu;e continebatur intra nobilem et pulchram 
tumbam, latam palmis tribus, unciis octo, longam 
palinis decein iniiuis uncia, profuudam palmis quin- 
que cuin sextante, expolitis et venatis marmoiibus 
albi.s insigniter excultam : in qua siqiiidein capsa. 
ex uiio ligno fabrefacta, quiescebat corpus saiictissi- 
mi Lfonis Magni Pap« primi, a a Sergio i reeon- 
ditum : tabula marmorea, qu^e tumbam ciaudebat, 
imposita erat quatuor ferreis hastis sive b spran- 
ghis per transversura positis. Capsa habebat qua- 
tuor annulos ferreos, binos per latera, quibus intra 
tumbam facile immitteretur : sustinebatur in altum 
snspensa etiamaliis quatuor ferreis bastis.pertrms- 
versuin positis, quffi modo in aivliivio dicta; basi ■ 
licffi asservantur : pedes versi erantad altare majus. 
Erat capsa in longitiidine palraorum duoriim, uncise 
unius : pra; se ferebat maximara antiqiiitatem; nam 
ex ferreis liastis quibus lignea capsa nitebatur, una 
prEe niniia vetustate fructa concideral. Ductile habe- 
bat operculura. Sacrum ipsius S. Leonis Magni 
corpus adhiic integrum, staturae erat palmorum sep- 
tem et quartorum triuin; et iit conjici poterat ^licet 
luusitudine lemporis et antiquitate satis consump- 
tuiii e-se. ) sanctus liic Puntifex corporis fuit gracilis 
etexleuuati. Erat indutusPontificalibus indumentis, 
scilicct planeta sive casula. lata more antiquo, ex 
imrpura coloris castanei. Manus habebat complica- 
tas, qua; tegebantur a planeta. et in ossa abierant. 
TuniciE et dalmatica; fragmtnta habebat. Crus dex- 
torum, et pedes in ossa itidem redacta cerneban- 
tur. Caput consum]>tum eratin plura Ihigmenta os- 
sium, et denigratiini. Conspiciebantur pontificiffi rai- 

Aprilis T. II. 



31 



tras reliquia;, ob summara vetustatem lacerae et 
off^uscatae. Circa collum relucebant quaedam fila au- 
rea, item supra manus. Remanserat super humero 
dextero Crux parva rubri coloris, quie erat pallii 
Pontificalis; iteni aliara Crucem paulo longiorem 
ejusdem pallii, juxta pectus in parte dextra tenebat. 
In medio pectoris conspiciebatur aurea una spinula 
pallii, infixaplanetas ; de pallio vero nihil extabat: 
planeta pedes attingebat. Tactu cuncta dissolveban- 
tur, tum ob maximam antiquitatem, tum ob locum 
madentem. Quamvis enim optime clusum corpus 
sensit tamen detrimenta. praesertim in demolitione 
basilicffl sub Julio secundo, incuria hominum et ne- 
gligentia penetrantibus imbribus per multos annos 
expositura : cujus sancti corporis ut in eadera capsa 
jacebat, hic similem imaginera depictam habes. 

3 Sacrumipsura corpus, unacum ossibiis aliorum 
Leonura. secundi, tertii et quarti, solenni ritu in 
novum teraplum translatum fuit, meinoratadiexxvii, 
Maii, Dominica infra Octasam Ascensionis, mdcvii, 
post cantatas Vesperas. Huic translationi praesentes 
fuerunt, praeter innuraerabilem populum et totum 
ejus Basilicae Clerum, Illustrissimus et Reierendis- 
simiis Dominus Evangelista Pallotus Cardinalis Cu- 
sentinus, ejus terapli Archipraesbyter: Fabius Blon- 
dus Patriarcha Hierosolymitanus, Pontificiae farai- 
liae Praefectus; Alexander Martius Medices, Archi- 
episcopus Florentinus ; Marcus Cornelius, Episcopus 
Pat;ivinus ; Alexander Guidiccionius, Episcopus Lu- 
censis; Stephanus Spinola, Epi.scopus Vintimiglien- 
sis ; Horatius Myrtus, Episcopus Rubensis Provin- 
ciae Barti ; Raphael Invitiatus, Episcopus c Zachynti 
et Cephaloniie; Georgius Perpinianus, Episcopns d 
Altina;; Frater Angelus Rocha Augustinianus. Epi- 
scopus Tagastensis, sacri Palatii sacrista ; Sextilius 
Mazucha, Episcopus Alexanus ; Metellus Bichius, 
Episcopus Suanae, nunc sanctie Roraana; Ecclesize 
e Cardinalis ; et Antonius Victorius, ufriusque si- 
gnatur;e Referendarius. dictas basilicffi Vicarius ; 
cum raiiltis aliis Praelafis. Sanctissimus Dominus 
noster Paulus Papa V voluit videre corpora eorum- 
dem Sanctorura, viditque illa multo aninii sui so- 
latio. una cum Illustrissimis Uoniinis Francisco 
Sfortia S. Maria; in Via-lata, et Odoardo Farnesio 
S. Eustachii Di;tconis Cardinalibus, cum suis farai- 
liaribus et aliquibus Prselatis : inter quos dictus 
Patriarcha, nec non Galeatius Sanvitalis, Archiepi- 
scopus Barensis ; Horatius Capponus, Carpenctora- 
tensis; idem Illustrissimus et Reverendissimus Car- 
dinalis, Archipresbyter. Vicarius et Cauoniei ejus- 
dem sacri terapli, prout de bis omnibus piiblica ex- 
tant monumenta, anie desuper confecta./' 
ANNOTATA. 
a Sedil Sergius i ab anno 687 ad annum 701 . Epi~ 
taphium a Sergio de S. Lenne compositum ciraimfer- 
tur, t'l apnd Baronitim et alios Itabetur. 

hSurd.i\CiSi vox Itttliett ,lignitm,iieit /ignutn lransi'ersum 
c Episcopi httctenus relttti referuntur ab Ughelloin 
Ilalia Sacra , nee iltibilatiilum (luin reliqui coinvniant. 
De Episcopis Zachgnti in Mari louio non egil. 

d Atinenses Episcopi dicttntnr ntinc .tuiijiressi, ex 
iis ceiebriivimus Kalendis Aprilis S. Prudeiitittm, et 
2S Aprilis celebrnturi sutntis S. Marcttm, cujus vnria 
Actn dabimus, Ftdelnr sitltem lilularis E/iiscopus, uti 
seguetts Tagasltnus : eum Tttgnstn sit urbsAfric^. 

e Crealus est Bichius Cardinalis tilulo S. Alexii 
annu 1011,17 Augusii.annis ipost\hanc Translationem. 
f Hoc loco set/uebnlnr imago;sed anteqtttttn eam de- 
mns dissimulari non debent qux tle cujtisdam S. Leonis 
Corpore npud Petrocorios e.rtanl : ac primo Saussaitts 
in Sttpplemenlo Marttjrologii Gnllicani ad hnnc iliem 
isla liabel : Hujus sanctissimi Pontificis corpus, tot 
divinorum mirabilium instrumentum, lapsu temporis 

3 " Roma 



D 

BX M8. 



et duplUA 
Cracc paUil, 



Corpora et 
ss. Leonum 
in notmm 
templum 
dclala, 

E 



prxsenlibus 
Cardinale, 
Pairiarcha 
ef 10 Episco- 
pls, 



conspecta 
a 1'auto V 
Papa, 
Caidinali' 
bus et 
Episcopis 



22 



VITA S. LEONIS PAP^ I. 



AUCTORE 
CANISIO. 
Cujus S, 

Leonis 
corpiis sit 
apud Petro- 
corios. 



A Ronia in Aquitaniam translatuin, in majori Petro- 
coricoruni ecclesia sub titulo S. Steph:tni Proto- 
raartyris honorifice coUoi-atum, una cum sacris os- 
sibusS. Pafrocli ei S. Sahiiiie Virginis. Sixtus Papa 
IV in suis Bullis quiescere testatur. Jounues Pntra- 
jms, in libro de Fpiscnjm Pclro corir-.-nsibut^ Gallice 
edito, asaerit Joannem Aurienum Episcopura. :inno 
MDiv, (lie S. Thoma? Apostoli. elevasse et transtu- 
hsse in nnvam argenteam thecam saira ossa S. 
Leoiiis Magni Papa), (lua* anlp plurimos annos fue- 
rant portataad Ecclesiam Cathedralcra S. Stephani. 



vemb. Quid iginirccnseudnm? Forte rcpcrerint ad.scrip- D 
tum titulum S. Leonis Pontificis, et slalini ercdiderint 
es.^e Ponlificem Romanum, cnin lifu/un iste sit aliis 
Epi^icopis commiinis, nisi dicatur Summus Pontifex 
autPontifcx Romauiis. Si qux anteni sunt Sixti iv 
BiilLr, fiiijus corporis nienlioucm fucientcs, tamquam 
si apud Pctroconosessct corpus S. Leonis Magni; sunl 
ex intcgro seculo priores apertionc sepulcri, fncta sub 
GrcQorio \\\\, antc guam facile pofnit, tiH seculorum n 
Sevgio i lapsorum decursu, in obiivionem Romnninum 
vcnisse corporis sancli pr.rsentia : et ejusmodi BnlLr, 



Memiuerunt Sammarthaui hujus clevalionis ct vocnnt sicutc.r lonasupplicantinm (ide iisdem plerumque verlus 

ossa S. Leonis, alstfucdignitute Papnh aul eliom Epi- concipiuntur, qnibus suppUcatio conccpfa fuerat; itanon 

scopali. Annandiis Gerard Cunonicus Snrlateusis, vir in majorem hubent in re historica ccrtitndinem, quem ea 

simili nntiqnitate vcrsalus, indicavit> unhis in antiquis tnunumenta quorum (idei inuituntur; qnundo sciliccf 

Brcvariis dici Lconem iii, .-/driani Papa.' succcssorem, factum' aliquod .•^ic altingilur per HnHam, ut non iuten- 

et varins intcrscri fabetlas. In Officiis novis diem Na- dalur ipsius facti confirmatio, scrw verilntis examine 

takm celehrari 28 Juuii, quo dic tn Brcviario Romano pnemisso facienda, quodin ejnsmodi incidcnlibus casibus 

coliiur Lco \\, et tran.4ationis fcstuni perwji 14A"o- fieri non cousuevit. 



IMAGO. CORPOmS. S. LEONIS. MAGNl. PAP.£. PRIMI. 
UT. IN.SEPIJLCRO.JACEBAT. SlMILiS. 




IMTIO SEC. VI. 

Imago ejux 
In sacrarto 
CP. hvmrata. 
C 



Doclrlna 
pirbatn a S. 
Theodoro Stu • 
dita. 



Martyrologio 
Romatio in- 
scripiiim 110- 
vten. 



DE S. BARSANUPHIO, 

SOLITARIO, PROPE GAZAM IN PAL^STINA. 

CAPUT 1. 
Cultus Sancti : encomium ex Evasrio. 



IinagoBarsanuphii indivinosacrario magni tem- 
l)ii, vidt'llci'l Om^ylaiUinopolilani S. Sopttia.'. una 
cum sanctis P:.tribus, Antfnio, Ephraimo aliis- 
f]ue collocatur, /»(/H(7, Anontjmns Stndtto tn pto- 
hijo, ijiifm S. Dorvtliet inatitidionibtts AncHicin prucft- 
XLl ; Itv-c inlcr alia arijtiviento probant, Juos fui^se Doro- 
theosetduns Barfaniipliios, illis quidem Seveii er- 
roribus infectos Acephalorum propugnalores ; hos 
vero reclam di ctrin;ini atque perlectam vilse ratio- 
neni coniplexus : quos ego [inqnit apiid ciimdcm 
Tlicodoriiii Studila in A((0?t.s/fl7Ht'))(o) perexamen sanc- 
tissinii PatriaiYha-Thaiabii; nec non aliorum fide 
dignorum homirum, tam indigenarum quani Orien- 
taliuin, testimonio probatos. ex paterna traditiune 
ampleclor; ictlicct tamqttam diversos ab iis, qui a S. 
Sophonio talella onaihemalis confixi sunt.^jlanf 
5. Dorotltci instiltilionis, qtws diximits, paucx de mul- 
tis : exqnikis tamen noitnulla vilx ejus historia texi 
poshct, si ttspiam ipsc inveniretur faslis ecclesiasticis nd- 
tcriptus. Barsanujihti scripta, si qua simililer snperes- 
sent. possemus forsitan de cjtis Actts ej'uere aliquid operis 
«on imntlendi inttnc salis liabemus vestigia alibi inventa 
releijere. 

2 Et primo quidem ad cultum quod attinet, uomen 
ejus in liomaui Marlijrologii recognilione Sanctis ad- 
scriplum esl ad hiinc dicm lits verbis, Apud Gazam 
PalaestinajS.BarsanuphiiAnaclioretffi subJustiuiano 
Imperatoie. Alleijal m Annotntiontbiis Baroniits auc- 



toritatem Evagrii ct Nicephon. llltus libro 4 captle Zi 
hirc snnt verba : Vixere per idem tempus (f/iio scilicct 
Justinianus imperitbal) viri plane divini : qui multis 
in locis magna edebant miracnla, et quorum gloria 
ubique pervagata fuit : e.\ quorum numero erat Bar- 
sanuphius. geuere jEgvptius. Istevixit in monaste. 
rio prope urbem Gazam , et in carne vilam carni 
adversariam degit, adeo ut niulta iiiemnrabilia ede- 
ret miracnla. Creditiir porro eum in :edicula qun- 
dam concUisum ajtatem egisse; atque a tempore qihi 
iii eam ingressus est, ad spatinm quiuquaginta aii- 
norum et amplius, neque a quoquam visum esse, 
neque quidquam alimenti vel al'arum rerum in terra 
cepisse. Quibus cum Eustochius Episcopus Hieroso- 
lymorum niinime fidein adhiberet , cumque Eedicii- 
lam, inqiiavirille divinus conclusus erat, perfodere 
constituisset; parum aberat quin ignis ex ea erum- 
pens, omnes qui cum eo illucvenerant combussisset. 
3 Eailem fcre verbotenus transcrtpsil Niceiihnriis 
CuUslus lib. 17 cap. 22; liisi quitd Salustium pro 
Euslochio nominet. Mugnn Itic es.ie debet ituctorilos 
Evagrii, ntpote qtti liistorias sux finem imjiosiierit , iii 
anno \n Mauritii Imperatnris , a quo et muntis tabttlu - 
rttm servandarum, quibtts Prajficlorum noinina inscri- 
bebantttr, iit prannium istius scriplionis se ndeptuin 
profttetnr. Aiqui unniis Cltristi iixciv, ctitn xii Mau- 
ritii cotttcidetis,a Justiniani e.vordio annoriim dumta,cal 
Lxxiii intervttllo dtstut. Itoc tamen nihil obest, qiumii- 

mis 



innctHas 
laudalu ab 
Evagno, 

E 



exphraln 
ab Ef>. liie- 
rosot. noii 
Eusloc/iio, 



scd Saltistit) : 



nalo srrl ncc- 
dum impe- 
rniile, Justi- 
uiano : 



Cltm S. Dair)' 
l/tco, claio 
ciilc itn. .'il7. 



myllo scnior 
lctcnt Bur- 
saiiujjlints : 



qul Ctiiistait' 
ttnopoli G 
Febr. 



Orl.r S Fclir. 
cl .1(1 Anij. 
cotilttr. 



TiUf! in nominc Hipvosnhjmitani Episcopi mafji.t crfda- 
inns Nicephoro, noii lamtjuam verilatcm mclins qiiam 
Efagrius as.st'c.iilo, cnm .soliim hnnc anctorem habiicril 
ipse, annis septingenlis Eitatjrio jmior : scd Itimijuam 
correctius Evagrii e.vcmplar nacto, quam fuerint ea ex 
quilius ipsnni impressnm habemns. Nam ratiolcinporis, 
nw.v dcilucenda, plane snadct, nt Salustio pottu.^i iiuam 
Eusloclno synchvonum fiicianins Bavsanujthium. Eusto- 
chius emm, circa niinum w.wmpev viin intvusns, pau- 
cnlis mcnstbns Stiilem tenuit : Salustius antem. anno 
Din ciratns, nec ante DXi niovtuus, juxla concordem 
Thcophanis alqtie hicepltovi calcnium, poluit Bavsiinu- 
phio convi.iissc : non qnidcm tcmpore Jnstiniani Impe- 
ratoris (hic enim solim cajiit anno Dxxvii, tiuoil forte 
Evaqrii transcriploren .iliiiuem imputit. nt pro Salus- 
tio snbstilueret Eustocf inin, hominem mauifesto ir.tpium, 
quati judtcnlmt pr.rnotnlam vioientiam couvcnive) sed 
tempove Imperaloris Anastasii. 

4 Nnnc vevo cnmS. Dnvolhei .rtalem considevo (iiui 

junior debuit Barsanuphio fuisse) convincor credeve , 

Evogrii vevba non esse reslvingenda ad tempus Impe- 

ranlisjustiniani; sed salis vevificavi si initio se.rti secnli 

vi.rerit Barsanuphius, •lato, sed necdum impevnnte, 

Jusliniano. Etenitn Clevici /Ipameenses, litlevis ad 

Episcopos Sgvice dalis, de enovmitate excessuum, quibus 

a Petvo hivvetico Episcopo sua gvavabatuv Ecdesia [qtix 

epistota pvoducta est in I Actione Concilii Conslantino- 

politani, scriptaqne fuit civca annum DXVIi; inter alia 

conqueruntur , quod arraatis sceleratorivn turbis im- 

pptnm fecerit in monasterium S. Dorotliei ; qui mo- 

dus loquendi, si non pra'snpponit jam movtuum Dovo- 

tlteum; exigtt saltem, nt pridem ilte Gaia discascvit ex 

monaslevio S. Sevidi , snb quu monachns fuevat, et S. 

Dosilhenm discipulnm habneral, sunctnmiiuc Bavsanu- 

phiiim, in codem S. Sevidi aut alio vicino monaslevio 

degenlem. cognovevat admudum senem. Ita eitim loqui- 

tnv lustilutione i. Cum adluic essem apuil Abbatem 

Seridura, senis illius Abbatis Joannis, contempora- 

nei Abbatis Bar.saniiphii, minister wgrotavit; niibi- 

que pra-cepit Abbas ut seni ininistrirein. Ergojam 

senex erat Baritanuphius, ciijus contempovanetim Abba- 

tem Joannem, e.riude pro divectore cl palre suospirituoli 

Dorottieus hatmit, iilique adhuc juvenis et vilx spirituti- 

lis liro : proindeiine prxiliclns Bavsannphius vix po- 

lutl Salustio Episcopo supevvixisse, etsi cenlenavio pvo- 

pinquus aut mojov conripiatuv ohiisse. Quod sane concipi 

debet, quia avctain islam rtausnram non est cvedendus 

stalim in sux conievsiouis initio suscepisse , sed aelate 

pvovectus, et diu mutlumque in monaslica vita exevci- 

taliis, uc niuliis jam edili.\ anlea mivaculis clavus. 

; b Clavomontani nostvi Parisiis Collegii MS. Sgna- 

xarinni (quod alkujus Constantinopolitance ecclesia; tum 

mullis fnisse docemur argumentis,quam mullx ecclesta- 

rum Cvustantinopolitanttrum Dedicntioncs, sacvovuinque 

covpovum eotlein faclas Tvanslatwnes, vel pvopvix ipsis 

festivitates adiiolantuv) ad \i Eebvuavn punca lnec tiabet 

verba : Kai f^vj'fxy; rou ootcu jSaccayoutpKju, Et me- 

moria S. Barsamipliii. Ex hoc autem paucorum ver- 

tornm compendio innotescit nobis, primo aliquem Con- 

slanltnopoti ejus cutlnm fuisse, sicut e.t imago depicta 

erat in sacrario : deintle nultam ejits extitisse vitam vel 

onmino scriplam. vet saltcm ConstanlinopoU notam, ex 

qun, ju.ita Sgnaxarioruin commnnem siylum, lexi pro- 

tixius eloginm potuisset. Cum illo atitem cullu quem 

Coiistanliuoptdi Sanctus habet vi Februurii, salis coit- 

venit, qiiod de Orilana in Sipontinis ecctesia habet in 

Calitlogo generttti Feviavius, et atteslaluv totn. 9 Ila- 

lia- sacvx Ughellus, ibi Barsanuphium, sive (utUghet- 

lus scriWt) Barsanolphum, tamquam uvbis i.^.tius Patvo- 

uum coli VIII Febvuarii, endem mense, et fortassts die, 

quo colebatttr in Oriente; quod tunc cet elevalum soleu- 

nitev covpus sil. vel ipse ctvcu id tempus mortiius. Diem 

aulem xxx Augusli, quo rursum ittiusfcstum «'■ Ove- 



UNriECIMA APRILIS. 23 

tanis agi dicunt, fuissc suspiramur diem translati in D 
Occidentem, vel denno inventi elrvatique covporis; de iucTonB d. 
qna inventione et elevatione agemus infra § 3. 



C.APUT II. 

S. Barsanupliii Vitaqua;ilarii, partiin labu- 
losa, pai-tim inccrta. 

l%abemus pvidem ex Bodecensi dtircesis Pnderbornen- 
sis Coilice a Joanne (jumansio no^lro erutam alitiuam 
S. Bitvsaniiphii Vitam, quam de S. Dositheo agcnlcs 
in Febrnario, nec non in pva'levmi.'isis ad viii ejiisdem. 
hoc d'.e daudttm promishnus. Aflscvipta est auteni Co- 
dici illi, sane antiquo, Ilibus Septembris, cum tituln 
S. Bars;innfii Contessoris. Auclovein fuisse ecclesi.v 
Uritauiv Clevicum aliquem, fiel ex infra direndis pvo- 
biibite. Scripsil ilte sub finem sccuU xii aut initio sc- 
qnenlis, et quiilem salis eteganter : pntares ex Grxco 
tvaiiuclain, pvoptrr verbornm copiam et Grxcis secuH 
VIII atqtie ix scriptoribus famUntrem libertatem iusur- 
pandi sermones pvolixioves, qui vel habili sint vel habevi 
potiievint, inter eas de quibut agitnv pevsonas, Suo ta- 
incn eoqiie Latino stylo usitm scviplorem apparet cv 
gradationibus , nulli nisi lingux Latinx propriis : ut 
cum discipulos suos Bavsanuvhins docel, fortitudinis 
esse, ad congressum liostis, non cedere; sed fortiter 
dimicando, ejus ictus excipere, excipiendo, patien- 
ter sustinere; sustinendo, constanter usque ad vic- 
tnriam perseverare. Hoc tamen non imjtedit, quo mi- 
nus pvfe ocntis habuerit autiquiovcm aliqnam vitiim, ab 
eo qui Reliquias Uviam attulit monacho , seculo ix 
scvtptain diclatamve : qnalein scilicet suggeveve memo- 
via poteval, incevttv famx traiiiliunique innixa et fiducia, 
iinpnne comminiscendi aliqnid de Sancto, cujtts nemo 
scripsisset Acta. Talem Vitttm aiictov iste vecentiav op- 
timascculus fide, solum vedtliiterit etegantiovem; aiidens, 
qux de sancti Corporis pvima translatione accepta a 
majoribus servubat tradilio, qnxqne de alia posleriori 
ipsc polerat accnrnlius meminisse. Hxc vero ullima, 
sola prxlo dignn visa sunt. Nam licet in Commentario 
Jnnotiitionitusque ad Vitam S. Dosithei in Februario 
couati fuerimns, Vitx prxdiclx, necdum penitius exa- 
minatx, accommodare scriptionem; nunc maluriori exa- 
nvine adhibito, vellemiis in Commentavio iUo expunclam 
bonam pavtem nnmeri 4 c/ 5 : totamqve de S. Barsa- 
nuphio narralionem, pvout ex Bodecensi Coiiice ibi ex- 
plicntur, vesecandam ab o/ ere nostvo xsiimamus. 

7 Etenim Bavsanofinm fsic enint. sempe r htc scrilu- 
tuv)nationequidemyEgyp'ium facit. sed oppidoPetrodi 
oriundum; quole nullum yFgyptus habntsse scititv : 
videtnv autein THTotiiSr,; uppellalivnm loci alicujus pe- 
tvosi indicium, ncce/ilum pro nomine pvopvio essc. 
Tum eidem Bav.ianofio, ud loca sacra visendu peve- 
tivinato, dnos ex Bvitannia socios advenire facU. Amo- 
nium et Akacium, qnod sane non convenit. Unde enim 
Brilannis adolescentibus, eo lectilo, vel Gra-cn nomi- 
nn , vel liugux Gv.rcx ^Egypliceve nolttia tunla , 
ut possint honnui ^Egyplio se conjuuyeve. Itide zA 
.^gypti sulitudinem 40 dierum itinere eos ublegat, 
quibits vel ad nltimam nsqite Syenem pevveniri po- 
tuisset. Ubinam evgo fuit Siridi Ahbatis monaste- 
rium, solum vigiiiti diehus e loco, ubi Bavsanuphius 
commorabatnr, aiiennditm? ttti in eadem Vita dicitnr; 
et unile in sanctam civitatem rursits iter erat liaud 
paucorum dieruin:' Ulitlue ulicubi in media viu, procul 
exlra Pahesliiinm. Alqui cx S. Joannis eleemitsynarii 
Vtta sciinus, S. Seridi sive Seridonis nionasterium 
fnisse in Gaia, uut satiem iu levritovio Ga:fnsi, ibiiletn- 
qne Bavsauuptiiuiu coltocat Evagvius, ntique non tolis 
centum passuum mitlibns a Jevnsalem, qu:r inlia qnin- 
tiue vel septem dies faciilime enieliatnv viatov niinime 
celev. Nec vevo, posilo qmd H ievosohjmis esset cotisut- 

tandum 



Ex Acfis in 
MS. Botle- 

ccn. repertis, 



E 
scTiptfique 



solnm damus 
hisforiam ge- 
min.r tranS' 
laCionis. 



quta .icta 
fabulosa mc 
palriam, 



nec asit.ifiii 
locunt vtiofi- 
militey f.r« 
primunl : 



24 



DE S. liiiRSANUPIIIO SOMTARIO. 



AICTOHE D. 1 



fingifur a«- 
fem Barsa 
jiiiphius, 
mlssits (I 
TheodoTO E]i. 
Hicros. iqui 
nullus tulic 
rutl) 



Jitstinianum 
(qui pertinor 
maiisil) con • 
verliise. 



jirius niorlitus 
gitftm hic 
regnarct, 

ab eoque pro 
ecclesiis oltfi- 
nuisse recti- 
galia Palas- 
tin.T ; 



prxU-r alia 
in diclis 
Actis ditbia 



timilum iiliiiiiiil iii comvnnr (iiii hir nJ conxiilinlionrm 
tniiisus unmini' omniiim P^il.rslininrnm mnntichornm, in 
S. Siriili mnno.ttrriii rnltrr'onnn, iliciliir Biiraiinitjihir.i) 
r.r alirnin I'atriiirrhalihiis ficrrrsrnili rriint consitllorrs; 
ipiod Uiinrn (nrtuni r.i.fr- ron.-ictfurrrinr, ndtni.-isa tiim 
rnormi dinlnnltn mnnn.^lerii prxiiirli a snnrtit Civi'nte. 

8 Jiic vrra, ubi itUingitnnx conciltiini Hierosolijmis 
n Throilurn Archiriii.sioj}o ruartnm, naiisionr littrraruin 
ub (Jrtltoi!n.tis, qiii Citnstantinopnlt rrnnt, in Pala^stinnm 
diwrUirum; quibiis siijiiificttintur Jnslininniim, prn hx- 
rcti is wlanlcm, tiim ttlins iihiqne omnrs tn hnprrin 
vrtlr nd sua tlogmnta jirnfilrndn mijrrr, tnin in Sijriam 
Mniiuin ijnrtnilnnt drstinnrr, i}iii rrsistrntes C/eririkt 
lalcn.si[nr, mnnnchntt nlqnr Episcnjins in c.rifiuni crprl- 
Irret; ineviUihiii Ecclrsia' rninn, nisi missns e concVio 
Constanlinonnlim Bnrsannjihius. Justininnum, morho 
griivi domitum, ct healse Virtjinis Marix ttpparitione 
jmsum ohtempernre. nd rrcliim fidr.m rrduxiisct : hic, 
inqiintn ttttins Irnemus licliunis cnpnl. Nam neiinr ttnte 
annuin ucxxxviii, i//«i mnrluus rst S. Sophrontns, ullns 
J/triosnlymis srilit 1'hendinus : neqite Justininnus /losl- 
qunin anna dlxiii tn hieresim deinum prnlnp.ius est (ditm 
hoino luicus de jidci punctis prtrsumit decernrre) mule 
cnptum ncgntiiim pejiis urijere desiit nd extremum us- 
quc vitx tevi/ms; felir. si re.l tunc eum iiainituerit tur- 
bit^mtoto Jm/ierin ecclesittstiai: quietis : neque Bnr.^ann- 
phius, /mstqunm semrl sum se cclUr inclusit. nlii ttum- 
qnmn sr /in-biiil /irr annns quinquaijintn el amplius 
cnuspicirndum , qurinndntndum ex rerUori Evnqrti 
Itsttmiinio novimns : tunc vero cum uilversns Ecclesiam 
insumtbat Im/ierator, pridem debiterat e.ccessisse e vi- 
vts, uti sitjtra rst nstrnsuni. 

9 Qiiam itutem ah nmni crrisimilitudine alientim est 
qitnd aJditiir? Justimanitm, Barsonuphii miraculis, 
snnrtitnte rt eloqu-ntin cantum, non tnntum fecisse ciini 
niagiKi (levotiunepl hilantrite qiiiiiqiiid Sanctus mo- 
nuit : sed riiamndditltssc utomnes i-editu.s, qui aPales- 
tina regione collifii et in Ihesauros suos reniiidi con- 
sueverant, per ecclesias Palestiiije distribuerentur, 
de enqiie re clnrntjrnphum Impcriali .liqiUo rnboratiim 
Barsnmi/ihio Iradiaisse : vi cujus, statim alque Hiern- 
snUjmas illc raliit, tribula n vectignlia onima. qua; Pa- 
Inlil e.iaclntibus suliln crnnt solvi , /)rom/ite ohiata fue- 
nnt JJ irrosolijmilitnn E/iiscnjm, pin cjus arbitrw per 
oimes ecclesias distril.uenda. Oniittn leviurts motnrnU 
alia : iit, quod tllius Mnrii (,/iti, ttd OrthoJo.iorum /)er- 
seculwnem deslinitlus in Pitlxstinam, fmgitur rabiiliis 
nbnsse m vial nitlla nnjtinm mentio inneniiitur. Furtas- 
sis comminisceniii ejiis ociasionem /lotuit tlrdis.ie Mnr- 
ccllus, unus lis qui Princi/ii ad tuendum errorem mhir- 
rchimtim/tiilsores, ei paulo pnst de/)reltensi conjnratio- 
nem adversits eitmdem cnn/lnsse, ciln morte pa-nns tleilere 
U-sx divtnx humonttque ntajestatis, ul ad nnnum ULXiv 
d^cet Bttromits. Sinttl, certe modo ex S. Marrn, ante 
JJmsanujthiiim et Dorotheum in testamenlo S. Tlieodon 
commrndato, ntxque sanctitate et mteijtitate doctrinse 
cons/nciio, natus vidctnr S. Mnrceilus. sub quo pnma 
ninnasticx mtx tirocinia S. Barsanupliius cum soeiis 
limjitur m Palxsltna fecisse. nee msi illo mnrluo in 
■tT-Hyptum remujrnsse. 

\0 Nri/uc relutitri mrretur, quod Consttmtinopolim 
jmfictscens J3nr.sanupltius, et in civitate, quse Galatia 
aicitur, ah b/),scajto ejiis exce/tus hos/>itw, vanemfe- 
cern m rii dnmn abundarr, m qua is ex longo tempore 
penitus defuerat. Qux cnim tinitn pntcst annona-cnn- 
tns coticp, ex unius itnm steriUtatr, ut nec iiniimqm- 
dem p.inem tam ijrato lios/,iti suhministrare potuerit 
meiisa Ep,scopalis. vel civium munificentia, tnntis cura- 
lionum miraculosarum mdigiis, ut refertur in Vita 
prorocala-! Galatiam nutem qiiis nescit n,m civitnU;n 

Twc ""tlV" ''^H'""""- '" 'l"" E/)isco/,tttus com- 
pluescrant Fortassis /iro Galatia su/,/,n„iposset Ga- 
i^H.'. '"■"""■""'"'■•«'■ consentire Bn,sn,mfius ut vel 
trduo a,,„d prxlotum E/,iscoj,um mnneret, quia pro- 
p nquus erat Aiitiochi=e, ad quam pervenieus, et"^^™ 

r R f ':biT ""'"'""■ ""■'■^ ''^"^°^ "'- '" P--'"" 
regffi uibis qua. nova Roma dicitur applicuit 

ilmeievMct ConstantmopoUm profcisci; el Gttbalitana 



diaiccsLi Irnnsennda, pritis q,iam nd Melrnjmlim funde 
tnmen non Itwge altest Cabala) perveiiirrtur. 

II Crtrrum ru,n Viut hxr nmnqnnm fnerit im/>re.s- 
sn, jioterntnus eidcn aj,erosius rrfutnndx superscdere, 
nisi euni quatiamtenus /irohttsse videremur in cnnimen- 
tnrio notisque ad Acta S. Dosithei, i/ue,ni,d,nodum est 
pnrmuisum : volmnus antein stare p,-oj>c.sito no.stro p,-o- 
lesUttwnique sie/iius itcratie., de eo quod perperam dic- 
tum inveniremus, idonea nccusione relractando. Juvat 
etiam siibinde probare exeniplo, ex nna quidein pnrte, 
quam non lci.erc nllas Saiiciormn Vitas, aut rulgo tiut 
viris quihus.lum inagnis prnbatas, inter commcntitias re- 
fernmus; cx altera autem, quitin nnlln riijnsqunm ne 
quidrm pri/irii /irxjudirii respcctu nns /intiamiir nhduci 
ah agnita falsitatc rr/,udinnda, en Incn uhi dtssimnlntioni 
dinturn,ori nulla amjilius relinqn,tur excnsatio : quem- 
admodum liic nohis arcidit , de S. Barsanuphio ex- 
presse coaclis ngere; el antelittc occasionihus variis usu- 
vcml /intissimmn ad Acla S. Alherii JJirrosnhjmitani 
Legislatoris Cnrmelitnrum, ubi non jiotuintus nhsqiie 
censu,-n diinittere vuignlnm S. Angeli Curmeiilx Vi- 
tn,n, utpnte veriiuti a nnhis ,biile,n ilemnnstrattr inulti- 
utndis cnulrm-ittm . Quod cum facimus, non moiln non 
timcnius, nt quis existimct celeras Siincloruin Vitas 
omnrs aul plerasque eodemjure posse rejici, ,s/ j)ari cnm 
rignre examinentur; ul econtra existimemus operi nostro 
mnllum fiile, accedere per Iwc ijtsum, qnod certo cnm- 
mentitia et alienis naminihus sujij,osiJa scrijita non ad- 
mittamus ad tesUnwnimn in ulla re, jira^srrtim cnnli-o- 
vcrsn, ferrnilum. 

\-i Fidetiir autem PaUestinus tlle monaclius. qui 
pnmus S. Barsnnuphii Rrliquins rt notitiam Oretains 
allulit, hausisscionnuHa ex scriptis S. Dorotliei, qiiem- 
adniadum sujira insiniuivinius, expirssam S. Barsanu- 
phiimentionemfucienttbus. Tale est tllud de Xcnndochw, 
i^iilpotiusNosocomio.JuxtaS.Seridimonasleriumerecto, 
eidemque prxfecto ipsn Doivlheo. Et qunniaiu S. Bar- 
snnufium mullis rlnruisse miraculis constnt, non p,o,-s,is 
rejicimus, qiiod in Vitn hahelur, ihidnn Inci fnntrm 
fuisse ipsius precibits excitntum, ad usum mnnnsterii, 
aqux penuria lahoranlis; ijtsunique deilisse S. Serido 
consiliiim Nosoconiit ihidem strutmiU. Joannem ijuoque 
Abhalem corjius curasse mortui Bttrsa,.u/)hii Mugistri 
sui. comminuici potuit ; veletiatn m ali,s. qui nunc inte- 
rtere Dorotliei scri])tts legisse : quandoquidem ,n su/,er- 
shubus Jnstrnctinntbus tam frequens laudatai/ue ntentio 
Iml Joannis AhbnUs, ui S. Dorotheo cnxvi. Neijue dis- 
pliceret qtiodiliciiur ctiam amorle rejiertumessegenibus 
fk.ris, qiiemadmodum de Paulo jirinw Eremila, deqtw 
Joanne dr Deo 8 Martii niullisque aitis Sanctis constat; 
si scremus unde id ucce/>erit aurtor. Idem dictum j)uta 
de die moitis, qui a.Kignatnr xiii Se/>lemb,-is; deque 
locn sepuhurx in mnnte Calvaria; i,d quem mnrtis 
sute prxscius Sunctus dicitur ohiisse : donec enim ap- 
pareat, quo fundamento huec nnrrenlur. j)ermi.Tta 
aliis tam manifeste falsis ; p,o mense Frhrunrin, in quo 
Constunlin,ij>oli fiehat ejus commemoratio, et adliuc 
festum ejits, sed die viii ugunt Oretani; /irot/ue 
Ga^enst. m q,m reclusus vi.ril crlla, stahit nnesutn- 
ptw secunor : et ibi etiam opinnri maltm a sanctx 
vitx Sacerdote Tlieoctisto,)etiisse et accepisse Barsnnu- 
phimn extrema Sacramcnttt, quam in Gethsemninna 
S. Mana- Ecclesm : hac ipsum tamen et j,arent,m no- 
m„m. qux seribuntur luisse EliasaI?«eEulampia alia- 
qiie pliiraparatus rrelere. si alii/unndo cnnlirmimtiir nh 
antiquion et nullis fahulis permixtn Instorin Talis 
autem cum non sit Vita S. Cataldi Inrentim Ejitscopi 
dc qua agendum erit viii vel x Mnii, nan ve,-e.mur ve 
quis in duhmmrevncet, utrum qiii nb Eragrio Inudatur 
Barsanuplnus s,t idem illcqu, Urue Pntrnnus coiitur- 
proplerea quod in aliqua S. Catald, Legemla dieatur 
Cataldus HydrunU sncins asciv,s.se SS. Fujirepnm, 
Leucmm el Barsanofmm. qui mortuus est Abbas et 
Confessor in civitate Oriie : aulne ohaliasimiliajcta 
ex,stimet altquu, dictum Barsanuj)l,ium fmsse primum 
Unlams Episcopum a Catuldudatum, idque Christianx 
3:rx seculo secmido, cui an i/)se Catultlus tribui debeat 
velicmenter ambigimus. 



ideoqtu expt- 
dit ea ab hoc 
opcre resciU' 
dl, 



ei si alias ad- 
viixfa sint 
qturdam, 



quif seorsim 
accepfa vera 
essi. possinf. 



nou fait S . 
CaCaldi socius 
Bursanu/tus. 



CAPUT 



UNDECIMA APRILIS. 



25 



Vrlx Episco- 
pali urbe, 



et paC ever- 
sum lii~un~ 
dusium. 



I 



CAPUTIII. 

Sancti corporis Translatio duplex. 



AlXTrHlE D. P. 

ctrca annum 



Archiepiscopa- 
U liabiia, 



diuque cum 
Biuudusma 

UUit'T, 



resldens 

Eliisctipus 

TheoUosiuSf 



iiter Bnindtisium alijve Tarentvm Ui'ia csl, Gra^cis 

Oupra alquf O-Jpr-mi, Efiiscopalis ab nnliqno civitas, 

Oiia liis te^npoiiliiis niincuptitii, in Siilenlinis seu lajiy- 

giii autiqua, vutgo Tcrra Otranti dicttt. Ea, uti et tota 

ferme niajnr Grscia, intjeutes a Suracenis passa est 

cataniiln:es : ntini, sicnt in Lupi Protospatx Ctironico 

legiiur nnno DCcccLxxiv mense Julii, Oria capta est, 

et intpifeceriiiit cnnctas rnulieres, reliquos vero de- 

diixenint in Africam, cunclos venumdaiites. Et rur- 

snm, ;inno ncrccLxxvii incenderunt Agareni civita- 

teni Ori», et ciincluni viilpii.s in Siciliam deduxerunt. 

Prnis antem qtiam isla fierent, sedern istic Ejiiscopalem 

Tlieodotiut lenverat, i* qui e.v S. Leucii retiquiis (post 

eversiim circa nnnuni Drccxxviil u Suracenis Brundu- 

sium, Triiniim nvectis ; ipsaque Tranensi Melropoti ab 

iisdem Barbiiris excisa , Beneventum transtatts) par- 

tem diniidiam [nam atteram dato pretio Tranenses 

retlemerant) ohlinuit n Principe Benevenlauo; Brundu- 

siuisque, palriie siiie rtiinas, parvis^imi sub specie 

oppidi, usque ad unnum circiler millesimum incotenti- 

tnis, restituil, praHeritx cladis soltitium non leve ; ul 

scribit, in libelto de Transtutinne S. Leucii, ad suum 

Archiepiscopum Joanuem, secuti undecimi initio, ejus- 

dem Arcltiepiscopi Sgucetlus : quz ad xi Januarii a 

noltis etlita videre licet. 

14 Cur aulem Sticrarum Reliquiiirum amantissimus 

EpiKCopus, de Brttutlusina ccclesta pignoribus S. Leitcii 

restitutis recreunda, }iolius qnam de sua Urilaiia lisdem 

ornanda cogilavil ? nisi quia jam tum communes ulri- 

que urbi Episcopi erant, et utroque dicebantnr nomine? 

sed quia Urix non Brundnsii commorabtintur, ab exle- 

ris Uretani potius qunni Bruudusini niincupatmntur . 

/Ibstinebant itli tamen a tituli Archiepiscopalis usu, 

utpote qiii esset jam zstimnlionii miniiris. Hiiic ex 

Bnmdttsins Ecclesiie moniimenlts Ugheltiis docet, Epi- 

scopum Morcum. qnianno circiter miltesimo seitit. atli- 

tutnre se .^olitum nominatorem saiictse Sedis Oritanse, 

Brundusinae et Hostunensis sive Monopolitanie, ubi, 

ii( vides, Brundusiiim in secuiidis habetur. Primus 

Archiepiscopi titntum resumpsit Eustuchius , se.rvalo 

nihilominus titulo Oretani : qtii tituliis in Uibani ii 

atque Pasclialis itidem u Papa: litteris, ad Godiiium 

Eustachii successorem datis, soliis invenitur. Postquam 

veio idem Godinus, Ponlificiis conslrictus mandatis, 

Brundusina; Ecclesiae, cujus filiam essej Oretanam 

constabat , priniatiim, per annos centum viginti 

■■ alilatuin. anno Mxcix restituit, iirbe ipsa pcr prxcita- 

tiim Lupum Prutospntam temporibiis Urbani ii renrdi- 

fktita; cmpil Godini siiccessor Batduinvs, iion jam am- 

plius Urix, sed Brundusii residens, scribere se Brun- 

dusinne et Orilana; Ecclesiarum Arcliiepiscopum : 

eumque signaiidi niodum celeri deinceps teniiere, usque 

diim Gregorius xiv, Phitippiu rogatu separavit Eccle- 

sias; el finem imptmere volens dissidils scmdalisque, 

inter utiiusque urbis cives ei diuturna semulaliane 

subnaseenlitius , excniplum a Brundisini Archiepiscopi 

poieslate Oritanum Episcopiim (non vero Arcliiepisio- 

pum, ut Uretani poslulubani) creanditm decrevit ; ip- 

sttmque T.iienlino Arcttiepiscopo sulfraguneum subjecU. 

1S Hxe prxniiltenda fiiere historia: Tianslationis 

S. Barsiiuuphii, iiuum mox dubimus ex Botlecensi ina- 

nuscripto, ab todem pror.<us a quo est Vita auctore des- 

criptam, una cuin inventione et trnnslalione seciinda 

anno Mci.xx facta. Est autem in his tanto quam in Vita 

fide dignior auctor. qwinlo siiis propriora temporibtis 

scribit, quoriim partem attquam ipse prxseus spectasse 

potuit, Orilanx Eectesix minister aliquis. Hoc enim 

protiat xmiilalionis adversus Brundusinos zetus, in eo 

elucens, qtiod Liipum sii;i: Luponem, sub quo inventie 

Jpritis T.ll 



cx Oiiente 
attatas S. 
liarsujiuphii 
Reliquias 



sunt sacrx Reliquiae, et ejus jussu a Petro Hoslunens* D 
Episcopo transtatse, solum iiominei Oritnnum ArcUie- 
piscopum, omisso titulo Btundiisini, quem usque ad 
annum mclxxii gessit ; ipse quoque; ut inutli ante, et 
ce.teri post eum, Brundiisii sotitns residere. Porro 
Theodosium Episcoptim existimamus vixisse sub an- 
num DCCCL aut lx; ut saltem ab ejus morte, usque ad 
Uritauie urbis catamitatem primam , intercesserint 
anni LX vel Lxx. Est autem Relatio translationis, 
hujusniodt : 

10 Venerabili Episcopo Domino Tlieodosio , 
Orianae Ecclesia; Sedem vitie splendore illustrante, 
momclius quidam religiosus et consummata virtute 
clarus; ciii oh meritorum integritatem claro, corpo- 
ris S. Barsanofii custodia comiiiissa fuerat ; cum 
saeviente Saracenorum perfidia, totan; jam Pale^tinae 
regionem cogiiosceret devaslari ; congregationem- 
que in oralorio, ubi sanclum corpus servabatur, Do- 
mimi ejusdera Sancti doctrinis et inslitutionibus 
militantem, cerneret mortis timore perierritara jam- 
que dispersam ; metuens ne sacratissinuim corpus 
a profanis gentibus et Cliristiani nominis inimicis 
injuriose tractaretur, coepit anxiari, vigilaiitis rae- 
dit:itionis solicitudine secum deliberans. ubi tam ];; 
pretiosus tliesaurus posset committi. Cumque in 
partibus illis nullus ad hnc tutus locus videretur, 
tandem divino monitus consilio. ipsas sanclas Reli- 
quias, cum theca in qua continebantur, digna vene- 
ratione assumens, transfretato mari Adrialico in 
Apuliae parles transvexit. 

17 Cumque de moribus et vila Domiiii Tberidosii sotenniler 
multa bona didicisset, et eum in recondendis Sanc- '^"<"' ' 
torum Reliquiis laiidabilem et dignain impendisse 
diligentiam intellexisset; nulli compelentius ac se- 
curius posse committi quod fereljat existiraans, 
Oriam advenit; et appropinquans urbi. pi-itfato 
Episcopoquod detulerat curavit intimari. Episcopus 
vero, cujusmensad studiura colligendorum corpo- 
rum Sanctorum flagrabat, tali tamque grata rela- 
tione, quo certiori eo lajtiori, affectus ; convoiato 
universo Clero et populo Oritano, cura psalmis et 
canlicis et laudibus divinis, inaestimabili et ccelesti 
dono obviam exivit : et corpiis esse B. Barsanofii 
cum suis titulis tum certis experimentis comperiens, 
ipsiiraque niaxima veneratione suscipiens, u.^^que ad 
portaui quae Hebraica nuncupatur, suis sacris liu- 



etisque in 



ineris deportavit. Sed cum vellet mosnia ingredi ci- 
vitatis, ila qnod portabatur gressus pnrtantis fixit, mbem in- 
quod nullatenus se moveudi et in civitatem ingre- rtrre prohi- 
diendi facultas eis daretur; ut apertissime cernere- ^ ' 
tur ille potius portare Episcopum, qui portari ab 
Episcopo putabalur. 

18 Quo accidente uiiraculo perterritiis Episcopus, 
Cleriis obstupefactus et populus, quid lioc signi por- 
tenderet, apud se vehementi ac solicita investiga- 
tione perquirebant. Sed omnes mio eodemque spiritu 
ed"Cti cau--.sam, quia extra muros urbis mallet sibi 
habitaculum parari. peiceperuut. Cum euira satis 
sufficienti sanctaj Genitricis et perpetuo Virginis 
Mariie , corpfjrum etiam saiictorum Marijrum 
Ghrysanthi et Dariae juvamine urbs Oritana nmnire- 
tur intrinsecus ; commodiiin arbitratus est Sanctus Ecclesiam 
extrinsecam civitatis ejusdem sil.i assumere custo- J_f„;^""" 
diam, et suffi suftragium intercessionis, contra raul- ante portam 
tiformes hostiliuin insidiarum, tam visibilium i|Uam eondit, 
invisibiliunj.incursus, murumquasi inconcussibilem 
opponere. Reperto igitur juxla prajfatam pj.rtam 
apto et competenti, ad reponeudum corpus sanc- 
tissimum, loro ; ipsum, cura dignu veneratione ju- 
cundieque ac debilae venerationis ob.scquiis, iliiilem 
collocaverunt. Multas autein et maxinias miraculo- 
rura virtutes cstendere, et copiojam sanitatum gra- 
tiam cunctis infirmis, illuc convenientibus, divina 
4 pietas 



26 



DE S. BARSANUPHIO SOLITARIO. 



cum Cathe- 
dratU in vrhc 
habpret S.V. 
Chrijsanlhum 
tl Dariam, 



priorem nunc 
hahcnl Patrrs 
Minimi ; 



utii, restaura- 
ta posl Sara- 
ccnicom cta- 
dcm Vria, 



pietas. in recondendo sui electi corpore. per ipsius 
interventum largiri dignata est. Unde ad honorera 
DeietS. Eansanofii praefatus venerandus I-piscopus 
templum condidit, etipsis sanctissimis Reliquiis de- 
dicavit. 

19 Ad indubitabilem quoque liujus rei certitudi- 
neni, et perpetuam memoriaiu, jugeni quoque corpo- 
ris sancti venerationem, titulum super limen loci, 
quo corpus ipsum continetur, fecit designari • in ipso 
vero templo Clerum, qui jugiler ilii divinu OITicia 
celebraret, constituit : quoruin supplici et conlinua 
deprecatinne populus Oritanus lanli Patroni auxi- 
lium impluraret .■ quatenus intervenlu ipsius et a 
niundi hujus insidiis liberari, et ad supeniffi civitatis 
gaudia p('i'venire inererentur. Haclrmis Translaliuiiis 
printif liistoria : atl quam observo, xtWm Catlicilraleui 
aiitiqiiim, abipsomet Theotlosio asdi/icalnm {ijtiod iidliiic 
teslatiir coliimiia iii loco, iibi niinc iirx miimtissima cst. 
inscriiita dislicho, i/uod apud Uglielluni legi pole.rit)etsi 
fnerit in Dciparx /^irijinis honorein conscerata, tumeii 
a Sanctis Martyribus Chrijsiintlui ct Daria, i/uorum 
inibi Rcliqiiix ab eodeni Thcodosio fuerant eallocatw, 
vnlgarius solitom mtnciipari. Agctur de iisdcm Marty- 
ribus XXV Octobris, ubi indicatur quiim midtx siiit cc- 
clesix, quiv partcm aliquam Suiictarnm Reliqniarnm 
adeptx, eornm corpora habere gloriantur ; quoinodo hic 
contigit Oretanis. Etcniin Sacra pignora in nora ca- 
thedruii asservata enumcrans Ughellus /om. U co/. 2^5, 
specilicatis iis quoriini sunt ossa inteijra. videlicct S. 
Apollonia; Virginis et Marlyris Maxilla. S. Barsa- 
niilplii Divi tutelaris brachio et ossibus aliiiuot, duo- 
bus Ossibus Sanctorum Innocentium, de cetcris in~ 
distincte scribit csse aliqnas Reliquias, etium SS. 
Clmjsanthi et Darix. Ibidein dicit, ab Ordine Miiii- 
morum lc.neri Eccle.^-iam S. Barsanulphi civitatis 
Palroni, iibi creduntur sacra ejus lipsana j.icere. 
Quw persuasio ex co fiirlassis nata est, quod iii tede, ut 
diximus Catliedrali . iion nisi quxdain ossa scrventiir ; 
licet alias crcdibile sil illa fere sola, non veio omnia 
totius corporis ossa, a prxfato Monacho fuisse Iraiis- 
portata. Quomodo autem ea jiost urbis restiiuriilioncm 
reperla sint iransliitaque, in MS. Bodccensi scquitur 

SUb hoc lltulo. ITEM VERSICULUS yUOMOUO AB EOUEM LOCO 
TKANSLATrS SIT. 

20 Post obitum vero Domini Theodosii. Venera- 
bilis Oritani Pontiticls, qui corpus B. Barsauopbii, 
juxta portam qus Hebnea nomin.atur, deposuit, 
inultis anuoruin curriculis evolutis ; cuin Oritana 
civilas, peccalis suis Deum ad iracundiam provo- 
canlibus et Sancli patrociniura demereutibus, im- 
raani Saracenorum, lam Sii-ulorum quam .4frorum, 
crudelitate, vaslata et a^errimis incendiis confla- 
grata, hostium siEvitiam natorum sanguine, et cu- 
pidilatem reruin amissione replevisset; in tantain 
negligeiiliam Incus ille celeberrimus omnique vene- 
ratione dignissimus. in quo .sanctissirauin B. Barsa- 
nophii corpus condilum erat, devenit; quod vix iu 
eodcm loco relictus esse tara pretiosus thesaurus 
crederelur. Sed cum divina cleinentia, qua; in ira 
non continet inisericordiain. ipsius civitatis populo, 
ad reconciliandum cum sihi, vellet misericordiler 
subvenire, et manifestare eum mediaiorem suum 
apud se liabere ; ciijusdam Sacerdotis, Marci uo- 
miue, cum tiinore jugiler dediti divino servitio, et 
aluiuni sancta! Matris Oritanje Eeclesia;, ad inqui- 
silioneinReliquiarumpra;dicti sancti Palris, nientem 
inllamraavit : qui trina revelatione divinitus adino- 



nitus. et eodera Sancto sa^pius. sub eadera specie in 
qiia depingitur, sibi apparente certificatus ; pise in- 
vestigalionis stiidio tanto se pra^buit diligentiorem, 
quauto divma revelatio cerliorem, certitudo devotio- 
rem, devotio fecerat instantiorem. 

21 Quia igitur Deo iuspiraiite optavit, revelante 
didicit. Sanilo etiam certifioante cognovit locuin, in 
quo lipsana ejus recondita erant; multis jejuniis, 
assiduis psalmis, et oralionibus, et jugibus insisteus 
vigiliis, quod superna priEveniente gratia desidera- 
vit, suhsequente desiderando qusesivit. adjuvante 
quajreudo perseveravit. efficieiito perseveiaiido in- 
venit iucoinparabilem Margarilam, a pra;nnminato 
Reverendissinio Oritano Episcopo Domino Thoodo- 
sio, ex mullis relro teinporibus, in ecclesia quam 
ejus nomini dedicavit, depositam, Qiiod ipse quidera 
Clero sancta; Matris Ecclesia) secreta revelatione 
manifestavit, Clerus auleni sub m.igna celeritate et 
mentis jucunditate Domiuo Luponi, Venerabili Ori- 
tano Archiepiscopo, curavit inliniare. Quia vero ne- 
gotiis ecclesiasticis detenlus et raaxime infiriuitate 
impeditus, suam pKesentiam tanto oHicio non valuit 
exhibere ; tam Deo dignura opus, translerendi in 
sanclam Malrera Oritanam Ecclesiam ipsum sanc- 
tissiinum corpus, Domino Petro, Revereudo Hostu. 
nensi Episcopo, siioque devolissirao filio, vice sua 
mandavit exequendum. Qui ex auctorilate praefati 
Episcopi sanctissiinas ipsas Reliquias, honore et so- 
lennitate decenli, in pradictam ecclesiam S. Mariae 
Oritani Archiepiscopatus deportavit, aniio ab incar- 
natione divini Verbi mclxx, Regni aufem Domni 
nostri preecellentissimi WilheliidRegis anno v, Prae- 
sulalus vero piailati Doraini Luponis Archiepiscopi, 
anno xxvn. In qua ecclesia, Dei Omnipotentis ope- 
ranle dexlera, crebris et maximis coruscat signorum 
virtutibus, ad laudem et gloriam Doniini Salvatoris 
nostri Jesu Chrisli, qui cum Patre et Spiritu sancto 
vivit et regnat per omnia secula seculorum. Amen. 

22 Hactenus Bodeceiuis insignis et valde antiquus 
Codes. in rcgionc, aspirandis vocalibns ct liquidis gc- 
minanilis assueia, exaratus; unde in eosemper Horrita- 
nus scribitur, dednctum ttbOrid sive Uria urbe adjecli- 
viim : quod sntis fuit liic monuisse. Cum autem Scripto- 
res Stculi conveniant ffilhelmum n, cognomento Bo- 
num , susccpisse rcijnum iinno mclxvi ; annus ejus 
quintus optime cum anno Traiislalionis pra-memoratas 
convcnit : sed quoad annum Prse.salatus, vel in ejus 
notando initio apud Ughellum mendose 1 liSirrc/Jsif pro 
H47, vei hic pro xxvii dcbuit xxv scribi. Ibidem au- 
tem prafatus Lupo sedisse dicitur usque adannum 1173. 
Uostunensium Episcoporum seriem iion nisi ab anno 
iscccx\ix dedncere idem Uyhellus potuit, aliquot tatnen 
praecedcntium liabuit e.c antiquis monumentis nolitiam ; 
viddicet Dutti, qni aniio mlxxi intcrfuit Dedicationi 
Cassinensi; tum alteriiis anomijmi. qui cum Metropoli- 
tano suo Brundusiiio Arcliiepi.icopo honestavit transla- 
tione.m S. Nicolai Peregrini apud Trunum aiino mcxliii; 
et Maroldi. qui anno mclxxxv donalioni cuidiim a 
Tancredo Comile factee subscripsit. (Jiios inter kunc 
Petrum ponas licet, ut immediatum decessorem Ma- 
roidi : qui etiam curasse credi potest, ul ex inventis 
transialisque ase Rcliquiis purticulx aliquae Brundi- 
siiim mitterentur ad Archiepiscopum, quariim mentio 
jit in Cataloijo Reiiqiiiarum Brundusinx metropolitanx 
ecclesix, inipresso Romse post o/ficia Palronorum ejus- 
dem Ecclesix anno 1583. 



D 

imrnlx per 
revrlationem 
Hettguias jam 
dictx. 



in novam 

Cathedralcm 

transferuntur. 



a Pctro Ep. 
Bostunensi. 



DE 



27 



DE S. ISAAC ABBATE 



SPOLETI IN UMBRIA. 



cmCA AN. DL 



E 



num circUer 
550, 



I gimiis III Febrmrii de diiplici Sanctonim ad- 
venarum e Sijria in Ilaliam classe, nominilnis 
personisqne confusa, licet valde distent lempora 
Sijria ttdvec- Ji — m iitrorimque ; cum primi snb Diocletiano, ac Ma- 
lus circa an. ximviiw veiusse dicantur, posteviores sexto yErnp Chris- 
tianx secido constet floruisse. Ex his S. Laitrentius 
Illnminntor fuit, creditus aplerisque Spoletinus Episro' 
pus, deiitde Sabinensis , ac denium depositis infulis 
Farfensis in Umbria monasterii fundator. S. Laurentii 
nepotem, nec non in Farfensis monasterii regimine per 
annos aliquot successorem fuisse, eum,de qiio nuiic insti- 
tuimus aqere, Isaaeiim, volunt auctores, prarilato Fe- 
bruarii die ad Vilam S. Laurenlii, nec non in Adilen- 
dis ad enmdem cilati : qnx ihi sufficienter dicta, rim 
nullo novo nrqumenlo infirmare vei confirmnre possim^.is, 
mhii nttinet hie rejjetere ; mullo minus denuoexpeiidere 
B clironologiam Vilx S. Isaaci, a Gregorio Romano S. 
in Vmbria Malllisi .'Ibhate in MSS. Annalibns Farfensis monas- 
vixii ad aii- f^,j.jj (^(tnstitntam ; quiii salis ibi ostensiiin esl, nulla ve- 
risimilitudine tantam Isaaco ^lalem dari. ut ad annos 
cenlxim septnaginla octo vitam prorogaveril. Tanlum 
dicimus, eamdem, qux tiinc erat, niinc etiain nnbis per- 
stare senteiitiam, et priora GoUlmrum tempora, qui- 
biis jiixta Spoletum virisse Isaacim lestaliir Gregorius 
Magnus 3 hbro Dialogoriim cap. 14, debere siimi a 
firmato Ostrogotliorum in Italin Regno, siibfinem quinli 
seculi : ultima vero eorumdem Gottliorum tempora aii 
qux pervenisse dicit, spectare prxdiclum regnum, a 
Narsete extinctiimannonuv : quamnostram sententiam 
ample.ius eliam est Joannes Mahillon in i seculo Bene- 
dictino. 

2 Exlabant S. Unaci Acla, descripla in Legendnrio 

Aeta in Le- Spolelinx ecclesix, quod inplura dislingnebatur volu- 

^Snoletino mina et ssepins a Jacobillo et scriptorihiis Spoletinis ci- 

tatitr; nunc ainissnin esse dolent omnes, qiii patrix sux 

anfiqiiitates amnnt Spolelini cives. Iforuni faeile eru- 

dissimns Bernardinus Campeltns, super eode.m a nobis 

per lilteras reqnisilns, cum anno mpclxi x /.(//. Sept. 

accepta cx Romx versantihus responderet, Utinain inquit, cum 

tibro Diat. praefuti Legemiarii volurainibus, uiliilaliuil amissum 

s. Greijoiii, ggset prster gesta S. Isaaci : levis enim fuisset 

jactura, cuin ex prototypo Gregoriano non solum 

integra, sed nullius alterius testiraonii iniiiga, ejus 

^ Acta liabeantur. Credimussaneea isiic sohiin descripta 

fuisse, qu!e prxcitato libro et capite referl S. Gregorins 

quxqne ex eo deeerpserunt Petrus de Nalalihns in Ca- 

talogo lib. b cap. 84 et Surius ad hnnr diem; atqne 

prxdictns Mabillon : debent autem etiam nobis lioc loco 

sufficere, velut omni acceptione dignissima. Expende- 

mus tainen prins gu.r ad condiliim ah haaco ntonasterinm 

spectantia tomo i de Sanctis Umbrix liabel Jacobilliis . 

ac deinde per moditm Appendicis subnectenuis, qiix de 

scriptis hiiic Sancto imputatis ieque ejiis cultu dicenda 

superernnt. 

3 Spoleton^ nrhi (qnemadmodiim insi ex edita arce 
Jussiis a " / \i ' . ,. . 

Deiiinra in conspeximus) pnns aiit majoris cum arce altiludinis 
Monie Luci mons ndjacet, densis opneiis arhorilms, indeqne sortitus 
disciputos ad- ,1^ Moiis-luci, vulqo Monte-luco dicatnr. In 

vtitlere. ' . ' , , , , r 

hoc priniis secnh vi annissotitarianivitam ducehat Isaac, 

nolie Spolelinis Sanetimonis eremita : cui inqiiit Jaco- 
hillus, nocte qu.adam apparens Deipara Virgo, jiis- 
sit ut eo loei extriieret inonasterium, recipieudis in 
eo monasticnque liabitu induemlis, qiii flivino ins- 
tinctu illuc confliierent, ipsiiisdisciplinisinfnrraandi. 
Sumptus prffistandos pollicebatur Diva a Spoletana 
quadam Virgine. Gregoria ha-c fuit, qu;e a S. Isaaco 



in proposito consecrandoe Deo virginitatis adjula, 

eiilem ad praedictum finem contulit ipsius montis 

proprietatem. Jddit idem auclor, Et villas aliqiiot 

aiiiinidiumque servitia, queraadmodum legere estin 

MS. Tahulario Abbatiae S. Juliani, hodie S. Ansani „„„ cainobium 

dictie. Sedgitia hoc ipsius S. Gregorii verbis num. 3 sed lauram 

ieqendis repngnat : malunius credere, si qiiid tale Fra- videtur con- 

trihns eollntum a Gregorio est, post mortem S. Isaac ' '"*■ 

esse ab eis aceeptatum. Eorum disciptinam ab initio 

fiiisse cxnobiticam, cuisnccessn temporis Regulu S. Be- 

nedieti accesserit, exislimat idem Jacobillits : nobis vero- 

similius longe est, duodecim illas celtas, qux ad hiinc 

usque dieni vi.^Hnlur in prxdicto monte et ah eremitis 

incoluntur, reliqiiias et tiidicia esse, non coenobii sed 

Lanrx, ad Palxsliniarum in Sijria Laurarumnonnam, 

ibidejn a S. Isaaco collectx : ipsosgue eremilas, veros 

esse ac primos S. Isaaci siiccessores : qni singuU nnnc E 

suiim quisque oratorinm, hortum, aecellam habe.nl, uni- 

qiie ex numero sito Sacerdoti siib.iunt, ad quem slatis 

horis giiotidie accedant sacroruin canssaet spiritiialium 

collationiim. 

4 Ertatapitd Gahrielem Pennotnm, hb. 3 cap. 35, cujus adhuc 
lonqiim U rhani m diploma , (/«o .^bbati monasterii S. retiquix sint 
.luliani de monte Spoletano, ejusque Fratribus et fj""^'. ' 
successoribus, confirmat amplt--istmas possessiones et 
jura, interque ea enunierat, Eremum S. Mariffi Mon- 
tis luci cum pertinentiis suis, et in civitateSpoletana 
mnnasterium S. Isaac cum capellis et periinentiis 
suis. Eremumsi illam esse dixerimns, guam S. Isaac 
et sui discipuli successive incolnerunt, majorem videbi- 
mur verosimililudinem seculi : licet Jaeobillus Isaactim 
fnciat ipsitts Julianxi monasterii fuitdalorem, utigue 
non alio argumento, gitam guod ilhul celehritate sua 
riosten notius fuerit. Urbanum monastennm snspicamur accessase 
. , .. , poslca S. 

annts Itaud paiicis, et farte non uno seruto, esse eremo ^„/j„„j 

ipsa recentius: condilum scilicel nd bonorem sancti cor- monasierium 

poris, giiod in pnuperlina eremo diittius retineri nolite- 

rint cives Spoletini ; si non et ipsuin stntim a morte ad 'edprtusm 

t * I ttrhe eiectam 

se acceperint, propter sanctitatis famain et mtracnlorum ,„i„,am 
mulliludiiiem. Sed hxc omnia putnmus in obhvionem s. Isaaci, 
venisse, postquam Benedietini institnti monachis condi- 
tum est in Monle Litci amplissimum illud S. Juliani 
monasterium, suaqite celebritate obscuravit priora et m- ,-' 
tusliora loea ; unde factum sit ut a S. Isaaco repelere 
ejusdem exordia malnerint monaehi Juliansei, majoris 
antiqnilatts slitdiosi ipsitmqne Ordini suo adseribere. 
Qnod quia non poterat Mabillono probari, omisit in in~ 
dice addere nomiiii Isaaci asteriscum, quo germanos S. 
Bene.dieti alumnos diserevit ah aseititiis. 

5 Fortttssis etiam ex itrhano S. Isaaci, quod diximits, jgi„ac ss. 
monasterio, possessionibits aueto, drdiirli sitnt ad monla- Isaaci et 
num S. Juliani monasteriiim primt iitcolx : elin eodem 'Sjirfu, 
nrbanomonaslerio non autem mmontano.priimts Abbas 
fnerit S. JEqidiits : sub ciijus nomine (si tamen non est 
hicS. /Egidiits. per Benedtclinorum monasterta celebri 
rultu lota Europa noli.-~simits, cnjtis reliquix ahqttx ex 
Gallia Ituc allatx sinl) et nomiite S. Isaaci Honoriits 
Papa III anno Mccxvi die I Sepiembris, Jaeobillo tesle, 
consecrnvit eeclesiam istam tirbanam : qux tempore Ur- 
bani iii mtno Mci.xxxv tidhitc solius S. Isaaci nomine iiosteaS..in- 
dicchalur; et nunc, ab illatis in eam S. Ansani Mar- •'""' "^"""' 
tgtis Romani reliquiis, nolius in viilgo nomen obtinet; 
desertaqiie prident Juhanxo monaslerio, Ahbuli.r servat 
diquitalem , non tamen sith instititto Benedictino, setL 
Reqiilnrium Canonicorum : quibus S, Juliani monaste- 
riuin aifto mdii (itt anctor est pr:rcitulits Penitolns, 

transcrtpstt 



28 



DE S. ISAAC ABBATE. 



et a Benedi- 
cttnts ad Ca- 
Tintncov flrg. 
trantlatam. 



A trnnscripsU Alexander vi ; hi ve.ro intrn paueos postin- 
AncTORE D. p. de nnnos, rogalu cimm nii S. Ansnni ecrlesiam commi- 
granint. Jacobillns de Sanclo isto yEijidio, (guem facil 
immeilinlum S. Isaaci successoremj deqnr eum secutis 
Jvanne. Cecco. Amlreuccio, Manno, Gnilielmo, Van- 
nuccio, Lnvarino, Laurenlio, Jnlimo, ' Balariiio {quos 
omnes etiam Bealos aiipellat, dicilque in SS. Juliani 
et .■In.iani ecclesiis lumulalos) nihil reperilur scripsisse 
in tnln rrliquo opere dr Sanclis Umbrix, quod vel ipsos 
uobis noliores redilnt, rel locum quem rcxere illuslrio- 
reni : quare el nos ah ulleriori de eis disquisiliotie per 
conjecturas [acienila alistinetnu.^. 

VITA 

Ex libro 3. Dialognrum S- Gregorii. 



GTeooriam 
nuptias fu-}. 
t/ienlcm juvat, 



Inilufi orans 
pfrsercrat In 
limplQ : 



lifrrifssorem 
siium II fl.T- 
mone Itberat, 



feciisal obta- 
la% po^sessio- 



X rioribus riotthorum lerapnribus fuitjuxtaSpoIe- 
tnii.im urhem vir vilae venerabiiis, Isanc noraine, 
qui u.si|uead extrema riotthorum tempora pervenit; 
qiiem nostrnrum raulti noverunt, et maxime sacra 
virgoGregoria, a quae nunc in hac Romana urbe 
juxta ecclesiam B. Mariae semper virginis habitat. 
Q'i8e (ium adolescentiae suae terapore, coiistitutis jara 
nuptiis, in ecclesiiim fiigisset, et sanctimnnialis vitae 
B cnnvcrsatinnem quajreret, ab eodem viro defensa. 
atqiie ad eum quem desiderabat habitum, Doniino 
protegente, perductaest ; qua; qnia sponsum fugit 
in terra, habere sponsuni meruit in ccelo. Multaau- 
tem de eodem viro, narrante venerabili Patre b 
Eleiitherin, agnnvi ; qui et hunc familiariter noverat, 
et ejus verbis vita fidem prasbebat. 

2 Hio itaque venerabilis Isaac, orlus ex Italia 
nnn fiiit : .sed ea illins narrn miraciila, qiu-e conver- 
sahis in Italia fecit, Curn primum de Syriae partibus 
ad Spoletanam urhem venisset, ingressus c eccle- 
siam, acustodihuspetiit, ut sibi quantura vellet li- 
eeiitia concederetnr nrandi, eumque horis secretio- 
ribus egredi non urgerent. Qui raox ad orandumste- 
tit, diemquetntum peregit in nratione, cuisequentem 
continuavit et nnctem. Secundoetiam die, cum nocte 
siib-ieqnenti indefessus in precibus perstitit, diem 
quoque tertium in oratione cnnjunxit. Cumque lioc 
uniis ex custodihiis, superbiie spiritu inflatus, cer- 
noret ; unde proficere delmit, inde ad defectus damna 
ppi-venit. Nain hunc simulatnrem dicere, et verbo 
rustico cospit impostnrem clamare, qui .se tribus 
diebus et noctibiis nrare ante oculns hominum de- 
monstraret. Qui prntiniis currens, viriim Dei alapa 
pcrcussit, ut, qiiasi religiosa; vitae simulator esset. 
de erclesia cum conlumelia exiret. Sed hunc repente 
nltnr.spiritusinvasit, etad viri Dei vestigia stravit, 
ac per os illius clamare coepit : Isaac me ejicit. Vir 
quippe peregrinus, qun censeretur noraine, nescie- 
batur ; sed ejus nomen ille spiritus prodidit, qui se 
ab illo posse ejici clamavit. Mox antem super 
corpus vir Dei incubuit : et raalignus 
eum invaserat, abscessit. 

3 In tnla iirbe tiinc statim, quid in ecclesia fin^tura 
fuisset, innotuit. Currere viri et femina;, nobiles 
atque ignobiles, pariler cceperunt, certatimque eum 
in suisrapere dnmihusconabanttir.-Alii adconstruen- 
dum monasterium pricdia. alii pecunias, alii subsidia 
qua;cumque poterant offerre viro Dei supplicitervo- 
lebant. Sed servus omnipotentis Domini horura uihil 
accipiens, egressus urhera, non longe desertum locum 
reperit, ibique sibi liumile habitaculum construxit 
Ad quem dum raulti pergunt, exeraplo illius, ajternce 
TitK accendi desiderio cceperunt, atquesub ejusma- 
gisterio in omnipotentis se Doraini servitium dede- 
runt. Cumqueeum ccebro discipuli humiliter admo- 
nerent, ut pro usu monasterii posscssiones, qua; 
offerebantur, acciperet ; ille solicitus suai paupertatis 
custos, fortem sententiam tenebat, dicens : Mona- 



vexati 
spiritus, qui 



chus, qui in terra possessiones quaerit, monachus 
non est. Sic quippe metuebat pauperlatis sua; secu- 
rit.item perdere, sicut avari divites solent perituras 
divitias custndire. d 

i Ibi itaque prnphetise spiritu magnisque miracu- 
lis, cunctis longe lateque habitanfibns vita ejns in- 
claruit, Nara die qiiadam ad vesperum in horto mo- 
nasterii fecit jactari ferramenta, quae usitato nos 
nnmine e vangas vocamus. Dixit ilaque discipulis 
suis : Tot vangas in horto projicite, et eitiiis redite. 
Nocte vero eadem, dura ex raore cura Friitribiis ad 
exhibendas laudes Dnmino surrexlsset, prrecepit, 
dicens ; Ite, et operariis nostris pulraentuin coquile, 
ut mane primn paratum sit. Facto autem mane, fecit 
deferri pulmentum, quod parari jus-^erat, atque 
hortnm cum Fratribus ingressus,quotvangas jactari 
praeceperat, fnt in eo laborantes operarios invenit. 
Ingressi quippe fures fuerant; sed miitata mente per 
spiritum, .ipprehenderunt vangas, qnas inveiierunt ; 
et ab ea hora, qua ingressi sunt, quousque vir Do- 
mini ad eos veniret, cuncta liorti illius spntia, quae 
inciilta fuerant, cnluerunt. Quibus vir Domini, raox 
ut ingressus est, ait : Gaudete, fr.alres. miillum la 
borastis : j.am quiescite. Qiiibus illico alimeiita, quae 
detulerat, prffibnit; eosque post tanti lalioris fatiga- 
tinnem refecit. Sufficienter autem rerectisait iNoIite 
raaliim ficere : quoties de hnrtn .iliquid vullis, ad 
horti aditiira venite, tranqiiille petite. cuin benedic- 
tione percipite, eta furti pravitite cessate. Quossta- 
tira collectis oleribus onustari fecit ; aclumque est, 
nt qui ad Iiortum nocituri venerant, cum labiris sui 
praemin, et repleti ab eo, et inuocni redirent. 

5 Alin quoque tempnre ad eiim accesserunt pere- 
grini quidam, misericordi im pnstubmtes : scissis 
pannis obsiti, ita utpjne nudi viderentur. Cumque 
ab eo vestiraenta peterent, eorum verba vir Pomini 
tacitus audivit : qui nnumexdiscipulis suis pmtinus 
silentervocavit, eiquepraecepit, dicens : Vade, atque 
in illa silva, in loco tali, cavam arhorem require ; et 
vestimenta, qua; in eainveneris. defer. Cumquedis- 
cipiilus aliiisset, arborem, sicutjussus fiierat, reqiii 
sivit : vestimenta reperit, latenler detiilit magistro. 
QuaevirDei suscipiens, peregrinis nudis atqiie pe- 
tentibus ostendit et pr;ebuit, dicens : Venite, quia 
nudi estis : ecce tollite, et vestite vos. Haec illi in- 
tnentes, recognoverunt quae posuerant : magnoqne 
pudoreconsternati sunt : et qui fraudulenter vesti- 
menta quaerebant aliena, coiifusi receperunt sua. 

6 .\lio quoque tempore quidam se ejus oratinnibus 
commendans, sportasdu:isp|enasaIimentis eiperpue- 
rura transmisit : quarum unam idem piier surripiiit, 
atque in itinere abscondit ; iinam vero ad Dei homi- 
nera detiilit, et petitionemiUiu^, qiii seei per xeiiium 
comraendaverat, enarravit. QuamvirDoraini henigne 
suscipiens, eumdem puerum admonuit, dicens : 
Gratias agiraiis : sed vide, spnrtam, quam in itinere 
posuisti, ne incautus tangere praesumas : quia in 
eam serpens ingressus est. Estoergo solicitus, ne si 
tollere incautus volueris, a serpent.e feriaris. Quibus 
iverbis puer valde confiisus, exultavit quidem, qund 
evasit mnrtem ; sed tristis ad mndicum factus est, 
quia quamvis salubrem poenam evaserit, tamen per- 
tulit verecundiara suam. Qui reversus ad sportam. 
caute ac solicite attendit : sed eam jam, sicut vir 
Dei prffidixerat, serpens tenebat. f Hic itaque cum 
virtute abstinentiae, conteraptu rernm transeuntium, 
propheti» spiritu, oratinnis intentione esset incnm- 
parabiliter prKditus, unum erat, quod in en repre- 
hensihle esse videb.atur : quia non numquam tanta 
ei laetitia inerat. ut illis tot virtutihus nisi sciretur 
esse plenus, nullo raodo crederetur. g 



ANNOTATA 



d 

prophetico 
spirilu edo- 
ctus venturos 
fures 



ets operain 
et mercedem 
parut : 



nuditatem 
simulanlibui 
vcstcs suas 
reddit : 



furtum oc- 
cutfam ever- 
lat 



UNDECIMA APRILIS. 



29 



ANNOTATA. 



Miracuta 
alia S Isaac. 



cur Sancti 
quanduque 
in aliqiio si- 
jiantuT de- 
ficere. 



suO hujus 
liuac nomine 
vulgati ser- 
moiiv-s, 



a Hanc Gregoriam Sanclis adscriptam invenimus 
13 Januarii. 

b Colilur S. Eleutherin? 6 Scptembris, priusquam 
Homnm migrnrct, Pater monasterii heati Evangelistae 
Marci. quofl in Spoletanri^ urbis pomeriis situm est, 
inqiut S. Gregor. 3 Diai. cap. 33. Nunc [nti colUgi- 
tur cx JacobiUo) mnris inclusa cjuS'U'm nominis ecclesia 
siipcrc.^ii : nndc corpns dicti Eleuihnii 18 Apr. ad ec- 
clesiam S. Petri, oltm Cnlhedralem, translalnm est. 
Gregorius Romanns in Ann. Farfensibns, ip.Kum pnta- 
vit esse, qiiod S. Isaac e.rstrnxit, errore manife.<lo. 

c Ecclesiam prxnominatam S. Peiri JacoOillus in- 
tclligit. 

d Addit Jacobillus, ex pictnris in S. Jnliani eccle- 
sia visendis : conatos aliquando daemones, assumpta 
Angelijrura specie. discipulos ejus teutare : sed ab 
I^-aaco, quem latere non poterant, aquae benedictae 
aspersione fugatos, 

e f^ossius in Append. ad libros de vitiis sertnoiiis 
pag. S\'-i, suspicntur Vangam inslnimcnlemesse, qnod 
pro numcro dentium bidens aut tridens nuncupatur. 
, Befgis vorke; addubitatque, nisi constuns MS. leclio 
habcret "Vanga, an non deberet scribi Varga. Utraque 
suspicio vann cst, nataqne ex non salis inlellecto bipalii 
etynio, et in observalo linguie Italicx u^u, Vangas et 
zappis etiam hodie nppellantis, ligones et liipalia, ut 
videre c>t apud auctores focabularii Tu^ci. Fossorium 
certe instrnmentum esse vangam, ipse ex MSS. suis 
Glossis agnoscit Vossin.^i, od quid bidentcs tridentesve 
niltii faciunt. Dici autcm Latinis Bipalium et in hvc a 
Ligone distingni arbitramur, quod ligu totam palani 
ferrcam liabeat; bipalium vero pnlam lignenm, sed 
ferrca prxmunitam,ul minns gravis, el tam^n ad pro- 
fundiorem fossionem dupHcis patas geminata mensura 
habiUor sit. 

f Alind similc ex prxdictis picturis addit Jacobillus, 
Ci-mentarium fabrura, jussum a Dnmino suogemi- 
nas piscium fiscellas Isaaco ferre, alteram earum 
intra castaneae truncum abdidisse; serpenlesque, 
ut Sanctus pr.Tmonuerat, pro piscibns invenisse. 

g Ilic dubitanti Peiro Sponfene sibi la;titi;e frena 
laxaret Isaacus; an tot virtutibus pollens animus. ad 
pra-sens gaudium etiam invitus raperetur; respondet 
Gregorius : Mngna est, Petre, omnipotentis Dei 
dispensatio, et plerumque contingit, ut quibus ma- 
jura bona pra^stat, qua^dam minora non tribuat : ut 
I sempereorum aniraus habeat, unde se ipse repre- 
hendat : quatenus dura appelunt perfecti esse, nec 
po^^snnt ; et laborant in hoc, quod non acceperunt, 
nec tamen ehihorando praevalent; in hisquiB accepta 
habent. se minirae extoUant ; sed discant, quia ex 
seuietipsis majora bona non hahent, qui in semet- 
ipsis viucere parva vitia atque extreraa non pos- 
sunt. 

APPENDIX 

on solis virtiitum exemplis et miraculonim insi- 
giiiis, sed etiam scriptis Isaacns floruit : cujus rei 
nionumentum extat egregium, vi.lumen scilicet ser- 
monum diversorum sexaginta triura ^ententiis grave, 
verliisfacundum, de contemplationis perfei'tione, de 
vita solitaria, de ordine monastica; vitse, excusum 
postea Venetiis anno mdvi. Ha JacobiUua, ciii prop- 
lerea qiiod liber ipse ad manum non sil (cerlius forlassis 
de sui aitcloris xlate, per eos qui cilali inreiiirentiir 
Patrcs, ilatunis tesiimonium) non alisque (ormiJine 
asseulimur : asserit enim in sua bibHolhcea Gesnerus, 
cujusdam Isaaci sermones asceticos exstare Grxce in 
Vaticanse Romae, quos ipse pulat esse Prscsbyteri illiiis 



N 



Anliocheni, ciijus tamquam sub Leone et Martiano 
morlui, meminit cap. 66 de. Scriploribus ccciesiasticis 
Geiinadius. Nos omnino credimus saltem hujiis, de quo 
aqimus Isaaci, non esse, Gra:cos islos sermones ; iiulta 
affulgentc probiihiiitate, quod ve! in Umhria Gr^ce 
scripserit ipse Sijriis, rel ihidem Latine scriptos ser- 
mones, Gr.rcos atiquis facere curavil : de iis autem qiii 
Latine Venetiis impressi dicuntnr, veremur ne plane 
atleriiis sinl, ct liic nosler Spolelinus advena proisus 
(iicrit illitteratiis. 

8 Res siine ailmoditm incprta et erranili pericuh plena 
est, e.r solo nomine, qnod pliirimis commiine (uit, nli- 
cujus operis auctorem dcftnire. Est in miujna Pnlrnm 
Bihliolbeca Marqariti Biqnii, inter ascetica seciiii se.Tti 
scripta, opus unum, hoc principio : Anima quae Deiim 
diligit; cui titutiis, S. Isaaci Pre^byteri Antioclieni 
de conternptu rniindi liber iiniis, in capila 45 divisus : 
Bjusdem operis, velut in lihellos ditodecim siib totidem 
diversis tititlis divisi, meminit Tritbemiii-', et sinqido- 
rnm lihellornm prinripia ponit, eaprtecise verha. quas 
immediate subseqitnntiir invocntionein sanctissima' Tri- 
nitatis : qux quia mos erat libellos qnalescitmqne finiri, 
iileo evidens appnret inaqis qenitinam et ex ipsins nuc- 
toris mcnlc divisioncm esse eam, qitam prsfert Tiilhe- 
miits; el omnino perperain fecisse, qui isios dnodecim 
diversos libellos, suh titulum niium eumdemqne, arqn- 
mentis ipsornm valde inconqrnuin, ilescrihere malnit. 
Hoc opits, Gennadio ignotum licet, non dnbitarnnt Tri- 
themins et Triiheminm seculiis Possevinits, .^ntiocheno 
illi, qui suh Theodosio Juniore floruerit, atlrihuere, 
licel stylns nnlta ex parle Grxcim vel Syriacam oriqi' 
nem sapiat. Biqnius econtra, in prtrfnltnncnla ad opiis 
prtrdictnm, ait, non diibitare se Sanctum hunc Pa- 
trem Isaaciim emn esse, quein Gi'egor'ius magnus 
de Syrise partihus ad Spoletanam urbem venisseas- 
serit; de eo porro multa narrans, in prirais (qiiod 
istius libri arguraentum reddit quam proxime) mo- 
nachum. qui in terra possessiones quaerit, non esse 
monacliura. 

9 Nos ipsum allenliiis prrleqentes, primum qnidem 
vix diibilamits quin medii svi scriplor aliquis, el qiiidem 
Lalinus, auclor operis prstitcti fuerit : qni cap. 17 
Religiosos, et Idiotas loco non uno nominat, in propria 
soUs Latinis scriploribus acceplione : qux aulem initio 
cap. 3 verba citantur ex Gregorio ; Bonum est Theo- 
logiam edere propter Deiim : sed melius est quod 
seipsum quis mundet propter Denm ; si esse Gregorii 
Magni, uti csse videnlttr, ostendere qitis possit (iiohis 
enim non vacat hiijits itnins inve^tiqationiscaiissa omiies 
vtrinsqiie Giegorii, Nijssenicl Romani, libros evolvere) 
haud dubie opinionein nostrain certam faceret, simulqite 
proharel non tanluin Anliocheno illo Preshylero, dequo 
siipra; sed eliam noslro apitd Spolelum Isaaco, junio- 
rein esse libri ancinivin. Qui idem citm sitam doclrinnm 
conftrmet per exempla, accepta e lilro de Sanctoriim 
Piiliuin dictis, a Pclagio ct Joaiinc Diaconis Laline 
reddito, et inler liljros de Vitis Patrum a Rosweido edi- 
tos quintoet itominalimeo, qiiod estcap. 19, de Abbate 
S. Sisoi, discipulnm snum prtv sum'na simplicitale seu 
polius mentisasensihilibus ahstructtr elevalione conliniia, 
interiogante comedissetne an non, qiiod esl in diclo libro 
§ 38 : possel ttinc qiioque de selate anctoris mitllo poste- 
riori conjectura fieri, si certiits nobis conslaret, quam 
constel, de lempore qiio liher ille esl Latiiie reddilus. 
Nam Joannes, Dinconi nomine anionomastice notns, 
seculo nono floruit : sed Pelngium non invenimus, nisi 
ipso maqno Greqorio seniorem. 

10 Jtque biec de rebiis inrerlis sufficiant : transimus 
ad ctilluni, quem .Spoleli coiislnnlem semper fuisse, in- 
diibilatitm facil monastcrii ante tot secnla sitb ejns no- 
mine consecrati tilulus ; partqiie certitudine confirma- 
rent, si supcressent, Spoletinx ccclesiir Legendaria ae 
Martyrotoqia. Apiid e.cternos primamejus mentionem 

invenimus 



l) 

AtlCTORE D. 

/orte sunt 
Isaaci An- 
tiocheni, 



alii sermoneSf 
a Trithemio 
laudatl. 



neutrius ho- 
rum sunl ; 



sed auctorit 
Laini lecen- 
tioris 



gui forte sec. 
10 vijcerit 



30 



DE S. ISAAC ABBATE. 



A'omcn 
Isanci StjH 
171 faslis. 



A invcnmxis in Biblinthcca VolliceUnnn Romx in Kalcn- 
ArcTonE D. p. dnrio prsfixi MS. Opcribtis S. Isidon. anliqnitatis 
7ninime confemyicniLv. in quo ad linnc \l Aprilis nota- 
battirnomen S. Isaac Spoleti. In MS. Fiorurio San- 
ctornm, haud adco antiquo, lcgitur, Item Y.^aac mo- 
nachi et Confessoris. Ihuardi Mnrtiirolngio, Coloniss 
a Patribus Carthusianvi vulgato anno 15:21. lonijum 
pnetcr morem clogium attcxitur in h.vc vcrba. I^-aac 
moimclii et Confessoris, qui ut refert S. Gregorius, 
lu Di;ilogorum cap. xiv, de Syria veiiiens, apud 
Spoletanam urbem Iiumili constructo habitaculu, 
virtute abstinentiae, contemptu renim transeunlium, 
prophetias spiritu, oratifinis iutentione incomparabi- 
iiterpraeditus fuit. Unum erat quod in eo reprehen- 
siliile videhatur, quod uonnumquam tanta ei hi'titia 
inerat, ut illis tot virfntibus, nisi sciretur esse ple- 
nus, nullo modo crederetur. Ow.r cadem vcrbotcnus 
habct Molanua in snlis additionibus auni 1568 ; alias ne 
nomen qiiidem cjus posuit. Molanum sccuti sunt in re- 
coqnitione Romani Martijrolngii Baronius, Cnnisius in 
0'cnnanico, Fcrrnrius in Catalogo sanclorum Italix, 
fVion, Menardus, aliiquc Benedictini cx auctontate 



e/iam SenC' 
(licfinis 



Trithemii, S. Tsnacnm adscribcntis illnstribus viris or D 
(linis S. Bencdicti, licet ipsi S. Benedictn, sijnchi'0' 
num, ct forsilan annis haud pancis seniorem. 

\ i Fcstiim ejns sub ritn duplic.is in civilnte et dia:~ adhis Spoleti. 
ccsi Spoletana cclcbrari Jacobitlus scribit : corpus vero 
in pr.vmcmornta S. Ansani ecdcsia, olim ab ipsius no' 
mine dicfa, asservaii supra altare majns, in arcamar- 
morea, cum hac epigraphe : Oss.v SYui isaac sunt hic. 
Quod autcm nlrimqne in mnro ctiani icgantur h.vc verba 
RKLiQUi.c SANCTORUM, id c.c vulgnn opiuionc intcprcta- 
tur, dc pluribus Beuti hnaci discipulis, ibidem conditis, 
te.stiinonium esse. Porro bujus S. Isaaci cultiis, ne^cio 
qua occasione, in ipsam usquc Gcrmaniam cst prnpa- 
gatus : siquidem in Breviario Bambcrgensi, qund habe- 
miis annn 1573 excusum, invenitur ad hunc qnoque 
diem Ofjiciuni de co faciendinn cum tribus Lectionibus, 
de Fita e.t S. Gregorii Dlalogis et hac propnn Ora~ 
tione : Votivus nos, Domine qujEsumus beatl Con- 
fessoris tui Isaac Natalis seniper exclpiat, qui et 
jucunditatem nobis suse j^Iorificationis infundat, et 
tibi nos reddat acceptos. 



ct Bambergm 



cincA AN. 
UCLXSX 



Cullus sacer, 



I 

JL.li 



DE SANCTO AGERICO 

ABBATE TURONENSl S. MARTIM, IN GALLIA. 



Helitiiiias 
S Ellglt 
ej^ammat ; 



-?((('?■ ilhtiitrcs cndiccs mnnnscTiplos, qui Rumn' atl- 
scriiantitr in patatio DucisAltcmpsii, cxtat alitiuod 
iii nicniliranis Marlijrologium Usuardi, scd anc- 

-luin (ut apparcl) in ./nglia, quod in illo sint plu- 
riini sinicti An(jli.r ct Normiimiiir adjiincti In lioc ad 
dicm XI Aprilis istn lcpintur : Turonis S. Agrici Ab- 
batis. Simili iisus r.st codice, qui auxit Martijrologium 
Bcllini de Padiia, Parisiis anno mdxxi cxcusum : ct 
liorsccutns Molanus, qui constanter m suo Auctario ad 
Usnnrdum tcrlio cditum isla cum Bellino linbel : Turo- 
nis Apirici Abbatis. Molano citalo cumdem Martij- 
rologio moiwstico inscripsit Arnoldux Wion : secuti 
Donjanius, Mcnardus et Bucelims. Eiimdein eliam 
eelebrant in Mailijrotoijio Gcrmaiiico Petrus Cnnisius 
et in Calaloijo generali 1'crrarius. Jt Saiissaiiis in 
Mnrttjroloijio Gallicaiin lurc pauca hahet . Endpm die 
Turonis S. Agerici Alibatis, egregia Suiictimonia 
praichiri. Reliqun de temporequo ftoruit, asserit Wion 
ignorari. 

2 ,V. Audoenus in nta S. Eligii mcminit Agerici 
^ Abliatis Basilica; S. Martini, oecasione cnptllorum 

ejiisdem S. Etigii,quoscumliictonderetur,pia matrona 
collegernt, et in linteo quodam inrolutos in arcam sibi 
repositcrat. Cumqite pos ol/ilum S. Eligii auiliret dulci 
modulamine celebrari Psallentiura, et videret ra- 
diantia nimis micare luminaria; evocato Agcrico, 
basiliiic S. M.irtiui Abbate, causam ei per ordinem 
expnuit, deflens se nnn posse securam noctibus 
C|uiescere in domo sua. Accedens autem pra;dictus 
Abbas ad domum, in qua fiebat portentiim, coepit 
inquirere a femiua, utruinne aliquandn il)idem ser- 
vorum Dei m.inserit fiuispiam? Anne eliam ei obla- 
tuni esset aliquid a viris sanctis pro munere vel 
eulogiis? vel utrum ipsa non rapuerit aliquando ali- 
quid munus ex Sanclorum pignoribus? Tunc vero 
illa, veluti per somnum, utpote ex longinquitate 
temporuni, S. Eligii capillorum reminiscens, pectus- 
que ilico pugnis saepius cffidens, rei ordinem expo- 
jiit, qualiter videlicet .aliquando ibidem capillorum 
be,ati viri decisiones ex fide condiderat. Statim ergo 
perscru(£(ntes loculum, repererunt easdem reliquias 
veluti aromaticis unguentis odoriferas, ut ipsas 
quf.ndara collegerat illibatas. 

3 Peregrinatus est S. Jgericus Romam ad limiiia 



impefral a 

Dcodato 

Papa 



yiposloiornm ct a Papa Adeodato impetravit liiploma 
imniunilalis pro .<iuo monasterio, ijiiod e.r arcliivo Tiiro- 
nensi aeceptnm publicavit Pnpiriiis Mas.innus. et deiii ;;„„,„„ 
Annalibus Ecclesiusticis inseruil Baronius ad aniium profeclus 
UOLXXvi. qiio mortuus esl Adcodalns vi Kiilcnilns Ju- 
lias. .'Jliqun inde huc Iransfcrimus qux sunt hiijusmodi 
sub isto titiilo : Dilectissimis Fratribus, universis 
Kpiscopis in Gallise partibus Adeodatus. ^quitatis 
nos admonet norma... dum .Egiricus religiosus 
Presbyter et Abbas monasterii S. Martini, in quo et 
venerabile corpus ejus est situm, visendas ex desi- 
derio veniens Apostolicas confessiones et atria, nos- 
tris se repr;esentaret ohtutibus. cnmmendationem- 
que Fratris nostri Crotberti Turonica; Ecclesiae 
PrEesuIis obtulisset; supplici voce precatus est, ut 
privilegium Apostolica auctoritate subnixum, ob 
munitionera venerabilis monasterii, quod beatae re- 
cordationis Confessor Cliristi Martinus, Turoiiensis 
Ecclesise Episoopus, in Gallicanis partibus ad con- 
versorum salutem sui .sacratissimi corporis conse- 
cratione decoravit, cui nunc pri-eesse se perhibens 
scriptis ostenderat, ei conceder^ deberemus. Pa- 
rumper autem ambigimus, idcirco quod mos atque 
traditio sanctB nostra; Ecclesi» plus non suppetat, 
a regimine Episcopalis providentia; religiosa loca 
secernere. 

4 Vernm ubi et praedicti Fratris nostri Cmtberti 
Turonensis Ecclesias Priesulis, monachicam libert.a- 
tem, lioc est liberam dispensandi licentiam scripto 
concessam, religiositate ejus exemplaria proferente 
comperimus... Proptereaet nos... identidem firmari 
concpssimus, ut .\postolica fulti auctorit.ate per pri- 
vilegii seriem, nuUas gravedines a quolibet Episcopn. 
rum, sub preetextu discussionis, religiosus Abbas 
vel mnnachi ibidem degentes sustineant ; neque rur- 
suv bospitandi <apud eos licentiam vendicantes, dis- 
pendia his ,atque insolentias angariarum imponant : 
neque per occasionem regularis disciplina; rimandas 
atque serwandae quaslibet importent injurias : sed 
liberam licentiam habere statuimus, salva profecto 
monachicarum regularum custodia, religioso Abbate 
quicumque pro tempore praserit praefato venerabili 
monasterio, id procurante, ut erga quod priscae tra- 
ditionis ejus artioulus continet, et ipse conservare 

nitatur 



pririlegium 
imiiLUuitutts. 



UNDECIMA 

A nitatur; et qui sub ejus rcguntur dispensatione, so- 
lerter custoiiire commoneat districteque compellat. 
Reverendissirao vero Episcnpo, in cujus para^cia 
memoratura venerabile monasferium vel res ejus ac 
possessiones oonstiterint. faciendic lantum ordina- 
tionis ac promotionis Sacertlotum atque Levitarnni, 
vel conficiendi chrismatis sit tantum concessa licen- 
tia. Uispositionem autem venerabilis loci gerere, 
ac conversationem monachicam exquirere, religioso 



APRILIS. 31 

Abbati ejusque Prseposito, vel qui probatissimi in D 
eodem monasterio fuerint. quod etiam prEefati Prse- 
sules cnnsona sententia definierunt, decernimus. 
Quisquis igitur etc. 

Pontificium hoc diploma impuffnavit Joannfls Lau- 
iioijiis in Ai^sertioiie liiijuisitionis in Privilrijiiiin San- 
Medardcnse puY.Z cap. 20. sedconlra eiim Radulphiis 
Monanijerus propufjniivit: qiiod monuisse suflicU. Qitani- 
diu pottea vixerit S. ^gericus non constal. 



DE S. GODEBERTA VIRGINE 

NOVIODUNI IN BELGICA SECUNDA. 



CinCA AN. 
CIIB. DCC. 

ISofiomeiisv 
palrona 



N 



iitscripfa 
fftstis. 



ctiam Bene- 
dictiiiis : 



Clirislo 
des/ioiisa a 
S. Eligio, 



ovioilnnum sive Noviomuni , sccmdx Belgicx 
url>s aniniua, ad Isaram, sub Eemen,^i metro- 
doli Episcopatis, insitjni relifjione proseijuitur 
anctos duos Patronos Elifiium atque Godebcr- 
tam; quorum iste Kalendas Decembris sno noniine con- 
seeravit , hsec ili Idus Jprilis colitur. Festum ejiis, 
tttinquam etiam in populo fcriiitiim et duplex ii classis 
seu annuale minus, notatur iii Kalciidario Breviarii 
Noviomeiisis, Episcopali auctoritate recoqniti imprcssi- 
B que anno 1630, cuni tribiis propriis ad secunilum Noc- 
turiiiim Leclionibns, proprin item Oralione, et propriis 
ad Beiiedietus alque Magnificat Anliphonis, Quod fes- 
tum in prxdicta Ecclesia nd Marlijroloijii lectionem 
cnm lioc elojio iiidiealur, Noviumi depositio S. Gode- 
berta:. qua; iu pago Ambianensi nobili prosapia orta 
extitit ; cujus sacram virginitatem Beatissiinus Eli- 
gius, jam in Episcopatu sublimatus, annulo suo, in 
conspectii Clilotharii Regis, Christo imniortali sponso 
ateinalitpr subarrhavit. Quain Dominns, ciii vitae 
suaj subsidiuni dedicavit, adeo virtutum miraculis 
coruscare permisit, ut per orationum ejus suffragia, 
gladius luortalitatis cessaret, etcoecis lumina redde- 
rentur, et inttrniitates plurimiB fugareni^r. 

2 Nomen ejusdem iionnullis eliam Usnanti e.templa- 
ribus uscriptiim invenere Carlhusiani Cotiiiiienses, Mg~ 
luHus, Mauroltjcus, Gulesinius, cum lilulo Virginis : 
f.r qnibus eanidem accepere Fcrritrius, Canisius el alii. 
MH. Carineli Coloniensis Gothobertam vocat. MS. 
Atrebitlense aniiquuin , ainpliori aliquanlnm elogio : 
Eodeni die Noviomi depositio S. Godebertrc, eximise 
Virgiiiis, qu;B in pago Ambianenbi iiobili prosapia 
orla extitit. Hts accedunt aiiclores fastoruin Benedicti- 
norum, /fion, Menardus, Bucelinus et similes, suitm 
hoc soleiine tenentes, ni aniiquos fere omnes Sanctos, 
vitain moiiaslicinn sub quocuinque instituto professos, 

C Ordini Benedictino adscribaiit. Conlra eos defmire ali- 
quid mens nobis non est : hoc tamen scimus, ex Lu.ro- 
viensi aenobio et S. Columbani disciplina accepisse Eli- 
ijiittn Reliqiosos, quos in $uo Solenniucensi monastcrio, 
ilemque in S. Lupi Noviomensi et S. Martini Torna- 
ceiisi a se fundalis constitiiit; ut verosimile videri possit 
sub eadem quoqiie S. Colitmbuni Reijula Sanctimonia- 
lium ntonasteria ordinasse. 

3 Fuit uutem Episcopus ordinntus Eligius anno 
ylirx Christiiinx dcxl. Ditm igititr coram Rege Chlo- 
thario dcsponsam Chrislo Godebertiim lerjis, cave cum 
Buronio secundum illius noininis Reijem inteUigas, qui 
uniw Dcxxviii e vicis abiit. Impegit in hanc lapidem 
Ferrarius in Annotationibus ad Catalogum generalem, 
qui ciim apud Bitronittm ad an. G15 legisset, secuiido 
Chlolhario in veneratione fuissc S. Gaugericum Epi- 
scopitm Cameracensem, circa annum DC vita functum; 
et S. Godebertam, itcm, recte ad htec tempora relatam 
inventens; novum ipse errorcm addidit,diceitdo hanc sub 
S. Gaugerico floruisse,velul si sptrUttaltter ei subjectam 
signilicare voluisset : cum Antistitibus Cameracensibus 
nihil in Ambianenses, apud quos orla; et Noviomenses, 



apudquos consecratn est Gotleherta,juris umquam fuerit' 
Clotharii porro iii initia ad annitm dclvi spectant. 
Quando ergo S. Eligium triennio post eonstat abiisse 
e vivis, ad ultimos vitx ejus annos differre oportet con- 
secralioncm Godebertx : ac proinde minus miruin est 
tam illiislrem actionem in Vila Eligii fuisse pnetcrUam 
a S. Attdoeno. eo loco ubi dicit, qitod in nppido Novio- 
mensi extriixit ancillarum Christi {quibits nlique hsc 
S. Godeberta priecrat) moiiasterium , ciii magnara 
congregationem et vitae severam insfitutionem ad- 
liibuit ferra; quoqiie redifus sufficienter delegavit, 
et omnia qiise essent illi necessaria .solerti cura pro- 
vidit. Nempe e.xlrema Etigii tcmpora parcitts attigit 
yludoenus : tunca caro siio amico remolior, ct in ordi- 
natidis diceeeseos sute rebus occupatus. Sic neque duo- 
rum, qux diximus a S. Elegio Noviomi atque Tornaci 
sejliftcata, monasterionnn meniinit; et infintta alia re- 
latu dignissljna . queinadmodum ipsemet pro(itctur , 
obrtttits muttiludine, pnetermisi t Quia vero in primx 
juventutis ftore tunc erat Godeberln, haud incongriium 
ftterit ejus morlein ad secutt vil finem atque ultru etiani 
ditatam existtmare. 

4 Vitx diepost scnptx auctor nomen suuin nou pro- 
didU. Surius, qtti eam tonge contractiorem et emcnda- 
tiori nonnitiit slijlo inseruit operi sno, fide dignitiu een- 
suit. Ludoviciis de Montigny, in ecclesia S. Godeb, rtx 
Presbiiter, Canonicus et Archidiacoaits, qui eitmdem 
ex sux ecctesix MS. {unde ipsam quoqtte liic dare pri- 
migcnio stgtocuramusl Gnlticc reddidit, ct critdili.i ,4n- 
notattoiitbtis iltustratain Ursntauii Noviiintenstbus an. 
1630 deilicavU; anctorem esse putat Ratlmltiin, anno 
MLXMI etectum Episcopum Noviomensent. Hic sttam 
opinionem fiindnt in eo, qiiod Vila prxdicla reperiatiir 
in qnodain Cutltedratis Noviomensis Coilice MS. Rat- 
bodi nomine intilutato, una cum duobus ejits sermoni- 
btts in Ntttiviltttem et .'Innuntiationcni Beatx Virginis; 
slgto qitidem (utpote, pro malerix exigentia, encomias- 
tico) ab httc Vita diverso (quippe qux simpticem coiiti- 
neat narrnttonem) sed simiti et, qitein eitmdem Ratbo- 
dttm constal tenuisse in describenda S. Medardi rita, 
quam sub itlius nomiiie tticta Noviomensis ecctesia 
servat. 

5 Qiiidquid cjits .m(, opparet scriptam esse Vitum per 
modum sermonis, in festo anniversarto Sanctx reci 
tandi : ex quo cogmiscitur mcmoriam ejits non tttnlum 
fiiisse coitsecratam, ut Sanct.-e ; sed etiam, ut speciatis 
Patronx,et ciijiis pitbtice festtim ttgeretur. Iilem probal 
nomenelatio ccctesix ab ipsa diclx, eo loco iibi primitm 
fuerat S. Georgii oratoriiim, qiiod postea in ^postoto- 
rttm Petri ct Paiiti basiticam est conversum, et iiuitc 
S. Gotleberlx niincupatitr ; in qva usqite tiodie ad latus 
sinistrum, Juxta portani Episcopalem, vetits tignea ca- 
tliedra visitur, S. Gcorgii insculpta imagine : et sttpra 
allare mttjus itd ulrumqiie cornu speclantur Sanctorum 
Apostoloriim elfigtes, quoriim etiam .•Intiptiotia canitur 
in processionibus tbtdem ttaberi solitis. Ecclesitv hxc 
speciati gattdct prxrogativa, qitod Episcopi noviler con- 

secrati 



coram Cto- 
Chario non 
11 sed III, 
K 



vij: ante an. 
700 morlua 
est. 



iila scripla 
post. 



forte a 
Ratbodo Ep. 
Ifoviom. 



E/us festum 
annuum. 



Kctesia 
propria. 



32 



DE S. GODERBERTA VIRGINE. 



A 

AUCTOrE D. P. 



fonx et cam- 
panula. 



secrati, cum uibem prima vice ingreiHuntur, ibidem po- 
sita matoria vestc, inle.r Proccres lUsirihuendn, Ponti- 
ficalibuH indwiiilur, pcr porlulam in sinistro Intere exi- 
guam inijrrdientes, qux lunc dcmum opcrilur, reliquo 
autcm omni tctnporc clfihso perinnnel. In eadem ccclesia 
funs est, infantibus a-grolantilms salularis : et cnmpa- 



iiici. ex ipsis sexaginta, serviant quotidie corpori D 
ejiisdem beatae Virginis, in qiincumque loco civitatis 
jaciierit. divinum ibidftn officiuin dccantando : qitod ut 
in ipsa Sanclte fcstivltalc ficrel ad norinam fcstivitatum 
uliaruni, compiisila fiicril a Ralbodo. Ititn furUissis Ca- 
iionico,posl mortem uulem Lindulplii Episcopo, Vua 



mila, qiiam ipsi S. Godcbcrlx in usu fuisse dicunl:qmd litrc publice pr»-iegcnita. Qitnmdiu post {nam islud. In 
eltam urqiimcnlo ei.se piisscl eam vi.iis.^e e.i inslilutione qiiocuiiiqiie 1"C0 jaouerit, uriiuil jam liim cogilalum 
Scoltirunt Mouuchorum. quittus ila propriiim fuil suum 
hiibcre ct secum sempcr fcrrc campauulnm, ul nultius 



corpori.t 
Reliquue, 



elevatio 
27 April. 



monas'eriwn, 



ferc e.iiiide propugali Saitcti Vila invcniatur absque 
ctnnpanulx menliotie. 

G Eudem ecclc^ia bodieqiie inter sacras Rc.liquias 

pil: 

SS. Eunuci el (jodeberlx, quoriim ct S. Mommoleni, 
in cadem quoque ecctesia scpulli. clcvidio, in Mariijro- 
logia ccclcsiie Calh-dralis nulnlur iid xxvii Aprilis. 
Andreas Saussuiins in Martgrologio GulUcatioTi ansla- 
tionetn voeat, et sic quidcm ul intclligot sccnndam : 
nam post clogium prac.senli die Sanclx dalum, adjun- 
git, eodem die facta est tr;insIatio prima sanctaj ip- 
sius Godeberla;, iiiiraciilis illuslris ; quod iinde ac- 
ceperit iion vidcmus. nec in Itoc loqucndi modo salis dis- 
linguimus, un vclit siqnificare, ipsni truuslationcm, 
an vero Sanclam fuissc miraculis illuslrulam. As: quod 
ile Sanclo iiramittil , cam iii oratorio S. Geoigii vi- 
xisse recliis:im, in ciijus honorem ecclesia cum mo- 
nasierio poslea aedilicata sit. ubi sacrae virgiues 
ailun;il;u Iramitem ejus pulcliprrinuim conseclando, 
per loii{;a temporum curriiula, Cliristo Domino pu- 
rai mentis odor;unenfa obtiilerint, hoc sane e.i Vila 
hausissc non pnluit. Nam hirc eain slatitn a cnnsecra- 
tione sua illiic intlucit. ciim diiodeciiii feminis quae 
illius regimiiie continerenlur ; cl deinde narrat puni- 
lioncm pelulanlis dtscipul.-r. qii;o cum Deo in S. Go- 
debertffi monasterio se devovisset, valde erat impa- 



ftiisse de uliqita Translutione fncieiido) ip.ia sacra ossa 
ecdrsium Culbcdralem sini Iranslata, incerlum twbis 
: hoc certum translala esse atite fincm seculi xv. 



Nam ut eorum condiloriiim argenleum ficrel sloluluin 

e.l capilulariler anno Mcocrxcix, inlraquc illud iinno 

Ksilcl et osteudit nolaliiles particulas ex coriiiiribiis seculi xvi (luarlo, iii Iilii.t ApriUs facta tiova Transla- 

tio : qux ne .lua deinceps careret mcmoria, lomposila 
csl Lectio, quam ex prxgranai Ecclesix Noviomensis 
Legcndario, ipse ejus Decanus supraiiominatiis Iranscribi 
nobis jussit : simul ind.cons thrcam illam argciileam 
fuisse servalam jiixla reUquias S. EUgii tjuod et Lectio 
indicat) u.'que ad annum mdcxxv, quaitdo saiicti An- 
tistitis ciueres in arcam speciosiorem traiKfcretidos Ca- 
piluUtm censuit. yiddit iilem Decanus capul S. Gode- 
bcrtic in publicis supplicationtbus cfjerri, cnm de pluvia 
impelranda aut lue qitapiam averruncanda cogilalitr, 
el ad xdein ejiis saeram plerosque infirmos confngere, 
ciim spe mngna impelratidir ejus patrocinio sanitatis. 

VITA 

Auctore. ut videiur. Ratbodo Episc. 
ex MS CalheiimUs Noviomensis . 

CAPUT I. 
S. Godebertx educatio pia et consecratio 

J_|iem lianc gloriosam egregiae Virginis Godeber- 
ta% Fralres, solenniter celebraturi, eara ipsam nos, 



in ecetesiam 
Cathedral, 



Prsefatiuncula 



tiens; meridtque ab ipsa Sancta in lacitm conspui. et' cui S;icrata est, devotissime condecet exonire, ut aucloris. 



seputturx. 



sic oculoium usu privari. Qux oninia declaraiit mona- 
sticum ct commintem vilatn ibiilem vigiiisse jam inde a 
piiucipio. non vero post Sonclx morlcm primiim eo in- 
iroduclam : licel non vcgem monu.^termin illud iio"is 
xdificit'. el possessionibus anclum; el veleriorutorio des- 
triicto augusliorisbnsiltcx formain successisse. 

7 Sanclornn:. Mommitleniel Eunucii corpora {hic au- 
tem X Septembris, ille xvi Oclubris colitur) e suo cle- 
vala sepulcro, fucrnnt porlim iu Calliedralem Novio- 
mcnscm, paitim in Alibaltalem S. Eligii translnla. Jp- 
sius S. Godcberlx deimilum creditur terrx mandatum 
futsse in saccllo, qiiod Iwdicque numen ipsiiis retinel, ad 
d-jtram partem cliori, infra saceHum saticlx Cnicis. 
_ Ibidem enini adhuc superest velcris litmbx pars magna, 
' insctilptas habens diioium Episroporum imagines, et in- 
ter eus lertium unam meiliiim w Itabiln Sitnclimonialis : 
simili.^que rcprx.ieuli,tia vilcliir in eccksix propijlxo ex 



quirquid in laudibus ejus altentaverimus, suis ora- 
tionibus in Dei gratiam impetret redundare. Pro 
certo enim ciedendum est, omnes qui Sanctos Dei 
quoquo modo venerantur, ipsa Sanctoruni venera- 
tioiie, ipsam Dei majestatem, cujus gralia tantse 
sunt venerationis, non parum honorare. Ad ejus 
ergo gloriam insignis beec Virgo, ciijus transilum 
celebramus, unde nata sit, et quomodo in hac hu- 
manitate Domino deservierit, quceque per e;im Deus 
operalus sit miracula, quove fine hon.inem exnerit, 
ipsius ejusdem subnixi orationibus, dilectioni ves- 
tra-. Deo annuente, subnotare properamus. 

2 Haec quidem in pago Ambianensium a Christia- F 
nis edita parenlibiis, sancto in b;iptisinate ex aqua 
renata et Spiritu, Fidei sanctse institutiones, unde- 
cumqiie polerat, et libenter suscipiebat et reverenter ^°' 
exeqiiebatur. Sentiens nempe mortiferas se condi- 



parlc ca:meterii. In uno qiioque triitm grundiiim Ca- tioni obnoxiam ex deliilo, tenerositatein aitatis sua; 
tbeilruhs letnpli prapijlxoiam . ad lalus sinisliiim, sub sanctas Crucis jam tunc communiebat signo; iiortu- 
tmaijtne S.Gadcbertx.spectatiir effiijies Religiosx.ves- 
lis sttx sinu lcncnlis ardenles pruuas. quas ex pro.nma 
pistoris domo atlaias, el in rosas ac fltires travsmulatas 
fuisse, unliqiia liabcl traditio parocbiaiioriim : idque 
uniim fuisse ex mullis miructdis. scriplori vitir prxte- 
rilis, pie credere licct. 

8 ,-/(i/iii" hu-c sunl, qux .vlecla ex cmdilis prxme- 
morati Ludavici Monliniaccnsis Jnnotattonihus, el in 
Uiiguum Lulinnm translala, vkum fiiii prxmitlere Vi- 



que ao die piis Sanctorum sese orationibus liutnilli- ^j, educatam, 

me commembibat. Adolescentularum, qiias irreve- 

rentes audierat, lascivos evitabat conventus; qn.as 

autem utili et honesto intentas noverat, eis et liben- 

ter interer;it et intenle imitabatur : audierat etenim 

pravis confabulationibus mores bonos corrumpi : au- 

dierat eliam cum sancto sauctum esse, et ciira per- 

verso perversitatis quemlibet infamia notari. 

3 A parenlibus ergo diligenter educata, cum ad 



Translatio. 



tx. qiiam liic ilamm. beiicftcw adm. Rcveretidi alqite niibilem pervenisset a.tatem, nobilium eam quam- 

Amplissimi Domim Nicokt de la Haije, Decani No- plures. utpotede nobilibus nobiliter natam, ad tbo- 

vii>ntensis;q,a nos msuper docuil, ecelesiam S. Gode- rum assciscere conabantur conjiigalem. Parentes 

l>cit:r ab /Jnulullo seu Lindulpho, Nooiomensi Epi- aulem ejus, quia ex manu regia suum susceperant 

scopo,abanuoarciterDcccc:h\xym„squead7ic.'.edeiite, beneficium, nemini, Rege inconsulto, hujuscemodi 

concessumesseCunonicisecclesix C al hedral is eo tenore conjugii dare prajsumebant assensura. Cumqiie in 

pioiu loqutturJaaiines xv tn qiiodom dtplomate, paiicis conspectu RegisLliotliarii de Virginisliujusageretur 

posl obuum Lmdulph annis dalo) ut quatuor Cano- sponsalibus, omniumque ad regiam super boc dis- 

posiiionem 



a mullis 
expetitam. 



A 

S. Eltfjius 
Deo consecrat. 



coram pa- 
renflbus et 
Rege : 



gui ipsi pa- 
latiitin sjuim 
altnbuit, 



cum sacello 
S Georgii. 



ubi Dco itr- 
fiFns 



inlrarnlis 
honouitur. 



Tfrra <le 
Bovcs, 



D 



UNDECIMA APRILIS 
positionera penderet intuitus; in medio eorum, Do- 
mino sic praeorflinante, Sanctus sese injiciens Eli- 
gius, Virginem illam aureosuo annulo subarrhavit, 
ac Cliristi sponsam in conspec.tu Regis et parentum 
suorum conlidentissime assignavit. inestimabilis 
grafia Spiritus sancti ! Illico puella, divini amoris 
siiiritu.ili, ut post |iatuit,jam conceptione gravidata, 
spreta omni carnali voluptate, postposita etiam desi- 
derobili succedenlium propagine, imo despectis de- 
lectabiiibus puellaris vita; illecebris, Regi et paren- 
tibus constanter abrenuntiavit, seseque in eorum 
prassenlia beatissimo Pra,'suli Eligio, Domino conse- 
crandam, gratanter commendavit. 

4 Ipse quidem saiictissiraus Episcopus tunc tem- 
poris sanctam Noviumi regebat Ecclesiam; cujus 
exemplo et pra^dioatione quam mulli ab errore con- 
versi, abjectis idolorum cultibus, sub tanto Pastore 
fidem se suscepisse cathoHcara non parum gratula- 
tantur. Hanc igitur benignissima; indolis oviculara 
benignissimus ipse Pastor ovili suo desiderantissi- 
lue aggregavit, cum eam spirituali divinae despon- 
sationis annulo ab activa vita in contemplativam 
evocavit. Sic itaque Virgoegregia, iu conspectu Re- 
gis et Principum, blandas parenlura suorum libere 
abdicans persuasiunes ; Eligium, quem Spiritus 
sancti gratia spiritualem in palrem susceperat, 
omni submota dilatione, secuta est. Ex tam im- 
provisa sancti Spiritus inspiratione astantes stupor 
multus invaserat : pater ejus 6ens quam familiari- 
ter rem considerabat. Rex etiam Lotharitis, nuptia- 
rum subita mutatione, magniticam divinse grafiae 
virtutem nnn minimum admirabatur : ut tamen 
ejusdem Virginis felici apudDominum comraendare- 
tur oratione, benevolam ejus devotionem regali mu- 
nificentia primus ipse iiroperavit confurtare. Assen- 
tientibus siquidem eis qui aderant, dedit ei cum 
oratorio, S. Georgii suum quod Noviomi habebat b 
Palatium ; duas quoque villas, c cum duodecim fe- 
minis ex fisco regali, sub sanctae Virginis regimine 
ad divini cultus subscribi jussit supplementum. 

8 Convenientes itaque in suburbiura Urbis No- 
viouLicai, d in oratorium scilicet quod a Rege sus- 
ceperant, die noctuque Deo deservire infatigabiliter 
elaborabant. Ipsa quidem Virgo, a Sancto edocta 
Eligio, cohabitantes seoura non solummodo praedi- 
catiune, verum etiam multimodo virtutum informa- 
bat exemplo. Secularium etenim conventicula ditfu- 
giens, biduana seu triduana continuabat jejunia; 
esurientibus cibura, sitientibus potutn, nudis vesti- 
menta, cum omnibus liis ipsam egere videres, in- 
cessanter ministrabat : pernox quuque in vigiliis et 
orationibus, pro universali/omnium salute assidue 
Dominura depreoabatur. His et his similibus jugiter 
insisteliat ; et licet adliuc in mundo corpore tena- 
retur, placabile tamen Domino sese liulucaustum 
quotidie mactabat. Tantam dilectae suae Dominus 
perseveiantiam perspiciens, ejus in palam, dum ad- 
liiic fragili raaneret iu corpore, non dedignalus est 
clarificare devotionem ; op*rabatur siquidem Deus 
crebra per ejus incercessionem miracula ; caecis vi- 
sum, daudis gressum, paralyticis sanitatem resti- 
tuebat : qiiodque gratiosius Deo esse crediraus, ejus 
e.\hurtatione infideles frequentius suscipiebat ad fi- 
deiii. Utigitur ad certuin exemplura quibusque fiat 
fidelibus, aemulurum postposita detractione, de multis 
vel pauca pruferemus. 



33 

tradilw sit, eam ex familia de Boves ortam. Sane si 
ibi nalaent Sancla,, vix dubilamus. i/uin i/isias luci Do- 
rntni fm-rint fjus parentes, quos upparel ex sequeutibus 
admodum noOiles fuisse ; an aulem familia de Boves, 
ab Adri/iuo de /a Morliere post opus de Antiquitatibus 
^mhianensibus efjreqte illuslrata, tam sit antiqua ut 
hanc Sanctam sibi arrogare possit, aliis investiqandum 
retinqunnus. 

b Palalium Regis quidam ibi fuisse pulanl, ubi 
nuncest domus Beguinarum : quodabsque fundamento 
ulio proferri censet Montignii. 

c Idem conccdil possc credi, quod hx villx fuerint 
in Vanchelles, quinqiie circiter Uiuris Abba-viila : eo 
quod istic Begninx adbuc haheant aliquas posi^essiones : 
ut videalur aqnoscere, eas venisse in partem boiwrum, 
monastcrio S. Gudebert^ olim attrihntorum, et forte sub 
novo institutosaiictimonialibus e.ttinclis successisse. 

d Ad portain olim Castelii diclam, qnx tunc fuit 
prope euni iocum, ubi nunc siint putei infore (rumenta- 
rio. 



AUCTOBB BAT- 
BODO KX US. 



CAPUT II. 
Miracula S. Godeberlx viventis. 



ANNOTATA. 

a Fartassisin terra, scucastro Bova,si;ii de Bovis, 

vel Bobarura, aut etiam Bothua, rii/i/oBoves, ilistante 

dunhus ciiciier ieucis Amhianis, titulo Buronalus olim, 

nuiic etiam Marcluonatus insigni : uiide iiata vulgi 

Jpriiis T. II 



icamus ergo quod prius memoriae occurrit, qua- 
tenus tidelium, quos audire contigerit, curda cor- 
roborentur; frontes infldeliura durissimis miraculo- 
rumejus lapidibus cunterantur.Cuntigitejus in tem- 
pore, sicexigentibus plebisNoviomicie peccatis, pes- 
tiferura in eadem civitate gladium desajvire morta- 
litatis : ira enim implacabilis a Deo egressa, indige- 
nas illos circumquaque devastabat, parentes cum fi- 
liis, sponsos cum s[ionsis, domiuos cum domesticis 
ince.ssanter enecabat; et tam in potentes quara in 
plebeios immoderategrassabatur. Fugiebantcireum- 
quaque qui evadere poterant ; jamque, maxima ex 
parte subtractis habitatoribus, vacuae in civitate 
dumus quamplures remanserant. Tantaa huic mise- 
riae infeliciur, proh dolor! Successit miseria, cum 
omnibus metu mortalitatis exterritis, inhumafa 
mortuorum corpora projicerentur : qui enim nior- 
tuum sepeliebat, raortuus subitoet ipse sepeliendus 
mo.t eflerebatur : de imminenti sibi mortis periculo, 
nenio prorsus desperabat, cuicumque mortuum 
quenipiam sepelire seucoutingere contingebat. 

7 In mortalitatis tanto periculo, Virgo insignis 
Godeberta, universalem attendens dolorem civium, 
universali Ecclesiae triduanum jejunium indixit ; do- 
cens eos onitionibiis lacrymabiliter insistere, jeju- 
niis eteleemosynis indignationem divinam placare : 
Quia, inquit, sicut aqua extinguit ignera, itaelee- 
mosyna estinguit peccatura. Et docebat eos Virgo 
egregia salutarera Ninivitarum posnitentiam, quo- 
modo in cinere et cilicio positi, per jejuniorum et 
orationum mj-steiua, divinaj maledictionisjamjam 
superse imminentem repressere sententiam. David 
quoque Regis, qui secundum cor Dei Deo ipso teste 
inventiis est, admirabile illis recitabat exemplum, 
quam facile, per pa*nitentiara perpetrati adulterii, 
susceptus sit ad reraediuin. .\djiciebat etiain Petri 
negationein, Latronis in cruce confessionein, lugu- 
brem peccatricis Maria: lamentationem. quam facile 
lacrymis poenitentialibus factioiiuin suaruin prorae- 
ruerint reraissiunem. His et aliis gluriosai Virginis 
respirantes exhortationibus. permaxima devolione 
triduum illud suscepere jejunii : et statini, meritis 
ejus et intercessionibus, pestiferum illum mortalita- 
tis gladium pia Dei gratia cessare fecit. 

8 Paucis postmodum diebus eadera Virgo (utpo- 
pote qiia; nimis austere teneram suam raaceraverat 
carnem) molestissimaracorporis sui decidit in infir- 
mitatem : sicut inulroties a coutingit eos, qui quo- 
quoraodo assuetis desuescunt dapibus, diu tabescere 

S seu 



Grassante 

Noviomi 
peste 



pirmtentiam 

pr.rdicat 

Godeberta, 



et tuem 
tottil. 



34 



VITA S. GODEBERT^ VIRGINIS. 



AUCTORK 
HATDODO 
BX M». 

yHgrotaiis 
Ccdrbrrfa, 



f)rassanti 
ad templum 
incendto. 



oppom SF 
]ubct, ct 
ftammam 
sedal. 



cjrcam iUumi- 
nat. 



€t turbulen • 
tam excxcat 



multis aliis 

miraculis 

ornala. 



a botiortfm 

remuRcratore 

Deo, 



. seu subito corrumpi. Jacebat ergo Virgo fessa in 
lectulo, verum toio ad Dominum mentis desiderio 
respirabat : pravida qiiidem corpore. spiritii tamen 
alarris in Dei semper laudibus perseverabat. Conti- 
git hacejusin infirmitate circa S. Mariffi principalem 
ecrlesiam inopinatum ex improviso erumpere incen- 
diiim, et ejus subitanea excursione tolius ecclesiae 
oinne penitus exuri ornamenluni. Flamma circum- 
volans omnia diripiebat; cujus ante faciem, quia re- 
sistere non poterat. fugiendo sibi unusquisque con- 
sulebat. Omnia penitus huic subjacebant periculo, 
dum jam alia ciinsumpta essent. alia nihiloniinus 
absumeiula irruenti remanerent incendio. Givitatis 
indigenis, ut praedixiinus, cinumqiiaque ditfugienti 
bus, sanctaeVirginis Marise materecclesia [desolatal 
remanserat : quam devotissiinis Deo lacryrais, (quia 
jam flamma eoruin superior erat viribus; tristis ad- 
modum populus Deo soli comraendabat. Tanto plo- 
rantium gemitu fmota] Virgo Godeberta, gravissiraa 
licet inlirmilate premeretur, jussit tainen se in ca- 
thedra deportari, ao contra inceudii violentiam, 
quocumqne se fiamraa impingeret, contidenter depo- 
ni. Deposita vero in ipso propefiammiferEe voraginis 
incendio. cum multijara de ipsius vita desperarent, 
sanctEB Crucis signum, quod omnibus in periculis 
saluljerrimura noverat, confidentissime opposuit : 
et statiin illa vastatio extincta est. 

9 Accidit alio in temporec.-ecam quamdara Trau- 
siricain iiomine, ad sanctam devenisse Virginem, 
quatenus pie ejiis intercessione oculorum, quod ab 
infantia perdidit, temporale recipiatlumen. Cuinque 
spe certa. sua pro illuminatione, lacrymosis insiste- 
ret precibus ; Virgo egregia, praemissis Deo interces- 
sionibus, super oculos ejus nianum iraposuit : fac- 
toque leviter sanctajCrucissigno, ad ejus orationera 
miserationis divinse optata propitidtio, corporale illi 
lumen restituit : sicque factum est, ut dum visuni 
temporalera reciperet, spirituali quoqueanimas vivi- 
iicatione animata, oinni postinodum vitas suse tein- 
pore apuil illuiuinatricem suaiu Deo inibi deservi- 
ret. 

10 Hoc itaque modo Trausirica hxc illuraiiiari 
proineruit ex devotione : Vulgudis autem, de qua 
niodo dicendum est, pro inobedientia, interniinabili 
ab eadera Virgine multata est excajcatinne. Hasc si- 
quidem Vulgudis in ccenobio S. Godeberta; Deo se 
devoverat: verum animi sui niinis inipatiens, con-- 
tenliose se adversum alias et irrevereiiter liabebat. 
Ea de causa frequentius asancta castigata, Virgine, 
contra eamdem ipsam tumulentuose rixabatur, etin 
conspectu ejus turpia nimis et inaledicta verba lo- 
quebatur. Sancta vero Virgo, nimia stiiltaj illius 
coramota stomachatione, cum eam incorrigibiiem et 
obedientiM; stiraulo irreverenter recalcitrantem per- 
sensisset, die quadam, in ip.so ejus rixaruui tui-pi- 
loquio, in faciera ejus admodun, irataexpuit : et 
statiminfelix illa, oculorum Inmineamisso, omnibus 
vitae sua; diebus casca pennansit. 

H His et aliis miraculorum relalionibus Virgo 
ha.>c ubiqiie divulgabatiir, et ejus celeberrima opinio 
longe lateque difiimdebatur ; unde ad eamexlongin- 
quislerrarum partibusinulliludo multa languentium 
confiuebat, quibus Virginis sancta intercessione 
raultimodai sanitatis beneficiura benignissima Dei 
miseratio ministrabat. Poteslis siquidem ex his 
conjiceie, qua; ad nostrani pervenere cognitionein, 
Virgineni hanc et alia quam multa perpetrasse raira- 
cula, quaj liuinanara jam excessere nientionem. 
Quamquam autera nos lateat. soli tameii Deo vera 
ejnscognita est devotio ; qui vitam ejus mortalera 
imraortali a;ternffi perpetuitatis rerauneravit prffi- 
raio. Pers]iiciens nempe Dominiis dilecta; sua; spi- 
ritum immutabiliter in sancta; fixum proposito reli- 



gionis, ne qua ulterius malitia immutaret cor ejus, 
nevealiqua ficlio animara illius deeiperet, de terres- 
trihuseamad coelestia, delal)ore.idrequiem,de tempo 
ralibus miseriis ad feliciialem perpetuam evocavit; 
ac corriiptibili e:im hiinianae fragilitatis corpore 
clemenler denudans,animam ejusincorruptibili An- 
gelicic societatis indumento clemenlius adornavit. 

\i Sic itaque sanctissima Virgo Godeberta, ter- 
renap inhabit;itinnis feliciter expleto tempore, cum 
sancUirum choreis Virginuin iiiccelestisparadisicol- 
locata est annenitate : ibi Domino cumceterissanc- 
tiscanticum novum exnltanterdecanlat : ibi fiiliirum 
judicii diein voto fiduciali expectat. Liceteiiim ipsi 
Arcliangeli diem illain tremere ac contremiscereha- 
beant;ad Iiuniana; tamen, nonsuae, perditionis cora- 
patientes trement sententiani. Hunc ergo, ut praj- 
diximus, termiiium Virgo haec jam Deo sociala ex- 
pectal; et pro nostris criininibus incessabiliter 
Deum in coalis exorat. Sepulla est itaque egregia 
Dei famula lertio IdusAprilis, in Oratorio B. Geor- 
gii, in ecclesiaqua; modo dicitur Sanctorum b Apos- 
tolurum, ubi et corpus S. iVIomraoleni ejusdemcivi- 
talis Episcopi honorifice sepelierunt. Multa ibideni, 
sancta intercessioneejus, infirrais etegentibiis pra;- 
stanttir beneficia, ad laudem et gloriam nominis 
ejus, cujus honor et imperium siue fine perseverat 
iu secula. 

ANNOTATA. 

a Ita ex coiijfctufa corrcjcmiis : in MS. lcyatnr, 
Multoties quidem contigit eos qui quomodo assuetis. 

b Aii ergo, s/ Vitx aiictor liullmdus.fatebimur post 
ablalum ab illu ecclesia S. Gotleberlw corpiis, i/isam 
jirimiiin ca/iisse ab ea nominari>. Non erit quidem ab- 
sonum, ii( successn tcmpori.^ collapsa ecclesia poslea 
fueril sitb S. Goiieberix nainine restaurata el consecra- 
la, tjuuiniiis priJein ibi desiissetassercari corpus : fale- 
mur tamen coiUrurium inderi eontiriieiitius ; ideoque de 
prtina S. Godebertx Translutwne dubitavimus, an non 
esset longe se.rius fucla, puta seculo xiii cum txderet 
Canonicos suo ex corpore semper allegare quatuor, in 
diversa ecclesia minutruturos . 

CAPUT 111. 

Miracula ad seputcrum S. Godebertx facta. 

T erum ne :iliquis de coelica Virginis hujusdifiidat 
reinuneratione, miracula et jam illa, qua> a Deo ad 
sepulturam ejus perpetrata sunt, non renui.iius 
scripto coinmendare. Contigit siquidero post ejus 
transitiim, Agildrudem, ab infantia ca;cam, cele- 
berrimam sancta; Virginis famam audisse. et quod 
dealiis audierat de seraetiiisacertissime sperantem, 
non sine multa diflicultate, Noviomum devenisse. 
Cumque oratorium, in quo Virgojacebat, ingressa 
fuisset; ab illis qui aderant, se deduci exegit ad tu- 
muluni, ubi beata; Virginis corpus audierat esse se- 
pultum. Quo cuni pervenisset, diu illatrymuta in 
paviniento, gravibusexorab;it suspiriis, visum.quem 
diu amiserat, sanrtae sibi Virginis precibus a Dorai- 
uo reirapelrari. Nec mora, quia fideliter oravit. et 
111 oratione de Dei gratia et S. Godeberta; piitenti 
virtute non desperavit ; ea interveniente, corporali 
visu nieruit illuniinari. Nec vero corporalibus so- 
luin, verum etspiritnalibus eam oculisnon diltidimus 
illuminatara ; cuni eam onini postmodum vila; suae 
tempore, in eodein loco, regnlarem cum aliis iii Dei 
servitio audieriraus percurrissedisciplinam. Sicque 
Deo annuente tactum est, ut diim lumencarnale de- 
precaretur, spiritualibus quoque animao oculis, Vir- 
ginis hiijus intercessione, illuminaretur. 

14 De Audemia quoque nun uobis videtur priB- 

tereuudum 



transfcrtur 
in ccctum ; 



corpus 171 
S. C.eorgii 
sepclitur, 
h 

E 



.id sepittci uir,, 



ittiniiinatin 
c.rca. 



UNDECIMA APRILIS. 



35 



crigttur 
jmratytica. 



QCiitorum 
atlntqo ab- 
stergUur, 



omnilms 
membris 
capta;. 



saititfts 
rettiiilur. 



Luc 10, 16 



Cctehrtttur 
tlies tiinii' 
versurius. 



tereundiim, quoraodo deVico RauRia a illuc delata, 
ad ejus curata fuerit sepulcruin. Haec nempeab in- 
fantia tamriuam paralytica toto dissoluta cnrpore, 
ut sancta; Virginis tam celebrem audivitopinionem, 
ab amicis suis, quibus pro diutina infirmitate jam 
tsedioerat, suamvix illuc impetravit dpportationem. 
Portata tandem ad prajfatam basilicam, jussit se 
quam propius possent ante santae Virginis exhiberi 
pra;sentiam. Quoimpetrato, reptansutcumque pote- 
rat in pavimento. toto cordis et oris Virginem sanc- 
tam interpellabat desiderio, quatenus per ejus sa- 
cratissimam intercessionem moribundae paralysisa 
Domino mereretur curationem. Cum siibito basibus 
suis valitudinem redditam persensit : validaque 
effecta, suis ipsius pedibus, qiiae vehicnlo venerat 
alieno, admodum gratulahatur reverti. 

15 Gislegardis etiam iUuininatio inodo memoriae 
occurrit : qus cura ab infantia oculorum csecitate 
multata esset, Virginis bujus interveutii visum re- 
cepit. Stillante nempe :ib oculis albugine, quae ab 
ipsis crepundiis tenebrosam ociilis ejus prietenderat 
caligineni, suh universali astantium aspectu, exhi- 
larato vultu gratuitainante sepuliTiim Virginis sus- 
cepit illuminationem. 
[ 16 Sed nec Imperise cujusdam, qiiae sic nomina- 
batur, curationem t.acebimiis ; quje fere .ab ipsa re- 
suscitata est morte S. GndebertEe intercessiimibus. 
H;ec qiiidem jam pr.emortua, omnia pene cnrporis 
amiserat otficia : visus. auditus, lingiiae quoque f;i- 
eultas fere jam ex toto ei defecerat : et iit omnia in 
brevi concludantur, in lectulo tamqiiam abnrtivum 
quoddam jacebat. Cognitis eigo tantis hiijus Deo 
devotffi rairaculis, ad ejus orationis memoriam exhi- 
beri se irapetravit. Quo cum allata fiiisset, secus 
san-;tam illius sepulturam projecta, suum quoquo 
modo poterat Virgini sanctae commendabat deside- 
rium ; tantae su* passionis a Doraiuo per eam ali- 
quod suppliciterimmurmuransremediuin. Quid age- 
ret?Corde suspirabat, oculis lairyniahatur ; ore 
vero, cum ad plenum verha formare nequiret, inter 
prfecordiales gemitus ululare potius (]uam loqui vi- 
deliatiir. Verum, cessante cordis lingua, quantam- 
cumque poterat praeferebat devotionem, et motu 
potius interiori sanctam Virginis super debilitate 
.sua solicitabat intercessionem. Tautam pr.-em-rtua; 
illiiis Virgo perspiciens inslantiara, felici apud Do- 
miniim intercessione, invalitudiuis ejus impetravit 
resoliitionem, et iufelicissirao raiserriinae illius cor- 
pori diu "ptatam restituit sanitatem. Mox etenim 
quse paralytica diii jacuerat, himen oculorum, audi- 
.. tuin aurium, lingu;B quoque recepit ahsolutionem : 
et sic pratias Deoet sanctos reddens Virgini, adpro- 
priam incoluniisreversa est raansionera. 

17 Tfedet vos forsitan, dilectissimi, tot ettanta 
sanct;e miracula Virginis audire : Veriimlicet vobis 
sint fastidio, Dei taraen et Sanctorum nos raagnalia 
cundecet non tacere. Ipse etenim Deus, per quem 
omne sanctum sanctificatur, se in Sanclorura sus- 
ceptione seu abjectione suscipi seu abjici Evangelica 
vore testificatur, dicens ; Qui vos spernit, et me 
spernit : qiii vos recipit, me recipit. Oportet ergo, 
Fratres, ut et;iiilitagratauter, retiueatis, et qiiae ad 
huc adjicienda ;uut hilari ;inirao et iiitente susci- 
pi:ilis. 

18 Inter haec et alia qu;pdain quae per eara Deus 
operatiis est, anuimlem cyclum contigit revolvi, et 
diera anniversariam, qua ex mundo Virgo sancta 
transierat, fideli populo repriesenlari. Dieinillain 
qua etquantaexultatione susceperiut, qiia et quanta 
devntione celehraverint ; neque meditationi nostne 
ad pleniim recogitare, neque imperitia; nostra; ad 
visiim cniicpssum cst exphinare. Quis enim tantur' 



populi conventum, quis eorum qui conv 



enerant de- 



votionera et lacrymabile gaiidium, quisve spontineas D 
explicare oblationes posset eorum? Videres undique 
promisoui sexiis [lurhas] conciirrentes tamquam 
apesadalvearium.Clericorumordines, Monachorum 
congregationes, turbas quoque Virginum, omnem 
prorsus iitriiisque sexus conventura in earadem con- 
fluere laetitiam, unoqueanimo ac pari consensu Vir- 
ginis s.anctae fehcera solicitare memoriam. Facto ita- 
que solenni Missarum Officio, post raultiplices Den 
et Virgini redditas actiones gr.atiarum, universi ad 
propria reversi sunt. Custodes etiam ecclesiae, om- 
nibus fere himinaribusextinctis. cum ostia ecclesias 
clausissent, hora competenti suara egressi sunt ad 
refectionem. Post refectionera vero quam plurimis 
eorum, ut gratias Deo ex debito referrent, ad eccle- 
siain illara reversis ; utjanuas ostiarii aperueriint, 
lampades cura cereis, quas in conspectii omniura 
extinxeraut, oranes divinitusinflammatasreperiunt. 

19 Superhoc Dei et sanctae Virgiiiis miraculo 
multus erat plausus omnium : in earadem omnes 
confluebanthotitiara : uno et eodem animo, unanimi 
et pari consensu ad Virginis sanctie concurrebant 
oratnrium : raentis eadera devotio, idem et universale 
pro ineffabili Dei beneticentia ciinctis inerat gau- 
diiira ; intrantibus aliis, aliis regredientibus, una 
omnes consolatione ad laiidera divin.ara sese invicera 
cohortabantur. Retr;ict:ibant alii sanctae Virginis 
meritura : suspirahant alii divin;e recorapensationis 
admirahile dnnum. Ille nimirum, qui januis clausis 
ad discipulos intravit, obseratis etiara nunc fnrihus 
ingressus,perlampadiim inflammationera, Virgiiiein 
haric unam earum alisque dubio esse declaravit, 
quas suos ipsius testiraonio acceiisis larapadibus 
Evangolicus ille sponsus seciim ad nuptias intro- 
duxit. Nec solum hoc Virgini suae largitus est, 
verura eosdem cereos ac lampades, absque aliqua 
cerae diniinutione vel olei, septera illis subsequeiiti- 
bus diehiis, subtotius populitestimonio ardere mira- 
hiliter concessit b. 

20 Eodem inloco raultafleri miracula frequenter 
audiuntur, qucesiiiassiduitate, sicut plerumque tieri 
snlet. partim menioria excidisse, partira viluis se nos- 
cuntur : qua; tamenoccurrunt memoriae nostrae, ves- 
trae fraternitati nos nonpiget renotare. Hiec eadem 
heatie Virginis fama celeberrima, quje alios quara- 
plures excitaverat, ad aures paralytici cujusdam, 
Gregnrii nnmine. ilelata est. Hic quidem adeo para- 
lysis morbodissnlutus langueb;it, utnec quidera ma- 
niira vel pedem raovere posset ; imrao corpore jam 
praemortuo, in solo vix ejus pectore vitahs spiritus 
anhelaret. Nisus tamen quoquo modo repere per 
terram. vix tandem .ad desideratara saiictissimas 
Vii-ginis pervenit sepulfurara. Miilta ibi cuin devo- 
tione niultos fundens rivulos lacrymarum, per sanc- 
tae Godehertae Virginis raeritum, invahtudinis sua; 
efflagitabat medicameutum. Cumque in geraitu et 
lacrymis, usque ad vesperam flens et ejulans, iude- 
fesse perseverasset; pio sacratissimae Virginis olj- 
tentu in moraentn corporis totius sanitatem pleuam 
recepit, acsi nullam umqiiam laesionem pertulisset. 
Lacrymahantur oranes pne gaudio, quia quein fere 
siispicab intiir exanimem, ambulare videbant sauum 
et incnluniem.SjiI nec illud praetereunduraputaraus 
quod (le Harveo c per Virginera hanc tiictum mira- 
raur. 

21 IpsequidemHarveus,multatusoculis,multasii- 
per hocperagraverat loca Sanctorura.ipsorum etiam 
eade caussa adierat or.itiones Petriet Pauli Aposto- 
loruin; .aliquotque diebus ibi expectatis, cum uil 
sibi prnficere .sentiret, infecto negotio tristis ad 
prnpria reped.avit. In tenebris itaque et fere iii iini- 
bra inortis residens, dies suos lugebat; quippe qui 
cuin aliis (juia videbant inhabitans, ad auguientum 

dolcris 



ACCTOHB 
HATDODO ' 
EX MS. 



et extincla 
jiost Officium 
tuminaria. 



tiivinitus 
reaccensa 
inveniuntur, 



cum mae/no 
plausu poputi, 
E 



ac tota se- 
ptiduo ardent. 



Sanatur 
purutijticus. 



Utttiniiifilur 
cxc^s. 



VITA S. GODEBERT^ VIRGINIS. 



ArcTORB 
RATDODO 
BX US. 



aUa plura 

miracula 

ttimt. 



JlfiUogus. 



A doloris sni Itimen eontm retractabat. Peragratis 
ergo, ntprmiiximus, miiltorumSanrtoriim or.itoriis, 
ejiisdem riesiderii caiissa dpvote ad Virginis hujus 
memoriam pervenit. Ibi tidei fervore siiccensus, 
extensis in roelum maiiibiis, in abdito cordis illud 
Davidicum decantabat, Dominiis, iniuit, salus et 
illuminatiomea.Ex toto corde adsaiictissimam con- 
versus Virginem. siiam ei atlentiiis commendabat 
devotionem. Exaudita est crgo et in hor devotissi- 
ma sanct.T hujus Virginis interventio ; et ad ejiis 
supplicera deprec.ationem Harveus, quia fidcliter 
in oratione pr?estitit, non est fraudatus a rtesiderio 
suo. Simt et alia multa, Carissimi, Virginis hujus 
mincula, qua>, sicut diximus, ad nostram non per- 
venere notiiiara; veriim super manifestis et incogni- 
tissanctissiiiiamnos Dei opportet colhiudare magni- 
ficcnfiam, qui, per imitabile fragilioris sexus exem- 
pliim, t.am fragiles ad astern:cvitieincessanter in- 
vitat prrcmiiim sempiternum. 

2^ Nos itique, fratres, qui licet corporalibus 
utamiir oculis, ca>ci taraen sumus in anima; qui ter- 
restribus niniis intenti, prave postponimus cosles- 
ti.T ; qui temporalibus inhiaiites, nihili pendimus 
B spiritiialia ; jam vel sero hvijus Patrouie nostrse, bea- 
tissimaj videlicet VirginisGodebert», virginitatem 
sedulo imploremus : utque apud divinam, cui infa- 
tig.thiliter deservivit, majestateiu, pro nobis suppli- 
citer intercedere dignetur, retractemiis devotam 
in Dei niniiilatii Virginis hujusinstantiam; adraire- 
mur cjus precibus acclinem, ut ita dicam, Salvato- 
ris noslri cleinentiam. Audivimus modo qui.-iCcecus 
liic Harveiis.cum super ca;citate sua nihil aSanctis 
impetrasset Apostolis, per hanc tantatn Virginem 
visuni recepit ; credamus et nos per eamdem, cor- 
dium nostrorum cajcitatem, si bene qufErimus, a 
Deo vete illurainari. Andivimus paralyticum Gre- 
goriiim, paralysis su», hac mediante suscepisse re- 
medium ; credamu&etnos,siexcordepoenituerimus, 
per eam sanandos,qui oranibus, proh dolor! aniraae 
destitiiti ofliciis, viara incederepigritainurvirtutum. 
Legimus l.atnpades. quas in ejus extinxerant orato- 
rio, subito igne inflrimraatas ; credainus et pro cer- 
to halicainus, spirituales animarum nostrarum tene- 
bras, hac iuterveniente divinitus posse inflarnmari. 
.lara vero, dilectissimi, corda cum manibus ad Do- 
niinuin erigamus iii vera confessione, et in indissi- 
mulata pujnitentia precibiisqiie multimodis fac-iem 
ejus prajvcniamus ; quo Vii-ginis hiijus meritis, 
quain nobis proposuit in exeniplum, qu;uqiie pro 
ejusvera dilectionecarnaliumabdicavit fa^deraniip- 
^ tiarum, gravi nos exutos corpore, unigenito filio 
suo Christo Doraino nostro concorporari concedat, 
in cfplesti collegio sanetorum Angelorum, per eura- 
dem Christum Domiuum nostrum. Amen. 

ANNOTATA 

a Iln Lwlov. de MoMignii, cui in nomendatione 
hci, III NoviomensidimccHi !.iti, magis credemlum puta- 
renms, qmm Surio, Rmgiam scrilienti : sed qtiia 
avibiijua est ccciraflnnnslri scriplio, ct ipse in anvota- 
tionilius msqunni indicat ubiiiam locus liicsit, veremur 
ne ^que ei itjnolus is fiterit. 

h Surius. qui miracitlorum hiijuscapilis mrrationem 
valde constrinrerat; deinceps paiicas lineas solum liabet, 
etsic totain narralionem absolvit. 

c Uem Snriits Harneum iMcal : ecgraplmm nostrum 
semel iternniqiie Haureum. 

APPENDIX 

Translatio S- Godeberlx in capsam argm- 
tcam anno 4 504. 

ijloriosus Deus in Sanctis suis, et in majestate 



D 

Sicut Dtus 



quosdam 
tamen hono- 
rat tmpen- 
S.US ; 



sic et Eccle- 
si,T suos 



qitare Clerus 
Novioineiisis 
E 



mirabilis fciijns ineflabilis profunditas prudentias, 

nnllis iiichisa limilibus, nu lis comprehensa ter- „,„„„ ,. 

niinis, recti censura judicn ccelestia pariter et sanctos, 

terrena disponit) et si cunctos ejusministros an- 

cillasque magnificet, amplificet, altis decoret ho- 

noribus; illos tamen potioribus attollit insigniis 

dignitatum, et praemiorum nberiori relributione 

prosequitur, ne dura quos excellentiores ac inter 

ceteros digniores agnoverit coiiimendaveritque me- 

ritoruin ingentioruin copia, verum etiain quus suis 

fidelibus eoruinque ffiterna; saluti providentio- 

res ubilibet terrarum elegerit ac prnpcnsiores. 

Sic et pia mater Ecclesia, ejus sacra vestigia prose- 

quens et exeraplo ducta laudaliili, licet universos in 

regnis coelestibus constitutos studiis honoret solici- 

tis, et sonoris eft^erat praeconiis ; iUos tameuinaxi- 

me, quos aut Patronos habet assiduos, aut quorum Paiioim : 

apud se sacra custodit ac veiieratur piguora : ut- 

pote in quilms, su:e necessitatis ingruente periculo, 

salutis ac spei anehoram nihil hajsilans reponit et 

collocat. 

24 Hinc magno matni^oque consilii fulciraento, 
hujus insignis Ecclesi» Novioinensis Cleriis, divino 
spiritu et piffi devotionis afl^ectii illustratus, suaiu 
gloriosam patronam, margaritam Christi pra^fulgi- 
dam ; Beatissimam Godebertam, transferri sategit 
hoc Incarnationis Dominicse auno raiUesimo quin- 
gentesimo quarto, tertio Idus Aprilis, regnaute in 
Francia Ludovico xii, de fheea lignea, vase quasi 
tesleo, in pra^fulgentissimiira inauseolum, totapu- 
ri.ssiuii argenti massa deauratum, rairas pulchritu- 
dinis opificio, iconaruraque coelesfium divina po- ™'"/""S. 
tius arledecoraliim; ut ab arcliitectis et artificibus focitTma- 
suminis indnbiiiin verfatur anopns materiam, an gniflcentiu: 
ipsa massa opificiura excellat et superet. 

25 Ad tara pra?clarum etm.ignificum Transhitio- 
nis decus et spectaculum, cura Veiierabilibus Dio- 
coesanis Abbatibus, astiterunt non raodicfe reputa- 
tionis Clerus, nubilitatis utriusque sexus copianu- 
merosa, inferiurisque plebis affluentia densissiraa : 
et a voltis a sursum, et a pavimento undeciimque „ 
deorsum avidissime, circumspicientes. Quod per Juxta s. 
Reverendum in Cliristo Patreiii Carolum b pr,efatae ^''S'<"u. 
Noviomensis Ecclesiae Episcopum, tractabafur rays- 
teriura; ut quie tam sancta et Deo gratafnerat, ve- 
lut alfera Judith viduitatis induinento exuta, ad 
spoiisi Beatissirai Eligii latus et dexteram assumen- 
da, in vestimeuto jucunditatis et laititio! astaret ; 
aut tamquara Regiiu in die desponsationis sua; a 
dextris Regissponsi, in vestitudeaurato circunidata 
varietate, feliciter, gloriose et perenniter resideret; 
tamtamque lucernam super caiidelubrum in dorao 
Domini fulgenteni videant et agnoscant, ad dirigen- 
dos pedes suos in viam pacis, universi, qui ejus- 
dem Deo pra^dilectajVirginis meritis et interventio- 
ne confidunt, pra;stante Doinino nostro Jesu Chris- 
to, in quo est salus et vita et resurrectio nustra, 
qui vivit et regnat in secula seculorum Amen. 

ANNOTATA. 

a rulgari Fiancico voulte : videlur auiem volta 
a volveudo, quasi vuluta, dici arcuosiis fornix. 

b j^liiiio 1301 electus Episcopus Carolus et se- 
quenticonsccrattis, suo ex fratre nepoti Joanni de Han- 
gest Episcopalum resignavit anno 1325, sola adminis- 
tratione sibi reservata, quam tenuit usque ad an 1 528, 
Boni Episcopi coijnomen apud siios prmneritus. itaSam~ 
martliuni. 



DE 



b 



DE S. GUTHLACO PRESBYTERO, 

ANACHORETA CROYLANDIyE IN ANGLIA. 



ANNO 
nCCMV. 

S. Gufhlacus 
nafus an. 
(17 ;j 



ingrpssus 
monastCTium 
an. b97. 



Croyfandix 
anackoreta 
an. 099 



iiiortuus 
an. 714. 



Vitam scri- 
jjsi/ er certa 
scientia 
cowvzis 
Felix, 



nnn tamcn 
mnnachus 
Croijlaudien- 
sis. 



cui pnsterlora 
scripta perpe- 
ram tnbuun- 

tur : 



voii etlam 
S Fefix 
Fi> .sc. Oricii- 
tatium An- 
gfnnnn, 



Infer ilhi<:trioi'i's Fcctesinz Occidcntalis anncliorelas 
rniiTiuit S. Guthlacus, e regia Merciorum apud 
Aiigla-Snxones stirpe oriundus : quem, circiter 
anniim Cliristi dclxxiii prognatum, exccpit dicti 
regnl Occidcnfnlis plagOy et in streminm virmn edu- 
r.avit; vtdifqiic oc!o seti novem annis cinn vicinis Brito- 
vihus seu Cnmbris,in ItodicrnaWalliadrgcnfihns, arma 
tractantrm, et de hosfe suo frrquentes victorias repor- 
tantrm. Annos nafus viginti ct quatuor, ciren annum 
Dcxcvii. Cliusti miles fulurus vizil in antiquo Repo- 
niensi monnsterio, vulgo iieppington dicto, atque in 
Cestrensi Comitatu, apud antiqiios Conlanos sito, et 
plurimorum Regum Sepultura nobilitato. Bicnnio ibidem 
transaeto, anachorcsin amans, secessit in insulnm Crog- 
landiam, in Oricntnli Merciorum. difione sitam, et Co- 
mifalui Lincolniensi lioc lempore ndscriptam : ubi post 
annos quindecim peractos, virtutibus et miracuUs clarus, 
obiit, dieyii AprUts, feria quarta hebdomadts Pasclialis, 
a«no Dccxiv, quomodo aufem infra in vita Itahculur an~ 
nus sequens dccxv, ibidem cotnmodius expUcabiiur. 
Prxerat lunc rcgno Merciorum Coclredus Rex. S. 
£ilietredi^liUus :cui posthienniumsucecssitLthelbaldus, 
uti kuic a morte apparens S. Gulhiacus verissimo vati- 
cinto prxdixeraf. 

2 /■ if« S. Guthiaci, paucis posf ohitam ejus annis 
eiapsis, ab auctore coiievo conscriptaest : qui in Prologo^ 
usscrii, se nihil sine certis.sima rerum ge:^tarum inqui- 
sitione de tauto viroscripsisse, eteadem orthoderaia, 
prout a dictautibus iduneis testibus, quus indicat, 
audiverat, depinxisse. Nonien auetons ftiii Fehx, et 
se Cathohcaj Oougregationis veruacutum appeUat. 
Nicolaus Uarpsfeldius in Histona Angltcuna Eccle- 
siastica seculo Hcap. 19 (ic S. Guthlaco agit, et Feii- 
cem, Viix diius auctorein, scrihit fuisae inouachum 
Croylandiensem : quod idem facuint Michuel Alfordus 
in Aitnaiihus Ecclesix Anglo Saxonux, nd annum 714 
num. 5. et passis recentiores, secuti mendacissimum 
apostutam Bnlieum,quiassent Fehcem Crolamiiensem 
ciaruisse anno dccxxx, et prxteeea scnpsisse hbrura 
de Gestis Abbatum Croiaiidiie, cum monasterio recens 
extructo pnmus tanlum pneesset Kenulphus. Ad hxc 
dicit idem Balijeus Felicem scripsissecieXranshitione, 
ejusdem Guthiaci iib. isub hoc initio : Erigite caris- 
simiaures. Quam Instorium Translaiionts infra damus, 
sed conttgU ea anno primo Stepham Reyis et Ckrisfi 
MGX.XXV1. Nec sufficiunt BaUeo ista, qtun addat eum- 
dem scripsisse de miracuhs ejusdem Guthlaci hbrura 
miura hoc exordio, Quudara tempore jucuudaj recur- 
datiunis. Qux etiam miracula tnfra dumus, et conti- 
gerunt suh flnem secuU undecimi et seciUo duodccuno, 
imo amxus xji Stephani iiegis indicalur, td est, Chris- 
ti MCXLvii. Deiuque assent ab eodem Felice scnptam 
Epitomen Vitse Guthlaci hoc initio : Vitara B. Gu- 
thlacL Confessoris, quam eamdem hahemits manuscrip- 
tam, et pnelo appuratam omiftimus, m cujus pr;ffa- 
tione auctor dicit, sl' jubente venerabih Guffrido, alits 
GodetVido ea7n scnpstsse, id est circa annum mcxxx 
aut etiam senus. Joannes Pitsxus de Illuitribus An ■ , 
giiae Scnplonbus, ad annum 730, omnia endrm ex 
Baixo describU, nec videlur ullum Felicis tractatum 
habitisse aut impexisse. 

3 Auxtor indieatae epitomes e^t Ordericus Vitahs 
Angligeua, ctEnobU Uticetisis sive S. Ebrulfi in dicecesi 
Normunnite. Lexoviensi monachus, qiU eamdem epito- 
men historite siue Ecclesiasticx, ad annum usque mcxl 
deducta.', inseruU; asseritque, se in Jngliam profeetum, 
qainque septimauis Croylandiie cummoratum esse; 



et, ex sensu monachorum CroijUindiensium, scribit, 
gesta sanctissimi anachoretre Outhlaci edita esse a 
FeHce quodam Orientfdiuni Anglorum Episcopo, 
nationel^urgundo. rerum Felir ute, Snnctis adscrip- 
lus, vita functus est anno dcliv. id est annis circUer no- 
vedecim, nnleqmm S. Guthlacus nnsceretur. Acta S. 
Felicis Ulust^-avimwi ad diem viil Mnrlii< In hunc 
errorem ahdurtus videtur Ordericus Vitalis cum mona- 
chis Crmjlandien.iibus, quia auctor inscripsit hanc Fitnm 
Allwaldo Kegi Orientaliuiii Anglorum, eumque sibi, 
prae ceterls Regahnm Primatum gradibus, dilectis- 
simnm tradit; ejusque ju>sinnihus et exlmirE' dilec- 
tionis imperii^ obtemperanlem, textum praesentis 
chartulae digessisse. Catholicae congregationis ver- 
naculiim. Qux profecto non scripsisset aliqnis monachus 
Croijlandiensis, cum jnm tuni Ethelb:ildu>: Rex, ut 
infra num. ^*^asserU Fvlix, Sepulchrum S. ('rutlilaci 
miris ornaraentorum structuris, in veneranti;im di- 
vinre potentisR, aedificasset ; imo, utinfra ex Ingulpho 
constahtt, ipsum monasterium Crotjhindiense regiis ex- 
pensis statueret, aut eliam inccpisset construe.re : cujns 
regix magiuficentid: ntxessario fecisset mentionem, si 
ibidem monnchus fuisset. Quisquis ergo iste Felix fue- 
rit, videfitr in regno Orientnlinm Anfflorum vixisse : 
qui, ut Ingulphus aU, de vita ac miraculis S. Guthlaci 
omniaclare, luculente et seriatim pandit. 

4 VUam hnnc hnctenus ineditam pnelo paravimus, 
acceptam ex vetusfissimo codice MS. monastcrii Ber- 
tiniani apud Audomaropolim, ubi monuchus vixit circa 
annum Mc GosceUnus seu Gotselinus et quam pUirimas 
Vitas Snncturum collegit, varias lUustravit, aut cfiam 
stijlo cultiore emendavit. Hanc S. Gnthlaci VUatn pri- 
ntievo sfyio relictain fuisse scimus, tum ex stglo rt alia 
MS. Vua, nohis aBcnedtctinis AngUs Dunco submissa, 
cum qua partem contuUmus; tum ex variis compendiis 
indecanfcclis. Ilorum aUquodhuheinus ex iisdem MSS. 
Duucensibus, et, ut dixijnits pnelo paraveramus : prge- 
termisimus lamen, tuni quia postea reperimus id ab 
Orderico Vitale confectum, et ejtts hislorix Ecelesiasti- 
ex insertum, tum qnia etiam inter Scriptores antiquos 
Jhstonas Normannix ab Andrea du Chesne est vul- 
gatum. Aiiud compendium edidenuH Jonnnes Capgra- 
vius in Legenda AngUx, et Lnttrentiits Snrius ad 
hunc XI JprUis. Inciderat forsan confectam fuisse a 
GuilieUno Rttmesejo, circa annum mclxxx monacho 
Croyltindiensi, quod is trnda'ur vartas VitasSanrturum 
conscripsisse : sed BuUeus et PitSitus ass''ritnt eum car" 
mine heroico Filnm S. Guthlaci composuisse, quatn non 
vidimus. Aliud compcndtum Vit3e cUcitur scripsisse 
Petrus de Blesis J rchidtaconus Batlioniensis, et cla- 
rutsse anno mclx. Hujus exordium a Molano citatur 
his verhis, Qui gesta illustrium virorura. Meminerunt 
^. Guthlaci passtin aiii Scriptores JngUx, MaUnes- 
huriensis, Wigorniensis, Dunelmensis, Ifestmonnste- 
riensis, qui etiam itluslre compendium hujus Vitx ha- 
hel; uitde in suo Chronico piuruna descripsit Joannes 
Brompton. 

5 Omittimus recentiores enumerare, quisua e Siuio 
et Cupgravio potissimum coniraxerunt : ad eos transi- 
7nns, qui ea attigerunt qme post tempora FeUcis pne- 
dieti scrtptoris contigenuit : inter quos prsecipuus est 
InifiUphus Jbbns Croijlandix, in sua Historia sen Des' 
ciiptwne compUala a lemponbus monasteru Croijlan 
diensis construrti, exqiia,ejus verbis servafis, Jnnlecta 
exerpsimus, qux potissimum notUiam culfus, Reliquia- 
nun et miraculorum S. Guthlaci confertoU. Hissubdi- 
vtns historiam franslationis anno Mcxxxvi/ac^r, W con- 

jutigimus 



sed horum 
Regi est Vita 
af> aliquo 
ejus subdito 
dicata. 



editur ex 
M.iS. 



Compendia 

Ordcrici 

Vitalis, 



CfipfjravH 
ct Sijni, 
F 



an Guitielmi 
Rameseii ? 



Wcstmona- 
steriensis. 



/iroviptoni. 



Eduntur 
anafecta 
ex Ingutpho. 

ffistoria 
Traustationis 
el miraealo- 
lorum. 



A 

AICTORB G. H. 

Culfus sacer 
ex anfiquo 
Mtssali 

ct MarlyrolO' 
Oiis. 



38 DK S. GUTHL.VCO 

juugimus miiuculd potissimnm seciilo xu mnilis S. 
Gnlliliici imlrala : qux ilamiis cz MSS. a Bciicdutinis 
Anijlis Diiacd missa ct communicata : vcriim pw ca sint 
anctiire cmscripta, nescitm; ex quilms omnilnis anliijuus 
cultiis S. Guthlaco exliibilns constat. Fiiimus nnno 
MDCLXii in cwnobio Gemeticensi, nc repcrimus ibulcm 
MS. Mi.^-salc Anglicaiiiim a Robcrlo Arcliicpiicopo 
Cantuariensi donalnni circa anniim ml, in quo tubula 
jirxfiiiiliir Pasclialc temjius iiidicans ab ipso millcsimo 
aniio. In hoc Missali cullvs et veiicratio S. Guthlaci 
jnxscrihitur ad hiinc xi Aprilis : cjiisquc palriicinium 
in L taniis adjunclis implaralur. In antiqiio Miirhjro- 
loijio il/.V. Vllrajectiuu ecclcsix colieqiatx S. Muria- 
recoliintur plurimi Sancli Aniilicani, cl ad buiic xi 
Aprilis ista traduntur : In Britannia depositio S. 
Guthlaci Confessoris Cliri.-ti et Anaclioretae. qui 
pro Christo inulta et inaudita tormenta a malignis 
spiritibus perpessus, ad ultimuni eoruni inuchina- 
nienta .-iiiperans, in optima conversatioiie migravit 
ad Ditininuni. Mcmoratiir in antii/uissimo Kalcndario 
prxfixo Conipultii Eccksiastico MS. Bcdx, et variis 
Martyrolinjiis, tam nianti.^ci'ip'.is ([uaui prxU cxcusis. 
Item apud Grcvcnum et Molanum in additionibus ad 
Usuarduni. In Marlyroloijio ctium Amjlicano, ct ino- 
nasticis M'ionis, Menardi, Dorgani, Edoitardi Miiiheiv 
et Bucclini. Colijanus agil dc S. Guthlaco dic v Fc- 
bruarii iid Vitam S. Indracli, quasi ad hiijus sepulcriim 
acccpi.isctscienliani infusain. Vcruin id titnc Vijccititiis, 
et QslcndiimisS. Gnthlaciimoctoginta atit pluribus nnnis 
anle S. Indraclum vila functum esse. 

VITA 

Aiif lore Fclice coasvo. 

Ex pervetusto MS. Berliitiam cotlato cum 
editione Aclieriana. 

PROLOGUS AD REGEM a ETHELB.aOUM. 



1 



Attctar lC' 
miilntcm 
sttjli ej:cu3at. 



Pt oblrecta • 
torcs repre- 
Itcttitil : 



n Domino doininorum domino nipo, mihi proe ce- 
teris regalium priinatuiim gradibus dilertissimo, 
Athelwaldo Regi. orieiilalinm Anglorum rite reg- 
mina rogenti, Felix Catliolicie Ci.ngregationis i i'er- 
naculus, perpetua; prosperitatis in Chri.sto salutem. 
Jussionibus tuis ohteraperans, libellum i|uem de vita 
Patrisheala; inemorias Guthlaci componi priecepisti, 
simplici verlioriim vimine texlum, absi|ue procaci- 
tatis imprudentia institui. Ea tuinen fiducia corain 
obtiili, ohsecrans ut si nllatenus (ut fore arhitr.ir) 
illicvitiosussermo aureseruditi Lectoris perculserit, 
hi.ter.im in fnmte pagina; veniani poscentem inten- 
(lat. Reminiscalur quoque efflagito, quia regnum 
Doi iion in verhorum facundia, sed in fidei con°stan- 
tia persistit; salutemque seculo non ab Oratoribiis, 
sed a Piscatorihus pra^dicatam fuisse sciat; Sancti 
quoque Ilieronymi dicta meminerit, qui rem ridi- 
culam esse aihitratus est, ut sub regulis Donati 
Grammiitici, verha ccelestis oraciili restringeret. 
Sed si forsitanaliusanimositatis no.-triB fastibus iin- 
pulat hoc opus arripere, duin alii [sunt] plurimi 
Anglorum lihrarii, quorum ingeiiiositatis fluenta 
inter flores Rbethoricse per virecta litleratuias, 
purc, liquide, lucidcque rivantur, qui melius lucu- 

entiusve componerevaluenint; sciat nos hocopuscu- 
lum uou tain c volentia; quam obedieutia; gratia ince- 
pisse. Propterea laboris inei votis, o Lector, quisqiiis 
es, faveas. Si etiain, ut adsolet. more ohtrectatoris 
succensHcris, cave ut ulii lucem putaveris, ne a te- 
nehris ohciuceris.idest, ne cum rectareprehenderis, 
ignorantiie tenehris fusceris. Mosenim cajcorum est, 
ut cum in luce peramhulant, tunc in tenehris errare 
se piitent : lucem enim nesciunt, sed in tenebris 
semper oberraut. Ciecitasex parte, in Scripturis igiio- 



ANACHORETA. 

rantiaest, ut ait Apostolus : Caecitas ex parte contigit 
in Israel, donecplenitudo gentiumsubintraret. Origo 
quidemtotiusmaliahignorantiavenit. Quapropterad- 
inoneo te, Lector,ut alieiianon repreliendas,ne:ibaliis 
quasi alienus reprehendaris. Sed ne sensus legen ■ 
tiura prolixae sententias molesfa defensio ohnubilet, 
pestiferis obtrectantiura incantationibusaures obtu- 
rantes, velut transvadato vasti gurgitis ajquore, ad 
vitam S. Guthlaci stylum flectendo, quasi ad portum 
vitai pergemus. 

2 Quoniaiu igitur exegistia me, ut devita S. Gu- 
Ihlaci vel conversatione tihi scriherera; quemadmo 
diiiu cojperit, qiiidve aiite propositum fuerit, vel 
qn.alera vita; (erminuin liabuerit, prout adictantibus 
idoneis testibus,quosscitis, audivi, addendi rainuen- 
dique niodum vitans, eadem d orthodemia depinxi. 
Ad hiijus utilitatis commoduin liunc codicellura fieri 
ratus suin, ut illis qui sciunt, meinoriara tanti viri 
revocandi notafiat; liis vero qui ignorant, velut late 
pansEe vl« indicium innotescat. Non enim sine cer- 
tissima inqnisitione rerum gestarum aliquid de tanto 
viro scrihere, nectandem ea quse scripsi, sine sub- 
tilissima iiidubiorum testium cautione, lihr:itira scri- 
benda quibusdaio dare, prKsumpsi ; quin potius dili- 
gentissirae inquirens,- qiiantacumque scripsi, inves- 
tigavi a reverendissimo quodam Abhate c Wilfrido, 
et a Preshytero piirae conscientia;, ut arhitror, f 
Ciss:!ii, vel etiara ab aliis, qiii diiitius ciira viro Dei 
conversati, vit.am iUius ex parte noverant. Ergo 
quaiitacumque de vita; ipsius orthonoinia sfylo pers- 
trinxero. niinima de magnis. pauia de plurirais au- 
disse£e:tiraate. Nonenim ambigoillosdictatores non 
omnia facta illius potuisse cognoscere, nec ab illis 
lota dirtafa rae descripsisseglorifico. 

3 Sed ut tanti viri tantiqne nominis relatio cora- 
pleatur, prout uhique niiracula ipsiusiTulserunt per- 
cunctamini, ut referentihus singulis quae novere 
percunctantibus, g sequentis lihelli raateria adgre- 
getur. Igitiir exiraiae dilectionis tuae imperiis obfem- 
perans, textum praesentis chartulae prout potui di- 
gessi; inajorihus, scientiaj auctoribus, raajorem 
partera linquens, principium in principio finem in 
fine compono. h 

ANNOTATA. 

a Efhelbaldus, aliis Athelwaldus et Alfwaldus 
Rex Anglorum Orientalium, qui traditur impcrasse ab 
anno 720 ad 749. Ertal cpistola ejiisad S. Bonifaciitm 
niim. 76 apud Scrrarium. In regno cjus crat Canta- 
hrigia ciim insula Ehj, adeoque in limite rcgni ejus et 
Merciorum Croglondia. 

h In cotlice MS. Veilastino apiid Mubilhnum iiilcr- 
jion il II r, Sancti Bedaii , ex q tio colligit dictus Mabillonns, 
Fcliccm aitctorcm Vitx fiiisse moiiiichum Girvensem. 
fcriim quia dicta verba desunl in pcrvetuslo codicc c.t 
aliis monnmcntis. vidcntur ca intrusa a posleris, cum 
jain Beda intcr Sanctos relatus colcbaliir . 17110 vivente 
aut mox ab cjus obitu, cst htrc Fita conscripta. 

c Auctort familiares sunt voccs Volentia, Veneran- 
tia ct siiniles pro voluntate, veneratione elc. 

d Orthodeinia, recta coustructio, ab op6o; reclus 
Sitito coiistriio, xiifico ita mox vilx orthonomia rectn 
.regula dicilur, et iteritm niim. 10. 

e Wilfridus .\hhas alicitjus vicini monaste.rii, for.ian 
Medeshamstcdensis seu Petroburgensis, aut Bardene- 
iensis, quoriim moniistcriorum poslmodum Abbates siibs- 
cripseriint fitndationi nionasieni Croijlantliensis. Infta 
nutn. 25 e( 26 sajiius Wilfridus inemoratttr, absqite 
littilo .\bbatis. 

[ Lclandiis in Monastico Jnglicaiiopag. 163, Sanc- 
tus Cissa, i«i;iii( , ex Pagano factus Christianus 
successit S. Guthlaco. Ingulfiis ait ad dexteram 

tuiiibx 



D 

Uoni, II. 15 



rcfeit accep- 
/a a lestibus 
itloueis. 



Witfrido 
Atiti. Cissa 
/'tcsbijltro. 
cl atiis, 
I 



Librum de 
miraciitis 
promitttt. 



UNDECIMA APRILIS. 



39 



I, 

Gufhlacns 
Anf/tu.i, regia- 
stirpis. 



desigiialur 
cidesti prodi- 
gio ; 



jialus cfElitus 
illustrutur, 



cuilvlis slu- 
; cii/iliiis. 



Hiiftizatiis 
jiuli tiiiit nn- 
uieii uliHiic!, 



tumbx S. GiUhlaci fuissp. liimulum S. Cissx Sacer- 
dmis, et inter sarcnph.ipii S.-inctonim recenset. Be 
fVillritlo ct Clmi iiifrii ai/ilur. 

g ,V>i hic libellus n Felice eliam editus fueril non li- 
quet : Ordericus lantiim librum ile Vila ejxts citat. 

h Sequebanlur varii iiluli inte.rpositi, qnibns omi.^sis 
res ipsie in additionibus marginalibus expticanlur, et 
alia Capita more nostro confccla uolatitur. 

CAPUT I. 

Genus illmtre, nalivitas prodigiosa, Oaptis- 
mus, educatio. Vita inilitaris, dein monas- 
fi>a. 

J uit it-iqiie, in diebus a Eihelreili Regis Angloruni. 
quidam vir de egregia b Merciorum stirjje, cognomi- 
ne Penwall, cujus mansio in c Mediterrancorum An- 
gloriim partiljus diversarum rerum fluxu prjedita 
constaliat. Hujus etiim viri progenies, per nobihs- 
sima iilustriura Regum nomina, antiqiia ab origine 
(/ Icles digesto ordine cucurrit. Itaque cum jiivenilis 
Eevi viridante vigore tloreret, adoptata sibi coa^tanea 
virgine inter nobilium piiellarum agmina, condecre- 
tis nuptiarum legibus, uxorem diixit vocabulo Tet- 
the, quce a primiBvis rudimenti sui diebus in puellari 
verecundia vivere stiidebat. 

b Evolutis ei'go aliquot temporum curriculis, qui- 
bus se conjugulis juris conditionibus indidissent ; 
coutigil, liiimana natura cogente, ut concipiens pra;- 
gnasset. Peractis vero mensium e hebdoraarumque 
cursibus, cum parturiendi tempus immineret ; et 
viscera, nixandi inscia, ignota violentia vexarentur; 
extemplo divinum prodigium, ccelestis oraculi por- 
tentuni, circumadstantibiis et undique concurrenti- 
bus turbis viilebatur. Nam pius Omniteuens, futu- 
roruui praescius, cui omnia praasentia pra;sistuiit, 
sigillum manifestandi militis sui, in seterna; memo- 
rationis indicium, prsemisit. 

6 Igitur cum nascendi f tenipus advenisset, mi~ 
rabile dictu I ecce humana manus, croceo rubri ni- 
toris splendore fulgesceiis, ab aethereis olympi nubi- 
biis ad patibulum cujusdani Criicis, ante ostium 
doinus in qua sancta puerpera futurse indolis infan- 
tuluin pueruni enixa est, porrecta videbafur. Cum- 
qiie insolito stupore omnes ad prtispiciendum mira- 
culum concurrere certabaiit, en .subuo, signato 
praedicta; donius ostio, lethereas in auras raanus 
reducta abscessit. Hoc novo stupefacti prodigio om- 
nes qui intererant, in loco sanctse apparitionis pro- 
strati, siipplices pronis vultibu.s Dorainum gloriae 
magnificabant. 

7 Transactis vero orationura deprecationibus, 
concurrentes ad invicem versare coeperunt, quidnam 
esset hoc novum, quod scrupulum plurimis excita- 
vit. Illis ergo cura immenso stupore variis serraoci- 
nationibus raulta inter sese conferentibus, ecce ex 
aula propiaute, qua supradictus iiifans nascebatur, 
mulier iramensa velocitate currens, clamabat : Sta- 
bilitate, quia futura: gloria; huic mundo natus est 
homo. Alii vero hsec aiidientes, ex divino praisagio, 
ad raanifestandam nascentis gloriam, illud fuisse 
perhtbebunt. .\lii autein, sagacioris sententia? con- 
jecturis, promere ca'perunt, hunc ex divina dispen- 
satione in perpetuiE beatitiidinis priemia pra;desti- 
natum fore. Erat ergo magnaadmirantium turba, in 
tantuin ut illius miraculi vagabundus rumor, prius- 
quam mellitiua soUs astra occiduis finibus mergei'en- 
tiir, Mediterraneorum Aiiglorum totospeueterminos 
impleret. 

8 Igitur decursis bis qiiaternis dierum volumini- 
bus, cum ad salutaris l;ivacri sacratas undulas 
propinquasset, ex appellatione illius Tribus, quam 
dicunt Guthlacingas, proprietatis vocabulum velut 



ex coelesti consilio Guthlacus percepit, quod ex qua- 
litatis compositione uonsequenlibus meritis conve- 
niebat. Nam iit illiiis gentis gnari perhibent, Anglo- 
rum lingiia hoc nomen ex duobus infegris constare 
videtiir, hoc esf (iutli et Lac. qiiod Roraani sermo- 
nis nitore personat g Belli-munus : qnia ille cum 
vitiis bell.ando a^terna; bealitudinis praimia, cum 
triumpliali infiilaperennis vita*, percepisset, seciin- 
dum Apostoliim dicenfem : Heatus vir qui suffert 
tentntionem, quoniam cum prohatus fuerit accipiet 
coronam vitie, qiiain rcpromisit Deus diligentibus se. 

9 Postquam igitur sacri fontis lymphis spiritua- 
libus, divino gubernante numine, abluit parentum 
delicta, infans mirae /i indoIentiaB nobililms antiqiio- 
rum disciplinis, aubeis in paternis, irabuebatur. Igi- 
tur transcensis inlantiae suai temporibus, cum fari 
pueriliter tentabat, nullius raolestiffi parentibus nu- 
tricibu-ive seu cox-taneis pirvulorum costibus fuit. 
Non puerorum lascivias, non garrula matronarum 
deliramenla, non vanas vulgi fabulas, non rurico- 
larum i bardigiosos vagitus, non falsidica parasito- 
rum frivola, non variarum volucrum diversos cro- 
citus, ut adsolet illa aetas, imitabatiir ; sed eximia 
sagacitate pollens, hilari facie, sincera mente, man- 
sueto anirao, simplici vultu, in pietate parentibus, 
in obedientia seniorilius, in dilectione collactaneis ; 
nerainem seducens, nemiiiem increpans, neminem 
scandalizans, nulli maliim pro malo reddens, iequa- 
nirais utebatur. Erat enim in ipso nitor spiritualis 
luminis radiascens, ut per omniaomnibus, quis ven- 
turus esset, monstraretur. 

10 Igifur cum adolescentiae vires increvissent, et 
juvenili in pectore egregius dominandi amor ferves- 
ceret ; tunc valida priscorum heroum facta reminis- 
cens, veluti ex sopore evigilans, mulata niente, 
aggregatis satellitum turmis, sese in arma conver- 
tit : et cum .adversantium sibi urbes et villas, vicos 
et castella igneferroque vastaret, corrasisque undi- 
que diversarum gentium sociis imraensas prsedas 
congregaret ; tunc velut ex divino consilio edoctus, 
tertiam partem aggregatae gaz» possidentibus re- 
mittebat. Igitur transcursis k octo circiter annorum 
orbihus, quibus perseeutorum suorura adversantium- 
que hostium farao.^um excidiura, crebris vastatioiiura 
fragoribus, peregissent ; tandem defessis viribiis, 
post tot prsdas, caides, rapinasque. quos arma iri- 
verunt, lassi quieverunt. 

1 1 Itaque ciiin prffldictus vir beata; raemorias 
Guthlacus. inter dubios volventis temporis eventus 
et atras caliginosa; vita> nebulas, fluctuantisque se- 
culi gurgites jactarefur ; qnadiim nocte, dum fessa 
meinbra solitie quieti dimitteret, et assiieto more 
v.ngabundi mente solicitus, mortalia intei.ta medita- 
tione cogitaret; mirura dictu ! extemplo velut per- 
cussus pectore, spiritiialis flarama orania prwcordia 
supra raemorati viri incendere coepit. Nam cum an- 
tiquorum Regum stirps sua' per transacta secula 
niiserabiles exitus et flagitiosura vita' terminum 
contemplarefur, necnon et caducas mundi divitias, 
contemptibileraiine teraporalis vita; gloriara pervigili 
raente consideraret ; tunc sibi proprii obitus sui 
imaginatam lormam ostendit ; et finem inevitabilem 
brevis vita' curiosa meute horresceiis, cursum quo- 
tidie ad finem cogitabat, immo etiaiu audisse se re- 
cordabatur, Ne in hieme vel sabbato fuga vestra 
fiat. Hioc et alia his similia eo cogitante, ccce su- 
bito, instigante diviiio numine, seipsum faraulum 
Cliristi venfurum fore, si in crastino vitam servas- 
set, devovit. Ergo exutis umbrosae noctis caligini- 
bus, eum sol mortalibus ;egris igneiira emoverat 
ortum, in quo matutiua; volucres avido / f 'rcipe pi- 
]iant ; tunc indntos artus agresti de spatiilo m sur- 
cens arrexit, et signato cordis gremio s;ihitari si- 

O _;|1 



D 

ArCTOBR 
FEUCR 
V.\ MS. 



Jac. l. 12 



/n pueritia 

h 



vifta fugit 



virtutem 
discU : 
E 



adolescens 
armis adsue- 
scit : 



inde meliori 

inslinctti 

correplus 



Matth 51,20 



40 



VITA S. GUTHLACI ANACHORET^. 



AUCTORB 
PFLICE 
EX HS9. 



euw pairia 
el parentibns 



anno xlatis 
24, 



in Ripadu- 
nense mona- 
steriuiii ad~ 
m.ttitur. 



r<i 



eusterus sibi, 
aliis amabilis, 



Col. 4, 6 



litteris vacat 
tl virlullbus. 



gillo, fe comitantibus praecepit, ut aliiim dticem 
itineris sui eligerent, nam .se (livin:e servituti desti- 
nasse perhibeljat. Hoc audito comites ipsius, im- 
menso perculsi stupore, supplicibus obsecrationibus, 
ne boc quod dioebat incepissef. exorabant : qul 
contemptis eorum preclbus In eo quod Inceperat 
Immotus perstaliat. Ila enim In lllo divlnae gratias 
Inflammatio rtagrab;it, ut non solum regalls Indnlen- 
tla: reverentiarn despiceret, sed p.-irentes et patrlam 
comitesque adolescentla» suas ronlempslt. Nam cum 
Eetatls snae u viceslmum quartum annum peregisset, 
alu'ennntlatls secularlbus pompis, spera Indubltatffi 
lidei flx;im in Cliiisto tenebat. 

12 Exln accepto itinere, rellctis omnibus suls, 
mona-teriuin, quod .\nglonim vocabiilrt iiuucupatur 
Ripadiim, usque pervenit : In quo mystlcam .sanctl 
Petii .\posfoloruin Prinripis toiisiiraui acceplt sub 
Abb:itlss:i nnmiiie p Oelfryd, ac deiiide acceptn q 
Clerlcali Iribitu, prseterlta pi:iciil:i expl:ire oertab.it. 
Ab illo eniin tempore qiio Apostollcae tonsiirEe indl- 
clum suscepit, non ulliiis inelirl;uitis liqiiorls aut 
alicujiis dellcatl llbamlnis haiistum, excepto Com- 
municatlonls tenipore, gu.stavlt, Hac igltur ex caus- 
sa omnibiis r Fratrlbiis lllic coli:ibitaiitibus aspero 
odlo habebatiir : prcibantes vero vltae illius sinceri- 
t.item et sereu.na inentls modestbm, eunctoruin ani- 
mos In affectiim su:b caritatls convertit. Erat enlm 
forma pra>clpuus, cnrnore castus, faiie decorus, 
mente devotiis, aspectu dilectiis, saplentla irnbutus, 
vultu floridus, priidentia praBdictiis, c-olloquio blan- 
diis. tempeiMnlia modesliis, interna fortitudiue ro- 
bu.stus. (•ensiira justltiae slabllls, longanimltate pa- 
tiens, patientlalirmiis, humilitile subjectiis, carltate 
solicitus: itaeiiim omniuin virtiitunidecorenisaplen- 
tla ineo adoriiabat, ut secundiim Apo-tolum sermo 
illliis semper sale divinae gratla; couditiis fulgeret. 

13 Duni euiin litteris edoctus Ps:dmorum canti- 
ciim discere inalui«set, tunc friiglfera supra merao- 
ratl vlri praicordia roscidls roris ciElestls Imbribus 
dlvina gratia ubertim rlgabat. Sumrais autem provl- 
denllbus maglslrls etauxiliante gratia supern:e pie- 

sacrls litteris et raonasticis dlsciplinls erudie- 



talls 



balur. Igitur psalmis, canticls, hymnis, orallonibus 
moribusque EiTleslasticls per bienniura Imbutus, 
proprias slngiilorum secum cohabllantium virtutes 
imitarl sludi-bat. Illlus enim obedientiara, isflus hu- 
mllitatein; lllius intientiam, alteiius longanlmita- 
tem;illorura abstinentiam, utriusque slnceritatem, 
omniuui temperantlani, cuncfor-ura suavit:item; et 
ut bivvius dicam, omnium In omnibus Iraltabatur 
I virliites. 

ANNOTATA. 

a Elhelredus Rex Merciorum frntri suo Vulfhero 
eucce.tsH luim 075, deiii abilicilo reijm aimo 704, iii 
Biirilmiinm mimnslerio fnrtiis esl moiiaclius. 

b ^mpliim Merciorum reniium de.ycripsimusl Mar- 
tii in Vila S. Ceaddx, Episcopi Mnrioium et Liiiilis- 
farorum, 

c Medllerranei Angli. aliis Mlddelangli vi.reruiit 
III Cimutiitilius Mcrcioriim viiiiiis viciiiis Camhri.v sive 
friilliu'. el .iiivt Stalfiritien.m. Diirbieiisis, Ccstieiisis 
oim partc /fnrvimisi.s ct Sahpicnsis. 

d Icles, Ordcricn Iclesheri, aliiiuibiis Icellus, sla- 
tmtiir proamis Ciiddae piimi Merciorum Regls, et 
Oridda praaviis Penda; Regls, qiw patre nati suiH Vulf- 
herus el Ethelredusya,,, meiiwrati. 

e ;„ al„,„il.„s MSS. epipemiarumque, e, omissaco- 
pW» epipendarum, guasi iiiierpendeiitium temporiim 

CttlilOKt ' 

f Natus est anno 673. 

g Belli.donum sive bonum donura secundum Idio- 



ma Anglorum inquit Capgravius : quam etijmologiam 
Anglo-sairoiiicii' veleris peritiorihusrclinqiicnlcs, soium 
inilicamus, e.r liodienia Anglica. pivrsus diversam e.v- 
plicotioiiem formnmlam. 

h Indules nh inoleo dicilur siimi : pro en voce nialuit 
auctor indolentiam diccre. 

i Bardigiosl vogitus. a bardls et rudibus proiati. 

k In MS. Bertiniaiio, novern. 

1 Fnrripe, id cst roslro, quod rursitm niim. 2.1. 26 
et ut bic mnscutine avino forcipe „iim. 26. Ncscio aii 
quis alius in hac signifie.atione forcipera scripseril, et 
avlnum derivnrit ab avis. /„ Bcrtiiiiano pro avino bic 
legilur :ivldo : infra lamcn eliam avino. 

m Spattiliira an prn stratulo hic irrepslt ut refcrnliir 
ad z'j snrgens ? nn vero referlur ad Indutos, et ponitur 
pro spalhula scu gladio hreviori qiio .sr Gutblacus iiccin- 
xerii ? 

n //, nnui ivtntis pcrperam nd initiiiiii militix sim- 
ptie rcfcruntiir apnd Cnpgravium ct Surium. 

o Rlpadum, Ordcrico Ri|iaduum, aliis Rependo- 
num, Rependonia, vulgo Reppington, in AustriiH 
parle ngri Darldeusis apud Mediterraneos Anglos : de 
qiio Lclandiis, ngens dc sepnltura Merwalx Rcqis Mcr- 
cioriim, ista scribit : Reopeduna monasterium, ollm 
satis rinbile conversatione vlrorum Insigniura et san- 
climonialiura ferainaruin, iihi penes bariim Abhntissam 
fiiit tolius cviiobii regimen, uti apud Belgas, Nivellis, 
Moiilibiis, Miilhodii cl alihi hoc tempore nohiliiiin Cnno- 
nissnrum monaslrria habeiilur. Ciim dictum mon-islerium 
per Danos esset eversum, ihi poslmodum Prioratus 
Canoiiicorum Begulnrinm fuit erectus. Fucruiit ibiilem 
sepulti Etbclhnldns iiifra sxpim memorandus. Witla- 
siiis. el alii Regcs Merciorum. Hinc patet male ab 
Edouardo Mniheiv et aliis amandari S. GiilMacum 
nd Rippnnense monnsterium, in ngro Ehorocensi extra 
regnum Merciorum, a S. Wilfrido, ut in hujus Vita 
24 Aprilis dicetur, conslriictum. 

p Oeirrid, Ordericn Elfrid, alii.-i Elfrida fif Elfreda, 
cujus nnminis eliam lilia Offx Regis fuit. qux Craijlan- 
di.r incliisu saiictissime vixit, sed bac Elfrida multoju- 
nior. 

q Ila Clerici aut etiain Cnnonici degiint in Belqio, 
qiii in ecclcsia dictnrum Caiionissarum sacrificiiim Mis- 
sx et Officium Ecclcsiasticiim peragunt. Mahillon ma- 
viilt raonachos et monasticnra habllum iiiteUigi. 

r Siispicamur iion absolute oinnlbus. sed omnibus 
segninribus Fratribus esse legendum. Niliii tamen ex 
conjectura mutare volumus, 

CAPUT II. j 

Vita eremilica S. Gulhlaci in insula Croylartr 
dix. fnsidixdannonum generose superatx. 

J_ferursis itaque bls denls bis blnlsque menslum 
clrculls, i|ulbus siib Clpricali habitu vitain immensEe 
moderantiae peregit, ereraum ciim eurioso eximla; 
sollcitudinls animo petere medltabatur. Dum enim 
priscorum monacbnrum solitariam vitam legebat, 
tamen illiirainato coi-dis gremio avida mente ei'ernura 
quajr-er-e fervebat. Nec plura, intervenlenfibus ali- 
quorurn dierum cur-sibus, cum seniorum licila volen- 
tla, in coepto prosperitatis seterna; Itlnere solitudi- 
nem Invenlre perrexit. Est in Mediterraueorura An- 
gloriim Britanni» partlbus Immensae magnitudinis 
arerriina palus, quae a o Gronfae fluminls ripis Inci- 
plens, baud procul a castello qund dicunt noraine 
Gronte, nunc slagnis, nunc h flactrls, interduni ni- 
gris fusls vaporlbus et laticibus. necnon crebrls 
insiilariim nemoribiis intervenientibus, et flexuosls 
c rivlgarum anfractibus ab austro iu aquilonem ea- 
tenus longisslmo tractu protenditur. Igltur cura 
supradlctus vir beatre memoriaj Guthlacus illius vas- 
tissimae ererai inculta loca comperisset, ccelestlbus 

adjutus 



/R eremo 
victurus. 



171 Imulam 
Croy/andiam 
avehUur : 



■ al.Crugland. 



Soffales re- 
visit. 



de hiiic m 
ercmum re- 
dit cum sociis 
qualuor, ipso 
5. Dnrlholo- 
rtisci festo : 



Rom. 11, 33 



UNDECIMA 
adjutus auxiliis, rectissimo callis tramite perrexit. 
Contipit ergo cum a proxi-nantibus accolis. illius 
solitudinis experientiara sciscitaretur, illisque plu- 
riina spatiosae eremi inculta narrantibus; ecce qui- 
dam de illic adstantibus, iiomine d Tatwinus, se 
sci.^se aliquam iiisulam in abditis remotioris eremi 
parlibus assereliat, quam multi inhabitare tentan- 
tes, propter incngnita eremi monstra et diversarum 
fornaruni terrores ainiseraiit. Quo aiidito vir beat» 
recordatioiiis Gutlilacus, illura locum sibi monstrari 
a nariaiite efflagitat. Ipse autem imperiis viri Dei 
annuens, arrepta piscatoria scaphula, jier invia lus- 
tra, iiiter tetraj paludis niargines, Cliristo viatore ad 
praidictam insubim, quai liiigua Anglorum ' Cru- 
land vocatur, pervenit, qiiaiante pn.pter remotioris 
eremi solitudinein inrulta et ignuta manebat. Nul- 
lus lianc aiite (araulum Christi Guthlacum solus ha- 
bitare cnlcnus valeliat, propter videlicet illic derao- 
rantium dueinonuin pliantasias : in qua vir Dei Gu- 
thlacus ccintempto lioste, coelesti auxilio adjutus, 
iuter umbrosa solitiidinis nemora solus habitare 
cuepit. e Igitur adamato illius loci abdito situ, ve- 
lut a Deo sibi donato, omnes dies vitic suai illic de- 
gere directa raeiite devoverat. 

15 Aliquot itaquediebus illic permanens, quaeque 
illius loci diligenti investigationeconsiilerans, versa- 
ri CEpit, ut .ad sodaliuin suorum colloquia perveni- 
ret, qiios sibi eximia; Iraternitatis caritas in gremio 
Catholira? congregationis jungebat : nam eris anle 
insalutatos dimi.^erat : iterum resalut.itis se com- 
niendare disposuit. Interea mortalibus «■gris lux cras- 
tiiia demoverat ortum, cum ille iiide egressus re- 
nieare ca'pit. Itaque intervenientibus f ter trigena- 
rum dieium circulis, ut sudales suos rrateriiis com- 
meudaret salutationibus, ad supradicturalocum quasi 
ad paternai hereditatis habitaculum, binis illuni co- 
mitantibus pueris, unde venit regressus est. Deinde 
peraclo itinere, die uono Kalendarum Septembrium, 
quo S. Bartholomsei snleniiitas celebrari assolet, in 
ciijus suffragio omnia incepta eremi liabitandi ex 
divina provideiilia inclioaverat, Cruland pervenit. 
Erat ergo annorum circiter viginti sex, cura se in- 
ter nubilosos reinotioris eremi lucos, cum coelesti 
adjutorio, veri Dei militera esse proposuit. Deinde 
pra^ciuctus spiritalibus armis adversus teterrirai 
hoslis insidias, scutum fidei, loricam spei, galeam 
castitalis, arcum patientiiB, sagittas psalinodiaj, se- 
se in acie firmans, arripuit : tautae eiiim fiducise 
erat ut inter torridas tartari turmas sese contempto 
hoste inlerjiceret. quam admiranda est diviua; 
niiserationis indulgentia, et quantum glorificanda 
pateruai dilectionis provideiitia, et quantum laudan- 
da fit Deitatis prajdesliiialio, quam inscrutabilia 
sunt perpelui Judicis arbitria, ut Apostolus confir- 
niat, quam inscrufaliilia sunt judicia ejus, et inves- 
tigahiies viae ipsius! Nam siciit egregium Doctorem 
gentiiim Damascum pergenteui, qiiem aute secula 
Evangelium Filii sui iiuntiare prifdestinavit, de te- 
nehrosi Juiteorura erruris caligine coslesti voce de- 
duxil;sic et sancl.se memoriiE virum Gutlilacura, 
de tuinido festuantis soculi gurgite, de ohliquis mor- 
talis seculi aiilVactibus, de atris vergeiitis mundi 
faiicibus, ad perpetuam beatitudinis mililiam, ad 
recti ilineris callem,.ad veri lurainis prospeclum 
perduxit : et non soluin prajsentis seculi famusa 
venerantia beavit, sed gaudium perennis gloriie 
iEterna: beatitudiiii constituit, sicut Apostolica ve- 
ritas deprompsit : Quos pra^destinavit, hos et vo- 
cavit; quos autem vocavit, illos gloriticavit. 

IG Igilur ut de S. Guthlaci solitaria vita, sicut 

proposui. scribere erordiar: sicut a frequentatori- 

hus ejus Wilfrido et Cissan audivi, eodein ordiue 

quocoraperi, easdera res narrare curabo. Erat ita- 

Apnlis T. 11. 



APRILIS. 



41 



que inpr^fatainsula tumulus agrestibus glebis coa- 
cervatus, quera olimavari solitudinis frequentatores 
caussa lucri acquirendi defodientes scindebant, in 
cujus latere velut cisterna inesse videbatur ; in qua 
vir beatae meraoria Guthlacus desiiper imposito tu- 
gurio habitare coepit. Vitae scilicet illius h;ec iraraota 
orthonomia fuit, ita utab illo tempore qiio ereraura 
habitare coepit, non laneo, non lineo vestiraine, neo 
alterius cujuscuraque delicata; vestis tegminibus 
usus est : sed in pellicies vestibus oranes dies so- 
litariae conversationis suaj exigebat. Quotidianse 
ergo vitae ipsius tanta temperantia fuit, ut ab illo 
tempure quo eremum babitare cosperat, excepta 
hordeacei panis particula et Iutulent;e aquffi pocu- 
lamento, post solis occasura nullis alicujus alimenti 
usibus vesceretur. Nam cum sol occidui.s finibus 
vergebatur, tunc parvam annonam mortalis vitae 
cum gratiarum actionegustabat, 

17 Sub eodem denique tempore, quo praefatusvir 
beata; memuriae Guthlacus ereniitare initiavit, cum 
qudam die^assueta ciinsuetu(iine p.salmis canticisque 
incuniberet, tunc auliqiius liostis prolis humanae, 
ceu leo rugieus, per vasti aitlieris spatia, tetra nu- 
mina comitans, novas artes novo pectore versat. 
Dum enim oranis nequitiae sua; vires versuta raente 
tentaret, tunc veluti ab extenso arcu venenifluam 
desperationis sagittara totis viribus jaculavit, quous- 
que in Christi militis mente umboue defixa pepen- 
dit. Interea cuni telum toxicum atri veneni succum 
infunderet, tunc miles Christi totis sensibus turba- 
tus, de eo quod inceperat desperare ccepit ; et liuc 
illucque lurbulentam animura converlens, qiio solo 
sederet nesciebat. Nam cura sua ante commissa 
crimiua immensi ponderis fuisse medilabatur, tunc 
sibi de se ablui ea non posse videbatur : intantum 
etiara desperare ccepit, ut infinitura opus et impor- 
portabile oniis se incepisse putaret. Dein Cliristi 
faraulus, trium dierum vicissitudiuibus. quo se ver- 
teret nesciebat ; die aulem tertio, sequenti nocte, 
cum validissimus Christi miles rohusta mente pes- 
tiferis meditationibus insisteret, velut Prophetico 
spiritu psallere cffipit, In tribulatione mea invncavi 
Dominum, Et ecce B. Bartholomaius, fidus auxilia- 
tor, in raatutinis vigiliis sese coram obtutibus illico 
obtulit ; nec sopor illudebat, sed palam splendenti.< 
Ccelicolae agnovit vultum. Igitur vir prsfatus, veluti 
miles inter deiisas acies diraicans, cura coileste ad- 
jutorium An^elicie lucis adventasse persensisset; 
extemplo excussis nefandarura cogitatiunura nebulis, 
illiiminato turbulenti pecloris gremio, velut trium- 
phali voce psallebat aiens : Dorainus niilii adjutor 
est, et ego ridebo inimicos meos. Exin S. Bartho- 
loraa;us coram eo persisteus, illura praiceplis spiri- 
talibus confortare co-pil, pollicens ei in omnibus tri- 
bulationibus adjutorem sui venturum esse. Sanctus 
autem Guthlacus, his auditis et creditis fidelissimi 
sui amici dictis, spirilali gaudio repletus, indissolu- 
tara eximiiE viditudiuis fidem in Uoinino Jesu defixit. 
Nam ex primi certaniinis triurapliali successu spera 
futura; victoria; robusio pectore firmabat ,■ ex illo 
eniin tempore nuraquam g zabulus adversus illum 
desperaliunis arma arripuit; quia ab illu semel in- 
fracta, conlra illum ullra pra;valere neqiiiverunt. 

18 Quadam qiinque die, diim de conversationis 
sua; quotidiano raoderamiue meditaretur, subito co- 
ram illo, veliit ex aere lapsi, effnris vultibus duo z;i- 
buli humano liabitu se ubtulerunt; ac veluti cum 
familiari flducia loqui ciim illo exorsi sunt dicentes : 
Nos experli sumus te, et fidei tu;e valitudinem com- 
periraus, perseverantiamque patientiae tuic invinci- 
bilein probanles, variaruni artiura adversus te arma 
suscepimus : propterea insultare tibi ultra desistere 
conaraur; et non solum propositi tui orthonomias 

G dirumpere 



D 

ACCTOBE 
FELICE 
E^ MSS. 

twjuriunt 
excitat : 



pelliceis ve- 
stibus indut- 
tur : 



diabolo ten- 
tante pene 
fractus ani- 
mo, 



E 



Psal. 17, 7 
animalur a 
.5. Bartholo- 
mxo. 



Dehinc illius 
technas 
ludit : 



42 



VITA S. GUTHLACI ANACHORET^. 



ArcTonE 

TEUCF. 
£X MSS. 

tuadentis 
jfjunium 
Blix Moyiis 
et Chrisli, 



aul ut 7 die 
iolum come- 
dat. 



Psal hi, 10 
h 



k dxmonibus 
mate excipi- 
tur. 



ptr paludes 
trahituT ; 



Fsal. 15, s 



l dirnmpere nnluraus, sed te antiquorum eremitarum 
conversationes erudiemus. Moyses enim et Klias, et 
ipse humana; prnsapia; Salvator, primo omnium ad 
jejunii fastigia conscenderunt ; sed et famosi iili mo- 
n.irhi habitantes .lEgyptum, humana; infirmitatis 
vitia abstinentia! framea interimebant. Et idcirco, 
si tu vis ante comraissa crimina abluere, imniinentia 
necare ; carnem tuam abstinentia; fiagellis afflige, et 
animi lui insolentiamjejunis faucibus franpe. Quan- 
toenim in lioc seculo fr.ingRris, tanto in perpetuum 
solidaris; et quanto in pnesenti alfligeris, tanlo in 
futuro gaudebis : nam cum jtyunio prost.^^atus jacue- 
ris, tunc excelsus coram Deo elevaris. Jejunium er- 
go non biilui aut tridui, aut quotidiana abslinentia 
gastrimargiie sit; sed septenarum dierura validacas- 
tig.atio, jeiunium est. Sicut enim sex diebus Domi- 
nus mundi pl.asma formavit, et septinio die requie- 
vit; itaetiain liominem deoet sex diebus per jejunii 
plasma spiritu reformari, et septimo die comedendo 
carni roquiem dare. His auditis B. Guthlacus e.xur- 
gens, ps.allebat : Cnnvertantur inimici mei retror- 
sum. Qiio audito, hostis // stroplujsus, velut furaus, 
a faeie ejus vacuas in auras evanuit ; ille vero za- 
buliticum magisterium despiciens, ne ullus locus 
consentiendi illis in eo videretur, tunc assurapta 
hordeacpi panis particula victum suum quotidianum 
vesci coepit. Malignivero spiritus se esse contemptos 
intelligentes, lacrymoso claraore, ilebili ululatu, di- 
versis.singultihus plangenles, late loca mcestis ques- 
tibus iinpleveruut. Exin vir Dei iinmundorum spi- 
ritiium pbaiitasmata, percepto ubique certandi ' 
bracliio, contempsit. 

19 Peridemfere tempus, paucis intervenientibus 
dieruin cursibus, cura beatee memoriae Guthlacus, 
adsueto raore vigil, [in non] inlerraissis orationibus 
cujiisdam noctis intempesto terapore perstaret; en 
subito teterrimis immundorum spirituum catervis 
totam cellain suam impleri conspexit. Subeuntibus 
enimabundique illis porta pateliat : namper cryptas 
et cratul.is intrantibus non junctura valvarum, non 
foramina cratium illis ingressum negabant ; sed c<b- 
lo terraque erurapenles, spatinra totius aeris fuscis 
nubibus legebant. Erant enim aspectu truces, for- 
ma terribiles, capitibus magnis, collis longis, mfci- 
lenta facie, lurido vultu, sqiiallida barba, auribus 
hispidis, fronte torva, trucibus oculis, ore fjftido, 
dcntibus equinis, gutture flaramivomo, faucibus tor- 
tis, labro lato, vocibus horrisonis, comis combustis, 
buccula crassa, pectore arduo, femoribus scabris, 
genibus nodosis, cruribus uncis, talo tumido, pltin- 
tis aversis, ore patulo, claraoribus raucisonis : ita 
enim iraniensis vagitibus horrescere audiebantur, ut 
totam pene a cndo in terram intercapedinem clangi- 
sonis boatibus implerent. Nec mora ingruentes ir- 
rumpentesque domum ac casellam. dicto citius vi- 
rum pra;latum, membris ligatis, extra cellulam 
suara duxerunt, et adductum in atras paludis cffino- 
sis lalicibus immerserunt : deinde asportantes eum 
per paludis asperrima loca, inter densissima ve- 
priuni viinina dilaceratis membrorum compagibus 
trahebant. Inter hajc cum magnam partein umbro- 
siE noctis in illis afflictionibus exigebant, sistere il- 
lum paullisper fecerunt, imperanles sibi ut deeremo 
discederet. Ille stabilita moute, tandem respondens 
Prophetico velut ore psallebat : Dominus a dextris 
est mihi ne commovear. Et iterum assumentes, fla- 
gelhs velut ferreis eum verberare coeperunt. Cum 
autem post innumerabilia tormentorum genera, post 
Hagelluriim ferreorum verbera, illum imraota men- 
te, robusta fide, in eo quod inceperat perstare vi- 
derent; borridis alarum slridoribus, inter nub.fera 
geLdi aer.s spatia, illum subvectare cojperunt. Dum 
e.'go ad arduaaeris culmina deventum est, horren- 



dura dictu ! ecce septemtrionalis coeli plaga fuscis D 
atraruin nubium caliginibus nigrescere videbatur : 
inniimerabiles enim immundorum spirituum alas 
inobvinm dehinc venire cerneres. Conjunctis itaque 
in unum turmis, cum iramenso clamore leves in 
auras iter vertentes, supi-a memoi'atum Christi 
famulum Gnthlacnraadnefandas i Tartari fauces us- 
que perducunt. Ille vero fumigantes ffistuantis iiifer- 
ni catervtis prospectans, omnia torraenta qna; prius 



(id pcpnas 
infn-orum 



E 

guasi itlis 



a malignis spiritibus perpessus est, tamquam non ""'«'"'as 

ip.se paleretur, obliviscebatur : non solum enim 

fluctuantium ignivomosgurgites illic turgescere cer~ 

neres, imo etiam sulphureos glaciali grand.ne rais- 

tos vortices, globosis sparginibus sidera pene tan- 

gentes videbantur : maligni vero inter favillantium 

voragi.iuiu atras cavernas discurrentes, raiserabill 

faiu anim.as i.iiqunrum diversis criiciatuum gene- 

ribus torquebaut. Igiturvir Dei Guthlacus, cum in- 

numerabiles tormenlorura species horresceret, sa- 

tellitu.n sibi, velutuno ex ore, turmse clamabant, 

dicentes ; Ecce nnbis potestas data est te trudere in 

has poenas, et illic in atrocissiraarnm gehenuarum 

tormento variiscruciatibus nobis te torquce com- 

missum est. En ignis, quem iu delictis tuis accen- 

disti, teconsumere paratus est : en tibi patulis 

tibus igniflua erebi ostia patescunt : nunc stygi.^e injiciendus 

fibrae te vorare volunt, tibi quoque a;stivi Acherontis '''■'■«""' •" 

voragines horrendis faucibus hiscunt. Sed illis hiEc 

et aliapluriina hlssimilia dicentibus, vir Dei minas 

eoruin despiciens, iinmotis sensibus, stabili animo, 

sobria inente respondens, aiebat : Vae vobis filii te- 

nebrarura, semen Cain. favilla cineris. Si vestrie 

potentia- sit istis me tradere poenis, en prssto sura : 

ut quid falsivomis pectoribus vanas minas depro- 

mitis? Illis ve.'o veluti ad trudendum illumin p.'Ee- 

sentiumtnrraentorumgeheunasse.se praecinge.itibus, 

ecce S. Bartholomffius, cuin immenso coilestis lucis 

splendore, meilias furvse noctis infuso luraine inter- uerum a s 

rumpens tenebras, sese ab sthereis sedibus radian- Bartholomxo 

tis olympi cora.n illis, aureo fulgore amictus, obtu- protectus, 

lit. Maligni vero spiritus, non sustinentes coelestis 

splendoris fulgorem. frendere, tremere, fugere, 1i- ' 

raere Cffiperunt. Sanctus vero Guthlacus, adventum 

fideli.ssirai auxiliatoris sui persentiens, spiritali Ise- 

titia gavisus est. Tunc deinde S. Bartholomajus ca- 

tervis satellitum jubet, ut illum in Incum suum cum reduciiur, 

magna quietudine. sine ulla offensionis molestia, 

reducerent. Nec mora, pneceptis Apostolicis obtera- 

perantes, dicto citius jussa facessunt. Nam illum 

revel.entes cum magna suavitate, velut quietissimo 

alarum remigio, ita ut nec in curru nec in navi rao- F 

destius duci potuisset, subvolabant. Dum vero ad 

medii aeris spatia devenissent, sonus psallentiura **' *"°''* 

couvenienter audiebatur dicens ; Ibunt Sancti de '^°" "'''"'*" 

virtute in virtutem. Imminente e.'go aurora, cum Psal. 83, 8 

sol nocturnas c«Io demoverat umbras, pra^fatus 

Christi athleta, adepto de hostibus triumpho, in eo- 

dem statu a quo prius translatus est, grates Christo 

persolvens, constitit. Deinde cuni solito more matu- 

tinas laudes Domino Jesu impenderet, pauUisper 

lumina devertens, a sinisti'a stantes duos satellites 

lugentes, sibi praj ceteris aliis notos, conspicit : 

quos cum iuterrogasset quid plorassent, responde- 

runt : Vires nostras ubique per te Iractas lugemus, 

et inertiam nostrara adversus valetudinem tuam 

ploramus : non enim te tangere, aut tibi appropin- 

quare audemus. Haec dicentes, velut fumus a facie 

ejus evanuerunt. 

20 Contigit itaque in diebus k Coinredi Mercio- 
rum Regis, cum Brittones, infesti hostes Saxonici Brittonum 
generis, bellis, prajdis, publicisque vastationibus siiecie, dxmo- 
Ai.glorum gentem deturbarent ; quadam nocte gal- "'" "'" '"^"" 
licinali tempore, cum more solito vir beata; memo- ' °^ " ' 

rise 



* an stridu- 
lentas ? 



Beccelini 
insidias dete- 
git. 



B 



damonum 
terrictdaiii 
ta ridet. 



UNDECIMA 

A riffi Guthlacus orationum vigiliis incumlieret,ex(em- 
plo, cum velut imaginato sopore opprimeretur, vi- 
sum est sibi tuuiultuantis turb.-e audisse clamores. 
Tunc dicto citius levi / somno expergefactus, extra 
cellulara qua sedebat egressus est, et erectis anribus 
adstans verba loquentis vulgi Britannicariue agmina 
tectis succedere agnoscit ; nam ille aliorum tempo- 
rum priEteritis voluminibus inter illos exulabat, 
quoadusque eorum ' strimulentas loquelas intelli- 
gere valuit. Nec mora, per palustria tectis subveui- 
re certantes, eodem fere momento omnes domus 
suas flamma superante ardere conspicit; illum vero 
intercipientes, acutis hastarum spiculis in auras le- 
vare cceperunt. Tum vero vir Dei, tandem hostis 
pellacis millenis artibus raillenas formaspersentiens, 
velut Prophetico ore sexagesimi septimi Psalmi pri- 
mum versum psallebat, Exurgat Deus, et reliqua. 
Quo audito, dicto velocius. eodem momento, om- 
nes daBmoniorum turmaj, velut fumus, a facie ejus 
evanuerunt. 

12 Post non multura tempus, cum virvitae vene- 
rabilis Guthlacus contra insidias lubrici hostis sEepe 
certando triumphabat ; ecce zabulus, vires suas frac- 
tas comperiens, novas versutias adversus eum sub 
toxico peclore versare ccepit. Erat enim quidam 
Clericus, nomine m Beccelinus, qui seipsum famu- 
lum fieri tanti viri sponte obtulit, ac sub disciplinis 
ipsius caste Deo vivere proposuit : cujus prajcordia 
malignus spiritus ingressus, pestiferis vanffi glorise 
fastibus illum inflareccEpit ; ac deinde postquam tu- 
miilis inanis fastus flatibus illum seduxit, admonere 
quoque ipsum exorsus est, ut dominum suum, sub 
cujus disciplinis Deo vivere initiavit, arrepta letali 
maclisera necaret ; hoc ipsius animo proponens, ut si 
ipsum iuterimere potuisset, locum ipsiuspostea cum 
magna Regum Principumque venerantia habiturus 
foret. Quadam ergo die, cum praefatus Clericus 
virum Dei Guthlacum, ut assolebat, post bis denos 
dierum cursus n tonderare devenisset; idem ingenti 
dementia vexatus, viri Dei immenso desiderio san- 
guinem sitiens, indubius illum occidere successit. 
Tunc sanctus Dei Guthlacus, cui Dominus assidue 
futurorum praescientiam manifestabat, coraperto no- 
VI sceleris piaculo, illum sciscitari coepit dicens : 
mi Becceline, ut quid hebido sub pectore anti- 
quum hostem occultas? quare amari veneni pestife- 
ras lymphas non vomis? Scio enim te a malign» spi- 
ritu deoeptum : quapropter flagitiosas raeditationes, 
quas tibi generis humani hostilis criminator inse- 
ruit, ab illis convertendo confitere. Tum ille cum 
se a maligno spiritu seductum intellexisset, proster- 
nens se ad pedes sancti viri Giithlaci, delictum la- 
crymabili voce confessus, supplex veniam orabat. 
Itaque vir beatai memorise Guthlacus, non solum 
illius culpue veniam indulsit, sed et in futuris tribu- 
lationibus adjutorem illius se venturum fore pro- 
misit. Verum quia superius, quantflm idem Guth- 
lacus venerabilis adversus feras apertasque diaboli- 
cas insidias valuit, explicavimus, nunc quoque, quid 
adversus siraulatitias mahgnorum spirituum fraudes 
praevaluit, ex|ponpinus. 

22 lisdem f ic tempoi-ibus, cum vir sa^pe memo- 
ratus quadam nocte in assiduis orationibus assueto 
more perstaret, ingenti sonitu totam insulam qua 
sedebat fremere circura putabat : deinde parvi tem- 
poris succedente intervallo, ecce subito velut con- 
ciirrentiura arraentorum crepitum cuni raagno ter- 
ras tremore domui succedere audiebat. Nec mora 
domum, ab undique iirumpentes, variorum mon- 
strorum » diversas flguras introire prospicit. Nam 
leo rugiens, dentibussanguineis morsu rabido inimi- 
nebat, taurus vero mugitans, unguibus terram fo- 
diens, cornu cruentum solo defigebat ; ursus denique 



APRILIS. 



43 



FELICE 
EX USS. 



infrendens, validis ictibus brachia commutans, ver- D 
bera promittebat; coluber quonue squamea colla a''ctorb 
porrigens, indicia .atri veneni monstrabat : et ut bre- 
vi sermone concludam, aper grunnitum, lupus ulu- 
latum, eqiiushinnitum, cervus p axatum, serpens si- p 

bilum, bos balatum, corvus crocitum, ad turbundum 
veri Dei verura militem, horrisonis vocibiis stride- 
bant. Sanctus itaqiie Christi famulus, armato corde 
siguo salutari, hnc omnia phantasmatum genera 
despiciens, his vocibus usus aiebat ■ miserrime 
satana, manifestae sunt vires tiiae. Nonne nunc rai- 
serarum bestiarum hinnitus, grunnitus, crocitusque 
imitaris, qui ante aeterno Deo te similare tentasti? 
Idcirco irapero tibi in nomine Jesu Christi, qui te de 
cobIo dammavit, ut ab hoc tuinultu desistas. Nec mo- jesu riigai- 
ra dicto citius, universa phantasraata vacuas in au- 
ras recesserunt. 

ANNOTATA. 

a Gronta/?Kmp«, atius Grantc( Gleane. CambJenus 
de hac palnde, ogens, ista sciibit : Htec exaestuatio 
pleruraque prosilire solet ex quatuor fluminibus, 
Onse, Wolland, Neane et Grant. Ex bis exislimo lo- 
co versns Lincolniam est Gronta, dein tn Wollumlum 
lUapsus in mare effluit. Wnllandus, infra Wellanda, 
ambit Croijlundiiim, uti Neane Petroburgum , et Onsa 
Elyense nwiiasteriiim. Miibiltun per Groutam procul 
dissUum Trentam accepit. 

b Flactra, sire flactria, videntur inter stagna esse 
partes terrx extautps, non firmx sed flnccidx. 

c Rivigas videntur Ripae intelligi. Galli ab eadem 
voce dcducunt in cadem significntione suum Rivage, 
guod barbaro xvo dicebatitr Riparia sive Ripuaria. 

d lugulfiis in Historia Croglandtx dc Tatwino agit 
et Sanctum appellat. 

e Addilur in MSS. Contigit enira ut aestivis tem- 
poribus, divina dispensante gratia, die quo Missa S. 
Bartholomaii venerari debet, insulam Cruland B. 
Guthlacus devenisset : qni in S. Bartholomiei auxi- 
his cum omni fidueia eremum habitare coeperat. 
Apud MabiUonitnt. pro Wiiid.^. BartholomaBi legitur 
festivitas. Verum ex repetendis num. sequenti patet, 
diem S. Bartliobmxi fitisse eum, quo reversus ad suos, 
mox istuc redivit et slubiliter capit babitare : iJcaque 
htec, ut alieno loco iutrusa, a textu removimus. 

f Ter trigenariim, Mabillono ter tricenum, qui es- 
sent ter trigintu, id est nonugintn. 

g Zabulus et Zabolus u Cypriauo, Pculino, Nilario p 
et aliis pro diabolo sumitur; uti Zx^ilhtvet 5u;|3il- 
hfj calitmniari significat. Est qui ingeniose a Z ible, 
in antiqiia Gallica lingiia et adtiitc in rebus tessariis 
usilalissima vocc, deducat, qttod hxc vox significel co- 
lorera nigrum, et ab eo colore plurimse in Europa na- 
tiones fnrmcnt noiniua ad diaboluin resqite diabolicas 
significaivtas : Sic ergo Zabulumguastnigruma/idjiii- 
tus dictum opinatur. 

h StrophosusiiiTsudis^/raiK/u/iVidi.s. lia Rabanusad 
Liidovicum Imper. 

Nec fur strophosus foveam detrudat in atram. 

i Conferri hx: possunt cum visionc S. Baronti ere- 
mitx Pi.',tnrieinis in Italia : qui tormenla iuferurum 
conspexit et ab Jngeio Rapbaele reductus est. Ejus 
Acla Jedimus 25 Murtii. 

k Coenreilus, seu Kcnredus, regnare ctepit aiino 
"Oi, qiii in CoelreJttm filium Elhelredi translato reg- 
no, aniio 709 Romam profectiis, ct in monachiim atton- 
siis, ibidem prrnwnsit, uti habet Beda lib. 5 Uist. 
cap. 20. 

1 Ita MSS. iiostra, iit Mabillon ex suis MSS. Sono. 

m Beccellinus,(!(iisBettellinussciii:er(ellinus. //li- 
jiis Sancti Vitnm habemus MS. dandam 9 Sep'e)nbris. 
Traditur is Filius Regis, seu Regiili, StraflordiinMS 

popuU 



AiirTonE 

FELTI-. 
E\ M»S. 



Chtirlulam 

/lOXJtiftS 

a tfjrro sub- 
rejitam 



pnrdicH rr- 
CtijirrantUnn, 



fj vtotliim 
swjfjerit : 



Scniijnus iii 
corins inso- 
ttntrs. 



voluats tt 
pis-es ulfro 
accettentcs 
Jiascit ; 



u 

L. populi, jirojip memoratum Rpppmgton cmiobium. 

n Tonderare;)ro tonsurare videtur freqiuiitativum a 
tondere. 

SimiltasaipsilS. Athanasius in Vila S. Anlonii 
17 Jimiiarii. 

p Axatus forte Coaxatus, ratiis pioprius, nittilo ap- 
tius Itic aplalur cerlo, qutm vox l)alatus, qui ovis est, 
tribuitur bovi, qui mufjire ilicilnr. 

CAPUT 111. 

Yolucrum et piscium fimiliaris accessns. 
Futura prxdicta. Enenjuineni liberati. 

^joiiligit qnoque sub cujusdam temporis cursiljus, 
cuni quid.ira alius Dei famulus ad colloquiuin Dei 
viri Gutlilaci perveni.-^set, aliquot diebus in insula 
praifuta habitare ca-pit. Quadam autem die mem- 
branam quamdamscriben^-, cum ad fin.^m scripturam 
suain defiexisset, extra domum recedens; cura in 
quodam oratorio orationibns incumberet, ecce qui- 
dam corvus. accola ejusdem in^ulas, intrans do- 
mum praidicti liospilis, ut chartulara illic prospe- 
xit, rapido forcipe arripuit. Preefatus vero hospes 
cuin visus .suos forte furas deverlisset, volautem ali- 
tein cliartulam in ore suo porlanlcm prospicit : con- 
festimque cum charlulam suam defuis.secnmperil.ab 
aliti! corvo raptam fuisse cognoscit. Forte denique 
eadem liora S. Guthlacus extra oratorium ejiredie- 
batur : qui cura pra^fatum Fratrem subita inoestitia 
correptum |irospiceret, consolari illum ccepit, polli- 
cens ei chartulam suam cum I)ei omnipoteutis au- 
xilio sibi rccuperari posse, sine cujus potest;ite nec 
lolium arboris defluit, nec unus passerum:idteri\im 
cadit. Iiiter haec avis longe in austrum avolans cer- 
nitiir, cursumque suum inter stagnosa paludis ligus- 
tra detlectens, sese subito ab enrum obtutibus velut 
evanescens abdidit. Saiictus vero Guthlacus firinam 
fidem flrmopecloregestans, Fratri prasfato prEecepit, 
ut naviculani in contiguo portu positam conscende- 
ret, et ut mter densas arundinura compagiiies, quo 
via sihi monstraret, incederet. llle autem prajceptis 
saucti viri obtemperans, quo se trainite ducebat, 
perrexit : qui cum ad aliquod stagnum liaud procul 
a prjefata insuhi situra devenisset, conspicit non 
longj in media planilie slagni unam urundinem cur- 
vatii cacuinine slantem, qua; stagni tremnlis quassa- 
batur undique Ijmpliis : in cujus fasligio ajiiuipara- 
tam schedulam, ajquali lance pendeniem, velut ab 
liuinana manu positam, cernebat. Mirabile dictu ! 
tai.gi non tacta vicinis videbatur ab undis. At ille 
FraiiM', arripiens de arundine chartam, cuni magna 
adniiratione grates Deo persolvens, venerantiam va- 
lida; fidei de eo quod contigit venerabili viro Dei 
Gulhlaco conferens, inde egressus, donium lever- 
sus est : priefatus vero Christi famulus Guthlacus, 
non sui meriti quod contigit, sed divinie miseratio- 
uis fuisse conflrmabat. 

24 Erant igilur in supradicla insula duo alites 
corvi, quorura infesta nequitia fuit : ita ut yuidquid 
frangere, raergere, diripere, rapere, containinare 
potuisscnt, sine uUius rei reverentiaperderent. Nam 
vehiti, cura fainiliaribus a aucis iutrantes domum, 
oniiiia quaicumque iutus furisque invenis»ent,veluli 
iniprobi prajdones rapiebant. Suprameinoratus autem 
Dei faniuliis, varias eorum injurias perferens, lon- 
gaiiimiter pio pectore siiflerebat; ut uon solum in 
hominibus exemplum patientia; ipsius ostendere- 
tur, sed etiam in volucribus et iii feris manifesta es- 
.''et. Erga onim omnia eximia; c:iritatis ipsius gra- 
tia abundabat, inlantum iit incultaj solitudinis vo- 
lucies et vagabundi coenosa) paludis pisces, ad vo- 
cem iiisius, veluti ad pastorem, ociiis uatantes 
volautesque devenirent : de manu eniiu iilius victum 



VITA S. GUTHLACI ANACHORET^. 

prout uniuscujusqne nafura indigebaf, vesci sole- 
bant. Non solum vero terrs aerisque animalia illins 
jusslonibus obtemperabant, immo etiam aquaaerque 
ipsi veri Dei vero famulo obediebant. Nain qui 
auctori omnium oreaturarum fideliter ex integro 
spiritu famulatur, non est mirandum si ejns impe- 
riis ac votis omnis creatura deserviat : et plerum- 
que idcirco subjecta? nobis creatnrae domininm per- 
djmus, qiiia Domino universornm creatori servire 
negliglmns, secundum illud : Si obedieriti.s nillii et 
audieritis me, bonaterrse comedetis. Item : Si abnn- 
daverit fides vestra ut granura sinapis, et reliqim. 

25 Licet etiam beatissimi Pei f:imnli Guthlaci 
quoddam spiritale miracnluni explicare. Contigit 
eniin quadam die. cum quidam vlr venerahills, no- 
mide Wilfridus , jamdndum viro Dei Gulhlaco 
spiritalis amicili;e foedere copulatus, Ita ut adsole- 
bant, cura en loqueretur ; forte hlrundines duai, su- 
bito domum intrantes, velnt magna tetitia avino 
forcipe flexuosi gutturis carmen canentes, veluti ad 
assnetas sedes devenissent, sese non haesit^tntes hu- 
merls virl Dei Guthlaci imposuernnt, acdeindecan- 
tulosis vocibns garrrulantes, bracliiis genibusque 
pectorlsque illius insidebant. Wilfridus vero stupe- 
factus, efBagilata sermocinandi llcenlia, sciscitari 
ab illo coepit, ut quid incultaj solitndiiils vnlucres, 
humani successus insuetse, illam prnplandi fidnclam 
habuerunt, Sanclus vero Guthlacus e contra res- 
pondit : Nonne legisti, quia qiii Den puro spiritu co- 
puhibltur, omnia slbl in Deo conjunguntur; et qui 
ab hnminibus cognosci denegat, agnoscl a ferls, et 
frequentarl ab Angelis quffirlt ? nain qul frequenta- 
tur ab hominibus, frequentari ab .\ngelis iiequit. 
Tunc assuniens quamdam b ventinnlam, posuit in ea 
festucam : quod cum alites prospicerent, velut no- 
tato signo imbutl, illlc nldificare coeperunt. Cum- 
que velutl niiius hora^ spatio transacto aggregatis 
qulsqulliis nidum fundarent, S. Guthlacus exur- 
gens, sub testitudiue tecti quo sederat ventinnlam 
posuit ; volucres vero, qnasi adeplo propria? m;insIo- 
nls locnlo, illud manere ca-perunt : non enim sine 
licita volentia viri Del locum nldificandi sibl eligere 
praesumjbant, sed in unoquoque anno, petentes 
mansionis indiclum, ad vlrum Del veniebant. Nulli 
ergo absurdura sit a volucribus formam obedien- 
tise discere, cum Salomon dicat : Vade, piger, imi- 
tare formicam, consldera vlas ejus, et di^ce sa- 
pienti;im. 

26 Neque tacendum quoque esse arbitror quod- 
dam prsfatl viri provldentiffi miraculiim. Erat ita- 
que sub eodem tempore quidam exul de incljta 
Merciorura plebe, vocabulo c Ethelbald, qul quon- 
dam, ut adsolebat, virum Dei visilare malens comlte 
prajfato Wilfrido. adepta rate usque ad praefatara 
insulam pervenit. Wilfrldus vero ratls de prora sal- 
tutercarapetens, ambas manlcassnas puppi dlinisit : 
ac deinde ad culloquium sancti vlri venlentes. post- 
quam adinvicera se salutaverunt, inter alla sermoci- 
nandi colloquia, supramemoratus V\\\ beatae memo- 
ri* Guthlacus, cui Domiiius absentla monstrabat, 
velut proplietlBe spiritu inflalus, cum domi sedisset, 
et nihil aliud exceplo domus vestlbulo prosuicere 
potuisset, subito ab aliis sciscitari ccepit, utrumne 
rgm aliquam in navl dimisissent. Cui Wllfridus res- 
pondens, duas raanicas suas illic oblivisceudo dimi- 
sisse se aiebat. llle vero corvos suos tuiic manicas 
possedisse, sicut eventus rei probavit. dicebat. Nec 
jnora extra domum egredientes, coiispieiunt cnrvluie 
sobolis atrum prasdonem, in fastigio cujusdam casae, 
iraprobo forcipe manicam lacerare. Sanctus vero 
Guthlacus alilein leni sermone cnmpriraebat, velut 
criminis sul consoius esset : et ales mauicam in cul- 
mine casa: linquens, velut fuga facta occiduas in au- 

ras 



Isa. I, 19 
M;il. 17, 19 



iiinindinihus 
sibi famitia- 
rilms nltlum 
assiijnat : 



Ab ElhelbaUo 
exnle invisi- 



manicas 
ejits a corvis 
ablatas novit, 
et restitui 
citrat : 



a maligno 

spiritu vexa- 

tum, 

per guadri- 

ennium. 



al. lunali 
e 

r 
I 



post jojuniiim 
vt orutionem 

'.\ dinnm 



UNDECIMA APRILIS. 

ras volabat. Wilfridus vero de culmine tecti in sum- 
mitate virga; manicam reducere fecit, ac deinde 
comperiens tanti vir potentia) fuisse , alteram sibi 
reddi sicut et illam, solicitus de alterius nianicae 
damno fieri ccepit : ac vir Dei, illum ajgrota mente 
damniim rei graviter pertulisse sentiens, ludibundo 
verborum famine illum consolari coepit, pollicens ei 
possibilitatis Dei fuisse, eito sibi rem perditam recu- 
perari, si fides eorura non titubasset. Nec plura in- 
ter verba, ecce tres viri fratres pulsato signo ante 
portum pra^fatce insulrfi steterunt. ad quos dicto ve- 
locius S. Guthlacus, ut adsolebat, bilari vultu seces- 
sit ; namsemper gratia eximife caritatisin ore ipsius 
et vullu fulgebat. Salutatisvero fratribus, confestim 
unus eorum, inclinato sibi capite efflagitata venia, 
forteinviaquamilam manicam de uncis pedibiiscorvi 
demissam invenisse f itebatui', et manicamsibiosten- 
dit. Guthlacus parumper suhridens, de manu illiiis 
manicam tenuit; et admiratus diviuEe clementise be- 
nignitatem, loiiuente spiritu gratias egit; ac deinde 
salutatis illis, sicut ante promisit, Wilfrido manicam 
reildidit. 

27 Fuit itaque ineisdem feretemporibus.in orien- 
taliimi Anglorum terminis, quidam juvenis, nomine 
d Huvetred, inclytse quidem (ut ferunt ) snbolis; qiii 
cum qiiotidiana! pietatis parentibus jura impenderet, 
quadam die domi sedens, subito in illum nequam 
spiritus grassari ccepit. Intantum autem imraensa 
dementia vexabatur, ita ut membra sua propria li- 
gno, ferro, unguibus, dentibusque, prout potuit, la- 
niaret ; non solum enira seipsum crudeli vesania 
decei-pebat, quin etiam omnes quoscumque tangere 
potuisset, improbi oris morsibus lacerabat. Eo mndo 
autem insanire ccepit, ut eum prohibere aut alligare 
nullus auderet. Nam quoilam tempore congregata 
multitudine, cum aliqui illum ligaie tentarent, ar- 
repia limali * bipenne tria virorum corpora e leta- 
bundis ictibus humi sternens raori coegit. Et cum 
bis binis annorum cursibus dira peste vesaniae vasta- 
retur, et/^exerti macilentia aiido in corpore vires 
distabescerent ; tum demiim a parentibus suis ad sa- 
cratas Sanctoriim sedes adductus est, ut a Sacerdo- 
tibus Episcopisque «acratis fnnlibus lavaretur. Cum 
vero nullus eorum pestilerum funesti spiritus virus 
extinguere valuisset, tandein exploratis reprobatis- 
quenmniiim remediorum^tigmatihus, domumreversi 
sunt. Qiiadam die naraque cum mfesti parentes nati 
mortem magis qiiam vitam optarent, fama volat 
quemdamereraifam in mediae paludis insula Crnland 
sedisse, cujus rumor diversis virtutiim generibus 
fines pene totius Britanniaj longe lateque repleliat ; 
quo comperto, orto mane illuc ducere vexatum certo 
consilio paiant. Excussaergo opacse noctiscaligine, 
ciim sol aureum demoverat ortum, ligatis niembris 
vexatum ducentes, cceptum iter vadero coeperunt. 
Vesperascente vero die, cum illuc iter divertissent, 
in qiiamdam insulani haud procul a Cruland noctem 
duxerunt; ac deiiide jubare exorto ad portum pr.c- 
dictiB insulai subvenientes, pulsato sigiin colloquium 
tanti vjri efflagitabant. Ille autem raore suo solito 
eximiffi caritatis ardore fervescens, sese coram illis 
obtulit ; et cum ipsi caussam suam a priniordio ex- 
plicarent, virDei parentiim solicitudinem et vexatse 
iiuraanitatis labores miserescens, velut paterno pec- 
tore illis propitiari coepit. Confestira e.nim nianura 
vexatiarripiens, intra oratorium suumduxit ; et illic 
continuis tribus diebus jejunus, flexis genibus orare 
ccepit ; tertia vero die, orto jam sole sacrati fontis 
undis abluit, etinflans in faciem ejus spiritura salu- 
tis, omnem g valitudinem maligni spiritus d,' illo 
repulit. Ipse imtera, velut qui de a:stuantis gurgitis 
fluctibus ad portum deducitur, longa siispiria imo de 
pectore trahens, ad pristinam salufis valefudinem 



4S 

redditum se esse intellexit : ab illo enim tempore us- 
que in diem exitus sui molestia» inquietudinem ab 
immundo spiritii non pertulit. 

28 Alio ergn tempore, cum praefati exiilis Ethel- 
baldi coines qiiidara, vncabulo h Egga, ah immundi 
spiritus validissima violentia miserabiliter grassare- 
tur, ita ut quid essef , vel qun sederet, vel quid para- 
bat facere nesciret (Corporis ;iutem et membrorum 
vigor illaesus permansit : farulfas vero loquendi, 
disputandi, intelligendique penitus defuit) quadam 
die propinqui sui formiilantes perpeluam vesaniam 
sibi venturam. ad pra^fati viri Giithltci limina du- 
xerunt : confestimque ut se cinguln illius siiccinxit, 
omnem amentiara de se ablatam, animnmque 
sibi integre redditiim persensit : se quoque illo 
cingulo semper pra!cin«;ens, usque in ultiinum 
diem vitae suse, nullam a satana raolestiam perpe.s- 
sus est, 

ANNOTATA. 

a Aucas din ansercs sxpe in Itoc npere significamns. 
Impressnm a Mnbillnn cura fainiliaribus ausis. 

b Eodem modo Ordericns : Festucam in ventinula 
posuit. Silet de en Cap<jrarius et ait : certa nidifi- 
candi loca singulis assignavit. Videlur nidi funda- 
mentum esse, prope feneslrnm poni solilnm, et sic ven- 
tana apud Hispnnos feneslram significnl. 

c Ethelbaldus, leste Ingulfn, pronepos Pendte ex 
Alvio fratre, elegantis staturae, vididus corpore, 
bellicosus animo, corde nimium elatus, et lubricae 
teraeritafis sectafor iramoder.itiis : quem Rex Coel- 
rediis valde persequebatur. De regno postea illi col- 
ialo infra agilnr. 

d Huvetred, aliis Huctredus, Vethredus. 
e Letahundis ictibus, id esl letalihus, ducilurque 
velttt a letare, occidere. 

f ndetur fi.iurpari exers. eo sensu quo dicitur 
iners. 

g Ila jam Sifpe pro poleslnlc sumitur el scriliilur per 
i, valitudo. 

h Ebba Comes Lincnlniensis dedil consiHum Elliel- 
haldo facto Regint mnnnsterimn Crmjlandense fundaret, 
nti indicatur in charla fnndalionis. Infra nnm. 31 Ohha 
Coraes ejusdem Efhellialdi occurrii, ac diversus videlur 
ali liic nominalo Egga, Maliillono Egiga. Utrum 
anlem aliquis lioruni sil Ebba Lincolniensis, non 
tiquet. 

CAPUT IV. 

Spiritu prophet/co futura et absentia cognita 
et indicata per S. Guthlacum. 

|_jTpit etiam inter ista vir Dei Giithl.icus proplie- 
tia; spiritu pollere, futnra prjedicere, praesentibus 
abseiitia narrare. Aliquibus enim diehus cum qui- 
dam Abbas, ut assnlehat, ad verhncinium pra;fati 
v;ri devenire proposuisset; inco^pto ifinere, duo ini- 
iiisfri ipsiiis, simulata cujusdam caussae necessifafe, 
Abbatis licentiam pnscebant, ut in aliiira viam, quia 
caussa cogebat, divertissent. Ille auteni illisconcessa 
licenfia quo proposuit pnrrexit : ac deiiide veniente 
illo ad colloquiura viri Dei Guthlaci, cum sesealte- 
riitnim divinarura Scripturarum haustibus inebria- 
reiit. S. Gutlilaciis inter alia ab illn sciscitari cippit 
aiens : Utquid duo isti Clerici, (quos vocabulo nun- 
cnpavit) ut assolebant, huc le comitari noluerunt? 
Abhas autem illos efflagifata licentia, alterius caussie 
necessitate, in alferani viam divertisse dixit. At 
S. Guthlacus, cui Dominus ex divina inspiratioue 
absentia pra;sentabat, paullisper demi.ssa fronte su- 
hridens, vultum deflexit. Ahbas autem cum persen- 
sisset, quodviro Dei aliter prwsentaretur, obsecriins 



D 

ACr.TOBE 
FP.I.ICR 
EX MSS. 

pristlnx 
latuti rati- 
tuU : 

Egt/am sanx 
wenti reddU. 
h 



Alibati, post 
dafam lieen- 
liain -l Cleri- 
cis alio eundif 



i6 



YITA S. C.rTHLACI ANACHORET.E. 



A 

AUCTORB 
PELICE 
EX U^S. 

indicat horum. 
apud vi ittam 
ebrietalm^ 
ric^wm et 
cotloqiiium : 



qurid coactl 
falvhanlur : 



Itaxcones ab- 
sconditos a 
monacliis 
revelat, 
I, 



et viultos ad 
se conllueiites. 



in nomine Jesu, nt eviiJenter monstraret, quod sibi 
de illis visum est, suppliciter rognliat. Guthlacus 
vero supplicibus obsecrationibus amici, qui sibi spi- 
ritali fi(ie in Cliristo copulabatur, annuens, iter en- 
rnm perordinem sibi pamlere coepit. Diceb.it enim 
illos adcujusdara viduaecasamdivertisse,etdum non 
,idlmc bora tertia esset, a in delicalis vidu.-e fulcris 
inebriari cffipisse. Nnn solum ergo vir Dei iter illo- 
riim a primordio narr.ivit, quin etiam victum eorum 
et verba ex ordine monstrando explicavit. Non ali- 
terenim sibiex divino numineprasentabatur, qiiam 
ut in Helisa:o cognitio furti facti a Giezi, Donmio 
inanifestante, monstrata est : intantum enim gratiEe 
divina; spiritus in eo pollebat, ut absentia persenti- 
ret, etfutura ut pra'.sentia arbitraretur. Abbas ita- 
que, perceptis salutaribus documentis viri venerabi- 
lis Gullilaci, remeabili oursu domum snam migravit. 
Dum vero, ut assolebant, duo prasfati Clerioi mini- 
stcrio Atibatis obviarent, omnes de dorao exceptis 
duobus illis discpdere jnssit ; duraque in domo se- 
deret, .ib illis Abbas ubi moram hesterna; diei iluxe- 
rint sciscitabatur. Illi simulatn pectore in alicnjus 
amici sui .se moratos casa dicebant. Abbas aiitem 
illos fiiisse in domo vidiia;, quam proprio vocabulo 
nuncupavit, alium sibi nuntia^se aiehat ; illi contra- 
dicentes cum maxiroa procacitate illius dicta nega- 
bant. Alibas vero eorum impudeuliam comprimens, 
notasignamnnstrindo, culpam suam confiterijussit. 
Ipsi autem cum contra nota indicia c;ilcitrare uequi- 
vissent, tandem se solo premeutes, iter suum uno 
eodemque ordine, quo virDei ante narravit, confessi 
suiit. 

30 Venerunt quoque his fere diebiis de quodam 
monasterio duo viri Fratres, ut S. Gutlilaci verba 
doctrina; audirent ; nara illo temporetanti viri fama 
ubique notabunda vag:ibatur. Deinde cura insulam 
devenissent, habcntes secum binas I) flascnlas celia 
impletas, facto consilio illas in via sub quodam pa- 
lustri sablone absconderunt, ut iteriim revertentes 
iter suura illa annona relevarent. Dumqiie prsfati 
Fratres verbocinio venerabilis viri potiti ulerentur, 
et prseceptis salutaribusillos admoneret; hilari vultu 
leviter subridens. ludibri famine inter alia ab illis 
sciscitabatur dicens ; Ut quid, filioli, liuc portare 



tia rura gradiendo, irruit in quamdam spinulara, 
siib incult,!; telluris herbis latentem, qu^e medela- 
mium planta? ipsius infigens, talo tenus rumpendo, 
totins pedis cratera perforavit. Ille denique contra 
vires coeptnm iter carpens. ad insiilam pnFdictam, 
in qua vir Dei permansit laborinse pervenit : et cum 
iliic unam noctera exeglsset. inflatico tumore dimi- 
dia pars corporis ipsius a lumbis planta tenus tur- 
gescens, intantum eum novi doloris molestia ange- 
bat, ut sedere aut stare vel jacere nequivisset. Nani 
fervente membrorem corapagine, ab irais ossium 
medullis immenso ardore coquebatur, ut morienti 
similior quam languenti videretur. Quod cuin viro 
Dei Guthlaco nuntiaretur, illum a se duci priccepit ; 
ac deinde cum caussam vex.ationis su» a primordio 
narraret, vir Dei Guthlacus exuens se </ luterio me- 
lotinae, in qiio ille orare solebat, ipsum circumdedit. 
Confesiimqne dicto citius, postquam veste tanti viri 
se indutum persensit, eodem moraento spinula, ve- 
lut sagitta ab arcu deraiss;i, statim de pede ipsius 
detruditur, quousque procul quasi jaculata institit ; 
eademque hora omnis tumidi fervoris violentia, ex 
omnibus membrorura ipsius compaginibiis, secessit. 
Confestimque exsurgens.pedereducto, gradi ca-pit ; 
et postera die, allocutoviro Dei Guthbico, qui totius 
sui corporis ex unius membri laugunre damnum 
prffistolabatur, hilari animo sine ulliiis valetiidinis 
molestia pergebat. Tunc omnes qui testimonio vir- 
tutis intererant, viri Dei valitudinem fidei mirantes, 
gloriam Domino reddebant. 

32 Non est przelereumdiim silentio quoddam rai- 
raculum pru;saga;providenti3e venerabilis viri Guth- 
laci, ciii ex divina donatione largitum est, ut verba 
absentiumquasi scriptavideret, cogitationesque pra;- 
sentium velut locnta cognosceret. Cum enim quidam 
Episcopus, c Hedda nomine, quasi coelesti consilio 
imbutus, ad colloquiiim veuerabilis viri Guthhci ali- 
quando veiiiret, Iiabuit iu comitatu suo virum libr.a- 
rium Wiglrid nomine ; qui cum iiiteralios Episcopi 
ministros equitabat, alii eorum corara illo de virtuti- 
bus et miraculis sancti viri Guthlaci mirari coepe- 
runt, alii asperitatera vitoe ipsius et perseverantiam 
virtutesque per ipsam factas, ab ullo alio ante inau- 
ditas, disputabant; alii in cujus virtute miracula illa 



ex spina pedi 
infiia misere 
languentem. 



pa- 



pore perculsi, se solo prosternentes, veniam perpe- 
trati criminis orabant. S.anctus vero Guthlacus, 
siiblevatis eorum cervicibus, veniam indulsit. 
cem concessit, iter signavit. 

31 Sub eisdem fere temporibus ad virum Dei 
Gulhlacum multi diversorum ordinum gradus, Ab- 
bates, Fratres, Coinites, divites, vexati, pauperes, 
non solum de proximis Merciorum finibus, verura 
etiam de remotis Britannia; partibus, fama nimirum 
virtuluin acciti, confluebant; quos aut corporum 
a;gritudo, aut immundorum spirituum infestatio, 
aut coraraissorum errorum professio, aut aliorura ■ 
quorumquecriminuraquibusbumanumgenusalluitur, 
vel varietas uniuscujusque vel necessitas cogebat, a 
tanta; sanctitatis viro consolandos fore sperabant. 
Nec illos vana spes fefellit ; nam nullus ab illo aegrotus 
sine remedio, nullus vexatus sine salute, nullus 
tristis sinegaudio, nullum ta-dium sineexhortatione, 
nulla ma;stitia sine consolatione, nulla anximonia 
sine ccnsilio ab illo reversa est ; sed vera caritate 
pollens, oranium labores cum oranibus unaniraiter 
pertulerat. Contigit ergo, cum oranes e diversis 
partibus variis caussis ad tanti viri 



veste sua in- 
dutum sanat 

H 



(hilhtacl 
virlutem ex- 
phratunim se 
jactaf quidam 
coram Uedda 
Episcopo, 



noluistis binas flasculas, quas sub agrestis gleba; qua; faciebat dubilantes, erumpebant : f Wigfrid 
umbraculo abdidistis? Quo audito, illi iramenso stu- autem se posse discernere ct scire utrum divina; re- 

ligioiiiscullor esKetautpseudn-sancfitatis simulator, 
si umquara illuin vidisset, pollioebatur. Dicebatenim 
inter Scottorum se populos habitasse, et illic pseudo- 
anachoretas diversarum religionura simulatores vi- 
disse, quos praedicere fiitura et virtutes :dias facere 
quocuraquenominenesciens comperit. .4Iios quoque 
illic fiiisse narrali;it verae religiouis cultores, signis 
virtutibusqiie pliirirnis poUentes, quos ille crebro 
alloqui, videre, fi-equentareque snlebat ; ex quorum 
experientia aliorum religionem discernere se po- 
tuisse promittebat. Ergo cum pra-dictus Episcopus 
ad coUoquium venerabilis viri Dei Guthlaci perve- 
nisset, fraternis salutationibus peractis, sese alte- 
rutrum Evangclici nectaris rore circumfundere cce- 
perunt. Er;it autem in viro Dei Guthlaco divinse 
gratiae lucnlentia intantum, ut qiiidquid priedicaret 
velut ex Angelico ore expressum videretur : erat in 
eo tant» sapientias,affluentia, utquKcumqne dixisset 
divinarum Scriplurarum exemplis firmaret. Ergo 
praedictus Episcopus, postquara collnquiis ejus po- 
titus est, et raelle duloiora prae;epta sapientiae ipsius 
gustavit; ecce repente in medio sermoiie, suramissa 
cervice snpplex, adjurare ca;pit illum ut Sacerdotale 



ab lioc t*res- 
byter conse- 
cratus. 



ab undic 



coUoqiiiura 



Ccml Z J.^^nfli-fbant : veniebat inter alios quidam officiura per eum,susciperet. Gutblacus vero petitioni 
Comes pra;d.ct, exuhs Ethelbaldi, Obba noraine. ad Episcopi nolens resistere - - P -^' 

verbociniura beat. viri Gutlilaci ; et cum alio die 
qua;dam loca spinosa perlustraret, c sine calle a-res- 



ocius sesolo prosternens, 
volenti.o illiusobediturum esse promittit. Episcopus 
autem ovanti animo exurgens, consecrata prius ec- 

clesia 



A 
mler pran- 
dendum nar- 
rat qtiid aller 
jactarit. 



Bgburgx 
$arcophagum 
mittenti tuc- . 
cessorem 
suum prxdi- 
cit, 

B 



EtheWaldo 
Jtet/ni rcsti- 
tutionem. 



UNDECIMA 

clesia, fldelem Sacerdotem summo Deo consecravit. 
Peractisergoconsecrationis obsequiis, rogatu summi 
Pontificis, contra rem solitam, vir Dei illo die ;id 
prandium venire cogitur. Apiiositis ergo dopilma 
postquam prandium cosperunt, aspiciens S. Gutlila- 
cus prapdictutn Fratrem Wigfridutn prucul sedenlem 
inquit : O Fraler Wigfride, quoraodo tibi nunc vi- 
detur ille Clericus, de qua hosterno die judicare 
proraisisti? Wiglridus vero ha;c miratus, confestim 
exurgens se totum solo tola raente prosternit, sup- 
plexque veniam precatus sese peccasse fatetur. 
Mirantibus omnibus qui intererant. stupescere 
ad invicem cceperunt : Smctus vero Guthlacus 
dicebat : Coinprobamini alterutrum, sciscitantes 
si quis h«c milii nuntiavit. CMitigit ergo conse- 
cratiu insute Cruland, et constitutio B. Guthlaci 
in officium Sacerdotale, in autuinnali tempore, 
retrocalculatis quinque diebusab illo die, quo Missa 
S. B.Trtholomaji celebrari solet. 

33 .\lterius denique tem])oris prseterlabentibus 
circulis, reverentissima Virgo Virginum Christi et 
sponsarura tj Egburgh Abbatissa, Aldulfi Regisfilia, 
ad subliraiuin raeritorumvenerabilein virum Guthla- 
cum, sarcophagum plumbeum linteumque in eo vo- 
lutuin, quo viruinDei post obitum circumdari roga- 
bat, adjurans per nomen terribile superni Regis, 
seque ad piitibulum dominicai Crucis erigens, in in- 
diciura supplicis deprecationis exten^is paltnis, ut in 
officiiitn pr.Tilictiitn vir Dei ilhid munus susciperet, 
per niinfium alterius fldelis Fratris prajcipiens, ut 
hoc inilicium coram illo faceret, supplici i-ogatu mit- 
tebat. Addidit quoque ut ab illo sciscitaretur, quis 
loci illius povt obitum suura heres futurus foret. Qui 
cum sanctae Virginis fidele munus gratanter susce- 
pisset, de eo quod interrogatur respondisse fertur, 
illius loci heredem in gentili populo fuisse, necduni 
ad bnptismatis lavacrum devenisse : sed mox futu- 
rum fore dicebat. Quod spiritu providentiae dixisse, 
eventus futurs rei probavif.NaraipseCissa, quinunc 
nostris temporibussedera viriDei Guthlaci possidet, 
post annos /i (ut ipse narrare solet) lavacruni baptis- 
matis in Britannia percepit. 

34 Non me quoqiiesupraraeraorati viri Guthlaci 
vatidico pectore quoddam spiritale praesagiura nar- 
rare piget. Quodarn enim terapore, cum exul ille 
quem supraraemoraviraus Ethelbalilus, huc illucque 
persequente illum Ceolredo Rege, in diversis natio- 
nibus jactaretur; alio die deficiente virium ipsius 
valitudine suorumque inter dubia pericula, post- 
quam exinanitse vires defecei'e,taitdem ad colloquium 
i sancti viri Guthlaci, ut assolebat, pervenit : ut 
(|uando humanum consiliumdefecissetdivinum ades- 
set. IIIo vero cum beato viro Guthlaco loquente, vir 
Dei velut divini oraculi interpres, pandere quiEven- 
tura erant sibi exordine ca:pit, dicens ; mi puer, 
laborum tuoruni non suin expers, miseriarum tua- 
rum ab exordio vitse nou sum inscius; propterea 
niisertus calainitatis tuaj, rogavi Dominum ut sub- 
veniret tibi in miseratione sua, et exaudivit me, et 
tribuittibi dominationem gentis tuae, et posuit te 
Princlpera populorurn, et cervices iuimicorum tuo- 
rum subtus calcaneum tuum rediget, etpossessiones 
eorum possidebis, et fugient a facie tua qui oderunt 
te, et terga eorura videbis, et gladius tuus vincet 
adversarios tuos. Et ideo confortare, qitia Dominus 
adjutor tuus est; patiens esto, inquit Sanctus Etliel- 
baldo, ne declines in consilium quod non potest sta- 
biliri. Non in pr»da, nec in rapina regnum tibi da- 
bitur, sed de nianu Domini obtinebis : expecta euin 
cujus dies deficient, quia raanus Domini opprimet il- 
lum, cujus spes in maligno posita est. et dies illius 
velut umbra transibunt. Ha;c et his similia illo di- 
cente, ex illo tempore Etiielbaldus spem suam in 



APRILIS. 



47 



Domino posuit : nec vana spes illum fefellit ; nam D 
eodem ordine compositioneque omiiia, au<e vir Dei ^''cTonE 

FRLtCP 

prffidixerat, non aliter, contigerunt, sicutpraesentis gj „33, 
rei pra!sens effectus comprobavit. 

ANNOTATA. ' 



a Orf/rricK.s- : Ad casamvidiiseproappetendaebrie- 
tate divertisse. Capgrnviiis : Crapute ebrietati atque 
impudicitire scelerate indulsisse. Quoil forsan Felix 
moilisla melaphora dixit , in delicatis fulcris iiie- 
briari. 

b Ordericus eoilem modo ait, binas tlasculas, coella 
impletas, sub palustri sablone abscondisse. Capgra- 
vius : duo flascula, vino plena, in sabulo repouunt. 
Surius : duas lagunculas. potu plenas, in arena de- 
posiierunt. Estautem flasctila seu flasculum lagenaa 
Sa.innico Flasch. Piipitis : Flasca; pro recondeudis 
phialis factse. S. Gregorius Magniis iii Vita S. Be- 
nedicti cap. 4. Defert viiio plena duo liguea vascula, 
qux vulgo flascones vocantur. Ardoin rUa B. Be- 
iiedicti Abbaiis Anianx 12 Febr. cap. 6. flasconem 
vini in stratorio defert. Corlia autem liic iiidicata, iion 
vinum sed potus ex frumcnto explicatur a Floro lib. 2 
cnp. 18 ubi tle beilo Numaiitino agit. 

c Sine cnWe, id est extraviamtrilam. Mabiltonsme 
cella agresti. 

d Pro luterio melotinse, eliam ab Orderico scripto, 
Capgravius et Sitrius habent cilicium. De Melote, id 
est tunica pellicea egimusM Juiiuarii ailf^itmn S. Gr^ 
gorii ^. lo in Conimentario pnevio. De luterio nihil 
hactenus obscrvtivimiis. Videtiir esse vestis exlerior,pro- 
tegens interiorem a Uito et sonlibus, quas sxpitu ablue- 
retur. 

e Hedda, apud Ordericum Headda,, et alibi Eadda, 
videturessc, qiii coliturl Julii, inscriptus Martgrotogio 
Romano, EpiscopusOccidentaliuraSaxonuiu, mortuus 
aniio 70b. Huiic simul tredecim uliimis annis pcrfuis- 
se etiam Ecclesise LiclifeUensi trudit Alfordus, qui 
deinde asseiit ad an.lOdniim. 7 Guthtacuma S. Wil- 
frido consecratuin Sacerdotem, forsan abreptiis nomine 
Wigfridi, in comitatu Heddx Episcopi liic memorati. 

f Wigfrid, Oiderico Wiglridus, Mabiltono Wilfri- 
dus. 

g Aldulfus, Rex Orientalium Anijtorum, imperavit 
apud A:furdiiin abaiino 064 vsque ad aiimim 093, quo 
anno data citatiir epistuta Sergii Papas, si tamen Sup- 
positia non .m(, quasi Etbelredo, Alfrido, Aldulfo, Re- 
gihus Anglorum scripta. Bromptonfitiiim cjiisEdhm- 
gam appettat, et Aldulfuin sive Ealdulfura perprram F 
scritit Regem Northanhinibrorum,?uoi/sc^«i/iir .l/a- 
bitton . 

h Excidit forsan numerus annonim. Ordericus fvst 
aliqiiot annos, et sic accipi videtur. 

i Verba hinc desumpta leguntur apud lugutfiim in 
Hisloria Croijtaiidix. 

CAPIJT V. 

Morbus obllus, sepullura : imvntio incorrup- 
ti corporis. Apparitio Ethelbaldo facta : 
Cxcus iUuminatus. 

V erum quoniam humanum genus abinitio morta- 
lis miseria; quotidie ad finem decurrit, niutatis tem- 
poribus generationes et regna mutautui', ad quem 
terminum dominus et servus, doctus et indoctus, 
juvenis et senex pari conditione denierguntur : et 
licet meritis. pcenis, pra.'inii5que disjung;imur ; ta- 
men uobis omnibus restat exitus idein. Nam sicut 
mors in Adam est, ita et in otnnes dominiibitur ; 
quisquis enim hujus vit;e saporem gustaverit. ama- 
ritudiuem vitare tieqiiit. Coniigit ergo inter h;ec, 
postquanidilectus DeiGuthlacus ter quinis annorum 

voluminibus 



Post vitx 
solitanj- an- 
nos lo mori- 
tur, 



48 



VITA S. GUTHLACI ANACHORET^. 



AVCTOIE 
FELICE 
EX HSS. 



quarla feria 
jwst PaschOt 



jiiirnunlialo 
dir, 



eelelitaCa 
Mlssa tn 
Pascltate 



ordiiiala 
tcpullura 



V voluminibus, devoto famulatu superni Regis, vitam 
duxit scililariara : ecce Dominus Je.sus. cum famiilum 
suum de laboHnsa liujus vitEe servilule :id perpntuoe 
beatiliiilinis rcquiem assumere voluisset; quadam 
dip, fuin in orator'io suo oratioiiibiis vacaus persta- 
ret, subita illiim inlimorura stimnlatio corripuit : 
statimque cum se subita infiriiiitatpdiri hingiioris 
vir Dei arreptum persensissef, confestim manum 
Dnmini ad se missam coynnvit. Tunc se ovante spi- 
ritii ad peronnis re^ini gaudia pr;Epar:ire cu'pit : sep- 
tem eiiim dielms dir.i fegriiudine decoctus. octava 
die ad extrema jiervenit. Siqiiideni qiiarta feriaante 
Pascha ajgrotare ccepit : et iterum octava di", qiiarla 
feria, qu^irto etiam lumine Pasdiiilis festi, finita 
icpritudine ad Dominiim migravit. Habitabat ergo 
cuin eo sub illo tempnro uiius Frater. Bcccelinus 
iiomine, ciijus relatioiie lia^c de obitu viri DeiGuth- 
laci descripsimus : qiii cum illo die incho:it;e moles- 
tisB ad eum venerit, cu?iiit illuin virum Dei, ut asso- 
lebat, (le aliis interrogare. Ille ;iuteni taide respon- 
dens.demuin i-unisormonesnspiiium traxit. Ciiiipse 
Frater iiKjiiieiis ait : Douiine mi, qiiiil nnvi tibi ac- 
fiilit? aii forte nocte liac iilla iiifiriiiilalis niolestia 
te tetigit? At ille : Eliain, inqiiit, iiioleslia me teti- 
gil ni.cte li;u'. Quf in itcm iiiterrogans ait ; Scisne, 
P:itermi. tiia; inlirmitatis caiissain. autqnem finem 
hujus niolestae a-grituilinis esse piitas?Cui vir Dei 
respondens inqiiil : Fili mi. languorismeicaussaest, 
ut ab liis menibris spiritus sepaietur; finis aiitem 
infirniitalis mea> erit oclavus dies, in quo peracto 
hiijus vitai cursudel-eodissolvi et esseciini Christo: 
expedit enim, sarcina carnis abjecta, Agnum Dei 
sequi. His auditis pra>iliclus Fraler. flenset gemens, 
crebris Ia<r}in:iruin rivulis niu?stas genas rigavit : 
quem vir Dei consolans ait : Fili mi, tri.«titiain ne 
adinittas: noneniinmiliilaborestadDominummeum, 
cui servivi, in reqiiiem venire aiternam. TanlKergo 
fidei fuit, iit morteiii, qu;u cunctis mnrtalibustiinen- 
dii formidandaqiie videtur, ille velut reqiiiem aut 
pnemiuin laboiis jiidicaret. Interea decursis quater 
iiaruni dieriim ariicnlis. dies Pascha- pervenit : in 
qua vir Dei ci.ntra vires exurgens, immnlato Domi- 
niii Corpnris saiTificio el Sangiiinis Cliristi libamine, 
prajfato Fratri Verbiim Hei evangelizare coepit • qui 
nunniuam aiite, neque post tam magnam prnfiindita- 
tein scienlia; se ab iillius ore audisse testatur. Deni- 
quecuin sepiimus dies infirmitatisipsiusdevenisset, 
praiatus Fraler illiini circa Iiorain sextam visitavit, 
invenitque eum iTcumbentem in angulo oi\atorii sui 

' contra altaro : nec tainen tunc cu;n eo loqiiebatur, 
quiapoiidiis infirmitatis faciiltatein lnqiiendi exemit. 
Deiiiqiieilloposiente ul dicta sua secum dimitteret, 
antcqiiam moreretur; vir Dei cum fessos humeros 
parumper a pariete leviiret, suspirans aiebat : Fili 
mi, quia teuipiis nuiic apprnpimiu.it, nltima man- 
data iiiea iiitende. Postquam spiritiis hoc .-orpuscu- 
Inm deseruerit, pcrge ad si.n.rem meain a Pcgain, 
etdicas illi, quia iden avpeclum illius in lioc seculo 
vitavi, ut in a;terinim cnram Patre nostro iu gaiidio 
serapiterno adinvirem videamur. Dices quo.|ue ut 
illa cnrpiismeum imponat in sarcophagum, et iiisiu- 
doneinvohat, qiiam mihi E.gburh mitlebat. Nolui 
quiilem juveiiis ullo liiieo tegmine corpus meum te- 
gere ; :<ed pro amorc dilect;u Cliristi Virginis, quro 
ha;c miinera milii miilebat, ad volvendum corpus 
meuin rescrvare cnravi. Audiens autem lia;c praj- 
.fatus Fiat,.r, exorsus inquit : Obsecro te, Pater 
ini, .iiua inrirmii;,iem tiiani intelligo, et morituruiu 
te audio, ut dii-as mihi nnum de quo olim te iiiterro- 
gare non aususdiu solintabar : nam ab eo tempore 



quo lccuin, Doiiiin 

yespcre et mane audiebam nescio cuin quo. Prop 

terea adjuro le, ne me solicitum de hac re post obi. 



tura tuum dimittas. Tunc vir Dei, post temporis iu- 
tervallum, anhelans ait : Fili mi, de hac resolicitare 
noli, qund eiiim jiivenis ulli hoininum indicarenolui, 
niinctibi maiiifestabo. Asecundo etenim annn, qno 
hanc eremuin habitare coeperam, mane vespereque 
semper Angelum consolationis mea; ad meum col- 
loquiuin Dominus mittebat, qui mihi mysteria, quas 
nnn licet hoinini narrare, monstravit : qui duritiam 
laboris mei coelestibus oraculis sublevabat, qiii ab- 
senli» inihi raonstrando ut prsesentia pr;Bsentabat. 
fili, ha3c dicta mea conserva, nullique alii mmtia- 
veris, nisi Pegaeauti Ecgberto anachorelse, si um- 
quam in colloquium ejus tibi venire contigerit, qui 
soliis haec sic fuisse cognoscet. Dixerat, etcervicem 
parieti fleetens, longa suspiria iino de pectore tra- 
xit, refocillatoque rursus spiritu cum parumper an- 
helaret, velut mellifliii floris odoratus de ore ipsius 
processisse sentiebatiir ; ita ut totam domum qua 
sederet, nectareus odor infunderet. Nocte vero se- 
qnenti, cum pra>fatus Frater nocturnis vigiliis in- 
cuniberet, igneocandore a mediajnoctisspationsque 
in aiir'.rani totain doinnm circumsplendescere vide- 
bat. Oriente aiitem sole virDei sublevalisparumper 
membris velut exiirgens,cuinsuprainenioratoFratre 
loqui coepit, dicens . Fili mi, praepara te, itertuura 
perge; jam me nunc tempus cogit ab his membris 
dissolvi, et decursis liujus vitie terminis ;ul infinita 
gaudia spiritus transtolli malit. Dixit et extendens 
manus ad altare. munivit se communione Corporis 
et Sangui.iis Christi, atque elevatis oculis ad cfplum 
extensisque manibus, animam ad gauilia perpetuae 
exiiltationis eniisit, anno ab c Incarnatione Domini 
nostri septingentesimo d quintodecimo. Inter haec 
prasfatus Fraler subito ccelestis luminis splendore 
domum repleri, turrimque velut igneam e terra in 
coelum erectam prospicit : in ciijus splendoris com- 
paratione cum tunc si.l in medio coalo steterat, velut 
lucerna in die pallidescere videbatur. Cantibusquo- 
qiie Angelicis sputium totius aeris detonari audie- 
batur : insulain etiam illam diversorum aromatum 
odoriferis spiraminibus inflari cerneres. 

3G Deinde supramemnr.itus Frater, immensafnr- 
midine tremef;ictiis, eximii splendoris coruscatio- 
nera sustinere non vaiens, arrepta navicula portum 
reliquit. ac deinde quo vir Dei praeceperat ccepto 
itinere perrexit. Deveniens quoque ad sanctara 
Christi virginem Pegam. fraferna sibi mandataom- 
nia ex ordine narravit. Illa vero his auditis, velut 
in prfficipitium delapsa, se solo premens, immensi 
miBroris molestia mediillitus emarcuit, linguasiluit, 
labruni obmutuit, omnique vitali vigore velutexani- 
mis evanuit. Post vero interventura temporis, ceu 
soaino expergefacta, imi de pectoris fibris longa sus- 
piria traliens, arbitrio Potentis grates egit. Postera 
vero ilie, secundiiin praecepta beati viri, insulam 
devenientes, totiiin locum omnesque iloraos velut 
ambrosiae ..dore re|iletas invenerunt. Illa vern Dei 
famula trium diernin spatiis fralernum spiritum di- 
vinis laudibiis cojlo commendavit ; tertiadie, secun- 
dum prfficeptum illiiis, felicia raembra in oratorio 
suo hiimo tecla condideriint. 

37 Volens anlera divina pietas latius monstrare, 
quanta in gloria vir sanctus post obitum viveret, 
ciijus ante mortein vita, sublimibuscrebrisque mira- 
culnrum indiciis, pi.pulis, tribubus, gentibus late 
ubique fulgebat; adilidit quoque a-ternaj comraemo- 
rationis indicium. Transactis enim sepulturie ejusbis 
senis mensium orbibus, immisit Domiiuis in animura 
sororis ipsius, ut fraternum corpus alieno sepulcro 
reconderet. Aggregatis ergo Fratribiis. Episcopis, 



et vialico 

accepto 

obit. 

C 
d 



anno 715 
nobis 7 1 'I, 



A Petja sorore 
sepelitur ejus 
corpus. 



post menses 
1'2 invenlum. 
incorruptuvt. 



e, habitare coaperam. te loqiientem Presbyterisque, imo et aliis Ecclesiastisis gradibus, 

die exitus ipsius aperieutes sepulcrum invenerunt 
corpus totum integrum, quasi adhuc viveret : et 

lentis 



in mausolxo 
a Rcije poslea 
aflornalo 
poinlur. 



Eiogium ejus, 



B 



EtheUmldo 
de morfe stia 
mccrenll 
apparet. 



eique regnum 
pra dicif. 



UNDECIMA 

lentis artuura flexibus, raulto potius dormienti quam 
mnrtuosimilis videliatur. Sed et vestimenta omnia, 
quibus invoiutus erat, non solum intemerata, verum 
etiara antiqua novitate et prislino candore splende- 
bant. Quod ubi qui intererant prospexerunt, statira 
tremefacti stupeirtes steterunt, adeo utvix fari pos- 
sent, vix miraculum intueri auderent, et vix ipsi 
quid .igerent nossent. Quod uhi Christi famulaPega 
priivpcxit, spirilali gaudio commota, sacralum cor- 
pus cum divinarum venerantia laudum in sindone, 
quiim eo vivente Ecpbertus anachoreta in hoc offi- 
ciura niittebat, revolvit : sed et sarciipliagum non 
bunio terra» condidit, imo etiam in niemoriale quod- 
dain pnsuit, quoil niinc ab Elhplhalilo liege miris 
oniamentorum strueturis, in honorem divinaj po- 
tentis, iEdificatum conspicimus; ubi triumphalecor- 
pus tanli viri, usque in hoilierni temporis cursum, 
feliciter pausat: per cujusinterceEsiouem, miser.itio- 
nis divina; indiilgentiam, quisquis integra fide pul- 
saverit, impetrabit. 

38 virum beatse meraorise ! o magistrum divinse 
gratise ! o vas elcctionis! o niediciim salutis ! o prie- 
conem veritatis ! o thesaurum sapientise! o quanta 
griivitas, quanta dignilas in verbis et conf ibula- 
tionibus ejus erat! quara alacer, quara effic.ix in 
discernendis caussis fuit! quam in absolvendis Scri- 
plurarum quiestionibus priimptus et facilis ! quam 
irremisso famulafu Deo servierat 1 intanlum quod 
numqu.ira in illius ore nisi Chrislus, numquam in 
illius corde nisi pietas, nihil in illius animo nisi ca- 
riias. nisi pax, nisi misericordia, nisi iudulgentia 
perstabat. Nemo vidit illum iratum, nemo elevatiim, 
nemo superbuni, nemo comrnotura. nuUus mcer^en- 
teirr : sed unus ideraque semper permanens, lajtitiam 
in vullu, gratiiim in ore, suavitalem in mente, pru- 
dentiam in pector-e, humilitatem in corde prceferebat, 
ila ul extra humaiiam rialur'ain notis ignotisque esse 
viderelur. 

39 Postquam er'go priefatus exul Ethelbalbus, in 
lonpinquis r'pgionibus habitans, obilum sancti Patris 
Guthlaci auilivit. qiii ante solus refujiium et conso- 
latio biborum ipsius erat ; subita arreptus moestiiia 
ad coipus ipsius perveuit , sperans in Domino , 
datiiruiii >\h\ refocillatioiiera aliquam laboris sui per 
inlercessioiiem saucti vir*i Gulhlaci. Qui cum ad se- 
pulcrum ipsius pervenisset, lacrjraans aiebat : Paler 
mi, tu scis misei-ias raeas ; tu sernper adjutor raer 
fuisti; te vivente non desperabam in angusliis, ad- 
fuisti mihi in periculis niultis : per te invocabam 
Dnminum, et liberavitme. Mido quo vertam laciem 
nream ? unJe erit auxilium nrihi, aut quis consolabi- 
tur me? et quis, Pater optirne, me consolabilur si 
me dereliqupris"? In te sperabam. nunc me spes fefel- 
lit. Hicc et alia miilta proloqiiens, se solo sternebat; 
et supplex orans, rrehris lacr_vm;irurn flrieirfis totum 
vulturu rigabat. Nocturnis autem appropirrquiintibus 
uinbris, cunr in qiradam casula , qua ant*i vivente 
Guthlico hospitari solebat , pernoilans, raoestam 
menlera huc illucque jactabat Parumper ihi noc- 
tunris orationibus transmissis , cura lirmina levi 
snnrno dirnitteret ; subito expergefactus, tntam cel- 
lulam, in qua quiescebat, in immensi luminis spleu- 
dore circumfulgescere vidit : et cum ab ignola vi- 
sione terretur, extemplo, B. Guthlacum, coram ad- 
stantem, Anpelico splendore aniictunr. prospicit, 
dicentem ei : Noli timer'e, robustus esln, qiiia Deus 
adjutor tuus est : propteiea veni aa te, quia Durui- 
nus per intercessioneni meam exaudivit preces tuas. 
Noli trisfari, dies euim miseriae tuaj praeterierunt, 
et finis labiiruin tuorum jam advenit : nam pr'ius- 
quanr sul e bis senis voluminibus annilem cir-curnvol- 
verit oi'beni sceptr'0 regni dominaberis. Nim solum 
autem, ut ferlur', lieguum sibi prophetavit, sed et 

^piilis T. II 



APRILIS. 



49 



FELltE 
EX USS. 



recipit tumen. 



E 



Inngitudinera f dierum suorum et finem vitas suaa D 
sibi in ordine manifestavit. Ille vero econtra dice- iucTOBe 
bat : Domine, qund sigirum mihi erit, quia omnia 
sic evenient? Guthlacus respondit : signum hoc tibi 
erit : cum crastina dies advenerit, antequam lertia 
hora fiat, his qui hoc loco habitant, unde non spe- 
r':int. solalia alimentorura donabuntur. Ha^c dicens, 
lux, qnae coram apparuit, ab oculis illius recessit. 
Nec mora, dicta efTecta secuta sunt : nam priusquara 
terlia diei horapr-opinquasset, signum in portn pul- 
satura audierunt, homiiresque iilis insperata solatia 
portantes ccnspiciunt. Exin ipse onrnia quai sibi 
dicta er'ant recordans, induhia spe fiitiir;i fnre cre- 
debaf, fidemque iiiseducibilem in vaticiniis viri Dei 
defixit: nec illum fides fefellit. Ex illo enira tempore 
usque in hodiernum diem, infulata regni ipsius feli- 
citiis, per tempora consequentia, de die in diera 
crescebat. 

40 Nec etiam djfuncto ac sepulfo Christi famulo cxais ad 
Guthlaco signa virtutum ;ic sanitatum quie per illum y^ tumulum 
viventera Dominus hominibiis donavit, per invoca- 
tionem iiitprcessionis ipsius ubique candescere prse- 
sentem adusque diera cessaverunt : ut qui vivens 
poniposis virtufum rumoribus se elevare noluit, 
quanli meriti vel quanta) valitudinis erat, post obi- 
tum suum per pluriraa miraculiirun; tropaea mons- 
trar'etur*. Erat namque quidam vir paterfdmilias in 
provincia g Wissa, cujus oculi, bis senis mensiura 
orbibus adepto videndi lumine, furvis albuginis nu- 
bihus tegebantur, ita ut splendentis diei lumina a 
furvae noctis caligrne secernere nequiret. Qiii cum 
reprobatis pigmeiitorura auxiliis mederrdi salutem 
desperaret , perpetuamque sibi luminis orbitatem 
irnrainere comperiret; tandem invento salubri cnn- 
silio, ad coi'pus sacratissimum viri Dei Gutlikrci se 
duci rogavit, dicens : Scio certe et confido, quia si 
aliqua de rebus ab eo sacratis lumina mea tetigerint, 
cito sanabor, et visum oculorutn nreorum mihi red- 
det. Anrici autenr illius ut ipse regaverat fecerirnt; 
duxeruntque illura ad portura insulie Cruland. et 
illi navi ascensa devenientes insulain, appetiverunt 
collnquium venerabilis Christi Virginis PcgiB : quas 
ferventis fidei rllius spera indubiara comperiens , 
inlra oratorium, quo curpus B. Guthlaci recumbe- 
ret, duci permisit. Illa ergo partera glutinanr salis, 
a S. Guthlaco ante consecratam aripiens, in aqiiam 
h opertoriam levi ra^ura mitlebat : ipsara deniqiie 
aquam cum intra p:ilppbr'as Cieci gutfatim stillaret, p 
mir-abiledrctu ! ail pr-iuiumtacfum priraaeguttce, red- 
ditum detr'usis ciecitatis nubibus. oculis infusiim lu- 
men est : priusquam enim allerius nculi palpebris 
salutaris lympha iiifunderetur. quidquid in dnmo 
esset in nr'dine narrabiit: vi^umqu» sibi in eodem 
raomeuto donafum falebatur. Deinde posti|Uain diu 
clausas gratia per gratiam frontis reclusit fenestras, 
cognovit inventuin olim quod perdidit luraen, dux 
se duientibus f.ictus est r'evertens cursus. Exin ubi 
lumen de fonte luminis hausit, ibat quo venerat. irec 
sic reversus ut erat : viditqne videntes, quos prius 
videre negavit. grates Deo persolvens dignas, quas 
nullus reddere nescit. i 

ANNOTATA. 

a S. Pegae fitam ileiimus 8 Junuarii. Ejus cella 
ab huhUatioue S. Gulhlaci ilislahal 4 leucis ad ptagam 
Occideiilalem : uhi nunc ojipidum Peag-kirke, ul est 
ecclesia S. Peijx. 

b Egbertus secretorum ejus prae ceteris conscius. 
Ita tiifru Iiiiiidfus. 

c ^iictor hic iib Incarnato Verbo (id esl nocem men- 
siliiii ante viiliiarcm jEram, a Christo iiato, siue a Ja- 
uuario sequenle mclwari solUam) annos suos enumerat, 

7 secutus 



bO 



AUCTORE 
FE1.ICE 
EX WSS 
ADIli ab 
Incornatn 
Verbo. 



Anmis obitus 
S. Guthluci. 



Efhelbaldus 
Rtx, 



F.tbcltmhlus 
Crnijlmiilvnsc 
JHonastcritnn 
adiflcat. 



• Ord V'\)\n 
londa. 



. secHtus Dionysium Exiguum : cuju>i fui.^ise islam vie- 
thodum uumcrandi, demonstrnt Petavius, lib. 2 de 
Boclrina lemporum cnp. 2 hZ\ et pnucis, part. 2 
Ralionurii tcmporum lih. 4 cap. i . Hanc rationcm com- 
putandi amios n Verbo Incarnnto, adhuc in usu fuisse 
in Etruria seculo Chrisli 15, tnfra o.^teudemiis 17 
Aprihs, nd fitum B. Clarx Gambiicurtii\ 

(1 Jlic aituus uobis est 714, qunudo cijclo Lunx 12, 
^(j/i.-i t%, liltmi Dommicah G, Pnscha celcbratum fuit 
8 Aprilis, et feria 4 proxinia incidil in undccimam 
Apnlis : qua f>iria et dic mortuus est S. Guthhcus. 
Evmdcm annum \^etiam delinuit Ordericuc. At Chro- 
noloijus AntfloSni-onicus Wcntmonasteriensis et alii 
aunum tionfrum 714 assump.^erunt. 

e Ita mortno Coelredo anno 710 succcssit Ethelbnl- 
dus. lufjulfus hinc sua descripsil, el habet : Ante ^rve- 
sentis anni fursiim circiilareni. Ordericus : Ante- 
qnam aiinus finiretur. Capgravius : Infra biennium 
labores tui finem habebunt : el hic respe.rit ad obilum 
S. Gulhlaci, nlii ad tcmpus coiporix incoriupli reperli^ 
aut certe ubi Feli.r scripsit, bis j^enis voluuiinibns, id 
est mcusibus; ipse tcgil, bis suis voluminibus, et annos 
2 intcrprctntus cst. 

r Tradilur regnasse annos 41, cl anno 757 Secan- 
dnnse occisus, cujus corpus Iiep;in(lunui sepultum 
jacet. Itn Chronolotjns Auglo-Saxonious. 

g Wissa. in hodicrno Cantabrigiensi Comilatu, con- 
tigua Lincoluieusi et Norfolcicnsi Cotnitatibus : ubi 
caslrum Wisbich poslea ab Episcopis Elicnsibus con- 
structum fuit. 

h 7^1 MSS. at dubitat Mabillon, nn legeudum, aper- 
toriam. ab a/fcctu sic dictam? an ad.spersoiiani, anl 
otlertnriani? Vcrum poluii dici aqua opertoria, quod 
certo operculo tegeretur : ut solet aqua pluvialis excepta 
tegi. 

i JJic dcfmunt MSS. Bertinianum, ct Vcdastinum. 

APPENDIX 

auclore Orderico, ex relaliune Ansijoti Siip- 
prioris Croylandensis. 



VITA S. GUTHLACI ANACHORET.E. 

dilexerat, pro dulci consolatione, qiiam ab eo dum 
exulali.it multoties perceperat. Euradem itaque 
locuni (imni vita ,sua dilexit, nec umjHam post pri- 
niam im-taurationem, (|uam idem Rex fecit, .'iedes 
Croilandiae religiosoruni lialjitatione monachorum 
u.sque in lioJiernura diem caruit, praestante Domino 
noslro Jesii Cliristo, qni cum Deo Patre et Spiritu 
sancto vivit et regnat Deus, per omnia secula secu- 
lorum. Amen. 



M„ 



ti ergo diversis infirraitatibus gravati, auditis 

runidribus miraculo]-iuu beati Guthlaci palustrem 

Croilaudiam, ubi sanctum corpus quiescit, adeunt, 

prc'cibHsque ejus sanitatem iutegram adepti Deo 

gralias referunt. Rexautein Ethelbaldus, ut beatum 

consolaturem suum miraculis coruscare compeiit, 

locum sepuUurie ejus gaudeiis expeliit. et ea qu£e 

beato viro jam regnum adeplus dcnaverat, servien- 

tibus ei perenuiler concessit. Nam (|Uodam tempore, 

dura idem Rex, caussa visitandi Palronura suuui, 

antei|iiam migraret, Croilandiaui adiret, et vir.Dei 

quietam raansionem in eadcui insula sibi ab eo con- 

cedi postularet, quinque milliaria .id Orientem, id 

esl usque ad fossam qua) Asendic dicitur, et tria ad 

Occidentem, et quinque ad Aquilonem C(uicessit, et 

ab ounii redditu atque consuetudine seculari onini- 

bus raodis absolvil : et inde chartam, sigillo suo 

siguatam, in prajseutia Episcopurum Procerumque 

suorum couHrmavit. Et quia paluslris liumus Croi- 

laiidia-, ut ipsum nomen intiraat tCroilandia eniui 

crudara, id est, coenosam terrara signilical) lapideam 

moleui sustinere non poterat; pra-fatus Rex ingen- 

tes ex quercu palos innuraene multitudinis bumo in- 

ligni tecit, duranniue terram novem milliariis per 

aquam di; Upolaiida ', id est superioii terra, scapbis 

defeiri, ej paliidibus comiuisceri statuit : et sic lapi- 

deara (quia sacar Guthlacus oratorio couteutus est 

ligneo) Basilicam C(a.pit et consummavit, Deiiide re- 

hgiosos viros ibi aggregavit, cojnobium condidit, 

oruamentis et fundis aliisque divitiis locura ditaxit, 

ad lionorem Dei et saucli Anachoreta;, quem valde 



ANALECTA 

Excerpla e.x Historla a Ingulli, Abbatis Croy- 
landcnsis. 

j\ex Ethelbaldus, ut beatum consolatorem suum 
miraculis coruscare coin|)erit, locum sepulturaj ejus 
gaudeus et devotus expetiit ; et ea qu;E dicto viro 
Dei adlmc viventi aute promiserat, jam regnum 
adeptus plene persolvit. Accersito nam.iue quanto- 
cyus quodara famosK religionis raonacho b Evesha- 
mensi, nomine Kenulplio, ut ibi ccBnobium aggre- 
garet, sibi et Deo servientibus perenniler concessit, 
dedit et confirmavit, et ab omni redditu et consue- 
tudiiie seculari totam insnlam Croylaudia; omnino 
absolvit ; et inde c chartam suam, in prgesentia (/ 
Epi.scoporum Proeeruinque regni sui, securam sta- 
tuit... Et quia palustris humus Croyland (ut ipsum 
nomen indicat, nam crudam terrain et coenosam 
significal) lapideum molem sustinere non poterat ; 
j)ra;fatus Rex ingentes palos quercinos et alninos iu- 
numera; multitudinis huini defigi fecit, duranique 
terram novem miUiariis per aqiiam de Uplanda, id 
est de superiori terra, schaphis deferri, et paludibus 
commisceri jussit : et sic lapideam (quia S. Gutlila- 
cus prius oratorio contentus erat ligneo) basilicam 
coepit et consuminavit, cceiiobium condidit, orna- 
mentis et fundis, aliisque divitiis locura illum dita- 
vit, eumdem^iue locum in tota Vita teuerrime dile- 
xit. Nec umquara post primam fundationem, quam 
idein Rex statiiit et fecit, monasteriiim Croyland 
religiosoruin iuliabitatione monachoriim caruit, us- 
que in diem hodiernum. 

2 Etiam iii eadem insula illis in teraporibus erant 
nonnulli vitam ereiniiicam ducentes, qui viro Dei 
suucta familiaritate quoad vixit adha;reiites, tara- 
quam iiifirmi ad medicuin iii ejus infurmatione et 
exeniplo frequentem carpebant aiiimae salulera. Ex 
quibus unus erat noviter ad fidein Catholicam con- 
versus, nobihtate generosus, quoudain pra'potens in 
muudialibus, nomiiie Cissa, qui relictis omnibus se- 
cutusest Doininuin suum Christuin. Alius erat Bet- 
telinus, servus pra^fati Patris fainiliarissimus. Ter- 
tius erat Egbertus, secretorum ejus pra; ceteris 
conscius, Quartus erat Tatwiuus ad eamdem insu- 
lam quondam ductor ejus et nauclerus. Qui oranes 
iu siiigulis casulis, iioii loiige ab oratorio sancti Pa- 
tris Guthlaci, de lieentia supra memorati Kenulphi 
Alibatis, us(iue ad vitie terminum separalas mausio- 
nes habuerant. SanctaveroPega, soror sancti Patris 
nostri Guthlaci, cito post primi anui revolutionem 
ab obitu ejusdem, relicto prius ibidem iu manibus 
Kenulplii Abbatis fiagelUj S. Bartholomaii, et psal 
terio fratris sui, cura nonnuUis aliis Reliquiis ; ad 
cellam suam navigio remeavit, ab uratorio prajfati 
fratris sui per quatuor leucas ab Occidentali plaga 
distantem. 

3 Praedictus vero Rex Ethelbaldus, perfecto ac 
pleiie coiisummato monasterio suo Croyland, ad 
prumovendara sanctam Ecclesiam, ubique per reg- 
nuiii suum, et ad alia eliam religiosoruin virorura ac 
niulieruin ccenobia dignitatibus ac privilegiis eman- 
cipanda, jugiter ammo intendebat... Cumque qua 
draginta et uno anuis reguasset, juxta pro^jhetiam 

sancti 



ANIMABV. 
PAP. 2 



nrr Bthcl- 
baldits ob 
mirttcnlfi S. 
Giitlilaci, 



fxtndt 

monasterium 

Croijlandense, 



r,l 



vbi Hgnpiiili 
illiiis oratQ- 
riiim fiierat 



ibi erernit.v 
vixertmt ejiis 
discipuli, 
Cissi, 



l'- 

Betfeleniis, 
Eijberlvs, 
Tatmnii.^, 



et S. Peija 
soror h lcucis 
indc disfans. 



Ethelbaldi, 
Heiji inler- 
fectn uiinii 
3.".G 



UNDECIMA APRILIS. 



51 



succedvnt 
Ossa, 



(a guo con- 
firmafur pri~ 
rilcijiifi anno 

{ 
Egbertus. 



Kniiitphus, 
ffsfis ocitltj- 
tus miraimlo- 
rum S. 
Gullilacl, 



dof prlvlle- 
giiim peregri' 
naiitibus ad 
ejiis fumbam 
aiiiio yOG. 



siiiccifunt 
Kciicdnus 



Ccofpfius 
ct alii : 



Willo-siiis 
il.if ir.iilttm 
icix fiigienlt- 
liiis «(/ .S, 
Cufhlnciim. 
iin s:i:i, 



itiifaiinis 
11(1 ciiin jicr 



sancti Patris Gnthlaci, bello mlnus provide inito, 
super Seggeswold, a nernretlo tvranno extitit inte- 
remptus,... et apurl Ri|in(lium, id est Ripedum, 
tunc tempoiis celeljerrimum monasterium, tumula- 
tus, regnnm Merciorura nepoti patruelis sui. videli- 
cet OffEefilio Digniferti, filii e Anulphi,flliiOsmodi, 
filii Loppae, filii Piliba;, patris Regis PendiB, con- 
sentientibus totius Merci»procerihus, reliquit... qui 
Domino Patricio Abbate CroylandiEe, qui Kenulpbo 
prirao ejus Abbati successerat, monasterium suum 
CroylandiiE per f chartam suam confirmavit, anno 
Incarnationis Domini nostri Jesu Christi seplingen- 
tesimo nonagesimo tertio. Porro prcximo anno se- 
quenti, pra^dicto RegiOfrie iv Kaleudas Angu^ti de- 
functo, filiusejus Egbertus in regni gloriam succes- 
sit, et centum quadragiuta et uno diebus regnavit, 
morboque correptiis obiit.Cui vir magnificus etsan- 
ctasobolefelix Kenulpliussuccessnr, inpace. pietate 
ac juslitia per viginti sex annos regni guberuacula 
gloriosissime suslentavit... Cui earne propinquus 
Siwardus, tertius monasterii Croylandiae Abbas, et 
multa religione confessor farailiarissimus, ex muni- 
flcentia regia cliartam bujusmodi inipetravit... Ora- 
nes et singuli scitote, quia Dominus Sanctum suum 
mirificavit signis celeberrimis et prsclaris prodigiis, 
beatissiraum Christi Confessorem Guthlacum, in mo- 
nasterio Croylandensi corporaliter quiescentem, et 
novis ac innumeris miraculis proiit ego ac Rpgina 
mea in nostra peregrinatione luiper oculis nostris 
vidimus) quolidie clariiis, ad totius mundi notitiam, 
coruscantem. Unde consulente idem ac commnvente 
venerabili Patre, Domino Wilfredo Archiepiscopo 
Doroberniensi, tunc nostrae peregrinationis coinite, 
dictiim monasterium Croyl.indiEe... in riistodiam 
c:ipto mese protectionis. Insiiper peregrinos omnes 
illuc caussa devotionis accedentes, et ciim signo S. 
Guthlari in suis capuciis vel capellis recedentes, li- 
beros et solutos abomni passagio et telonio.ubiciira- 
que vei.erint, pertntum regnum Mercias perenniter 
esse volo. Sed et eleemosynas.. datas Den ac S. Gu- 
thlaco, dictoque monasterio ac inonachis in eo Deo 
servientibus, in perpetuam pnssessionem concedo, 
confero et confirmo, anno Incaimationis Cbrisli oc- 
tingentesimo sextn.,. 

l KenulphusRex Merriorum anno Christi Domi- 
ni ncccxix teraporalisfinem vitEE fecit,'et filiiim siiiim 
S. Kenelmuiii, f/piierumsepteniiefn, regiii reliquitliEe- 
redem... PostcujiisMartyrium Cenlwolphus Patruus 
ejus, frater Kenulpbi Regis successit... quo expulso 
Bernulphus, et Ludicanus.. Snblatis vero in brevi 
tyrannis, omniuni consensu Witlasius in Regem le- 
vatus est, et tredecim annis regnavit. .. Hic [instmo- 
dum chartam, /i pulcherrimaprivilegiacnnlinentem, 
diclo raonasterio Croylandiae fecit anno Dcccxxxm 
in his verbis... voloetiamet prEiicipio. quod quicuin- 
que in regno meo, pro quocuinqiie reus inventus et 
legibusobslrictnsfuerit, si fugerit ad dictum monas- 
teriiim, et coram Abbate dicii monasterii, qui pro 
tempore fiierit, gratiam sanctissimi Confessoris 
Oulhlaci. ibidem corporaliter quiescenlis, invocans 
fidelitatem ni i\t servitiiim juraverit sempiternuni ; 
salvus et sccun;^, protcctione Abbatis et inon.ichn- 
rum sunrum, lu quocuuique ser\i!io per totam insu- 
lam Croylandia? ipsum posnerint, sicut in azylo vel 
iu camera mea propria, p.-ice ineaet impunitate gau- 
deat; nullusque ministrorum meoruni ultra illura 
insequi audeat, nec in aliquo raolestare, sub poena 
perditionisdextri siii pedis, quiciimqiie in mcoregno 
istnd meum privilegium tentaverit inaliquoviolarc... 
Perseveravit iste Rex Withlasius coiistautissime 
usque ad mortem siiam in araore, quem ad inonas- 
terium Croylandense conceperat : ita ut nnini anno 
vitiE suEe, saltein semel, feretrnm S. Guthlaci cum 



E 



multa compunctione visifaret, et aliquod pretiosum D 

notabileque jocale offerret... '^ '"^'^- 

5 Mortuus est Witlasius Rex anno regni sui de- "'■'^"'■'''- 

cimotertio, el in Ripadio raonasterio sepultus : cui 

succeseitin regnuinBerlulpbusfrater suus, regnavit- 

. .... ", , ' „■ ., ■ llerlulphus 

que sirailiter Iredecem annos. Hic transiens per /i,j: airipil 

Croylandiam, quajcumque frater suus Witlasins vel bona Croy 

alii Reges Merciorum jocalia plurima, in sanctiE landix, 

Ecclesise nrnaraentum. larga manu cnntulerant, om- 

nia una cum tota pecunia, quara in monasterio in- 

venire poluit, sceleratissime diripuit. In recompen- 

satinnera tamenaliqualem pecuniae direptae, chartam 

plurima privilegia continentem fecit CroylandiiB de 

terris suis et lihertatibus his verbis... pro Withlasii 

quondam Regis, fratris etpriedecessoris mei.proque dat immu- 

redemptione nieorum peccatorum, cura cnmninni "''"'"" J"^"" 
■^ . ' lotum reg- 

consilio, gr.atuitoque consensu omnium Magnatum num on. 851, 

regni mei, concedo Deo et beatissimo Coiifessori suo 

S. Guthlnco, sacralissimo monasterio vestro Croy- 

landia;, quod per totum regnum raenm Merciae, Ab- 

bas, Monachus. Converstisque sacri monasterii ves- 

tri, qui niinc estis, vel qui vobis succedent infutu- 

rurapostvos,ibideraDnrainoservituri,proqnocumque 

negotio processerint. de futigivis viae sua- famulos 

liceiiter sibi faciant ac producant, inque pra?sentia 

dicti Alibatis, raonachi vel Conversi ubiqiie per reg- 

num meiim, sicut in Ecclesia sua Croyland, salvi 

permaneant et securi, ac ab omni periculo imraunes 

penituset inderanes. suh rautilatione membri magis 

dilecfi, si quis istud privilegium meum in aliquo te- 

mere violarit. 

6 Confirmo etiam vohis et successoribus vestris, 
regulam S. Benedicli siib habitii vestro tam nunc 
nrofessis quam post vos professuris, principalem eon/lrmal 

,^,.^ij.. I regulam S. 

vestram Ecclesiam Croylandiie, in qua venerandse ^,„^^(£(1 

Reliquiae sanctissimi Christi Confes.soris et Patroni 

vestri B. Guthlaci, cnrporaliter tumulati ultiinam 

resurrectinnem fehciter expectant ; totamque insu- 

lam adjacentem... in sedem separalem Abbatiae ve- 

strie in sitiira specialem monasterii vestri trado... 

Hsecest hiereditas Dnmini, dos EcclesiffiChristi.so- 

lium S. Mariieet B. Bartliolamici Apostoli, S. Gu- 

tbl.ici monacborumque suorum sanctuarium sacra- 

tissimum, et monasterinra ab orani terreno servitio 

liberriraiim, Ulustrissimnrnm Regum eleemosyna 

.specialis, mansio Sanctorum perpetua. et possessio 

viris reliciosis corninuni regiii consilio specialiter 

appropiata. proque frequentibus miraculis sanctissi- 

mi Confessoris inter vineas Engaddi balsarai raater F 

semper fertilis, et Regum privilegiis in solitudine 

Bnsor omnibus pcenitenlibus civilas gratia; et salu- 

tis... Confirrao etiam Deo et S. Outlilaco sacroqiie 

monasterio veslro, de domo Fregisti ecclesiam de 

Langtost. 

7 Ita deinde sexies cum eailem fonnula, Confirrao 
Deo et S. Guthlaco, staliiliuntur illuslria doiia eiilem 
monaslerio oblata, eo fine inquit. ntgratiam beatissi- 

mi Confessoris Christi S. Guthlaci, apud vos cnrpn- -,„^,,,_,.,_, 
raliter quiescentis, innostris adipisci necessilatibus p„fri,cinium 
jugiter niereamur. Anno ergo lucarnationis Cliristi s. Cufltlaci, 
Dcrcxxi feria sexta, in hehilomada Paschie, isfud 
nieuni regiuin chirographum sanctieCrueis signn sta- 
bilivi... Ego Bertulphus Rex Mercinrum divinam 
deprecor raajestatem. quatenus per intercessiniiem 
sanctissimi Confessoris sui Giithlaci oraniurmiue 
Sanclnrum suorum, dimittat mihi et onmi piipnlo el asserU 
meo peccata mea ; et sicut per aperla miriicuhi sua "j,"/^",""' 
nnliis oslendere dignatns est misericordiani suam ; ,.j,,j 
sic super P.iganns hostes suos dare dignetur in om- 
ni cerfamine victoriain, et post prieseutis vita; fra- 
gilcm cnrsum in consortio Sanctornm suoruni glo- 
riam seinpilernam. Araen. 

8 Fecit Deus in isto Concilioiid honorem siinclis- 

s lui 



52 



ANALECTA DE S. OUTHLACO. 



T\ insT. 

Kr.CLPI. 



Grifxxanfp 
per Angllam 
difftciti para- 
iysi, 



mf rilis S. 

Giifhlacl 

sanantur 

Ceolnotftns 
Arcfiirp : 
dort beriieiisi 



afii EpiscopX 
H Magnales, 



k 
lomliiieiisis. 



et sfi])ius 
una die 100, 



L sirai Cnnfessoris 8ui Guthlaci (■elpberrimuin miracu- 
lum, quo fievotio totius ferriB ad pereprin.itionem 
peragenriam Oojlandia!, jam plus solito tepida, 
deincpps fieret frequentis5iima, et per omnes vias ab 
omnibiis provinciis redderetur quotidie rediviva. 
Cum enim totam Angliam rontereret hoc anno qui- 
dara morbus, quasi paralysis, nerviu hominum, mu- 
iierum.ic infantiiim frigore repentino ac excessivo, 
venis durius orii'ntibus. nullo pncv.ilentepannorum 
remedio repercussis, ac niaximebrachiisac manibus 
homiijum inutilibusfactis et fotaliterarefactis iQiiem 
quidem mnrbum praeiens, quasi nuntius ejus certis- 
simus, dolor intolerabilis membrum sic ajgrotans 
pra>orcupabat)contipit in hocConcilio pliirestam ma- 
joresquam iniuores dicloincommodo lalmrare. fura- 
que regni nepotia [iroponereutur, DominusCeoIno- 
thus Archiepiscopus Dorobernensis, qui dicto morbo 
vexabatiii-, aperte consuluit, divina netiotia debere 
primitiisprnponi, et sic humana negotia, Christi suf- 
fragante pratia, finem prosperum posse sortiri. As- 
sentientibusfiue universis, cum Dominus Siwardus 
Abbas qua?reretur... ac pro nimia senectute non ad- 
esset, ipsemet Rex Uertulphus, querelas Ecclesise 
Croylandi.T reminiscens, coram Concilio injurias, 
Domino Siwardo .\l)bati ac monasterio suo Croy!;in- 
dia\ adversariorum suorum fatuo furore, sa-pius il- 
latas, patenter exposuit, et ut remedium appnnere- 
tur. decerni communi consilio imperavit. Cura ergo 
istuil ncpotiuin in medio versaretur... i Dominus 
CeiiliiotbuH Dnrobernensis .^rchiepisropus alta voce, 
de morbo suo se sanura et incolumem exclamavit, 
meritii .sanctissimi Confessoris Cliristi beatissimi 
Guthl.'ici,cujus negolia tunc in manibus tinctaban- 
tur. Kxclamant ilem plures alii jiotentissinii in dicto 
Conciho, taiu Pontifices quam Magnales, se dicto 
morbo laliorasse, sed jam per Dei gratiam et sanc - 
tissimi r.uthlaci nierita nibil didoris ex pr.tdicto 
morbn in membris aliquibus se sentire : oranesque 
ad visitandam .sacratissimam tumbam sanctissimi 
Guthlaci in Crnylaiid, devota peregrinatinne, quam 
citius poterunt, voto mox arctissimo suas conscientias 
astrinxerunt. 

9 Quaprnpter Dominus Rex Bertulphus /,■ Epi- 
scopo Londouiensi (qui dicto morbo contractus jam 
se sanatum maximo gaudio prtedicabat) pra;cepit 
privilegium Croyland in manus assumere, et medi- 
cuin .suuin S. GuHilacum cliirographo suo. prout 
Concilium statueret, insisteret honorare. Quod et 
factiiin est. Ideo iii subscriptionibus regii cliirogra- 
phi Archiepiscopus Dornbornensis ('eolnothiis se sa- 
nuni .'1 incolumem latetiir; / S. Swithunus Episco- 
pus Wintoniensis, de Domini miraculis tetatur; m 
AlstanusSchireburnensis et «OrckenwaldusLichen- 
fcldensis Episcopi, de profectihus Ecclesire gratu- 
lantur ; et o Rethunus Legerocensis Episcopus, se 
S. Gulhlaco famulum, quoad viveret, pollicetur : u- 
niversique Concilii optimates aflei.tu aidentissimo 
regia- benevolenlia; penes S. Guthlacum in omnibus 
obsequuntur. Cnnfluenlibus itaque quotidie de tota 
terra pnpnlis iniiumeris languidoruni ad sacratissi- 
mam S. Guthl.ici tumham, et devotiono debita per 
merila sauctissimi Confessoris diviuam gnuiam im- 
plorantibus. Domino(|ue aperiente universis i'ontem 
largissimum mediciuw salularis, ita ut una die ali- 
qunlies idtra centura bujusmndi paralvtici sanareii- 
tur-, ditatus est Abbas Siwardus supii modum... 
^ 1 Bertulpho Rege Merciorum mortuo, Beorredus 
m regnum successit : in cujus tempore venerabilis 
^•ater, Dommus Siwardus plenus dierum et decre- 
pitus, sexaginladuobusanuisnflficin Paslorali stre- 
nuissimeadminislrato, obiit : cui ad nflicium Abbatis 
monasteriiCroylaudensis Dominus Tl.eodorus suc- 
cedebat. In ejus tempore Daui ubique per terram 



Dani^ acce* 
dendbvs an, 
871 



Jieliguim S. 
Guthlacl 
translatx 
ad gitvam 
Ancarig. 



K 



Occiduntur 
a Danis 
Thmdorus 



prsedas ngentes, maxime Northumbriam et Merciam D 
devastarunt; .. et apud Nothingham ,anno Domini 

DccCLXVi hiemarunt et anno dccclxxi pauci juve- 

nes vix evadentes, proxinia nocte sequente monas- 
terinm Croyland ingressi, stragemChrislianoiumlu- 
gubri ao lacrymabili ejulalu clamantes, ad ostium 
ecclesia; nuntiabant. Cunctis itaque de niintio confu- 
sis, Abbas retentis secum senioribns monachis et 
paucisinf;in1ilius, omnes f u^tiores etadolescentiores, 
assuniptis secum sacris Reliquiis. scilicet sacratissi- 
ma gleba corporis 8. Guthlaci, flagelh) psalterioque 
suo, aliisque praecipuis jocalibus... pr;ecepit in pro- 
xiuias pdudes fugere et iliidem helli exitum expec- 
tare. Qui cum multa cordinm siiorum m(estiliajussis 
obtemperanles. onerata navicula cum prredictis Re- 
liquiis et Regummonumentis... ad silvani de Anca- . 
rig, contignam insulse sua; versus Austrum, perve- 
ninnt : et cum fratre Torelo anachoreta. ac aliis 
fratribus tnnc ibidem commnnentibus, qu.itriduo 
commorati sunt, numero triginta : de quihiis decera 
Sacerdoles, ceteri inferiorum graduum extiterant... 

1 1 Inmonasterioveroindtientesse sacrisvestimen- 
tis, tani Abbas quam ceti^ri omnes, et in clmro coa- 
dunati, regulares Horas officii divihi, posteaque Da- 
vidicum Psalterium ex inlegro persolvnnt : deiude 
magnain Missam ipse Dominus Abbas celebr;ibat, 
ministrabantque friiter Elfgetus Diaconus, frater Sa 
vinnsSiibdiaconus et fr.atres Egelredus et Walricus 
pueri ceroferarii. Cumque completa Missa Abbas et Ahbas cum 
Ministri sui pr;edicti sacris mysteriis communic.as- relniiiis Mo- 
sent, irruentibus in ecclesiam Pagaiiis, venerabilis "'"'*'•'■ 
Abbas supersanctum altare permanum crudelissimi 

Regis Osketuli, verus Martyr ef Cliristi liostia ira- 

molalur. Ministri circu:Tist;intes oranes per ! arbaros 

capilibus detrunc:iti : senes et infantes incipientes 

de choro fugere, capti et durissimis tormentis, ut 

ecclesise su:p thesauros ostenderent, exainiuali et 

exanimati sunt : Dominus AskerusPrior in vestiaria, 

Dominus Lechtwinus Subprior in refectorio : quem 

frater Turgarus infans decem annoruin.facie corpo- Tiirijams pucr 

risque forma venustissimus, gressu individiio in re- ^f"""us, 

fectorio consecutus, cum seniorem suum cerneret 

occidi commori et simul inferfici cum eo instantissi 

me supplicabat. .Vt junior Comes Sidrock, miseri ■ 

cordia motus superpuerum, exuebat euni decuculla 

sua, et d:Uo Danico collohio jussit eura ubique vesti- 

gia sua imitari : sicque de oninibus senioribus et ju- 

nioribus rem.anentibus in monasferio solus servatus 

est... 

12 Dani vero oinnia sarcophaga Sanctorum qui j." 

altis tumulis inarmoreis circa tumbam sancti Patris viilct corpora 

Gutldaci ad dexteranietsinistrain ejus nuiescebant, •'""'■'"'■i"n 

, ■ .,■ ., p * -1. 1 j 1 ^ t;""! ccclcsia 

cnltris etlignnibus coiitregerunl, .scilicet addextram ^, monaslcrio 

tumulum S. Cissae Sacerdotis et anaehoreta-, et lu- comhari : 

inulum S. Bettelmi viri Dei et quoudam miiiistri S. 

Gulhlaci, tumulum etiam S. T;itwini quondam ducis 

ad Croyland et naucleriS, Gutblaci .,. sedcumspe- 

ratos thesauros non invenireiit, nimiuni indign,ati, 

universa Sanctorum corpnra, in iinum acervum mi 

*erabiliter contracta, immisso igne die tertin adven- 

tus sui cum ecclesia etomnibusmonasterii ;pdificiis, 

scilicet VII Kalend;\rum Septembris, fnnestissime 

combusserunt. Qiiarto tandem die cuin animalium et 

jumentorum innuineris gregibus versus Medesh;im- 

sted transmigrarunt Postea fra^ter Turgarus, per 

fugam elapsns in proximam silvam, perque totam 

nnctem ambulans, summodilnculo Crnylandiam in- 

gressus est. Quem cum sanum et incoliimem cerne- 

rent, aliqualiter confortati snnt : sed audientes ab 

eodem quibus in locis tam .\bbas eorum, quam ce- 

teri seniores et confratres sui occisi jacebant, et ^"^ ''''*'° 

quomodo omnia Sanctorum septdcra confracta, et 

monumenta omnia sacraque volumina sua cum cor- 

poribus 



rercrsus iiicll- 
cat aliis cx 
silva rcduci- 
liiis, omnia 



UNDECIMA APRILIS. 



53 



Alia bona 
diriphmtur 
a ttettibits 
Merciorum. 



Sub Hcr/ibiis 

OccidfiUalium 

Saxonum, 



tres solum 
monaclii 
Crotitandix 
degunt : 



suti Edredo 
Turl,etulus 
Ciiiiccttarlus 
iiivisil lcli- 

tjUKtS S. 
I^utlitiiet, 



nionaclios 
consotatur. 



elcemosijiiis 
jurril : 



pnribus Sanctorum erant combnsta, inestimabili 
dolore omnes consternati sunt, planctusqiie et pln- 
ratiis diutissime factus est. Tandem.... de Pastore 
inter ens eligendo invicem rolloquuntur : celebra- 
taqne electione, venerabilis Pater findricus omniiim 
coufensn, licet invitus et multum renitens, Abbas 
tandeni est effectiis 

13 Beorredus aiitera Rex Merciorum. rontracto 
maximo exercitu, quasdam ferras mnnasteriiS. Gii- 
thlaci de Croyland slipendiariis distrihiiit, quasdara 
sihi cnnfiscavit. Et licet venerabilis Pater Godricus 
sKpius repetendo mullos sudores penes Regem et 
niinislrns suo.-^ ronsumeret, et chartas dnnatorum, 
Reijumqne confirmationes, una cum suo proprio 
chirographosiepissime ostenderet; niliil seraper nisi 
vacua verha repnrtans, demiim denegolii sui propo- 

sito penitus desperabat Anno dccclxxiv Beorre- 

dus Rex Merciorum Roraam pelens, in paucis diebus 
defunctus, il)idein in schola Anglnrum sepullus esl : 
cui vurcessit quidam servorum Beorredi Ceohvul- 

phus. Anglicus genere, sed harbarus impietate 

inter plurima mala quse fecit, etiara venerabili Ab- 
hati Croylandensi Godrico miserisque Fratrihus suis 
vectig:ilmille librarumimponeiis, monasteriiimCrny- 
iandeiise fere adnihilavit. Qui tandem depositus, 
misero Hne vit;im terminavit. 

14 Regnum quoque Merciorum hoc temporis 
momenfo, praevalente cnnti*a Danos Alfredo Rege 
suo. regno Weslsaxonico sociatiim est, etusque ad 
pr.oseniem diem deincejis adiin;itiim — Regi .Mfre- 
dn successit in regnura filius Edwardus, et huic 

Atlielstanus filius suus primpgenilus Hic Ab- 

hatem Croylandije Godricum, longo senio grava- 
tum, cetercsque confratres guos septem in suam 
curiam assuraens, monasleriiim Croylandiie res- 
taurare prcposuit : sed praipropera raorte prse- 
venlus, fratribus suis propo.situm [lerficiendura rtli- 
quit. Successit ei frater suus Edmundus. Eodem 
anno Godricus Ahbas Crnylandia? ohiit ; quera duo 
senes secuti suiit : ex aliis unus moiiasterium Win- 
toniiB, alius monasterium Malmesbyria! adierunt 
Verum trium fralrum in monasterio Croyhandi» 
cnmmorantiura sancla Irinitas in Doniino confi- 

deh.at Rex Edraundus a qundam latrnnculo occi- 

sus est ciii successit fraler suus Edredus, terlius 
filius Edwardi Regis. 

15 Hiijus regni anno secundo, Turl^etulus vene- 
rabilis Cancellarius versus Ehoracum per mnnas- 
teriuni Croylaiiditer assumpsit. Quud cumperfrans- 
ire disposuissef, occurrenles ei Ires dicfi raona-terii 
venprandi senes, multa supplicatione, advesperante 
jam die. ad eos intr;ire compulerunt : et ducentes 
eum ad oralionem in oratorinlum suum, quod in quo- 
dain angulo ecclesire dirulEe cnnstruxerant, Reli- 
quias saucfissimi Guthlari Confessoris ostendentes, 
omnem historiam sua; desolationis exposuerunt. 
Hle vero iii»KtimabiU pietate miseratus, universa 
devolissime aiisculfavit... etmiseriffi tanti monasterii 
nuilfum compassus, procepit servis suis victualia 
usqne ad reditum suuni sufficientia senihus relin- 
quero, et pro aliis necessariis emendis jiissit centum 
solidos erogare... Revertendo per Croylandiam re- 
diit et sanctn ductus Spiritn ad praadictos senes de- 
clinavit; datisque viginti librisargenti dictissenibus, 
ad Dominura suurn Regein reversus est : ef faefa 
amicabili cnllatione... se monachiira ihidera futiirum 
promisit, et regium favorem suo proposito atfore, 
aniinn devotissimo reqiiisivil... Evnlutis itaquepau- 
cis diehus, veniens cum Rege ad CroyIandia:n. mox 
ad Wiiitoniam et Malmesbyriam pro duohus fratri- 
hus nunfios misit : qui gaiidenles et alacresad f.uum 
monasteriiim regressi suut. In feslo ergo S. Darlho 
loma'i Apostoli, cum venerahilis Turkelulus, depo- 



sito habitu seculari, inter prsetacfns senes quinque, 
monachicum schema suscepisset, etiam baculn pas- 
tnrali a Rege donatiis est, et a Cedwulpho, E|)iscnpo 
Dorcacistrensi, more Erclesiastico lienedictus 

16 Tunc expensis de fisco Regis assumptis, in 
brevi ecclesia fabrirata esl, chiustrumquecuin cete- 
ris nfficinis nece„ssariis ^dific:itum... In feslo Nati- 
vitalis B. Maria! annn ncrccxLvin, cum universi 
Magnales regni Lnndnniis convenissenl, Rex Edre- 
dus dedit Domino Turketulo Alihati monachi-que 
suis mnnasterium Crnyland, per chart;im suain his 
verbis... Vohis liqueat omnibus, quod per devotam 
suggeslionem dileeti Clerici et cognati mei Turketuli, 
milii factam super reparalione, restaurafione ac ii- 
bert;ite sacrosancl^e Ecclesia? et ranniisterii Croy- 
landensis, in quo reconditie sunt lieliqiiiae S. Guth- 
laci, Confessoris et anachoretie ; nnnmodicura dolui 
et compa-sus sura, tara pro depnpulatione s;inctae 
raatris Eccle-iae, quam pro minoralione heneficiorum 
spiritualium, pro animabiis progeiiitnrum menrum 
per opera misericordi.^e raultipliciter el frequentcr 
impositorum... Aliud privilegium sancilura est, ad 
honnrem Dei, et sancta} raatris Ecclesiie relevatio- 
nem, ac S. Gutblaci ('onfesj-oris reverentiam, inprse- 
senlia Regis, Pra^lalnrum Procerumque suorum 
anno Dorainicje IncarnationiK dcccclxvi apud Lon- 
don cnllectorum. in Octavis Pentecostes. in ecrlesia 
S. Pauli Cathedrali... Fecerat fieri Dorainus Tur- 
ketiilus unara raaximam campanam, nnmine Gnlh- 
lacum. qua cum aliis campauis coraposita, fiehat 
mirahilis harraonia : nec erat tunc tanta consonan- 
tia camp:inarum in tnta Anglia. 

.\niio Mxxxu Cnutus Rex confirmavit oinnes ec- 
clesiaset capelhis, terras et tenementa, lihertates 
et privilegia, cum quihus Rex EdrediiK monasteriiim 
Crnylandia;, ad honorera Dei et S. Gutlilafi Confes- 
soris sui, cnrporaliter in eo requiescentis, dotavit, 
donavit, et ditavit. 

ANNOT.ATA. 

a Ingulphusas.srri!/;(i(/. 901 ae Ahhalrm brnetiirtum 
iii fesio noiiilitii Domini, et iii ConversioneS. Panlise 
Civylandia' instatlatum antio 1076. 

I) Eveshainense ccenohiura in agro fVifjiirniemi 
fiinilatuni esl a S. Egwino Epiicopo fViijorniensi ctijus 
]'itam illnstr.ivimus ad tiiem xi fanuiirii, iibi enp. 2 
late iledttximus ilieli monasterii fundatiimem. 

c Charlam lianc ediderunl Ing nliilins et nuelor ^fonas- 
tici Anijlieani : Non videlur daia iiniio 716, .sed mnllo 
serius, post scviptnm a Felice Viinm S. Gutlilaci. 

d Episcopi sunl Brilhwaldus Dornbeniiensis Win- 
fridiis Merciorura, Iugualdiis Loudoniensis. /Edwi- 
nu;> L''cliefeld:ensis, ct Tobias Roffensis. 

e Hujus Aiuilphi filia, nmila Offx Rcgis, Jbbatissa 
Egliui'!;;!, mi.sil S. Gutlilaco sarcophagnm, ul supra 
num. 33 legiltiv. 

( Hxc cliiirta privilegiia Regc O/fn dntn exlat etiam 
in Monaslico Anglicanopag. 163 ; de citjus aliarnmgue 
similium veritate anl fnhilate nil qnwrimus, contenti iis 
quit in Apologia ad hunc Tomum pnevia lute dedu- 
ximus. 

g Kenelmus Rex in Mavlijrol. Angl. memoralur 9 
Jiilii. 

h E.Tlat elinm hrec charln tn Monasltco Anglteano, 
el apud Spelinannum in Conciliis Brilanniis pag. 336 
(■/ segg. 

i Cenlnothus prxfuit Ecclesix Cantuariensi ab an. 
830 ad an. 81)3. 

k Swilulphus appcllatur in subscripttone, et traditur 
sediise nb aniio 830 usgiie ad annnm 863. 

1 S. Swithunus colilur-i Julii, sedit abitn. 838 ad 
862. 



FX IIIST. 
IMCtil.Ff. 

et Alibas 
Ci oijlandlx, 

; e^laurat 
ecctejiam et 
monastcrium , 



impctrat 
conftrmatio- 
nem privite- 
giorum. an. 



iterum anno 

oiii; 
V. 



viarimnm 
cnmpanam 
vommal S. 
Gul/ilacum. 



licx Cnuttis 

conftrmaf 

privilegia. 



54 



TRANSLATIO S. GUTHLACI. 



Attclnr excrt- 
sal sttam 
tcnuttalem : 



liritttUlit 
^httjiliccttt 
rrrilafem 



m Alstanu.'; fiti( fere (""'" SO Eiiiscoinis, ah an. 
818 ntl aii. 807. 

n Orckemv.ildus elinm in stikcriiitinite ai>itr!!a'its, 
Ethelwaldiis iticilur iipiiil Malniesbiiriciisem. Giiilwi- 
mtm et ./Ifaiilum, qui .■^ct-ibit seilisse ab itii. 835 iisijue 
ad aii. 858. 

Rethuniis tiaililiir sedisie ab uii.814 iisiiue adan. 
861. 

TRANSLATIO S. GUTHLACI 

Ex MSS. Anglicanis, 
PROLOGUS. 

JC^rigile, carissimi, aures, omnes qui nomen Dei 
non in vanum accepistis, C|ui fidelos vos esse confi- 
temini ; e( aiirium fistnlas andiiu nuntio intromit- 
tite ; et intra mentis ciiliiculum recoiidite, quantaet 
qualia Doniinus noster quotidie, per venerabilem 
servum suiim (iuthlacuni, sigin operatur et niii-abi- 
lia : quaj licet extra numenim fiant, el inemoriain 
liominuni excedant; taraen temporis brevitate 
constrietus, prout tenuitatis nostrae viribus snppe- 
tit, de magiiis minima, de m ultis adinodiim pauca 
perslringam. Sed qnid ego lantillus, cnm prasdeces- 
sores nostri, viri illustres, totius elciqnentiie prima- 
tes, omni dngmate ad unguein instructi, de ejus 
vitaj sanctitate, de miraciilnruin mulliplirilale, vi- 
neam uberem et frticfuosani viiidemiautes, de oliva 
Iriiclifera in domo Dei pusillnin fructum evulse- 
runt. Nec niirnin! Quis enim ejus virtutes et ma- 
gnaliaenodare sntficiet? Qua) vox ]iatrata per ipsum 
insigiiia esplicare peterit? Unde duplici angore 
coarctor; hincprohibente a prffisentiopusculosensus 
nostri liebeludineac sermonis rusticitate,quiascrip- 
tum est. Altiora te ne quKsieris; et fortiora te 
ne scrutatus fueris; hinc instigante jucnndaB Ira- 
terniiatis pnecepto, ciii contradicendo obviare nefas 
censelur, Onerosuni pondus imponitur, qui sensu 
preinor, serinoue iiiipedior, oflicio terreor. Ego vero 
in Doniino confidens, cni diio accepta .'-unt viduae 
miiiuta; illa auctoritate exhilaratus, quoniam ssepe 
vasis ficlilibus thesaurus committilur. et Evangelica 
verilale roboratus, Nolite cogilare qiiid loquamini; 
dabitur eiiiiii vubis, quodammodosolem facibus illu- 
minare,arenas marisfalcularepra>suino. Etiteruin : 
Vobis coiiimissum est talentnni ; negotiamini, dum 
veiiio; eteiilis milii plnres auro et sapliiris. Apud 
Deiiin nec minus eloqnens ignoratur, nec facuiidus 
collaudatur ; nec imperitiis dejicitur, aut ednctus 
rejicilur : in cujus e.\amine nec stas scieiitiK prffi- 
judicat: scd quod vits dignitas, et morum a-quali- 
tas coinniendat. Eapropter qui veritatem rei, non 
verborum cinnplanationem scrutamini, nolite in 
pra>seiitiaium f.ilcatas sententiarum melhodos, nec 
subaratas verbonim blanditias qna.'rere, qiiae inge- 
nioli nobtri imbecillitas non obtinet : quao tamen si 
opus esset, qui rudentem liuman:e linguie uti fecit 
ollicio rationali, facile posset pr*stare, ac torreii- 
tein eloqueiitiam complanatamque facuiidiain com- 
modare. Contingit vero plerumque, ut duin scriplor 
elojuenti;o pompamrequirit, verborum fiicis verita- 
tem obducat. Sed, ut Doctorum qiiidam ait, Ulii 
theinuboiiestum est opusbenovolentiam caplare, nec 
caussamschemate rhetorico picturare. Qiioniam au- 
tein veritas nou quaerit angulos, sed ■ er se placet : 
supcrsedeudum est extrinsecorum audientiuin vesti- 
turai; duin ad hoc solum coiior, nt ex senteiitia lu- 
ceat veritas, et in sermoiie ineliatur brevitas. Dum 
enim nulla favoris acqnisilio, nulla elationis praj- 
snmptio vel arrogantia, sed iiidividnfo societatis sug- 
ge-^tus ad praeseutis negolii instinitiam compellit ; 
quidquidsotocizatura miuus grammatice, ininus lepi- 



durainventumfuerit;caritas(quae solanomen difficul- 
tatis erubescit. quie omnia tolerat) veniam et correo- 
tionem pollicetnr: qnod vero congruiim vel honestum 
dictum, urbanuni et eleganter, de ejus munere ve- 
nit, qiii ait : Non enim vos estis, qui loquimini : sed 
Spiritus Patris vestri. Proplerea non personain tan- 
tillit.itis nostrae contemplantes ; neqne propter spi- 
nas quae prodncunt, rosam qiia! producitur sperna- 
tis ; neque propter canistrum, mellis dulcoracescat: 
sed tanli Patnnii miignalia attendite : imitati"nis 
exempl-ir, bonae actionis speculum, omnibus con- 
reforinetur. Verumtamen, qiioniam non omnia 
possnmus omnes; qnosdam ceii pralo libuit deccr- 
pere flores, quoruin odor sicut agri pleni. ciiem 
benedixit D.iminus ; et nova et inaudita miracula 
lectoribus incognita, quse auditores asdiflcent, ad 
laudein et honorem Salvatoris nostri et venerandi 
sui S. Guthlaci, in niedium proferre. 

CAPUT I. 

Historia transhili cnrporis S. Giithlaci. Ali- 
qua tum facta miracula. 

x\.d singiilarera hujus diei celebritatem digne reco- 
lendim, in qiiaTranslalionem alini p.atris Guthlaci 
soleniiizamns; liabilatorem eju,« Spiritum sanctum 
invocemns, ut qui illi virtutes largitus est, nobis ad 
eiiarrindas eas sernionera Iribuat. Sed quoniam ad 
fantum mvsteriiim nos minus censemus idoneos ; 
Jesu Christi gratiam impetremus, ctijns instinctu 
oiniiia patrantur pietatis exercitia. Igitur sub cujus- 
dani tempoiis articulo. cnm coenobitarnm veneran- 
dum collegium, in loco, iibi S. Guthlaci insigne 
corpus quiescit, Deo railitans, multo hurailitatis et 
devotionis lumine radiaret ; veraecaritatis fervor ad 
ejus sanctum Cnrpus intueiidnm omnes inflamma- 
verat. Hinc summo anhelantes desiderio, qnasi si- 
tientes optatas aquas, humili serraone Abbatera a 
Waldevura, tunc temporis curam Pastoris mode 
raiitem, januam clementiffisuje siiper hoc pulsantes, 
filialiter conveniunt : aiunt eiiim, Nequaquain, pie 
Pater, opportunum, est, ut Patroni nostri Guthlaci 
venerandae Reliqnia; vili cespite tegantur, luteo vas- 
culo concludantur, qiiem Agiius.qiiiin medio throni 
est, oinni niajestatis snae fulgore illustrat : sedillius 
ossa venerabiliter sunt sublimanda et siiblimiter ve- 
neranda in terris, cujus p:itrocinia nobis expedire 
coiifidiinus in ccBlis. Qtios praefatus Abbas, tantae 
cai'it:itis stimulo punctos, tanto Dei zelo erga virum 
Dei Guthlacum exKstiiantes cognoscens; llla inquit, 
qua animus noster vobis congliitinatur, dilectio, jns- 
tao petitioni vestr^ repulsam p:irtiirire erubescit. 
Absit ergo in tanto divinae operationis mysterio 
ut vestram obviando coutristem sinceritatem : qui- 
nimo in hac devotione perseverantes, dummodo 
divinum adsit sufTiagium, dignum aggrediamur pro- 
positum. Hoc autem coinpetenter facimns, si jeju- 
iiiis aflTecti, orationibusinstantes, aDeoimpetremus ; 
taliter enim sancti Patres magna sanxerunt myste- 
ria, digna dicarunt sacramenta, Chrisfo jejuniiim 
sanctifioante. Hoc Elias aerio in ccElum curru snb- 
vectiis, Daniel in specu a pastu leonum illassus ; Hoc 
Moyses, typici legis Decalogi lator factu? ; Joannes- 
mundi hostiam lymphis iiitingens, sertis tricenteno 
fructu cumulatis ornatur. 

3 Indicla ilaquetriduo cibornm abstinentia, et, in 
spiritu puritatis et animo contrito, orationum in- 
stantia; eliguntur exomni Fralriimagmineseorsuni 
qiiatiior Fratres, adtanta; divinitatisofficiiiraidonei: 
(luos omniuin auctoritas approbat, vita cnmmendat, 
lotas excusat. qiii se despoiiderunt iini virovirginem 
castam exhibere Christo. Qui. in quantum fas erat, 
reiiitentes , fragilitatis siiEe exciisationem oppo- 

nentes 



D 

hrevtfcr ex- 
pUcandam, 



ct inaitcfUa 
miraaila. 



Ahbas Waldc- 
i^tis a suis 
rogadis. 



ut corpus 
S. Cuf/ilaci 
elevetur 



inrUcit jfjit- 
iiiiiin ;i dic- 

rum : 



i moiiaifii 
selecli, 



acclngunf. se 
ope i : 



et Uice 
masna ob ■ 
orta 



removent 
tapidem ; 
1 Cor. 0, 2 



Corpus sa~ 
crum repe- 
riunt. 



suarissrne 
rettolens : 



cvocati rctiqui 

monachi 

acccituu'. 



el iltud (tepo- 
nuut in allari 
S Marice : 



adcocatur 
Episcopus : 



UNDECIMA APRILIS 

iientes, tanta se mysterio accusantes inilignos, ad 

opus injunctum cum timore et tremore cnlla submit- 

tunt : fides enim fidiiciam diiliat, certis, nuodomnia 

possihilia suntcredenti. Abbas autem illos raonitis 

inslriieiis. ronstantia erigens, fide certissimos red- 

dens, ait : Cunfido, Fratres, ut Clirisii pietas, ad 

ejus invncationem, universa peocata non respiciat; 

sed quae fides rredentis postulat, conferat. Facto au- 

tem vespenino diei tempore, quo concludendura 

eratjejuniuni, pnescripti Fratres sub noctis crepus- 

culo, gravi incessu, qiiieto silentio, ad beati viri 

sepulcrum inceilunt, psallentes niente et spiritu ; 

nnn i|Un dulcedo vocis, sed mentis affectus quaeri- 

tiir : iibi in orationibus excubantes, humilem repau- 

sationis ejus locum et abjectuni, siimmo studio ab 

undique scrutantur, quonam modo, ad abvolvendum 

lapidem, commodior paleret aditiis. Cumque diutine 

abs(|ue emolumento luclantes, nec securi et ascia, 

nec fossorum ligonibus, nec crebra malleorum con- 

tunsiono de.«udarent ; cirea gallicinium, lux, quasi 

fulgur oculis intolerabilis, per mediam fere horam 

emiciiit; quae omnium mentes exterruit, etaspectus 

obtexit. Illi nihilominus fide roborati, divini re.spec- 

tus fore indicium, nec incassum, suspicantur ; res- 

pexit enim Deus oralioiies liumilium, et non ^previt 

precespauperum ; ne longum lempiis humaiiEe into- 

lerantiai tardum videatur, quin Dei seqiiatur suppe- 

tia dicentis, Tenipore accepto exaudivi te. Nam ex- 

teniplo lapideui cavando perforant, retinacula et 

compagines laxantes collidunt : sicque eruderato 

locello, optatura etincoraparabilem reperiunt Ihesau 

rum. Iiigrediunlur viri Ilei tumulum, ascondiint in 

lectuni strati ejus, ubi dederat oculi.s soranura, pal- 

pebris dormitationem, reqiiiem teinporibiis, ut iiive- 

niret locuni Domino, tabernaculum Deo Jacob. Pro- 

voluti ergo Deum adoraut in loco, ubi jacuerunt pedes 

ejus; raanibus sacra ossa tractant, amplexantiir, et 

deosculantur. Ex continenti louge dulcior, qiiara 

cinnamomi virgultum giguit, quam ex balsamorum 

arbustis prorumpit, suaveolentis fragrantiK mellitus 

dulcor, ciijus odor super omnia aromata, eflerbuit. 

4 Illis ilaque spirituaU jucunditate exultanlibus, 

unus eorum quantocius accurrens, universis Fratri- 

bus, in luoiiasterio matiiliiiffi synaxeos laudes de- 

cantantibus, rem aniiunti.it, voce facta in sublinie 

exclamaus : Gaudete Fratres, iterum atque iteriim 

dico, gaudete : invenimus pretiosuin tliesaiiruin, 

quem siliviraus; et sanotarum Reliquiarura raarga- 

ritas, quas qiiajsivinius. Qui mox oculis ac inanibus 

adcoslum erectis, in spirituali inelodia laudes Deo 

deproinunt ; cereorumque accensis tliyasis cuin odo- 

riferithuris honoro, ordiiie festivo incedentes, sepul- 

crum eollustrant; et repertas sanctiCorporis glebas 

exaraiiiant (0 singulare gaudium! o lcetitia super 

laetitiam I) miroque praj gaudio cautum convertunt 

in luctnra, et orgaua in voces inccrentium. Cerlatim 

tain digno oneri cervices subjicientes, mausolasum 

sustollunt, et coraiu altari B. Marise cum sumraa 

reverentia collocant; ut illic sustinerent, donec au- 

gustse memoriai Pnesul h Alexander, oninium vir- 

tutuiu ac ornamentcrum Pater, specimensanctitatis, 

sermone luculentus, vita beatus, tantis interesset 

mysteriis ; non enim deceret, ut absque ejus pr*- 

seiitia tam raagiiifica divinai operationis officia exol- 

verent. Voluit igitur praifatus Abhas, cum houe.sto 

Fratrum coinitatu, Episcopum adire; taliterque eum 

humili sermone est aflatus : Diviiio consultii, sancte 

Pater, B. Guthl.aci mausolajum sustulimus, pretio- 

sas ejus reliquias iiitro.^^ieximus, et in nionasterium 

usque transtuliinus. Hiuc clementiai vestra^ in Deo. 

et Deuiu pro te supplicamus, quatenus summi Ponti- 

ficis culmen obtineas, Davidicuin regnum possideas, 

Salomonis imperiuni ascendas, si tantis interesse 



S5 



digneris raysteriis. Ad quorura precesmajestatis ejus 
serena ficies, aures propitia;, bhindus sermo, exau- 
ditionem polliceutur; sed dignitaslunc temporis ad 
favorem mendicahat. Verumex occasione cura; Pas- 
toralismulloniincondesiensioniobnoxius. secul.ariura 
negotiis iiiclinare cogebatur : verumtamen qiianto- 
cius ab ageiidis ofliicialibus expediri valuit, quasi ad 
convivium invitatus, suum gratinter inaturavit ac- 
cessum. 

5 Inter h;ec, quod ad cumulum laudis servi sui 
Guthl.ici Dominus osteiidere dignatus est, non debet 
silentio cqnfegi. Sanctiraonialis qiiayjam. Gumulda 
nomine, extra eellam monachornm morahatur; quse 
vita: hoiiestate pulchrior, quain corporis superficie 
esse sluderet; quas raente, sicut habitu,Deo se con- 
secraverat. HEecinedianoctecousurgens adconfilen- 
duin Deo, monachorum malulinis laudibus rite in- 
teresse ronsuoverat, iittotisdiebus et noctibusjiiges 
orationes excuhi.asque pervigiles dicaret ; quippe 
ejus perseverantia curiositatein quamdam aliis infe- 
rebat, ut non raodicum emolumenti ex tanta devo- 
tione exequerentur. Eadem vero nocte, qua ad S. 
Guthlaci sepulcrura fieb.int excubia;, aeriiuhilus cts- 
lum nubibus obduxerat, et tetra caligine feiras ohte- 
xerat; utnullum iter vi.atori foret perviiim, nullus 
plateae transitusindulgeretur. necprocedendiusqiiara 
libera esset facultas : nara neclunanec stella; pra)- 
bebant lumina inundo. Cum sidus exiinium, quasi 
glijjus ignis, roseo nilore coruscans, sicut sol raane 
orieiis. ignitos quadrifarie spargeus radios, adins- 
tar fulguris omnein penetrans intuituni, apparuit : 
qiiod reclo Oriontis tramite ab evexo poli cliniate 
deorsuin inclinans, ad S. Gulhlaci sepiilcrum usqiie 
prolcnditur ; sicquefit, ut detersa orani nube, laetus 
dies solito clariorterras illustraret. niira novitas, 
et adrairalione stupenda ! Siciit eitira sfella pr^via 
Magos duxit ad Christi cunabula; ita nunc sidereus 
nilor aiu-ilte Christi fit dux itineris ad assueta divi- 
na; pietatis studia, ac si essethora dieisexta, palara 
ostendens mon;isterii limiiia. Quara plures etiam 
utriusque sexus de tanto vestigio pra-dictic miilieri 
fidem perhibebant; quia sio se vidisse asserebant. 
magna etinclyla hujus Sancti gloria, cujiis lau- 
dabile merituin tali voliiit oranipotens iiulicio mons- 
trari I 

G Ad hfflc dignnm relatu videtur, quod mulier 
qua^dam bon.ne conversationis, infra coenobii capaci- 
tatem, de reliquiis, quse supererant 1'ratrum refec- 
tioui, vivebat : cui in superflcie pedis luniorobortus, 
inomf iitatiin ad superiora serpendo, gravi corrupte- 
latotum corpusextrinsecus excoquebat, et in medul- 
lis vario doloreobseplis vastura condebatin?endiurn, 
ut ex oiniii parle angore obsessa;, nulhe sufficerent 
vires ad tnlerantiam. Erat enira morbus, quem di- 
cuiit homiues iniquum, ex re noraen vendicans ; quia 
nec humanus, nec ab hominibus curari consuevit. 
Quae cum cognitura habcret. quod moiKichi ad B. 
Guthlaci ra.ausolaniin exciihias celebrarent ; eadem 
nocte intra raouasteriuin delata, in oratioiie prosfer- 
nitur. Aniarior vero in nocte dolor urgebat, ut iion 
stare, neque incedere posset. Ubi cuni veniain et 
misericordiam a Deo, obtentu B. Guthlaci, pervili 
nocte impetrans, vocera et seruionera oraiido fatiga- 
ret; solita pietate Duininus super ejus angoribus 
niotus, in niclu oculi omuein ejusmolestiara mitiga- 
vit. Euimvero tuber crepiiit medius, pustulis super- 
ficietenusperliiratis; ]iuralentisqueraeatibus:ipertis, 
liuinor luridus cuiii tabo virulento de [lutrefacti vul- 
neris venis und;itiin ehiillire ccepit. Nec mora ; con- 
solidata; siint bases ejus et plantae, et pristinus ner- 
vorum corapagumque usus et agilitas redhibetur. 
7 Post aliquot dies venerabilis .\iitistes, ciiin lio- 
nestisviris etauthenticis personis utriusque ordinis, 

totiusque 



D 

P.X MS. 



inter cxcu- 
fiias ad sa- 
crum Corpus 
ingens lumen 
apparet : 

E 



F 

gravi tuniorc 
pedis vesala 
sanalur : 



56 



TRANSLATIO S. GUTHLACI. 



EX MS. 
omnibus ad- 
otTia/ii, 



Alibatibm 
et alits ac- 
eurrentibuSp 

(i 



Corpus 
traris/t rtur, 



sacTO Caiiite 
prxlato. 



sanatttr cx 
vtrtigiitf 
capilis ([uasi 
demetts : 



mrpm* repo' 
nitur 1/1 »10- 
numenlo novo. 



suavi Jragran 
tia redolente 



1.1 
rxelare 
adorttato : 



totiDsque DicEceseos Optinialibus, ad sippe dictum 
CQeiiDbium accessit. In cujus adventu Fratres mo- 
nasleriuni scopis mundant. rudcribus pavimentapur- 
gant, p:irietes corlinis et tapetibus ve.-tiunt. scrinia 
etcapsellas spoliant, epislyHa pyxidibus eburneis et 
arpenleis decoraiit, p.iUiis sericis desuper aurolextis 
altaria distinguiint. Convocaverant aiitera Fratres 
ab iindique vicinos et aniicos, ad gratiil.indum scili- 
cet de draclinia reperta : inter qiios aderat dignae 
meinoria' Abliasc Kodbi.<, Tborneiensis, fluviiis elo- 
qiienlia;, fidei constanlia et mullariim virtulum dote 
vallatus. Sed et pia; recordationis Abbas il VValthe- 
rus Hamesejensis, sacric religiimis Patronus, in ri- 
gore jiistitia; strenuus, eccle.^ia.-ticie observantiae 
vesiUuin ; el Kdiiwardiis, eju-ilem loci Prior, vila et 
moribns insignis, qui postmodum pro vitai sanctilate 
et miirum a^qualitate in monaslerio S. Guthlaci e 
Abbas subrogalus, strenue Deo militavit : sed etvir 
mngn» gravilatis, Priorum cninppivincialiuni pri- 
nias /■ Eliensis Prior Wilelinus. Igilur coin|)lelis 
oipiiibu-, qua* ad lanti mystcriinppnrtunilatenidece- 
baiit; Abbaliim, Sacerdoliim, .Moii;ichuriiiii aiiiinato 
coetii, cuin inniiniera utriusque sexiis plelie, illain 
pretinsissimain corporis glob;int, |i:il;im cunctis re- 
velatain, in cmineiitioreni nninaslerii locnm transtu- 
leriint, ]iraiiiiissis variis cereorum f.icibus, etsanctje 
Cnicis vexillis, ciim tburibiilii tliyniiainat;i v;ipo- 
raiitibus M;igna' aestiiiiationis mnnachtis prieibat, 
caput viri I)i'i iiitra pyxidein, crystalliset margarilis 
distimtam, bujulans, Universi vero sequ"ntes, can- 
ticiirunidiviiiorunilaudesdiilrimnilulalionecanentes, 
et diversis linguarum choris cbimnrem con.sonum 
reddeiites, sonantilms orgiinis Iiyninoruni, qui ad 
laudein aiterni Regis decaiitantur, siimmo f.ivore 
omiies plaudebjint, Qiiia ut v;ilde betum erat, eccle- 
siam siiiini recepisse Advnc;iluin ; ita valdejucundum, 
pn|iuliiiii laleni promeruiss'' Patrniiiim. 

8 Illiiil qiioqup, ad laiideiii alini Patris Giithlaci, 

meninriaj intiiinnidtim arbilrnr, qiiod archilectum 

queindam de eodeni cojii ihio, Alwnldtim noniine. 

pcslifera passin diutineiniidcrabili Iinguore, scilicet 

Ciipilis verligiiie dementatim lorqiiebat; ul excerebri 

laisiniie diSi;retionis absurilitatem , et infninitatis 

maculam per intervalla paterelur. Hic ab Episcopo 

puranientis devotioneimpetravit. qiialentisscriniura 

cuin S. Gutlilaci capite cervioi suai desiiper iinpone- 

ret. Qund ut factuin est, ita oiiinis capitis dolor et 

amaiitudo evaiiiiit, ut deincepsomni vita sua saiio 

cereliro. et pristinii pnssinne illaesus viveret. Cele- 

bralis ergo rite ab Episcopo in tanlis priejnniis 

Missaruin snlenniis, venerandtim corpus in mnnu- 

menln novo, ali eo consecratn, tanli Coiifessoris re- 

posilioni digno, ad Oricnlalem altaris plagani, felici- 

ter cnllocarunl : liicern:iin ponenles super candela- 

bruin, ut Inceat omniliDs qiiiin domo stint; ubi quoti- 

die ejus celebris reci.Iitiir inenioria, cuin Saiict;irum 

Missarum aroraata in aiireo allari incemleiitur ubi 

diversnrum Sanctnrum lepnsiia sunt glorio-a pigiinra. 

Lapidein autem s'gnanics, relinaciiliset inslitis fer- 

reis taiilum lliesaiiruin miinierunt ; uiide suaviolen- 

tis dulcuris fragrantia eiii;inavil, qintsi diversorum 

aroiiiatum Horilms ac balsnini guttitlis universa re- 

pleretiirecclesia- Superla]iii'em verodecurioquidam, 

Knbeitiis ile Gnardinet.o, iniraj gravilalis velefaniis, 

oiiinium religiosoruiii aiiialnr, coiidtictis aurifi.bro- 

rum et geniimtrioruni printoribus, eliinala; amplitudi- 

nis artiliciosa sculplurt g repain iii sulilime suspen- 

sam conslruxit : qiiam ex diversorum metallorum 

ligiioi unuiue generibus conpacUm, auri argentique 

laminis vestiam, cryslaliis viiriisque geiiimis ador- 

mitam, ditavit sicut usque iu Iioilieriium huraanis 

visibus apparet. Ubi omnipolens Dominus diversa- 

rum virtutum operatur iiisignia, ca'cis visum, clau- 



dis gressum, surdis auditum, energuminis rationem. 
aridis membrorum iisum, mutis verborum seriem 
restituens. QuiE si quis retexere vellet ; dies, utopi- 
nor, prius quan sermo deficeret. 

",) Facta esl autem haec beati Guthlaci translatio 
annnab ejus transitu // ccccxxii, a Christi Iiicarna- 
tione Mcxxxvi, aniio primo Imperii Regis Stephani i, 
pra;sidenle Wilelnio Archi piffisuleCantiiariae. Quae 
dies, per cujusqueanni revolutionein, quadam priE- 
rogativa, et amoris priviiegio fesliva et pra;ceteris 
votiva, pro tanti mysterii sanctitate, cum siimina 
veneratione recolitur. Exultemus ilaque et nos una- 
nimiler omnes iii insigni die solennitatisnostrae : ce- 
lebremus diein festiim, non hunuuia elatione, sed 
divina devotione : reformemus hujiis Sancti ex.em- 
plum in nohis, qui de gentium praedone faclus est 
priEco Dei, de populorura persecutore coeleslis Jeru 
salem contemplator; qui prostratis populis, dninibus 
iiicensis. facultatibus abstractis, omnia vendidit, et 
fecit .sibi amicos de mammona iniquitiitis ; qui elon- 
gavitfugiens et inansit in soliluiline, dicens cura 
Propheta,Heumilii qiiia peregiiiiatiomea prolnngata 
est : siispiravit eniin terrani iiielle et lacte manan- 
tem, ubi credidit viilere bona Doniini in terra viven- 
tium; quie noc ocultis vidit, nec aiiris audivit, qnse 
possiilet cuni perenni gloria. In liujus seculi militia 
labor;nit. iit in futuro coronaretiir ; auro terta ful- 
gentia pro iiiformis luti vilitate mulavit ; slemmate 
generosus, divitiis et nobiliiate celsus, orania dimi- 
sit, et modo cenitiplum recepit et vitam aeternain. 
Minimus omniuni fuit, ut omnibus major esset, sed 
quanlo se pius dejiciebat, tanto amplius a Christo 
sublimabalur : latebat, et non lateb.at ; gloriam fu- 
giebat. et gloriam merebatur ; seminabat carnalia, 
ut ineteret sjiiritualia ; dabat terrena, ut toUeret 
coeleslia; brevia cnncedebnt, utaelerna sibi mutaret : 
cursuni consummavit, fidera servavit; ideo fruitur 
coroniijustitiic, et sequitur Agnuin quncumqueierit. 
mira conimutatio ! flevit, ut seinper rideret ; lacus 
contritos despexit, ut fontem vivum reperiret : ves- 
tilus cilicio, jani operitur vestibus albis, dicens cum 
Propbela : Conscidisli, Domine, saccum meiim, et 
circiimdedisti me laetilia. Honnremus ergo, Fratres, 
Sanctoruin Reliqiiias, utcum, cujus facti servi, ado- 
remus; honnremiis Sanctos, uthonor servorura re- 
diindet ad Dorainum, de quibus ipse ait ; Qui vos 
suscipit, me.-uscipit ; qui est in Sanctis suis glorio- 
sus, cum quibiis nos collocet in coslesti patria, et 
cum electis ditet aeterna gloria, qui est benedictus 
in seculorumsecula Amen. 

ANSOTATA. 

a Waldevus sitccessor Joffruli, de quo stipi-a actum. 

b Alexaiider, Episcopus Lincnlniensis, sedit ab 
aniw 1124 ad 1148. qim siuKti- mortuus est. 

c Robertus, liic Rodbis, fuil Abbas Torneiensis, 
aOuti. H13 ad aiiniim H31, //( liijitur in Monastico 
Angtiiano, e.v antiquis moiiumentis pag. 257. 

d Walterus ireatus esl Abbas Kameseiensis anno 
1133, rt yra^fiiil onuis 27, //( cj: Registra monaslerii 
habetur in Moiiastico Angticono png, 241. 

e Post Waldevum Croytandix successit Godefri- 
dus, !«ni Itic memoratus Edowardus. Ila MS. Cida- 
logna noster, 

f Eiot ab oimo i lOOEliensisEpiscopatus insiitntus, 
ciijus ijrimus Ejii^copus ioco j-Jbholis erat Hervaeus, 
2 Nigellus hoc tempore, sub quo Wilelmus Prior 
prxernt nionnsterio. 

g 5. Au(/orniis in vita S. Eligii, de S. Batbilde 
i?c(//Hfl (/it : Jussit priEterea et crepara ex auro et 
argeuto iniriHce fabricari, qnam super Confessoris 
membra deponere deberet ; liic Repa scnhUiir: utrnm 

metius 



D 

daret mira- 
culis. 



h 
Translatio 
hxc facta ett 
o/i/io 1 130 

i 
guofannis 
recolenda 



ob miram 

satictitatem 

ejus. 



rsal. 119, 1 



29, Psal.l2 
F 



UNDECIMA APKILIS. 



sr 



A melius, necdiim divinamus; quia necdum patet vocis 
elymoit. Noii sigiiificari loculum {quod ad crebbe Teu- 
tonicum Irahi possel) satis cx lioc ulroque loco patet : 
Repe circiilum Teutoniliiis notut, etforle siijiiificaliir liic 
corana varii ornatiis et congrux magnitudinis, supra 
scpulcrum instar cmopsei suspendenda. 

h Eriinl numeri perturbati apograplio nostro, sic ut 
ab obilu Sancti aninis ccccL, Clirislmcvi noVirelur : 
sed veros annos restiluimus ex anno piimo Stephani 
Regis ; el kxc correctio confirmalur ex eo quod liie no- 
minatus. 

, i Wilelmus Archiepiscopus Cantuariensis , qui 
Stefihanum coronarat, adliuc eodem anno l\'iQ vita 
functus sit. 

CAPUTII. a 

Ad invocatioiiem S. Culhhici submillilur di- 
vinilus aniiona et iiijustus usurpator sub- 
ita morte punitur. 

wuodam tempore jucunda; recordationis Abbas 
Iii^ulfus, multae sanctitatis Pater. iraraensie virtutis 
in semetipso, clarae Eestimationis in populo, cnr;im 
Pastoralem et animarum rtgimen, in dcirao Dei et 
S. Gutlilaci, nutu divino susceperat. Qui snscepto 



H 



Tngulphus rr. , • -1 

AUias san- Abbatis omcio, snli Deo mtnnseciis in cella vacans, 

ctus nullo seculari invnincro implicitus, nec diebus nec 

noctihus a colloiiuiis IJei et orationibus cessabat; 

interiorisque hominis sui et gregis sibi commissi 

studens profectibiis (ut scriptuni e>t de eo qui disci- 

pulis prieHSse debel) omiiia bona et sancta 'ipi-^ribus 

magis quam sermonibus docebat ; ilivinum illud esse, 

quod super omnera est mentem, totaraentis puritate 

etmrhoipi- consectans. Unde Fratrem quemdam, extrinsecus 

talis, ju liiinianis curis et colloquiis idoneum, ad minis- 

trandum Fratribiis ailventantibusque hos|iitibus et 

peregrenis subrogaverat ; qui qiiasi paier totius 

congregationis, annonam constitutam absqne moles- 

tia et offendiculo oranibus manciparet. Qiiein ex 

obedientia^ vi, et auctoritatis siiae edicto astrinxerat, 

conmmpta ^ nauperes et pereerinos tamquam Christum in eis 
omni annona, "" 1 r r o i 

aci-iperet; ut nullus super rogatis, si fieri posset, 

repulsam pateretur; nullum diraitteret acellaabsque 

viatico, sed qii* necessaria forent, prjeberet ; qiii, 

opus injunctum Iseto iom|ilevit effectu. Qiiadam 

autem die quidquid ad vescendum de victu humano 

paraverat Fratribus, quibuslibet adventantibus ero- 

gaverat, ita ut de aliquo cibi genere nil foret resi- 

duum; quod mox indicavit Abbati, affirmans se nihil 

cibi vel panis in proiupluario vel extra habere, vel 

^ materiam unde lieret, quod iii refeitione Fralrum 

apponeret. Projideat itaqiie, Pater, industriavestra, 

quid in tanti periculi disirimine actiiri sinius : jam 

eniin bora refectiimis accedit. Etenim, propter im- 

portunitatem teniporis et liifficultatem itineris. pen- 

sam statutam ad victum Fratrum, conductores 

ni.stri deferre niiUo vehiiulo possunt. Gyrabatur 

et gelu ac- tnnc teniporis sol in Aquario ; a Septemtrione 

ceisum impe- hdiTJfer perflabat Boreas ; bitumineae insulffi palus 

'""''"' congelata, viatoribus acces.-um vel abcessum pro 

itineris periculo irretiverat ; liiem.ili vero pruina 

b fluminis glarea (labitur enim ibi b Welanda) glacio 

constricta pendens, omnino se inbabilein prajbe- 

bat. 

1 1 Quo agnito Abbas oratoriiim ingressus, ante 

avie neli- S. Patris Gutblaci cancellos genibus provolutus, 

quini, Fiatribus circumquaquo orationi insisienlibus, ge- 

mens atque suspirans, intente in coelum oculos 

detixit; sicque grandein Fratrum tristitiam, conse- 

s.Giilhlaci (juunti visitationis jucunditate consobins , di.\il : 

, Nolite, filioli, vos moerori aut moestitiie penitus 

sit^smonaehos ^' ' . r. i ^ , • ,,i.,.,„ti^,„^ 

coiuolatiu- : dedere ; sicut enim Salvator, nostris exigentibus 

delictis, vel oblitus vel nobis iratus est; sic rursus 

Aprilv) T.ll 



pietate pacatus miserebitur, et optata beneficiorum D 

nobis ubera pra-stabit; Vos enim minime convenit e" «'''; 

diffidere ; Salvatoris promissio est dicentis, Si iia- *'^"" ''' " 

biieritis fidera sicut gr.inum sinapis; dicetis monti . .g ^3 

transferre. Et iterum: Qnidquid petieritis Patrem 

in nomine meo, dabit vobis : petite, et accipietis. 

Confido in Domino, quiaccibura nobis .sufficienter 

ministrabit, juxta verbum Sapientis, Non necabit 

Dorainus fanie animamjustam. Ipse veroait; Nolite prov ,0 3 

cogitare. quid manducetis, aut bib.atis; scit Pater 

vester, quia his indigetis. Quserite regnum Dei, et Matt. 6, 31 

justitiara ejus ; et haec omnia adjicientur vobis. Si 

autem regnum Dei quajrimus, deescis corporalibus 

minime cogitemus. Scriptum e.st; Maledictus, qui 

prius refectionem corporis. quam animae qnaesierit. 

Ergo fratres, oremus, psallamus. reililamusofficiura, 

ut cunsequamur optatura. His dictis, iacrymae ora- 

tioni succedunt, singultus occupat vocera, Imgua 

fletibnspnepeditiir, et in medio conatu sermo gnraitu 

interruinpitur. Oravitautem sic : Gloriosissirae Pater („„„,;„( pa. 

Guthlace, in cujus veneratione hic congregamur et trocm^um 

servimus ; pn) nobis quaeso in coelis interventor apiid *• ''Whtaci, 

divina^ pietatis aures existas; olitine Christura nobis 

fore placatum , quera credimus pro nostris cul- 

pis iratura ; redde nobis propitium , quem non 

dubitamus piissimura ; ut qui humanam i nfir 

raitatem scit non posse absque escarum usu 

snbsistere, panemnobis iiuotidianum hodie tribuat. 

Ulla si ira est ; percutiat me Pastorem inuti- 

lem, ne di.spergantur oves gregis mihi commissi 

nec pereant. 

li multiplex ineffabilis Dei miscricordia! Cum 

enim tota nocte jiiges vigilias in orationibus et 

flelibus egissent, Psalmosque corde contrito decan- 

tassent ; mane post d lucubrationem, Doniiniis mi- d 

sertus et adjutor factus, servos suus per Angelicum 

sonum confortavit. Nara cuin in prima diei synaxi 

ad psallendum Deo in oratorio consisterent ; in cellae 

confinio vox ab alto f.icta est, qua) producto soriitu Angelica 

clamabat, dicens ; Venite, deferte monachis cilium ; i""' confor- 

venite, parate Fratribus ad vescemlum. Parvnque 

momento, quse missa fuerat vox, siluit. Quoaudito, 

Abbas, accito Cellario et aliquot cum eo minislris, 

;, r, • . i i et ^ saccos 

misit eos illuc. Qui euntesper a^peritatem qiiaqua- ^ru„,„,„ j, 

versum vocem fectani audierant. invenerunt quaiuor farma rrple- 

sacciis, binos fruraento plenos, binos farina refertos. tos accipMnt 

Quae onera mo.x. liiimeris imponentes cuin gaudio, 

gratias Deo multiplicimtes, cura sarcinulis intra 

coenobiuin repedarunt; ut ex hac, quae a Deo missa 

fuerat alimonia, ad usiiin Fratrum escam pararent. P 

Omnes vero qiii a Deo votivum meruerunt videre 

miraculum, corde compuncti, et ab omni menlis 

iniinitate conversi, in brevi devotiores et inulto melio- 

res fiebant. quara pulchrum spectaculum dies illa ifare slnsiulii 

prajbuit! Eratautein feria quinta, qua die quoniara '",^','f ,",""''" 

Deus servoscibaiiis angustialos ciidilus visitaverat, ^,,,,,,, „le- 

et divinae gratiie munere ditaverat obtentu B. Gu- Oratur. 

tblaci ; sancta; raemorationis Abbas praifatus, in 

honore Dei et ipsiiis Palris Gulhlaci. statuit Missa- 

rum soleniiia in Cappis et Tunicis Dalmaticis, cum 

incencis cereoruiu luiiiinibus. et tliuris aromatibiis, 

et spiritualis raelodia; orgauis, omiii laudum reve- 

renlia celebrari. Quae institutio et mos usqiie in 

hodiernum, evoluto cujuslibet seplimanaj curriculo, 

feria quinta, cum sunima honurificentia, servatur, 

ad laudein et gloriaiu nominis Dei, quod est bene- 

dictuni ex hoc nuiic, et omne per aivum. 

13 Qiiia semel [ctepi, iterum] loquar de Domino 

meo et Advocato B. Guthlaco, cum sim vilis et indi- 

gnus, abjectorura novissimus ; inutile enim est 

silentio praeterire et scripto non committere tot 

praeclara et tanta ejus raagnalia; quie quianon si- 

gnantur scriptura, multorum sepelit memoria, et a 

8 quam 



b8 



sub Abbale 
Sutchelello 



e locata 
prxdia 



Itvjulfus 
Abbas repe- 
m : 



horum ali- 
guod stbi 
vendicans 
rusticus. 



et judices 

corrvmpcm 

donis. 



subifa morle 
punitur, 



et feretrum 

defUncti 

disstpalur. 

Plucia ingens. 



A quam plurium delentur notitia. e Igitur inter cete- 
ros Prselatos, qui in dorao Dei et B Guthlaci, tam- 
quam candelabra aurea circumquaque fulgentia , 
mirifice rutilaljant, Abbas f Hulclietellus probatissi- 
mus liabebatur ; a primnrdiis sancta; conversionis, 
spirilali contemplationi zelo ferventissimo inhians , 
qui, ut monachum reetnomine faceret, solitarius 
incedebat, quasi mundo mortuus, ut Deo viveret. 
Suscepta nimirum Pastorali regendarum animarum 
tura, soli Deo et officio suo vacare, quam secularium 
Begotiorum tumultibus implicari contendit. Sed 
quia, teste B. Gregorio, in monastica regula devole 
persistere, et ecclesiasticis negotiis simul deaervire 
nullus pote.st ; ne sanctae contemplatioais incurreret 
dispendium, ab omni acticne et cura forinseca se 
fecitalieuum ; et ut quietus et solicitius super gre- 
gem sibi commissum invigilaret, fundum ecclesiae 
et prujdia, ad tenendum et tuendum, sub annua 
pensione distribuit. Inter quns ruricola quidam, sed 
priedives Asfordus nomine, in prato terrulam quam- 
dam, statuta pensa ab eo anuuatim tenendam, obti- 
nuit. Demum pra^dictus Abbasviam universse carnis 
ingressus, postquam ad Dominum feliciter migravit, 
successor loco iUius Abbas Ingulfus subrogatus est; 
morum reverentia, et vita3 sanctitate egregius ; qui 
1» utraque vita apprime eruditus, virgara et baculum 
utrumque aequaniraiter moderabatur. Iste in domo 
Dei fracta resarcire, imperfecta perficere, divisa 
sociare. male dispersa recolligere, tam in pradiis 
quam in aliis possessionibus, satagebat ; sed et ter- 
rulam a pra-dicto Asfordo sibi reddi institit, et in 
proprium restitui dominium. Ille vero ut proprium 
jus vendicans, sibi illam sub cautione facta datam, 
etjuru hereditario tenendam injuste asserebat. 

14 Orta itaque super hac re inter eosdem lite, 
praifato Abbate impetente, Asfordo defendente et 
negante; postquam exactio coram comprovincialibus 
senibus et primatibus diu ventilata fnerat, tandem 
ad locum determinatum et diem peremptorium 
citantur ; ubi famosis Judicibus praesentibus, et 
patrine ij Justitiis coram positis, controversia legiti- 
mo fiue decideretur. Abbas vero interim et tota 
Fratrum congregatio in orationibus persistentes, 
Doo et B. Guthlaco incessanter supplicabant, quate- 
nus domum suara nulluni gravare judiciuni, nullura 
perraitterent incurrere di.^peudium. Verum Asfor- 
dus, fraudisetmeudacii sibi couscius, juris sequitati 
non lutens, sed divitiis, et doloruni versutiis quibus 
plenus erat confidens, Judicuni et Justitiarum ani- 
mos, rauneribus datis majora promittens, ita e.xce- 
caverat et corruperat, ut quaquaversam jus se 
haberet, Asfordo terram indubitauter adjudicarent. 
Dominus autera, qui reprobat consilia populorum, 
inaudito miraculo judiciura dissipavit iniquorum. 
Cum euim adlocum prajfinitum liti discutienda; cum 
complicibus suis migraret, equo suo in prasreps cor- 
ruente ad terram lapsus, fracta cervice subitaj necis 
occasu expiravit. Quod videntes, qui prsesentes ad- 
erant, de divina ultione stupefacti, ne consimile 
quid pro iui(|uilatis conniveutia incurrerent, tiraue- 
runt. yui illico ad gouua Abbatis provoluti , se 
peccasse, se reos esse coufitenles , et veniam 
postulantes ; praidictam terram ecclesiai S. Guthlaci 
et Alibati, juxta beneplacitura ejus, cum juramento 
confirmantes, nequando irritum fieret, adjudicave- 
runt. Ille vero, lite finita et terra ad integrum 
reddita, quod suum erat, transgressionem et com- 
missum eis misericorditer indulsit; et sic hilaris ad 
propria reuieavit. Sed o miraculum in miraculo I 
CuTn enim corpore defuncti, in feretro, ut mos est 
composito, amiciet clientes ad Burgense coenobiura' 
ubi sepehendus erat, deferrent; pra;tereuntesju\ta 
ubi pratum sub lite positum fuerat (a latere namque 



TRANSLATIO S. GUTHLACI. 

illius iter ducebat) feretrum li cum cadavere ad ter- 
ram usque corruens, per fru.stra divisum est; ut sic 



divina ultio <ibtentu B. Gutblaci evidentior cunctis 
appareret, cui sitlauset gloria perseculorumsecula. 
Amen. 

ANNOTATA. 

a Ati iinus idemqiie aticlor ista omnia, cum hisloiia 
Translalionis scvipserit, non satis conslat. 

b Welanda ftiwius, itide dcjluil in Melaiis xstua- 
riiiin, et devohilur in mare G-rmanicum. 

c Belevimus, quia sensutn cotigrunm assequi non 
potuimus quse sequuiitur verba, nec serio refectionis 
torpor. 

d Videliir lucubratio, Itic potii pio aurora. 

e Historia seqiiens describilur etiam ab Ingulpho. 

f Wullietulus appellatur ablngulplio : in MS. nostro 
Wlfketulus. 

g Forle /er/eni/am. Justitiariis, de quorum nomina- 
lissitno apud Atujlos muiiere, alias egimus , et plura 
vidcri possunt iii Glossario Spelinantn. 

h Haec ila narrautur ab lugulptio: Cum versus 
ccenobium Burgi portaretur" ecce nigerrima nube 
in suo circuitu solem obducente, et (luasi nocturnis 
tenebras adducente, tale pluvia; diluvium C(Blum de- 
fundebat, quod utique fluentibus aquis dies Noetica 
credebatur : quin etiam subito feretrum frangitur, et 
corpus defuncti corruens in terram, in sordido cceno 
diutissime volutatur. 

CAPUT III. 

Cxcitas contracta, et sublata. Fncendium im- 
missiim, dementia curata, merilis S. Gut- 
hlaci. 

llludquoque, inter cetera a Deoper servum suura 
Guthlacura gesta magnalia, memorare, opportunum 
ducerem; quoniani dispensator quidani eeclesije S. 
Nicolai a Spaldingensis, Prioris functus officio , do- 
mum iS. Guthlaci perversje nientis iinmanifate infes- 
tabat ; et Fratres in ea raorantes, de ecclesias et pos- 
sessionum fundo, jure saepius caussando, inquieta- 
bat : nam quadam indiscretionis absurditate, illius 
intolerabilis audacia, magis fraudulentis versutiis 
et cautelee perorandi inhians, quam dejustitia; Bequi- 
tale et veritatis sinceritate confidens, ecclesiam ve- 
xaverat et ejus adjacentias, et ornamenta falsis cau- 
sationibus diminuerat. Sed haec melius est silentio 
pr^terire, quam in medium proferre. Sicut enim 
monasticse professionis conditioni non congruit a 
juris rectitudine declinare, et a verilatis tramite 
flectere ; ita non decet ulla mentis nequitia, aliqui- 
bus injuriarum molestiis supernam caritatem often- 
dere, uUa cupiditatis aut invidiffi infirmitate Con- 
fratres exheredare. Sed ut modestius de eo loquar, 
et taceam quas ab eo ecclesia B. Gutblaci et ejus 
incolae sustinuerint molestias ; falsis falsoriira sug- 
gestibus institit, importune magis quam opportune, 
ut postraodura confessus est. Circuierunt eum canes 
potius quam homines : panem suum coraederunt. et 
dolos ei supplantaverunt. Cum autem controversia 
diutine. corara examine affinium et provinciae opti- 
matum utriusque ecclesis partibus faventium, fo- 
retagitata: demura die pereraptorio ad locum, qui 
Roraano idiomate Monachoruoi-Iacus sonat, ventum 
est : qui meta et finis inter utriusque ecclesiae agros, 
certo discrimine tenuras et extensiones utrimque 
disterminat et certificat. Ubi re illa. audiente et 
vidente innumera utriusque aetatis plebe, multifor- 
raiter ventilata ; cum nulla oratorura cautela araico- 
rum nuUa prece persuaderi potuisset, ut fraterns 

pacis 



Prior Spal 
dingensis. 



ecctesiam S. 
Gufhtaci 
inique moles- 
tans 



ncque ulli 
concordix 
acquiescere 
votens, 



UNDECIMA APRILIS. 
ut schismaticus et 



S9 



cxcUate 
pmitur : 



sed iii basitica 
S. Cuthtaci 
cutpam 
agnoscens 



Psal. 50, 4. 



visum recipit. 



rusticus 
(kvotus ertja 
S. Edmundum 
v artijrem 



paci et concordiae adquiesceret ; 
pestilens contureaciter abscessit. 

16 ineffal.ilis divinffi pietatis ultio, quam re- 
pentina, quam omni admirationis novitate stupenda! 
Dum enim suis eumvallantibus complicibus, adhuc 
ira fervens, versus cellam suam repedaret ; Deus 
quijustificit impios, manifestum indignationis suse 
ei immisit characterera. Nam oculis paulatim cali- 
pantibus, visu privatus orb.itur. Quid plura? Vehe- 
menter Cipcutiens. priusquara domus suje limen su- 
biret, extincta corporis lampade, omnino csecus fac- 
tus est. Quippe multoties Deus hic perversos fla- 
gellat, ut percussi convertantur. Verumtamen cum 
per temporis successum se visu orbatum graviter 
indoluisset ; ad se reversus, recordatus est, quia 
cor ejus non erat rectum cum Deo, nec fidelis ha- 
bitus est in testamento ejus ; sicque poenitentia 
ductus, totus lacrymis profluit. Attendensque justo 
divinse ultionisjudicio.pro injuriisservis S.Guthlaci 
irrogatis et damnis, se vapulare ; arrepto pbaselo 
Crnlauflam usque, cum votiva cerei oblatione, de- 
veuit : il)ique in basiliea B. Guthlaci ad Fratrum 
vestigia provolutus, culpam recognoscens, se pecas- 
se, se proterve egisse. fallaci suggestu caussasse et 
inquietasse. palara confessus est. Isthinc toto cor- 
pore coram locello sancti viri Gutlilaci prostratus, 
pretiosas ejus Reliquias ulnis amplexans, flebiliter 
lamentans, veniara iniplorat, gemebunde clamans 
cum Propheta : Lava me Doraine ab iniquitate mea, 
et a peccato meo munda me. Quoniam iniquitafera 
meam ego cognosco, et pecca*um nieum adversum 
me est. Eniravero de cetero me ab antiqua itifruni- 
tate et solita protervia et mentis nequitia destitu- 
rum polliceor etpaciscor. Mira res! simul ac oranis 
injusta3 calumniae venia a Fratribus, quos immerito 
vexaverat, indulta est ; [et facta est deprecatio] so- 
lenniter ab ecclesia pro eo, in spiritu humilititis, et 
corde contrito, fraterno ad Deura et S. Guthlacum 
interventu, suhito exauditaest eorum oratio. Omni- 
potens namque Deus, cujus velle est quasi factum 
fuisse, obtentu B. Guthlaci, oculorura lumen tanta 
celeritate ei reddi sategit, ut absque ullo distermi- 
nio ; qui prius foret visionis privafio, ejusdem ha- 
bitus crederetur; ut contendi posset idem duorum 
oppositorum siinul susceptibile. Quo facto, terrara 
sub lite diu positara, quietam et absolutam, absque 
omni reclamatione, ecclesiae S. Guthlaci in ]jerpe- 
tuum restituit et resignavit. Demum accepta bene- 
dictione, datis utrimque sub f»dere pacis et dilec- 
tionis osculis, hilaris reraeavit ad propria, Deo per- 
solvens grafiarum munera; cujus inefTabilis miseri- 
cordia tot operatur miraculorura genera. Amen. 

17 In parfibiis .\ngliae mediastinis, villula quse- 
dam, patrio idiomate Cavie noraen sortita, sita est 
inconfinio fluminis Urabrensis, qui est raagui nomi- 
nis et faraa celebris, atque trausme,antibus frequens, 
piscibus refertus, impetuosus, tumens, surgens ex 
inferiori, in mare fertdulces aquas. In hac ruricola 
quidam fundum casalem p:iucaque novalia posside- 
bat ; expensisque et facultatibus extenu;Uus, in su- 
dore vescens pane, mauuum qu.Tsfu victualia sibi 
comparahat. Qui.i.Iam vero labentis temporis curri- 
culo(sicut ipse viTid-caassertioue, cum raulta vici- 
norum constantis fldei allegatione. perliibebat) por- 
cum qu.asi bimura, spe futurae utilit:itis, nutriverat, 
et siliquis et cossis et migraate depastum impingua- 
venit, ut eo sub couvenienti pretio veuumdato, ex 
aliqua porfione victusinediam sibi alleviaret;et ex 
aliqna Domino cujus ditioni serviebat, annuam 
pensionera persolveret. Consiieverat autem singula 
anni evolufiona, gloriosum Martyrem b Edmundum 
sincero dilectionis tenore, cura oblatione, labore 
manuum acquisita, visitare : in quo itinere sanctis- 



simo Patri Guthlaco modicura exenium, .sed voti- 
vum, deferebat ; quem spiritali devofione pras ceteris 
S.incfis, quadam praerogativa et amoris privilegio 
venerabatur, diligebat. etinagendis adjutorem et 
patronum interpellabat; et annualim, quasi penso 
constrictus, de substantiae portione venustabat. Sed 
adversitatis hunc angina iraprobior quassaverat, 
felicitafis noverca, quas semper amarura quiddara 
hiimanis interserit negotiis ; erat enim ei convica- 
neus quidam, cui cupiditas domin,abatur et amor 
insaliatus habendi, qui alienis successibus intabue- 
rat. Hic in endem vico a Domino oificiiim Praetoris, 
vel ut potius dicara, praeconis susceperat ; qui in 
fantara avaritiae rabiem erupit, quousque ab insa- 
nieutis cupiditatis grassationibusadfurtausque per- 
ventum est. Nara ille iniquitatis filius, sub furvas 
noctis silentio. praefafum porcura, laxata clausula a 
casula fraudulenter abductura, fiir;ib:itur, atque in 
horreosuo clanculo occultans. obserat, ut illic quasi 
tutioris abditi diversoriosustineret, donec temporis 
opportunitas loco competeret, ut frucidaret. Mane 
vero facto, cum pauper suem furto abhitura compe- 
rit, Ah damuum irremediabilel exclamat : questus- 
que congeminans, lacryrais rigat ora profusis, et so- 
licita investigatione viciniam circumit, rumorera 
sermone fatigans, sicuhi a quoquam .iliqua sibi in- 
dicaretur de furto noutia. Demum aliquorum hor- 
tatus relatu, vel siguis et conjecturis eruditus ; prae- 
fatum PriEtorem, nullura fiirti discriraen innuens, 
ita geraebiindus affaturl Domine et amice, porcus 
ille meus, quem diligenti cura aluerain, fracta clau- 
sula nostrose elougavit aspectui ; si autera per te 
velper aliquera de clientelatuapossitraihi redhiberi, 
condigna vobis pro mercede respondebit recompen- 
santis exhibitio. Cui ille : Non niodico admirationis 
stiipore afficior. quod a me hujusmodi incognita sci- 
scit,aris : qui revera, si ulla raihi de quiBsitis dare- 
tur rertitudo, ;ibsque mutuo ante interrogato tibi 
pitefacerera. Iteriim certis de caussis et niitibus il- 
lum habens suspectum, ascita secum vicinorura pr;E- 
sentia taliter iUuin alloquitur ; Sigiiificatura est rai- 
hi apluribus, quoniam siis meus, noctu furtimabla- 
tus, per aliquem de vestris mihi potest reddi ; quod 
si fiaf. praesto ero ,ad benepKacitum vestram, par.atus 
ad obsequiura, quidquid possum vestro railitabit ho- 
nori. Quae verba propter circumstantes gr.aviter fe- 
rens, in has voces prorupit : Infelix lafruncule, ut 
quid mihi vel meis raancipiis tantum imputes faci- 
nus? ego vero et quotqiiot mei ruris sunt, a mater- 
nis iiberibus ab omni scelere immunes viximus. 

18 Tump:iuper pauca adjecit : Ex quo nulla per- 
orandi cautela poterit tibi a me persuaileri, ut_red- 
datur: tein judiciali examine coram tribunali pu- 
blice causabor. Tum Prastor : Nisi citius a proter- 
vifate tua resipiscas, sanguinem tuum raanu mea 
reqiiiram. Qui post raultis conturaelias illatas, post 
varias injuriasirrogatas, raiuatus est, quod tamquara 
furem convictum. juKta lafrocinii senfenti.ira.fa- 
ceret illuin in equuleo suspendi. Ad h:ec pauper : 
Quoniam facultatibus extenuatus, humanodestitutus 
sura adrainiculo, divinum impetrabo .auxilium, et 
S. Guthlico P.itrono meo querimoniam exponam. 
in cujus misericordiatutissiraum est refiigiura. Mox 
flexo poplife, erectis ad ccelum manibiis, hac prece 
utitur : Redemptor generis humani, et auctor ieternae 
salutis, scrutans corda et renes Deus, qui cuncta 
coguiiscis antequam fiant; qui justus es, et rectum 
judicium tuum; qui ciistodis advenas, et pupillos 
suscipis; quijudicium facis, injuriam p.atientibus : 
precibus et meritis exoratus S. Guthlaci Patroni 
mei, cui dedisti dicta et facta ahsenter spiritn Pro- 
phetico praenoscere. dsmonum irapugnatinnes supe- 
rare, varias dolorum raolestias fugare ; supplicatio- 

nem 



D 

BX MSS. 

el s. Guth- 
tacum. 



poreum a 
PriEtore furto 
abductum. 



primum 
modeste 
repetit, 



dein coratn 
testibus ; 



sed frastra. 



S Gutlitacum 
tnvocat. 



60 



buito. 



jirirciim 
ifhxntii 



Kfhiahlus pro 
dfbitu Ciimitis 
ulisrx itutus. 



rrililiirus iil 
Antjliinn, 



*H mnrltum 
rt aitirntiftm 
liiciilll : 



nem mihi concedeefficacein, et ejus obtentu in prse- 
senti furtn potentiffi tuse ostenrle virtutetn ; nt sit 
aliis in correctionissifrnum, et viijentes, glori/icent 
te et S. Gutlilacum. Mira resl Vix oratione cora- 
pletn, horreum, prffifatiim porcum intra se ronti- 
nens, ex omni parle flammie circunidederunt. 
(iifrna Dei ullio! Nam adeo vehementer et suhito 
omniain einereset favilla;. contiantur, ut rlicerentur 
flammivomisa-therei frilminis incendiis depr.piilala : 
nam nec minimiim pessiiliim ah aliqun eviilsurn ser- 
valur incnmhustum ; porcus ariteni, ad m(jdum Chal- 
deiiruin in camin" ardenti ill.-psorum, inter onines 
pniiiaruni fervorcs cu(e intacta, incnntaminalus re- 
peritiir. 

19 Anno Imperii RegisStephani xii, Decurinqni- 
dam, magnae audaciae miles, Reinaldus de Cnrnn- 
hia, Comitisc Gileherli Gandensis ditioni et honori 
mililah,at,Tt in ejus exp^ditinnibus ad tempiis tiro- 
cinahatiir. Ciim vern Comesille in transmarinis par- 
tibiis iteragens, non mndicum nummnrum censum 
a negnliatnrihus miiliiatus fuisset; eumdem Reinal- 
dum vadem et nhsidem eorum niancipntui obligavit : 
cui in patriam et in propria receptn, de dehito per- 
solvendriniilla erat meiitin, ile Reinaldo redimendo 
niilla vel ultimaqua-stio. Reinaldusdiu Dominiprips- 
tolaiis legationem, et nullam adeptus allevialionera, 
graviler indoluit : et uterat exul et extorris alienis 
foennrihus et iisiins irretitus, fidem interpnsuit qua- 
quaversum potuit, ahscessumque ab ei» extorsit. 
Qiii ad p.itriam redivit, intra maris pericula turhiriis 
jactalus prncellis, jejuniis et frme crnciatus, pavore 
attritiis, totaquemente resolutus (quippe commovit 
cerehruin permoli vis elementi, exegit stomachiim 
nausea crehra suiim) sicqiie lotis virihus destitulus, 
omnihus memhris enervatus, gravissimum incidit 
in morljiim, ita ut uiterius incedere nequivit. Verum 
apiid castrum Cantehrigense phaseliim cnm uten- 
sililriis r'oinparaiis, per longi tractiis maris versus 
propria pst advectus rerataiitem natriraliter arrep- 
titiiis, phreneticique persaepe laborabat infrunitate. 



TRANSLATIO S. GUTHLACI. 

Cumque raagis ac magis Crulandiam accederet, D 



ad ecclesirm 
S. Guthlaci 
trahitur, 



catervatim emergebat phrenesis, ebulliehat rabies. 
Qiiid plura?.lam raptiis in reprobiim sensum. por- 
tentaverbrirum evomuit,jam n.avigantibus reluctans, 
vix prohihetur quin navim volutando suhmergeret. 
Dum aiitem intra pagum venlum est, nolentem et 
diu renitenlem intrnduxerunt eiim in casam cujus- 
dam, qiii fidem narratinni adhibuit: uhi in tantum 
rabiesgrassahatur, ut ferenullussecum infra ih^mum 
morari auderel. Quidam aiilem clienlum, cum pelvi 
aqiiam haiiriens (ad ostium vero dnmus labitur 
Welandi) sine intermissione totum ejus corpus ro- 
rsbat, credens ardorem fiiria^ tanto refrigerin posse 
extingui. feralem insaniam ! Cum yern ah ejusdem 
Inci monachis ad basilicam S. Guthlaci traheretur, 
ad illius clamorem fotum coenobium insonuit. d d 

qiiot satpllilibiis irrogahat injurias ! quoties, si quos 
(Jeprehenderet instigatns, canini dentis morsu quasi 
Iiipiismorrliciisvorabal ! Cniciculam prncessionalem, 
ejus aspeclui praesentatam ad Christi passionis et 
niortis mpmoriam, nisi citius ab ejus unguibiis fuis- 
set exlorta, per frusta minutasset. (Jiiam s.-epe ra- gt videlu 
biei imraanitasad nepotem suura trur;idandum eum sanaius, 
stimulavitl e e 

E 
ANNOTATA. 

a Spaldjng (J/);j((tHm (7(/ ^Vellaiidam fluvium, prope 
sestuarium Melaris. 

h S. Edmiindus Rex clMarlyr co/it«r20 A^orcmS. 

c De /i(Tr((.sGiIliertis. e.r famitin Ftandriea de Gaitde 
seu Gaiiilavo, degeiititnis in Coniilatu Lineoliiieiisi et 
tlitione Cliestevena, egimus 4 Fetirnarii et I ad Fitam 
S. Gittterti Fuiidaloris Ordiins Sempringtiamensis 
pag. 567. 

d ^'cf^ro^^/rirm iio.-rtnriTKK/^i// ; sed super qiiemdam, 
manihus siiis ore obstrncto, vocera oppilavit : qux 
quia sen.ium intertnrbanl, omitteve matuiinus. 

e Reliijua de.-iunt . et viiletiir hie demens ad sepnl- 
ctirum S. Guttitaci sanatus et ideo hxe relatio facta. 



niii rjits 
olim eiiita. 



Meiiinrla in 
Mnrlyrutagiis, 



DE B. RAYNERO SOLITARIO 

OSNABURGI IN WESTPHALIA. 







rum 
lari. 



iim atitiinc annis diicentis ars tijpograjitiica 
per Europiim increbresceret, fuevunt vurii viri 
loctrina et pietate eminentes, qni ad honorem 
Sancloriim amplificunduin varia Acta Sancto- 
lerenl, et non solitm de atiquot Sanetis in pavticu- 
('(/ generatim de quitinsvis Sunctis cottectionemfa- 
cvrent. Ila Boninus Mombrititis Mediolanensisedidit duo 
iltustria vidumina de Sanctis : et atius in Germiinia in- 
feriorerottegil historias plttrimortim Saiictorum : quariim 
diiaseditiones nuvinins,olleriim Cotimienscm annimcccc- 
i.xxxiii, atteram Lovaniensem anni mcccci.xxxv. In 
hac folio u\\ el sequenti cmtinentnr Acta S. Reyiieri 
Confessori.s, Solitarii in civitate Osnaburgonsi, ut 
titiitus seribitiir. Qua- de itlo iiiite fmc transtala damiis, 
nobiseliitm manuscripta a Domino Bernardo Schenc- 
liinct,, Sctiotiistico, Osntitinrgensi et Canonico Mintlen- 
si. liitusniissasunt. Eanutem prxdicli Reijneri f^itam, 
sed contiaclam. e.r MS. edidit Franctscus Harxiis de 
Vitis Snnrlorum ad tiunc yi\Apritis,et Bentum appettat.. 
2 7ji MS. Floritrio Sanetornm memoria hujus vivi 
ad hmic xi ^pritis, qtio obiil, assignaluv hts verbis : 
In civitate Osnaburgensi B. Rpyneri Solitarii et 
Coiifessoris. Gn-rciius Carlbusiunus Coloniensis, in 
Aiietario Usuardi edilo anno jinsv et mdxxi, Iioc eiim 
eltiijio eiornnt : Item beata; mimoriaj Reyueri Soli- 
tarii, ijui apud ecclesiam Osnaburgensem reclusus. 



vita et miraculis admodum effulsit. Qux ptivasi ea- 
dem descripserunt et ediderunt Molaniis in additioni- 
bus ad Usuarttnm, Gelenitts in fastis Cotoniensibns, et 
Canisius in Marttjrotogio Germanieo . Ferrarius in Ca- 
talogo generati ista habel : Osnaburgi in Gerraania 
S. R;iynerii Solitarii. Eoiletn modo Sancti li(ri/o eum 
tionoral Pclrus Cratepolius, in tibetlo de Sanctis Ger- 
manite, ubi pag. 130 sic scivM .• S. Reyuerus in ec- 
clesia Osnahurgensi miraculis in vita et in morte 
claruit. Eadcm repelit idem Cratepolins in Annntibus 
Episcopontm Osnaburgensium, in Episeopo xii War- 
modo. Vernm diu postea Retjnevns vixit siib Gtierbardo 
de Lippia, ab eoqite in ctusorio sno constilutits est tern- 
pore Innocenlii Papx iii, qui seilit ab anno Mcxcviii, 
usqite ad Mccxvi. Vicit antem rectusus annis xxii 
mortunssecundnm Haraiiimanno ptus ?n(((i(.sMCCXXxvii, 
ciim dictus Ghevbardus, aliis Gevavdus, viveret Arcliie- 
piscoptts Bremensis, ad huiic Sedem ex Osnaburgensi 
translatus : cnjns tempore videtnr Vita B. Ragneri 
primitus conscripta, ab auctore ejus fere xqiiali, vt 
censet /farseus. 

3 Arnotilus Wion, citatissolnm Motam et Crateiio- 
tio, inseribil suo monastico Marltjrotogio Ortlinis Be- 
nediclini Raijncrum Solilarium ; seculi sunl vestigia 
ffionis, Dorganius, Mcnardus, Bucetiiius, qni etiam 
Annales siios Benediclinos allegat. Adfiieritnt ei in 

morbo 



An sprctrt atf 
Bcnetlicttnos .' 



VNDECIM^ APRIUS. 



61 



IVon fii de eo 
Offlcinm 
Ecclesiasti- 
cum. 



Inclusus 
Osnabriuji 
11 nnnis : 
omnibiis 
prodest. 



Iiidiiifvr 
luritn ct 
ctJteinsferreis, 
C 



ni iiwmoriam 

pussioids 



firrli.Mimc 
Ji-jnniit : 



morho Fratrcs Praedicatorcs, c.t in nbituErucstiis Bre- 
mcnm Prior Prxdicatorum, Joannes Dccinuis Osna- 
bitrgcnsis ct alii; ncc ulla nspiam Ordinis Bencdictini 
fit vientio. Jnannes vandc Fetde m fastis fFcslpliaiicis, 
nccdum edilis, ad fmnc diem inemorat S. Reynerum 
Osn;iburgensem. Edita sunt anno mdclii, auctorilate 
ctjussu Francisci Guliclmi Rutisiponensis el Osuabur- 
gcnsis {poslmodum. S R. E, Cardinalis) Offtcia pro- 
■pria Ecclesur et dia;cesis Omahruriensis, sc.d absque 
ulla mcntione hiijus Snlitarii Ragncri : quod signum 
est in ejus lionorem haclenns non fiiisse ci'lehralum 
Officium Ecclcsiaslicnni. Annunm lamen aliqnnm me- 
mnriinn, ct qiiidem, c.t vdIo, ficri solitum a Cnnonicis, 
eodcm modo ac ritu quo de Episcopis defunclis solcbnt, 
indicnt F^ita : scd qiiisnam liic modus fnerii, netdum 
compcrimus. Est porro 0:snal)urgnm sen Osna- 
brugum notissima urhs Wvslphalix, eudcmquc Episco- 
palis. 

VITA 

Ex MS. et antiqua editione. 

Jje.itu Rpynerus, Dei fidelis faniulus, a puerilia 
zpIo (levotionis accen--us, ita innocenter et laudabi- 
liter vixit, ut lux sibi divinitus collata, luceret co- 
rnm omntbus hominibus, cum quibus conversaba- 
tur : et quod sedulum habebat cogitatum iu prffi- 
ceptis Dei, ex abundantia cordis omnis n.irratio 
eratin praecepfis Altissiini. Qui in a-tate virili, sub 
Iniiocpntio Papa lertio, per venerabilem Patrem 
Glicrljerdum Arcliiepiscopum Bremensem, tunc 
Episcopura Osnaburtienseni, cum raulla devotione 
et reverentia cluusus est in clusorio, juxta ostium 
niajoris Ecclesi;e Osnaburgensis. In quo viginti 
duobus annis ita contemplative vixit, ut in eo im- 
pletiim inveniatur dictunj Apostoli Nostra conver- 
satio in ccelisest. Sciunt id etiamet testantur nedum 
religiosi, verum etiam laici plurimi, qui verbis et 
exemplis illius minus devoti ud devotionem, magis 
autemdevotiad raajoremdevotionem provocabautur. 
Seculares etiam potentes et mundo dediti, quos in 
multa simplicitate solebat monere, et pro suis vani- 
tatibus et insolentiiscura mujtainansuetudineredar- 
guere, ad ipsius simplicem admonilionem corrige- 
bantur. 

2 Portabat autem beatus vir Reynerns ad car- 
nemloricam militarem, etsuperloricani indumentum 
de sago, valde grosso, de quo intus maxiranm et 
assidiium sustinuit incoraraoJum. Super quu habuit 
aliud tegumentumde ferreiscatenis, inmodum retis 
cancellatuin, admodum poiiderosum, quoil tegebat 
tuiiicade panno viliori : hiemali autera tempore, neces- 
sitate cogente, utebatur pellicea expellibus, sub qui- 
bustaraen corpussuum rarovel numi|uam,c,ileflebat. 
Prseler onera supradicta, membra sua, quantum po- 
terat, singulis gravaverat ferramentis : oneraverat 
enim colliim, bracbia, pectus, crura singula, non 
sihgiilis sed plurirais catenis et aliis ferraraeutis, 
qu;c:idhuc ad sepulcrum ejus inveniuntur et osten- 
dunlur. Praiterea digitos pedicos puiiiebat annulis 
ferreis et crineis. Et duin ab eo interrogaretur, cur 
ista faceret , respondit : Sicut Dommus noster 
Jesus Cbristus in omnibus suis membris pro me 
passus est ita et ego vellem pati in oranibus mem- 
bris 

3 Nullo tempore, quanfunique infirraus, vesce- 
batur carnibus aut lacticiniis, necetiam piscibus, 
r.isi in pra!cipuis festis ; et difficultertunc cum con- 
silio sui Sacerdotis piscibus utebatur. Dominicis 
diebus comedit de uno pulraento, videlicet oleribus 
et allio, tertia feria, et quinta similiter; secunda 
vero feria, quarta, et sabbato, pane et cerevi- 
sia;sexta feria et Vigiliis atque Quatuor tempo- 



rlbus simplici pane siligineoet aquacontentus erat. 
Panem efiam triliceum diebus profestis comedere, 
niinis delicafum sihi videbatur. 

4 Sub pra>ilictis oneribus. divino fultus adjuto- 
rio, siipra qiiod cor humanura cnmpreheudere va- 
leat, in orationibus hoc modo laborab:it. Omni die 
Horas diei, sancti Spiritus et beafK Virginis, insu- 
peret Psalterium et Vipilias atque alias orafiones 
speciales.quas pro familiaribussuisvivis etdefunctis 
faceresolebat,suo rnore explevit. Circa quas tanto 
tempore delinebatur, quod etiani aisiivo lerapore, 
cura dies sunt longiores, vix v;icaret ei tempiis ad 
comedendum. Proi>ter quod etiani se raro pusuit ad 
dnrmieudum : sed ubicumque eura sopor dcprehen- 
dit, ibi sedens quievit. Habnit tamen lectum, in quo 
ex transverso posuerat aliqiialignii, et desuper mat- 
tain in qiiibiis cubare solebat; uc nec etiam tempiis 
quietis a merito v;tc;iret. Ad caput loco cussini ha- 
buit lignumduri.ssimuin, inquoconcavilatem fecerat 
qu« tantiira caput ejus eapere poterat. Tempnre in- 
firrail.atis vix coactus a Confessore suo inducebatur 
ut capiti suo pauca stramina supponeret. Et si ali- 
quando tempore infirmitatis, ex prEecepto Supe- 
rioris, lacticinia vel pisces comedit, post sanilatem 
corporis recuperatam tot diebiis a cibis praidictis 
abstinebat. 

5 Silentium vero tantasolicitudine servabat quod 
rarissime loquebatur, iiisi cum religinsis vel valde 
familiaribusaraicis ; sciensquodde omni verbo otio- 
so reddenda sit ratin in die jiidicii. Quapropter ut 
sibi caveret a verbis superfluis, lapidem in orete- 
nuit; qui sibi, ne ultra necessitatem vel utililatem 
ex humaua fragililale aliqiiid proferret, silentium 
iraponeref. Solebat etiam liorainibus indicare nuti- 
bus et signis quse sibi necessnriaessent, sed pauci 
vel nulli signaejusintelligebant : propfer quod efiam 
siepissirae in suis necessitatibus babuit defectum, 
ita quod aliquoties per aliquot diessine omni cibo 
permansit, qiiia sine mulla necessitate non loque- 
batur, nisi diebus festis et solennibus. Et ea verba 
quse prsedictis diebusvel ad honorem Dei velad cor- 
rectionem proxirai loquebatur, proximo die sequenti 
confitehatur. fimens ea se iiiir.us ntiliter protulisse. 
Et quia culpam cognnvit ubi ciilpa nou fuif. circa 
confessionemvalde solicitus fuit. Confltebatur aulem 
orani die Dominica et aliis festis, quando ad Curpus 
Doinini serecipiendura praeparavit: quod cuin multa 
devntione recipere cousuevit. Confltebaiur etiam 
omni secunila feria, quarta et sexta. Confessio au- 
temejus erat de minirais seu minutis, ut de negli- 
gentiis et somniis, qiise sili taiuen grandia et diffi- 
cilia reputabat. Singulis etiara diebus profeslis, non 
solura flexis genilius, sed ef toto corpore prostratus 
trecenfis vieibiis orabat ad Dominum. Interdum 
etiam genibus laboraverat, quia quajdam caro cor- 
rupla et grossa ex genu ejus excreverat ; non ta- 
men propter hoc, licet miiltum doleret, a geuuflec- 
tione cessabat. Castigavit etiara corpiis suuni. ubi 
tangi potuit, iinn virgis sed currigiis : in (|uibus no- 
dos connexuerat,qui:i Confessore suo sanguinulenti 
inveniebantur, cum coaclus ipsi corrigi.as nstende- 

6 Cura autem Dorainus tantis laboribus finem 
imponere decrevisset, terapus obitus siii divinitus 
sibi fuit revel.itum. Qui viara universfe carnis ingre- 
di incipiens, cum per aliquotdies decubuisset, aper- 
to inclusorio, Convenfus ecolesia;, ciim quibiisilam 
Frafribus Pnedicatorilius ac aliis Religiosis, cura 
debita reverentia, Sacramentumexfremse Unctionis 
sibi minisfrantes imposuerunt. Quod cum miilla et 
solifa devotione recepisset, in eadera devotione. us- 
que ad tempus ubitus sui compos mentis suai per 
omnia, permansit. Erant autem in agone et obitu 

suo 



D 



plurimas 
pTccts /undit. 



ct m duro 
lecto dormit. 



arctesilentlum 
servat. 



sxpe confite- 

tur : 

F 



et dire castigat 
corpits. 



xgtT extremis 

Saa^amenlis 

miinttur. 



63 



VITA S. 



claret 
mtracutii. 



A suo glorioso Ernestus, Prior Fratrum Prjedirato- 

Ex Mss. rufn Breraensis, cum .^ocio suo, Joannes Decaiuis 

Obil II Aprllls Osnal)urgensis, et alii plures Clerici atiiue laici re- 

ligiosi. Tertio igitur .Itlus Aprilis feliciter migravit 

ad Doniinum. 

7 Ciim vero Deifamulus spiritumjam exlialasset 
pra;fatis praesentibus ; Herraannus majoris ecclesiae 
Canonicus et Presbjler tantum patiebaturilolorem 
dentiura. ut de dolore menti.s amentia timeretur : 
qui maxilla sua posita supra niaxillara prajmortui, 
a pra!sentidolore vcliementi, meritis viri Dei mise- 
ricorditer liberatus est in continenti. Qua!il:im mu- 
lier, inveniens pueriim suura in aquis submcrsum, 
ccepit cum luctu claraare, et divinum auxiliiim et 
FralrisReineri suflragium, unacumceteristidelibus 
vicinis suis, invocare. Et ecce puer, qui aestivo 
tempore circa horam nonara submersus fuerat, in- 
ventus circa vcsperas, meritis famuli Dei revixit. 
Priorissa de Querenlieimb, Ordinis S. Augustini, 
liberata est a calculo raeritis Sancli Rejncri. Qui- 
darahcsus morsuaraneasadtantumvenerat dolorem, 
utvix loqui posset, etex vehementia veneni inflatus 
mori timeret. Cujus frater rogabat eos, qui circa 
infirmum erant, ut Deo et Fratri Reynero pro ipso 



RAYNERI SOLITARII. 

supplicarent, et voverent, si sanitati restitueretur, 
quod sepulcrum ejus cum quinque sociis visitaret. 
Hortabatur etiara infirmum ad devotinnem signis 
et clamoribus : fuerat enim fere surdu:? aiite infir- 
mitatem multo tempore. Voto facto, visum fuit in- 
firmo ut Religiosus quidam, quasi Inclusus, ad 
ipsum veniret ; cujus etiam strepitum advenientis 
audivit : qui manu collnm intirmi, inflatum valde, 
tetigit dure, sine dolore tamen dicens : Sauitati res- 
titutus es. Etsic factuni est. Recepit enim in cunti- 
nenti auditum, quo diu caruerat; et dolor tumoris 
de veneno quievit. Qu;edam monialis tenuit acum 
in ore, qus casu lapsa est in collum ipsius : de qiio 
cum valde torqueretur, coepit cum sociabns suis 
auxilium S. Rejneri invocare. Et ecce, per viam 
qua intraverat. acus miraculose est egressa. Cano- 
nici etiam Osnaburgensis Ecclesise, in quadam ne- 
cessitate positi. voverunt Deo et Fratri Reynero, 
ut si de eadein necessitateliberarentur, omni anno 
memoriam ipsius, siciit Episcopi, solenniteragerent. 
St.itim igitur voto- emisso, omnia qua; desiderave- ' 
runt prospereeis evenerunt. Multa etiam alia mira- 
culaper ipsumfactaet conscripta. brevitatis caussa, 
quia, quasi innumerabilia sunt, hic omissascias. 




XII APRILIS 



63 



XII APRILIS. 

SANCTI QUl PRIDIE IDUS COLUNTUR. 



Sanctus Lazarus Diaconus, Martyr, Ter- 
Rcsti in Istria. 
S. Zcno Episcopus Veronensis.in Italia. 
S. Victor, Mart. Bracarae in Portugallia. 
S. Deiiies, ( Martyres apud 

S. Proiion, ) Gra3C0s. 

S. Agapus, 

S. Valerius, j 

S. Publius, j 

S. Bassus. I 

S. .lulianus, ' ,, , 

S.Felix, ' Martyres, 

S. Paulus, l 

.8. Maurus, 1 

S. Hertula, I 

S. Vcrccunda, et alii xui, 
S. Quartus, 
S. Saturninus, 
S. Secundinus, 
S. Decimus, 
S. Darius, 
S. Quartus ii, 
S. Januarius, 
S. Sccundus, 
S, Quintus 
S. De.xter, 
S. Victor, 
S. Donatus, 
S. Varicus, 
S. Brultus, 
S. Venustus, 
S. Titianus, 
S. Victor II, 
S. Sirtilla, 
S. Lucius, 
S. Orbana, 
S. Orbana ii, 
S.Marcus, 
S. Justus, 
S. Cittinus, 
S. Paternus, 
S. Patinus, 
S. Puttus, 
S. Maricus, 
S. Optatus. 
S. Vlctor III, 
S. Mcgonus, 
S. Dcnietrius, 
S. Flavianus. 
S. Mares, 
S. Vitalis, 
S. Minalia, 
S. Clenientia, 
S. Victuria, 

S. Fclicia, \ Martyres. 

S. Ma.\ima, 
S. Musla, 
S. Marcus u, 
S. Honoratus, 
S.Laurentius, 
S. Arburus, 
S. Crispinus, 



Martyres, 



S. Tertius, 

S. QuintuUis, 

S. Restitutus, 

S. Hevocatus, 

S. Satiirninus ii, 

S. Biitlarus, 

S. Baricus, 

S. Paulus, 

S. Optatus II, 

S. Spinus, 

S. Donalus ii, 

S. Manilus, 

S. Pctrus, 

S. Proculus, 

S. Donatus iii 

S. Gemclla, 

S. Evanlus. 

S. Lazarus, 

S. Vcnu. tus II, 

S Flavinus, 

S. lUiliniis. 

S. Valcrius, 

S. Paulus II, 

S. Crispinus ii, 

S. Fcli.\. 

S. Nabor, 

S. Victorinus, 

S. Donatula, 

S Terlius ii. 

S. Viclor IV, 

S. Acutina, 

S. Tertia, 

S. Mamcrus, 

S. Scvcrianus, 

S. Salustus, 

S. Cvprianus, 

S. Muscula, 

S. Donata, 

S.Novella, 

S Januarius, 

S. Silvanus, 

S. Mucianus, 

S. Safurus, 

S. Juliiis, 

S. Primus, 

S. Carus, 

S. Cyrillus. 

S. Macarius, 

S. lliiariussivelstialis, 

S. Vcnustus, 

S. Venustus ii, 

S. Julia, 

S. Fclix, 

S. Vcrecundus et aliii vi 

S. Eocapus, 

S. Tertula, 

S. Antonia, 

S. Mustilla, 

S. Maggina, 

S. Acutina, 

S. Donata, 

S. Euphemia, 



Martyres, 



Martyres Capufe 
in Italia. 



Martyres 



S. Macarius 



64 



DUODECIMA APRILIS. 



S. Felix, 

S. Macarius, 

S. Primus ct alii ix, 

S Vissia Virgo, Martyr, Firmi in Italia 

S. Menas, 

^■^^""''^' t apud Gra^cos. 



J Martyres. 



Monaohi Martvres 



S. Joanncs, 
S. Julius, Romanus Pontifcx. 
S. Sabas (iodlius, Marlyr, in ('appatlocia. 
S. Constanlinus, scu Conslanlius, F.piscopus 
Vapinccnsis, in Callia. 



S. Damianus, EpiscopusTicinensisin Italia. 
S. ErkenbodoEpiscopusTarvanensisetAbbas 

Silhivcnsis in Belgica. 
S. Tclricus, Martyr, Episcopns Autissiodo- 

rensis, 
S. Basilius, Confcssor, Episcopus Paiii in 

Mysia. 
S. Alfcrius fundator et primus AbbasCaven- 

sis, in llalia. 
B. Pclrus, Ordinis Vallumbrosani, in Abbada 

Monlis plani dioeccsis Pisloricnsis. 



PR^TERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI. 



Sanclus Oililo, Alib.is Cliiniacensis, siib riluse- 
mitluplkin colitnr in ecclrsin Cinnoleitsiju.ita 
Brrritiriim o;/»Hfi33. VitLim dcdimus i Ja- 
nuarii. 
Joaiina ile Lamliprtinis. Virgo, lienoniie, qiur pri- 
nia Vicaria cum B. C^ilharina Bononiensi ctEno- 
biiiin Corporis Christi inrepif, rcfcrtttr Itoc ilic in 
Mitrttjfol. Fritiictsc. Latidoiur iit Vitn B. Oittiari- 
ns auctorc Jncobo Gra^sctto iiiim. 08 ct \ 47. dicinir- 
que cominuni populi voce Beata appelliiri. De ea 
ibi aclum est ix Marlii. 

ZosimasAbbas. dequo in Vita S. Mari;e /^•"gyptiacae, 
refrrtiir lioc dic iu MS. Flororio et tn Morli/rologio 
atitto 1490 Colonix- ct Lubeeit e.ecuso, nec nou a 
Grereno et Canisio. Aos de ipso, una cum Mnria 
A^nijptiica cgimiis i Aprilis. 

S. Walteri .Mjb.-itis, in Francia, Ordinis S. Bene- 
dicti, mortui anno 1091 depoiitio, in.icripla est 
MS. Flororio Snnctorum : ejus Vilam dedimiis 
VIII Aprilis. 
Cerdo, tpiscopus iv Alexandrinus, constitntiis tra- 
dititr primo anno Tnjani Imperaloris, vir conti- 
nens, humilis et niansiietus lota \ita sua. Metno- 
ratur in MS. florario : quein alibi non repeyiniu^. 
Silvester, iMarlyrio Bracara; coronali dicttntur a 
Cucufas, ) Oorihfijo, ima cum S. Victure, qitod 
Torqitatus, j ad tiujus Vitam rcjicimus. De Silves- 
Susanna, f tro et Cuciiphate egimiis ix Aiiiilis 
intcr Prtctermissos uli et de Torquato 24 Fcbr. Su- 
sanna boc die srorsim refcrtur a Tamoio Soluzar, 
sed nijo autorilntc P.H'udo-I)cxlri, ciijus Cbtonicon 
jam swpiui- lit cotilittum rejecimus. 
Susanna alin, Virgo et Marlyr. Iria>-Flavi;p in fial- 
Ia!cia, meinoraiur nli codem Taniaio Snla:.nr, quod 
ea vcrba letjantHr npud Dexlrum in Pseiido cbronico. 
De bis omnibus meliorn monumenta expectamos. 
Poteriinl tcgi, ,/ii;r ,(,• Tiansl.ilione corporiim SS. 
Silv,ostri et Ciiciiphatis Maitynim et S. Susaiiiiffi 
Virginis et M:irtyris i/»mi,.s xvi Apiilis, ad Arla 
S. Fructuosi, ipiscopi Brnotrensis : cujus coipus 
simut transtolum fiiit Coni.posteUiim. 
S. Parciiis, Marlyr Roniiv : ita Ferrnrius ex Talm- 
lis ecclesia; S. Silvestri, ad,!cns cetera hitere. 
i\,« inter ontiquos Martyres Imtie rcliitos nomcn 
non rcperimus. 
S. Repeiloiiis. Epis,'opi et Marlyris, mcmoria asser- 
oata est in MS. Florario Sanctarum: sed nullo aut 
teniporc nul liico iiidlcato. 
SS. Zeiio Episcopiis et Verona Martyres, Terracone 
tempore Galieni Imperatoris, recoliinttir in Mar- 
tyrotogio Hispanico Tomoii-S.ila-.arii, dtaiis verhis 
Heginimis in Ctitiinico, ubi ista balientur. In His- 
pania urbe T.'riagone. Verona, Zenon Episcr.piis, 
et Confratres. Fructuosus Episcopus, Augiirius 
et Eulogius Diaconi. Qua: per oscitantiam aut Rc- 



gtiiiniis aut amnmicnsium Iranspositn, sic lcgi debent : 
Veronap Zenon. Episcnpiis et Confessor, titi MS. 
Iinliet. i)ci;i, In Hispaiiia, urbe Tarracme, Fruc-. 
t iiosus Episcopus etc. Nscc ipiu cum eadem negli- 
gcnltu siint npnd Mtirioniim Scnluin dcscripta. Inte- 
rint Tninnius a^ldit Acta ex MS. Legcinla Scgo- 
biensi,scil forsan xtafc Taniaii ipsiiis e.xntatn. DeS. 
Zcnone Veroncnsi Epistnpo bncdie ntjimus. 

S. Bal,luinus, Conf. civitate ,rr/,'ni/i/!ir iii recetiliori- 
Hilirensi, \i.ii.<^,/(;i(io)i,4i,.sii-/ Gre- 

S. Moyses Confessor. Ivenuin per Cartbusiit itos 

S. Dei-cnliusCoiif. in Perusia Brii.ieilnm colleetts . 

Dobaniis, S"cins S. Bonifacii Scoti, Episcopi Trelie- 
tensis, memoralur cum tiiiilo Sancti a Canierario in 
Menologio Scntortim. Vlcrque ignotnsnobiset Dem- 
pstero, nisi sit ille S. Bonifacius Kiritinus, de quo 
cum Comernrio et alits egintns xvi Mortii, absque 
mcntionc Dobani. 

Engeburga Virgo, fllia Regis Angliae, ciim lilulo 
Sanetae memorise rcfertur a Greveno, quem stcuti 
Cnnistus et Ferrnrius. Oinittitur in Morttjtnlogio 
Angliriino, nisi stc Edburga, Kdelburga, u„/ Ethil- 
biirga qtut aliis ilicbns suum cullum bnbcnt. 

Helia^ Scoius, obiit ii Idus Aprilis, anno 104:2. vir 
priidens et religiosus. qiii nioiiasteria S. Panta- 
lemisel S.Martini ''olonise pariter rexit. Iia Ma- 
riaitns Scolus. in Cbronico. ad an. 1083 dcduclo. 
Tritbcmius lib. 3 de Firis tllnslribus Oidttiis S. 
Bcnedicticap. 141 cjm cu/n /,(„/o Sancti tv/, /.ro/, 
assercns post morlem in multis fuisse comprobata 
ejusmerila. Tritbemii e.templo tnscriptus esl Mar- 
ttjrologiis mona.iticis /fionis. Dorgani, Mcnardi, 
Bucclini, Scotiro Demp>.teri et Catalogo Ferrarti, 
JEgidius Gelcnitis iit Fasti\ Colontrnsis euin tanlum 
Be.itum oppellat. In ^'ila S. /fertberti Arcltiepi- 
scnpi Mnrtii, nuctnre Lnmbcrto, num. 28. appel- 
Inlur servus Dei pr.Tcipuus : at Ruperltis num. 29 
■M./„m ^ljb.item vocnt. 

S. Simplicia, Virgo et Martyr. in nionasterio S. 
Poniii :,piid Nii;eaiTi, c-:lrbrutur a Ferrarin in Ca- 
taliigo generali, et Saussuio in Supplemcnto Mnrtg- 
roioijii Gallicani. Cttat Ferrorius tnbulas dicli mo- 
niisterii, addens coffus ibi haberi, cetera lalere. 
Nos ergo majora dncumenta dcsideramus : et for- 
san corpus ex coemeteriis Romanis eo delatum 
est. 

Celsus, , 

Aiiiioilus , 

Zef.inus, 

Pri.clina. I 

Eriienns Episcopus, in Hihernia,. re/eru«/iir iii MS. 

Cuniinthus, .\bbasde Doire, apud! eodem alibi 
Ult.inios I ignoti. 

Folcoldus, ex Comitibus Teisterbandiai oriundus, 
Fundator monasterii Bernensis Ordinis PriEmon- 

stratensis 



memorantur in Martyrologio Tamlachten- 
si MS. 



DUODECIMA APRILIS. 



es 



ANIMADV. 
PAP. 3 



stratensis, et in eo humilis Conversus, in Terri- 
torio Heusdano, in confiniis Hollandix et Brabm- 
titr, cum titulo Beati reffilur a Clmjsostomo vaniler 
Slerre, in Nalatilius Sanclorum Ordints Pnentons- 
tralensis, 

Hugo, Abbas R;idingen,«is, anno 1130 in Archiepi- 
scopiim Riitomagensem electus, cum litulo Con- 
fessoris inscnptus estMnrlyrologio ^Jnglicnuo primx 
editioiiis. et ciim lituto Sancti Calniogo Fcrrarii. 
Verunt in posteriore editione Morlijrologii AngliCani 
prttdeitter omi^rsus est. 
Hugo. .\l)bas Cislerciensis Novi-monasterii in An- 
glia, utcrebris miraculis et spiritu proplietiaef/a- 
riis, refertur eum titulo Beati a Clirgsoslomo Henri- 
qiiczet Bucelino : omillititr a Cltalemoto. 
Tlieodoricus, monachus Eberbacensis in Germania, 
Ordinis Cisterciensis, u/ virtulibus plenus, inscri- 
ptiis esl Menoloyiis prxilictiirum Henriqitei, Buceli- 
ni. et Chalemoli. 
Mei-litliildis Virgo, ex Regibus Scotorura oriunda, 
quK cum fratre jnniore in Franciam secreto pere- 
grinata, eoque in monasterio Ordinis Cisterciensis 
constituto, ^olitaria in magna austcritate circa 
annum 1200 vixit, referlur Itoc die in Martijrolo- 
gio Angllcano et Ferrorio : diciiurque Vita ejiis ex- 
tiire MS. apitd Hobertum BitcUlondium. Est lixc 
Mathildis Virgo, a Caolipraiiino pliirimum laitdata, 
lib. 2 Apitm cap. I. f^enit autem Ale.cander ad 
Clanstrnm Fonii, seu Fusniacuin, in Landunensi 
Episcopalu, secundo a VentiMo oppido lapide, unde 
ad novem miliiaria di.^cedens Malhiklis sancie vixit. 
Agunteliom ile eaet fratre Ahxjxndro Baptisla Fitl- 
gosiuH, tib. 4. fitctorum dictorttmqiie memorabllium 
cap. 4, et Aitdreus Eborcnsis in suis exemplis, lilulo 
de Paupcrtate. Non fit ejiis menlio in Murtgrol. 
Gallic. Siiussaii, neque arbitramur ullam veneralio- 
nem Ecctesiaslicameidem concessam. 
Ericiis, Rex Daniffi, dicitur assumpto habitu Cisler- 
ciensi, in coenobio S. Marise de Fionia a .«e fiinda- 
to, sancto fine quievisse, et cum titulo piai merao- 
ritB celebralur ab Henriquei-, Bttcetuio et Chttle- 
moto. 
Marpareta Virgo, apud Bellum-Pratum in Belgio, 
Ordinis Cisterciensis, ctim titulo Beatie rcferttir in 
sacro Gyntcceo Artiiri de Monstier, cilato solum 
Arnoldi Raissii Attctario ad Nntafes Sanctorum 
Belyii Molani : sed ibi soltim Venerabilis appel- 
latur. 
Almericus, xii Generalis Ordinis Pr;ediratoriim, 
mortuus anno 1327, sub l.:pide ra:irraoren sepul- 
tiis Boiioniae cuin tttuloIiea.li refertur a Masiito in 
Boaoniu pertttstrata 
Radulphus, in Gallia, jOrdinis Minorum Ciinfesso- 
Ge^ardus, I Cajetae in[res,ciim tituto Beati in Mar- 
Siraon, \ Italia, \tyroi. Francisc. memoranttir. 
Stephanus a Bargnello Ordinis Minorum, Sagii in 
Normannia a Calvinianis haereticis plurimis con- 
fossiis vulneribus, glorinse pro Christo interiit 
anno lofiS aut sequenti. ila Artnrus a Monasterio 
in Mnrtyrologio Franciseano : qiii ettm primo loco 
coHocat, Martyrem cognominat, et pneposito tilulo 
Beati houorat. 
Joanna Virgo, Ordinis S. Dominici, Ferrariae anno 
Ibll lioc die s.incte mortua, relertur ab Arturodu 
Monstier in Ggntireo socro, cttm titulo Beatifi ; qui 
etiam varios de ea auctoirs citat. 



Martyres, refctualw in Marlgro- 
logtis S. Hieronymi Richeitovieusi 
et Notkeri, qut Polycarpum 
uppellal . Ab aliis cebrontur 
iitlem XIII Aprilis. 



S. Carpus 

Episc. Pergami 
S. Paulus, 
S. Isaac 
S. Agatlion 

et XLiv Socii 

S. Drogo Confessor, inscriptiis est Martyrologio MS. 
Aprilis T. II. 



Antuerp. S .M ichaclis .At prxcipue cotitur xvi April. 
3. Antliusa, Filia Constantini Copronymi, memora- 
tiir hoc die in Meuxis e.rcusis et MS. Cbifletiiinis, 
item apnd Ma.iimum Cgtherseum, et in tabulis Ka- 
lendarii Moscovilici. Coliiur pnstcrea die xviiiftxxi 
hujvs meiisis: sedin antiquionbus monumentis. qttaudo 
de ea agemus, die xvii .\prilis. 

S. Dominicus Calciatensis, Mctoriie in Hispania, 
citato Marietta memoratur a Ferrario in Catalogo 
geuerati, conjectaute esse diem Translationis ; at 
Ntttulem ejus, quando cel^bratur in Murtyrol. Rom. 
esse XII Maii. 

B. Guilielmus Confessor, Ordinis .Augusliniensium, 
in civitate Tolosana, ntemoralitr in recentioribtts 
Atidiiiontbus Carthtisix Bruxetlensis ad Greiruum. 
Herrera in Alpltabeto Augusliniano niulla tlc tllo 
quxrit pug. 279, et e.c Simpliciano de S. Martino 
mtirtuiint tradit die XVIII M.iii. 

S. M.mcii Translatio corporis Bracarae, inscripla 
Ilagiologto Biisitanico Curdo^i. Fintittur fuisse Ca- 
tttlattnensis Episcoptisin Gutttis, S. Memmius priori 
mmine istic dictus : quiim fabtilain refulabimiis v 
Augusti : inlerim nihtl dubitamus, qiiin verus S. 
Mancius, a S. Memmio diversus , sit ille ciijus Mar- 
lijritim ipsi a Judseis illatuin desrribit Florus insiip- 
ptemenlo ad Bcdain, quod vtdc uutc tomuin 2 Mortii 
die '^>il Maii. 

S. Florentinns, Abbas Arelate, meinorotur inCalalogo 
genernli Ferrurii,.etin Nolis dirilur priinus Ablias 
ecclesiae S. Crucis, mortuus anno duii. Magno 
eliamencotnio celebrattir in Martgrologio Oalliciito, 
diciliirque ductu et raonitu S. C:esarii junioris, 
Episcopi Arelatensis, mona.^hiis Ordinis S. Bene- 
dicti ficius. Fuit unicits soluin Eptscopus Cxsurius 
et sectilo sexto, quiintlo vixtsset Floirntiniis, cnjtis 
niilla inentio est in Martyrologiis Benedictiuis, aiit 
Actis SS. Ordinis Beuedictini aitito I6G8 Parisiis 
editis. Hottoratus Boiicltetus in Cltorotjrapliia Pro- 
vincix, lib. 4, c. 4, § 1, Uite descrfnt urbem et 
dioicesim Arelatensem,et pag. 313 meminit ecclesise 
Parochiulis sanctx Crucis, et eciiestx coltegiaise 
Majoris dictse, in qita ex relatn cujustlam Aritotix 
assertt assrraari caput S. Florentini. Idetn in Ilis- 
toria Provincix, lib. iet 3, enumerat Sanetos.qui 
sexlo secuto flortterunt absqtte utla mentioitc S. Flo- 
rentini. HincquiaSattssaius ad htinc ilietn subjuugit 
iestivitatem ejns magna pojiuli veneratione, praj- 
sertim x Kalendas Julii celebrari, quo tainen die 
ejiis non memtnit, sed xii K:denda3 Junii, (quo dte 
tradil, in E clesia sancta; Crucis translationejn 
S. Flnrentini Abbatis recoli, et qtix Ferraritis irfrrt 
S. Florentinum Abbatem monasterii [{egalis) iios 
qiioque interim Sjierantes cerliora inonumeula et ve- 
nerationts et vttx ejus asseiiui, eiim dl/ferimus 
;„ xxiMaii. 

SS. Crispulus et Restitutus, snl) Nerone ptissi in 
tractu Tudeiisi ad Aquas Celanas, referttnttir in 
Mortgrologio Placentino apitd Prtitlcntium Soiitlo- 
vallium in Hisloria Tiidensi ftd. 17, c( ex eo Tainuius 
Salaiarin Martgrol. Hispan. quos contra hunc ciim 
Sundovallto eo^dem potius censemus, qiti coltiiitiir in 
Martyol. Romnito " •'"'"i- 

Zeuo nionachus, discipulus Abbatis Silvani, (qui m 
^gyptia regione, in ardeutissimi solis cauniate, 
quriique diebus se desiccans stetit. probare vo- 
lens utrura tormenta futurae vita; toleraie posset) 
occosione S. Zenottis Episcopi Veronensis refertiir a 
Greveno, Maiirolgco, Felicio et Canisin.post Pelrtim 
de Natalititts ttb. 4 cap. 47. Al Grirci m Mett:ets 



decoagiintdie 



XIX Junii. 



S, Tatwinus, Episcopus Cantuariensis in Anglia. 
~meinoralur tn Florano MS. sed in Marltjrol. .-In- 

XXX Julii, 
9 S. Emjgdii 



glicano 



S. Emygdii.Episcopi Asculani inPiceno.Translatio, 
menwratur iti Calalogo generali Ferrarii. Dies cjtis 
nalalui est vAugusti. 

S. Mariae Virginis Deiparas a/i^Ha «o/cnn/(fl5c.s/ CoHi- 
iQntinopoU, ob Zonam i'jus ad dictiim nrbnn rcla- 
tam : dc qun pos.set agi in Festo Assutnptiouis 

XV Aiigustl. 

S. Artemon, Presbvter et Martyr Landiceai, sub 
Dincletiano, ittscriptus iiodie est ctnn insifjni cloijio 
MS. Menologio Bositii ftnpcratoris et Sniiax'tiio 
Parisiemi ct cum nliqun di^ticho Mcn^is cxcnsis ; 
in liis autem plcnius cvlitnr xxiv Martii. Vcrvrn, 
uti ibidcm inler Pra-termissos dixittnis, itcrtim in 
illis et variis MSS. ct Metiologio Sirlcti, nti et Ro- 
viano Martijrologio, decoagiturad (/icmviiiOctobris. 



DUODECIMA APRILIS. 

SS. Servandi et Germani Martyrum translatio sa- 
crarum exuviarum, Hispali facta, recolitur, cx ati- 
tiijiiorum Brcinariortm Knlctidiiriis cf Rubricis Eccle- 
siiL' l/ispalrnsis, in Mnrlyrologio HispnnicoTnmaii 
Solaiarii. Natalis eornm cst xxiii Octobris. 

S. Renati, Episcopi Andegavensis, relatio ex Italia, 
inscripta est Additionibns Molani ad Usvarditm 
primxcditionis, ct Marttjrologio Germanico Cantsii: 
ct in Breviario Atidcijavensi anni 1G24 sub ritu 
duplici pra.-scri(}itur recolendn. Colitur ipse ibidetn 

ctim Octava die xjiNovembris, 

S. Andreas Apostoli franslatio capitis Romam, anno 
14C2, memoiulur in MS. Fiorario Sonctorum. Dies 
naialis cst xxx Nomvebris, 



Ac(n aiitiqua 
dnuuf : 



qu.Tdaiii 
Italica 
M^S rcceti- 
tlora 



dlcuiH, suli 
Antotiino 
Imp. Dicico- 
num Tcrtjeiti 
fuisse. 



DE S. LAZARO DIACONO 

MARTYRE TERGESTl IN ISTRIA. 

CAPUT I. 

Acta martyrii ex traditione accepta 



B 

SUB ANTOMNO 

Corpus in 
Ca'lie(lrali 
cum aliis A 
servalur : 



Anlifjuinsima cailcmqui' uoliitissiina civitas Istrue 
Tcrijesium cst, post liomaai occasiim Impfrii 
variis alflicta cataviitatibus ctiam ipsa, partim 
a Barliaris iiostibus piirtim asaciisviciais, dum 
succrcsccuti eorumilcm tiominatui itlentidcm nititiiv 
colla siibtiiiccrc . llujiis urbis Cathcdralis Basilica, S. 
Jiisto Mart}'ri saci-a, sita est in edilissimo prope 
aroem colle, ut scrilnt Italix sacrx tom. 5 Ferdiiian- 
dus Uglieltiis; tpii post laudatas in ea tesselluti operis 
imutjines pliirivws, ipiibus nihil pene Italia liabeat vel 
pirlifisius vcl clcgautius, alia siint inqait, in ea (lua- 
tuor vel sacella vei altaria, (luorum siugula ditata 
singnlis corporilius Martyruni SS. Servati, Lazari, 
Apollinaris et Sergii. Opiiiio porro. jam intle a pa- 
truin Menioria longissime ducta, per nmniuni liic 
auimos(|iiasi proseminata est, hos Sanctos Terges- 
tinos fuisse. Confirmaiida; opinioni adferunt Anna- 
les, quibus id taiitum auctoritatis inest, (juod sint 
anti(pii. 

2 Omaium Acla evcrsst sa'pius itrbis ruiais iiivoluta 
periisse, verosimillimnm est : quos autem Uijbelliis 
liiudat Aiintiles, etisdem non admodum esse vctustos per- 
suudcnius nolfis, propterea quodnon Latino, scd lialico 
viilijari conscripti vitieanlitr. Certe iion nisi in Italicis 
MSS. iiwcnire potuit R. P. Franciscus Basellus, 
nostr.i' ibidem Societatis liector, qua- de S. Juslo ll 
Novcinbris, S. Servulo xxiv Maii, S. .'\pollinnre viu 
Decemliris rccolendis, atque ile hoc S. Lazaro Ferra- 
riam misil, ad P. Andream Latarum, hiijus tipcris 
sludwstssimitm seiiein, qtixque hic Laline a se reddita 
curavit ad nos liotnttm uua cum originali Italico mit- 
U'nda aniio mdclxi. Qiia;, utsunt,ita nunc ejliibuisse 
contenti, rogabimus viros in ea urbe doctos e.t patrix an- 
tiqititatis amantcs, utsiquidde sanctis illis Patronts suis 
aliisve ad Islriam spectantibus antiqitius et magis oii- 
tlienticum, si non ex mcmbranis, saltem cx ve.tustis la- 
pidibus similibusvc monitmentis adferre poterunt, ad 
eoruin illustrantlam memoriam, id velint nobisciim com- 
mtmicarc. 

;i Celebris est in Ecclesia Dei acerrima ejusdem 
Ecclesi* persecutio suli Aiitoniuo Iinperatore ; cujus 
(luidem uomine iu omnibus locis Imperio subjectis 
promulgatum fuit edictum, ut si alicubi ali(]uis se 
(■hristianum appellareauderet, acerrimis cruciatibus 
et demum niorte ipsa crudelissime piiniretur. Erat 
tnm temporis in civitate Tergesti pius quidam vir, 
Lazarus nomiue, jam inde a pueritia Christianus, 
utpote qui erat ox familia et parentibus Christianis. 
Hie aprima ajtate in ecclesia Christiauorum magno 



cnm fervore ministrare coepit : et cura non pauca p 
fnturw sanctitatis signa puer daret, toti civitati fuit 
unice carus, raagnoque in honore habitus est. Quare 
cumjara ad a^tatem, quaj est sacrorum Ordinum 
capax, pervenisset, sacro Diaconatus Ordine Laza- 
rus est inaiiguratus ; qui statim quidquid habebat 
patrimonii, jiixfaDomini consilium, dispersitet de- 
dit pnuperibus. 

4 Per id tempus Tergestinie civitati pr»fecerat 
Im|ierator Pompeiiim quemdara , Prsesidis noraine 
et officio : qui noctnrno tempore et raagno cum si- 
lentio Tergestum appulit; ingressusque civitatem, 
statim magistratus omnes et priraaria capita convo- 
cavit, a quibus sciscitatus est, an ibi aliquis esset qui 
fideni Christianam profiteretur, sei|ue Christiani no- 
mine appellaret. Non diu laborandiim Prajsidi fuit; 
statim eniin ab uno accusatore delatus est Lazarus 
Diaconus. qui Christianorum ecclesiam frequenta- 
bat, rnagnoque apud populura in loco erat. Jussit 
illico addnci ad se Pompeius hunc populi (sic eiiim 
appellabat) seductorem : qui ab ejusdem Prajsidis 
ministris diligenter perquisitus, inventus est cum 
aliquibus Christianis, (|ui in doino ejusdem sancti 
viri divinum offlcium piasque ad Dominura preces 
recitaverant : qiiibus quidera precibus, pronus ad 
terram tunc Lazarus , hunc finem dabat : Domine 
Jesu Christe, debiliura fortitudo, da mihi virtutera 
et robiir, ut in me non prjevaleat homo ; iste, in- 
quain nequissiinus judex, nec me deterreant ejus 
inanes rain;e. Da mihi in tuo sancto famulatu per- 
severantiam atque consfantiam, nt istis possim os- 
tendere te soliira esse verum Deum, cui soli debetur 
honor et gloria. 

5 Hajc et alia hujusraodi iniquo ferenfes anirao 
satellites, non sine jurgiis atque improperiis ; vinc- 
tum duxerunt ad Pi-a;sidera Pompeium : qui Laza- 
rum trusit in carcerem , donec illucesceret dies. 
Hanc noctera insoranera duxit sanctus Diaconus, 
totamque in sanctis precibus fundendiset hymnis ac 
Dei laudibus decanlandis insurapsit. Sub auror.ain 
jussit euni adduci Prajses , eumque intcrrngavit de 
nomine et religione quam profiteretur. Cui sanctus 
Diaconus respondit : Meum nomen est Lazarus : 
religione sum Christianus, et Christianara fidem 
profiteor : neque enim erubesco Evangelium Dei. 
Alium autem Deum non novi quam Patrera ajter- 
num, unicum ejus Filium Jesura Christura, et Spi- 
ritum sanctum qui ab utroque procedit : tresque 
istas diviaas Personas sanctissimaj Trinitatis nomi- 

ne 



et sub Pom- 
pc.io Prxside 
comprehen- 
sum. 



afgtic antc 
trilmnat fldem 
confcssum. 



DUODECIMA APRiLIS. 



67 



ne appello, veneror et colo : proque ejusdem honore veri Dei cultura avertere satagebas ? Recte nosti. 



et ad d(f€- 
ctionem fru- 
stra soUcila- 
tum. 



B 
cum intrepide 
udicem ar- 
(juisset. 



ac fustibus 
cxdi jussum 



iiisultassc 
lijianuo, 



tueiido paratus sum quaralibet mortpm suliire, 

G Hisauditis Prssesgravi superciliodixit adMar- 
tyrem : Vere vanilas liajc tua et anicularum delira- 
menta, tanto minus tolerabilia sunt in te, quanto 
magis es jetate jam granda;vus. Quod si in viridi 
ajtato eo insipientis te adduci passus es, ut ha;c 
crederes et proiitereris, aliqua dignus eicusatione 
fuisti : nuuc vero, quando jam prope confectus senio 
es, quod in tantam phrenesim animum induxeris, 
ut pro Dao habeas hominem nequam, qui a Judseis 
cruci, propter perpetrata delicta, affixus fuit, lioc 
enimvero tolerandum minime est. Quapropter, non 
ut judex, sed ut amicus, hortor te atque obsecro, 
ut errorem hunc tuum tamque diuturnum, in quo 
versatus es, tandem corrig.as; ne gratiam Imperato- 
ris amittas, teqne reum mortis facias, si in tuo er- 
rore pervicaciter perstitei'is. Audi me, qui salutem 
et incolumitatem tuam omniumque tuorum civium 
curo et exopto : vade et diis nostris immortalibus 
sacrificium offeras : sic enim et ipsis et Imperatori 
rem gratam facies, tuieque saluti consules. 

7 Expectaiiat responsum Praises, sed non ejus- 
modi quale datum est a sancto Diacono, qui ait : 
impudentissime liorainum, tu dicis me in errore ver- 
sari, quia omnipotentem Deum colo, qni fecit coe- 
lum et terrara : ego auteni dico tibi, te omnino cae- 
cura et ducem esse caicorum, quos tecura trahis in 
geliennam ignis. Tua est insipientia et phrenesis, 
tuus est error in quo versaris plaue non ferendus; 
cum adores Deos lapideos, hominum manu factos, 
qui neque te neque qui eos colunt juvare quidquam 
possunt, sed neque ipsos se tueri ab iis qui eos in 
irusta concidunt aut ignibus traditosin cinerem re- 
digunt. Quaiuobrem dico tibi , sicut iterum dixi, 
Deum meum unicura colo, eique soli ofiero sacrifi- 
cium acceptabile, olTeramque donec vixero, non au- 
tem diis tuis, simulacris gentium, in quibus habi- 
tant dLemones. 

8 Exphcari baud facile potest quanta cum rabie 
id responsi acceperit Praeses ; qui propterea sancti 
Martyris os, quo tanta libertate contra deos Roma- 
norum verba protulerat, percuti jussit dentesque 
contundi. At sanctus invictusque Martyr plane in- 
territus, Si dii tui sunt veri, inquit, at.que omnipo- 
tentes, ut asseris, atque ita esse credis, jubeas eos 
ambulare et loqiii. Vere raente capti ])lane vos estis, 
qui in tauta infelicitale versamini, ut deos veros 
fateamini opeia raaiiuura hominum, quae os hahent 
et non loquenfur, pedes habent et non ainbula- 
bunt, necclainabunt iu gutture suo. Permultis igi- 
tur in hanc rem ultro citroque dictis, tandem non 
fereiis constantissimi Martyris magnitudinein iin- 
piissimus tyrannus, crassis ac nodosis fustibus eura 
per validoset robustos rainistrosacerrimepercussit : 
qui imperturbata vultus animique serenilate, inter 
crudelium verberum procellas, cum Doraino Deo, 
pro quo patiebatur, ita suavissime colluquium inivit: 
Ecre optatissimam diera, o mi Dnraiue .Jesu Christe, 
ametamdiu expectatam, in qua licet jam mibiindig- 
nissimo servo tuo ad te venire Securus et gaudens 
ad te venio, o gaiuliura raeuin et corona mea, ago- 
que tibi gratias immortales, qui raihi concedis pro 
tua benignitate et misericordia vincere torraenta 
carnificum, ineptasque hujusce tyranni rainas pro 
niliilo habere. 

9 Atqui nondum erat in ultimo certamine invic- 
tus Christi Alhleta : nam tyrannus, ne rainistri ver- 
berantes ulterius progrederentur , vetiiit : contra 
quem sanctus Diaconus, zelo diviiije gloriae et mor- 
tis desiderio raagis ac magis inflammatus vehemen- 
ter invehebaturdicens : Ubinam sunt, o iniquissime 
judex, minse tuce? ubi terriculamenta ; quibus me a 



hominum infelissime, si mecum contendere vis et 
cum Dei gratia, qua; mecura est et in cujus virtute 
possum id quod pnssum, hoc nibil aliud e.s.se quara 
tempus inaniter terere : jamque tibi persuasum est, 
ut pulo, pro iis qui Christura verum Deum confiten- 
tur et profitentur semper stare victoriam : quare tu 
victus atque confusus jubes, ne araplius me tor- 
queant, utque a verberibus desistant. 

10 Tunc enimvero, si unquam antea, in iras ex- 
arsit Pompeius , vidensque sancium Diaconum 
propter senectutem (erat enim annos natus septua- 
ginta octo) non posse diutius torraenta perferre, ca- 
put ei obtruncari imperavit dicens : Vitani tandem 
absolvat rebellis hic et pcpuli seductor, qui verum 
cultuni negat nostris imraortalibus diis, quique sa- 
pienlissimis nostri Imperatoris legibus parere recu- 
savit. Qua sententia audita gloriosus Christi miles, 
sublatis oculis manibiisque ad coslum, unde sibi om- 
nem opera expectabat et exposcebat, Doraine, in- 
quit, Jesu Cliriste, qui cura Patre tuo coaelerno una 
cum Spiritu sancto vivis et regnas. gratias tihi ago 
quam maximas possura, qui spatio septuaginta et 
octo annorura rae custodire dignatus es, ineque in 
via mandatcrum tuorum ita direxisti, ut non solum 
eaegocustodierimacservaverim.sed potuerim etiara 
docere iniquos vias tuas, cordaqiie impiorum ad te, 
suramum honura, cnnvertere. Suscipe jam spiritum 
meiim, Domine mi Jesu Christe, ut qui pro te nunc 
libenter raorior, teciim in seculum seculi feliciter 
vivara. Araen. 

1 1 Absolutis ad Deum precibus duxerunt illura 
rainistri extra civifatem. ad locura talibus suppliciis 
desfinatuin : qiin cuin pervenissef; caput ei rainister 
ampufavit. Subsequenti nocte. pia qusedam feraina, 
Eutropia noraine, ex parent.ibus Christianis, venit 
cum tota sua familia, quac erat ex praecipuis et cla- 
rioribus Tergesti, et acceptura sacrura depositum, 
pretiosis unguentis prius delibutum, involvit in can- 
dida sindone, honestoque sepulcro condidit : dum 
interea Christiani omnes qui aderant. suramas lau- 
des et gratias, ob tantuin beneflciura sibi conces- 
sum, Domino Deo persolverent, cui sit honor et 
gloria. Amen. Accidit Martjriura hujus sancti Dia- 
coni Martyris anno salutis nostras ccxlii, die prirao 
Aprilis. 

CAPUT II. 

Tcmpns Marfyrii, culttis saccr, tfanslatio 
Coiporis Vcronam. 

wH,r deilimus S. Layjvi Acta, e.r MSS. recentioribns 
accrpla, concionalorin stijlo dcdiicta siint, dum qualixi 
fere ejiismodiin articulo Martyres omnes dicere debiiere 
ac potuere,dixisse Lmarus sanctus concipitur ; ne si so- 
lum id scripto mnndarftur iiuod simple.T vHustx tradi- 
tionis conservarat mnnoria,paucis res tola absolveretur. 
Nam Diaconnlus Ordinem, Pornpeium Privsidfm, oris 
conlusionem, inflieta fustibus verberu, annorum scptua- 
ginta octo letalem, marlijrii seu annui cullus diem, 
Eulropi.T de funere solicitx nomen, el siqna smit ejus- 
modi alia, polerunt etiam post multa seeula temporis 
injurii.i superfuisse : Antimiiu quoque bnperatoris no- 
men lubet credere non r.r vano acceptum essc : certe sub 
Antonino Pio impiissima et iHiqui.'isima e.tercila esse 
toto imperio adversus Cliristianos jiidieia, prabat Jus- 
tini Pliilosopbi justa de ejus temporibus querela; ip- 
siusque Imperatoris resrriptum, jubenlis cessore omnem 
adversus Christianos perseeutionem, et Provincianm 
Prxfectos de sfevitia contra cosdem usurpata artjuen- 
tis : qnod opud Baronium anno xv Antonini.qito datum 
est. videre licebit. Imperuvit aiitem Piiis bic ab anno 
cxxxviii iisque ad clxi ; adeo ut error aliqiiis, non inm 

auctoris 



D 

KX MS. IT. 



ejusque sen- 
tentia 



post fusas 
preces 



decollatum 
afqiie ab 
Eutropia 
fumiitatum 
fuisse. 



Marlijrium 
islud, juata 
jain dicta 



iiiin potuit 
ciuligisse 
an. 242 



68 



DE S. LAZARO DIAC. MARTYRE. 



A nucfnris qvam Jibrnrii, in prscciUtto MS. Italico notnri qniis Sanclorum Veronx quieacentium npnd Raphaelcm 

. p. (lchent, qunndoquidcm ylutimiui nomen f^eculo dumtaxnt Bngatam, Bnptistam Pcrrettum et Augusdnum Vale- 

secumlo advcrsu,^ Christi nomcn puqnavit : et qui eodem num, lihro dc Antiquis monumeutis sanctorum Episco- 

insiqnili fucre seculo lcrlio, Caracnlln alqne Hcliogaha- porum Veronensium , ct aliorum Sanctornm, quorum 



Hrd I I .tlib 
Anlonino 
l'iQ Imv. 



qiiandn 
Mnrhnvs 
/■:p. fuisse 
ihntiir. 



Etagium 
Marlyrii 
fj- Fastis 

ms. 



Rr.liquia: 
liainlala- 
\ vioiKim 



lns,neqne Christianis fnere molesti,ncque ultra ccxxiv 
pervcncre vivcndo. 

13 His pr^lo paratis arccpimus Gnritia a P. Mar- 
tino Banticr, Socictntis nostrte, sacrarum iis regionihus 
antiquilatum slwliosissimo seve, pnvlo pnns quam ex- 
cedcret e vita, {quod ci, anno circitcr 1669 accidil) 
Snnctorum Tcnjestinorum Acta, brevi epitomc L'ilina 
comprehenta; in iiuihus hujvs S. Lnzari cloginm, pcr 
omhia (.si hrcvitaicm exeipias) simile iis qua' jnm ez 
Itnlico Latina fecimv.<t : in quibus dicilur qnod S. La- 
zarus ad ccehiin dcciissn cnpite migravit anno riiristi 
cil pridie Idiis Aprilis. .'inuus cinn Jnlonini Impe- 
rio. usque ad annum vulijaiis wrx clxiu protrncto, con- 
vcnit optinw : ct sic )>rinris scriptionis error corriijitur . 
Iiutinjiin' vomen in prsrlaudnto encomio dcest : scd 
adest in narrationis prmcipio immen Martini Episcopi 
Tcrgesiini; cvjus, propter sxvicutcm penecntioncm la~ 
tenlis, vices dicitnr Lazarus Diaconvs impigre susti- 
nnisse, quamvis trtale grand^vvs. Ulimam hscccerlio- 
rihus posscnt jnonumcutis (irmnri! nunc primus ejns 
]\ nrhis Lpiscopus, qui flgheflo innoluit, Gaudentins cst, 
suhscriptus cjmiolre yJgathonis Papcv ad Occumenicnm 
wSijnodnm ann nci.xxx. Diu antc tnmen suos hahuit 
urhs ilia Episcopos : ei S. Grcgorius lib. \0 Epist 37. 
Firmino Episcopo Histrisn gratulalnr reditiim ad 
I'ccifsi;i> unitalem, a (jua pertinaciiim ct imperito- 



corpora luibentur, fol. 17. uhi dicnnfvr post altare ma- 
jvs hge litlcra' in duahm labulis depiclae lcgi. Translatio 
saiictorum Martyruni hiii<- qniesnentium facta fiiit annoibb 
XI Caiendas Junii. anno Domini dcclv, per Beatum 11 Maii. 
Annonem, tunc Episcopum Veronensem, ciim nni- 
verso Clero ac populo soleiiniz;ita. Eodc.m die xi Co- 
lend. Jnnii in Marlyroloqio Monialium S. Marix 
Magdnlcn.v in Campo-Martio istn solchant recilari. 
Item Veron.ie translatio sanctorum Mnrtyrum Firmi 
et Rustici, Primi, Marci, I.azari et Apo